Απόγευμα Μεγάλης Παρασκευής. Η φρικτή ημέρα έβαινε προς το τέλος της...

 

"Ο Ενταφιασμός του Χριστού", Fra Angelico

Απόγευμα Μεγάλης Παρασκευής.

Η φρίκη της μέρας θα τέλειωνε...
Το φυσικό σκοτάδι ερχόταν να διαδεχθεί το υπερφυσικό σκοτάδι της Σταύρωσης...


Τα "Κατά Ματθαίον Πάθη" του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ παίχτηκαν πρώτη φορά στον ναό του Αγίου Θωμά της Λειψίας την Μεγάλη Παρασκευή του 1727, και όπως σε όλα τα θρησκευτικά ορατόρια έτσι και δω ο μεγάλος κάντορας εξιστορεί μουσικά  τις τελευταίες στιγμές της ζωής του Ιησού, από τον Μυστικό Δείπνο μέχρι τον ενταφιασμό.

Εκτός από το ότι πρόκειται για αριστούργημα, τα "Πάθη κατά Ματθαίον"  έχουν την ιδιαιτερότητα πως ο Μπαχ για τη σύνθεσή τους έλαβε υπόψιν του την αρχιτεκτονική της Εκκλησίας του Αγίου Θωμά, όπου θα εκτελείτο, προκειμένου να προσαρμόσει τη σύνθεση στην ακουστική δυνατότητα του χώρου.
Η εκκλησία είχε δυο όργανα, το ένα απέναντι απ' το άλλο. Το ένα πάνω από την είσοδο -ως συνήθως- και το άλλο ακριβώς πίσω από την χορωδία. Τοποθετώντας, λοιπόν ο Μπαχ διπλή ορχήστρα και διπλή χορωδία, κι ανάμεσά τους, τους πιστούς- ακροατήριο, στην ουσία είχε δημιουργήσει συνθήκες στερεοφωνικής απόδοσης.

Τα Πάθη κατά Ματθαίον ήταν το έργο με το οποίο αναβίωσε το ξεχασμένο έργο του Μπαχ, ο Φέλιξ Μέντελσον το 1829 στο Βερολίνο, διευθύνοντας μια μεγαλειώδη συναυλία με τεράστια ορχήστρα και χορωδίες!


Λόγω της Ημέρας θα ακούσουμε το τελικό χορωδιακό: "Wir setzen uns mit Tränen nieder- Με δάκρυα θλίψης".

Είναι γραμμένο σε τρίσημο ρυθμό και στην ελεγειακή κλίμακα της ντο ελάσσονας, ενώ ερμηνεύεται και από τις δυο χορωδίες.

Αυτήν την Άγια ημέρα προσκυνάμε την ταφή και την εις Άδου Κάθοδον του Χριστού, φίλοι μου!

Απόγευμα Μεγάλης Παρασκευής. Η φρίκη πλησίαζε στο τέλος της. Το φυσικό σκοτάδι ερχόταν να διαδεχθεί το υπερφυσικό σκοτάδι της Σταύρωσης...
Μετά την αποκαθήλωση, ο Ιωσήφ παίρνει το σώμα  του Ιησού, το τυλίγει σε σινδόνη, το μεταφέρει και το ενταφιάζει στο βράχο.
Με διαταγή του Πιλάτου, ο τάφος σφραγίζεται με μεγάλη πέτρα, καθώς οι Φαρισαίοι φοβούμενοι, τού υπενθύμισαν τα λόγια του Χριστού: "Επειτα από τρεις ημέρες θα αναστηθώ".

Wir setzen uns mit Tränen nieder

Und rufen dir im Grabe zu:

Ruhe sanfte, sanfte ruh!

Ruht, ihr ausgesognen Glieder!

Euer Grab und Leichenstein

Soll dem ängstlichen Gewissen

Ein bequemes Ruhekissen

Und der Seelen Ruhstatt sein.

Höchst vergnügt schlummern da die Augen ei

Με δάκρυα θλίψης

 στον τάφο Σού φωνάζουμε:

αναπαύσου γλυκά, γλυκά αναπαύσου!

Αναπαυθείτε, ευλογημένα μέλη!

Ο τάφος και η ταφόπλακα

για τη φοβισμένη συνείδηση ας γίνει 

απαλό προσκεφάλι 

και της ψυχής τόπος αναπαύσεως.

Τα μάτια μακάρια αποκοιμούνται.

BACH: St. Matthew Passion - "Wir setzen uns mit Tränen nieder": 

Επιτάφιος Θρήνος: "Αυτού του νέου τ’ όνομα στο χιόνι είναι γραμμένο..."

 

(pemptousia)

"'Έσκυψαν όλοι κι ασπάστηκαν το νεκρό, ο λάκκος είχε ανοιχτεί, και στάθηκε στα χείλια του λάκκου ο γέροντας να πει δυο λόγια, ν’ αποχαιρετίσει το Μανολιό.
Μα ο λαιμός του πνίγουνταν, τα λόγια δεν έβγαιναν, κίνησε ο παπα-Φώτης το θρήνο.
Γκαρδιώθηκε τότε μια γριούλα, έπεσε απάνω στο νεκρό,
έλυσε τα λιγοστά κάτασπρα μαλλιά της και τον αποχαιρέτησε:
Αυτού του νέου τ’  όνομα στο χιόνι είναι γραμμένο,
το πήρε ο ήλιος κι έλιωσε και το νερό και χάθη ... "

(Νίκος Καζαντζάκης: "Ο Χριστός ξανασταυρώνεται')

(i.pinimg)

Η όπερα "Řecké pašije-Τhe Greek Passion-Ελληνικό πάθος", του Βohuslav Martinu είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα του σύγχρονου λυρικού ρεπερτορίου, εμπνευσμένο από το μυθιστόρημα του Ν. Καζαντζάκη "Ο Χριστός ξανασταυρώνεται" και υπάρχει σε δύο εκδοχές:

Την πρώτη εκδοχή, τη λεγόμενη και ως "εκδοχή του Λονδίνου", που προοριζόταν να παιχτεί στη Βασιλική Όπερα του Covent Garden του Λονδίνου τη συνέθεσε ο Μartinu από το 1954 ως το 1957.
Τη δεύτερη, αυτή "της Ζυρίχης", που είναι και η πιο γνωστή, τη συνέθεσε από το 1957 ως το θάνατό του, το 1959.

Λέγεται πως ο λόγος για τον οποίο ο Μartinu έκανε δύο εκδοχές είναι ότι η καινοτομία της πρώτης σόκαρε το διοικητικό συμβούλιο της όπερας του Covent Garden το οποίο και την απέρριψε.

Ο Μαρτινού διαβάζοντας το μυθιστόρημα αντιλήφθηκε την οικουμενικότητα του θέματος και συμφώνησε στη δημιουργία του λιμπρέτου, που τον απασχόλησε  δύο ολόκληρα χρόνια γιατί προσπάθησε να ακολουθήσει όσο πιο πιστά γίνεται τη δράση του έργου, κάτι αρκετά δύσκολο.

Σχετικά με τη σύνθεση, για να έρθει πιο κοντά στην ελληνική μουσική παράδοση ζήτησε από τον Καζαντζάκη να του δώσει ελληνικά λαϊκά κομμάτια, ύμνους και ψαλμούς.

Βohuslav Martinu: "Τhe Greek Passion"

Παλαιότερο άρθρο για το οπερατικό έργο μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Η πορεία προς το Γολγοθά...

(discogs)

"Τι είναι η βοή στο Γολγοθά, που ο κόσμος τρέχει επάνω;

Πηγαίνουν να σταυρώσουν δύο με κάποιον πλάνο.

[...]

Φως η ζωή, χαρά το φως!Ας πάω να δω τον πλάνο 

που θα καρφώσουν στο Σταυρό κατά το λόφο επάνω, 

κόσμος, χαλάσματα, περιγελάσματα κι οχλοβοή κι αντάρα, 

χίλιες φωνές σαν μία κι όλες σαν μια κατάρα. 

Που πάει; Σπρώχνει και σπρώχνεται και πνίγεται και πνίγει, 

και σταματά προσμένοντας. Παράμερα ξανοίγει

τρεις μαυροφόρες που κρατούν μια λιποθυμισμένη. 

Θε να' ναι μάνα η δύστυχη!

(απόσπασμα από το ποίημα του Ι.Πολέμη: "Ο τυφλός προ του Σταυρού")

"Via Crucis-Η πορεία προς το Γολγοθά" είναι έργο του Φραντς Λιστ  για μικτή χορωδία, σολίστ και εκκλησιαστικό όργανο, ενώ  αργότερα ο συνθέτης το μετέγραψε και για πιάνο.

Είναι έργο της ωριμότητας του Λιστ, που γράφτηκε στην Ιταλία την περίοδο 1878-1879 και λέγεται πως ο μουσουργός το εμπνεύστηκε από την σειρά υδατογραφιών του  Johann Friedrich Overbeck που απεικονίζει τις στάσεις που σύμφωνα με την θρησκευτική παράδοση έκανε ο Ιησούς στην διαδρομή του προς το Γολγοθά.
Το έργο συνδυάζει Λουθηρανικά χορικά με μελωδίες εμπνευσμένες από χορικά του Μπαχ, ενώ κατανυκτικότατα είναι και τα μέρη με σόλο όργανο, όπου ακολουθώντας  λιτή αρμονική γραμμή ο Λιστ καταφέρνει να  αποδώσει τα 14 στάσιμα της  πορείας, όπως καταγράφονται  στα Ευαγγέλια , συμπληρωμένα από έναν εισαγωγικό ύμνο.
Η Οδός του Μαρτυρίου(Via Dolorosa) που και σήμερα αναπαρίσταται τελετουργικά, είναι η διαδρομή με τις 14 ενδιάμεσες στάσεις  από το Πραιτώριο προς το σημείο της Σταύρωσης.
Το έργο  καθηλώνει με την πνευματικότητά του κι αποπνέει συγκλονιστική γαλήνη, θεϊκή ηρεμία , με τα μουσικά εκφραστικά μέσα δυναμικής και αρμονίας να δηλώνουν  την επίγνωση της αποστολής του  Υιού του Θεού.
Απόλυτα λιτή και με εσωτερικότητα η Λιστ-ική γραφή, εκφράζει αλληγορικά τον ψυχικό Γολγοθά τον οποίο διανύει κάθε άνθρωπος κουβαλώντας το δικό του Σταυρό.

Προκειται για έργο εξαιρετικό και είναι κρίμα που ο Λιστ δεν το είδε ποτέ δημοσιευμένο ή δεν το άκουσε να εκτελείται, αφού παρουσιάστηκε για πρώτη φορά την Μεγάλη Παρασκευή του 1929 στη Βουδαπέστη, δηλαδή 50 χρόνια από την σύνθεσή του.

Τρεις από τις ακουαρέλες του Overbeck, που ενέπνευσαν τον Λιστ:

1. "Via Crucis-στάση 5η", o Σίμων o Kυρηναίος βοηθά τον Ιησού να μεταφέρει το Σταυρό. 

J.F Overbeck: "Via Crucis-στάση 5η"
(vatican)

Στο Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον, ο Ιησούς φέρεται να κουβαλάει το σταυρό ολομόναχος, όμως οι υπόλοιποι Ευαγγελιστές αναφέρονται σε έναν άντρα από την Κυρήνη( ελληνική αποικία στη Βόρεια Αφρική) που όταν σκόνταψε ο Ιησούς εξαναγκάστηκε από τους Ρωμαίους να κουβαλήσει το Σταυρό του.

"Αγγαρεύουν τότε έναν περαστικό που γυρνούσε από το χωράφι του, για να σηκώσει το σταυρό του Ιησού. Ήταν ο Σίμων ο Κυρηναίος, ο πατέρας του Αλέξανδρου και του Ρούφου."
(Κατά Μάρκο 15:21)

Ο Λιστ  αναπαριστά το επεισόδιο με μεγαλόπρεπο, επιβλητικό σόλο το πληκτροφόρο όργανο:

 Liszt: "Via Crucis - Station V: Simon von Kyrene"

J.F Overbeck: "Via Crucis-στάση 6η"
(veronicaroute)

2. "Via Crucis - 6η στάση", όπου σύμφωνα με την παράδοση μια γυναίκα σκούπισε το πρόσωπο του Χριστού μ' ένα μεταξωτό μαντήλι. 

Το σπίτι της ήταν εκεί κοντά και τ' όνομά της, Βερονίκη. Στο μαντήλι της αποτυπώθηκαν θαυματουργικά τα χαρακτηριστικά του Ιησού και σήμερα βρίσκεται στη Ρώμη, γνωστό ως  "Μανδήλιο της Βερονίκης".

To σόλο πληκτροφόρο εισάγει το μυσταγωγικό χορωδιακό: "O Haupt voll Blut und Wunden - Ω κεφαλή, γεμάτη αίμα και πληγές," σε κείμενο του γερμανού θεολόγου και υμνωδού της μπαρόκ περιόδου, Paul Gerhardt, βασισμένου σε μεσαιωνικό, λατινικό ύμνο.

"Ω, κεφαλή γεμάτη αίμα και πληγές,

γεμάτη πόνο και όλο περιφρόνηση,

Ω, κεφαλή, χλευαστικά στεφανωμένη 

με ακάνθινο στεφάνι βασιλέα..."

Liszt: "Via Crucis - Station VI - Sancta Veronica:

3. "Via Crucis - 8η στάση", όπου ο Ιησούς συναντά και παρηγορεί τις γυναίκες της Ιερουσαλήμ. 

J.F Overbeck: "Via Crucis-στάση 8η"
(vatican)

"Γυναίκες της Ιερουσαλήμ, μην κλαίτε για μένα...-  Nolite flere super me ...",
τραγουδά ο βαρύτονος.

Αν και υπέφερε μεγάλο πόνο και προσωπικό εξευτελισμό, το ενδιαφέρον του Ιησού δεν ήταν ο εαυτός Του, αλλά οι ζωές και οι ψυχές εκείνων που αντιμετώπιζαν τον κίνδυνο της αιώνιας καταδίκης εξαιτίας της αμαρτίας.

"Τον ακολουθούσε πολύς κόσμος και πολλές γυναίκες, που τον θρηνούσαν χτυπώντας τα στήθη τους. Ο Ιησούς γύρισε σ’ αυτές και τους είπε: "Γυναίκες της Ιερουσαλήμ, μην κλαίτε για μένα· κλάψτε μάλλον για τον εαυτό σας, και για τα παιδιά σας, γιατί έρχονται μέρες που θα λένε: “καλότυχες οι άτεκνες, όσες δε γέννησαν κι όσες δε θήλασαν παιδιά"
(Λουκάν 23, 27-29)

Liszt: "Via Crucis - Station VIII- Women of Jerusalem"

Φίλοι μου, οι ψυχές όλων μας συμπάσχουν και ακολουθούν τον Θεάνθρωπο στο μαρτυρικό Γολγοθά.
Με ευλάβεια ας ανοίξουμε τις ψυχές μας για να αποδεχθούμε την αγάπη και την ελπίδα που απορρέει από την κορυφαία απόδειξη της χριστιανικής πίστης, τη Σταύρωση και την Ανάσταση!

Franz Liszt - "Via Crucis", oλοκληρωμένο:

Επιτάφιος ... με λάβαρα ν’ αντιφεγγίζουν κάτω από τις λαμπάδες...

 

"Στολισμός Επιταφίου, Θεοδ. Ράλλης

Οι θρησκευτικές σκηνές του ορθόδοξου ελληνισμού, στις οποίες τα πρόσωπα παρουσιάζονται με μοναδική ευλάβεια και αθωότητα αποτέλεσε αγαπημένο θέμα του Θ.Ράλλη.

Στο παραπάνω εικαστικό, απεικονίζει μια εκκλησία κατά τη διάρκεια των προετοιμασιών για το Πάσχα με τέσσερα κορίτσια να δουλεύουν μαζί για να στολίσουν έναν Επιτάφιο με λουλούδια, ενώ δύο ιερείς συζητούν...
Ο καλλιτέχνης θεωρούσε το έργο τόσο σημαντικό ώστε να επιλέξει να το εκθέσει στο Σαλόνι του Παρισιού το 1893, τη χρονιά που το ολοκλήρωσε.
(Εθν. Πινακοθήκη)

Η Τέχνη κάθε μορφής αναδεικνύει με τον καλύτερο τρόπο το συναίσθημα, ακόμα και το αδυνάτως ανείπωτο...

***

" Όπου έρχεται η Μεγαλοβδομάδα, έρχεται κ’ η Μεγάλη Παρασκευή, να βγάλουν τη νύχτα τον Επιτάφιο, να τον γυρίσουν μέσα στο χωριό. 
[…]
Τον Επιτάφιο τον περιμέναμε όλο το χρόνο με λαχτάρα. Ήταν μια νύχτα γεμάτη μαγεία και συγκίνηση, όλο χρυσαφιά χρώματα και φως. Μύριζε ως τ’ άστρα ο αγέρας δάφνες και μοσκολίβανα.
Σαν ξεκινούσε η λιτανεία, μπροστά πήγαιναν τα ασημένια φανάρια με τα χρωματιστά κρύσταλλα, σηκωμένα ψηλά - ψηλά, πάνω στα γαλάζια τους κοντάρια. Τα ξεφτέρουγα με τις μαλαματένιες αχτίδες άστραφταν στα φώτα. Και κείνα τα λάβαρα, οι πελώριες βελουδένιες εικόνες, σηκωμένες σαν σημαίες, όλο χρυσή φούντα από καθαρό μαλαματένιο σύρμα, ν’ αντιφεγγίζουν κάτω από τις λαμπάδες και να τρέμουν. Στη μέση η Ταφή και η Σταύρωση.
[…] 
Έβγαζαν και τ’ ακριβό Βαγγέλιο στη λιτανεία. Το δέσιμό του ήταν πλάκες ατόφιο χρυσάφι δουλεμένο. Οι τέσσερεις Ευαγγελιστές στις τέσσερεις γωνιές, κ’ ένα γύρω όλο ρουμπίνια σα ρωϊδοπαπούδες. Σπίθιζαν οι πέτρες, βυσσινιές, πράσινες, κρασουλιές.
Ύστερα ερχόταν το κουβούκλιο από τον Επιτάφιο, χαμένο κάτω από τις βιόλες και τους αβαγιανούς. 
Ο Επιτάφιος, μεγάλος, ολόσωμος, κεντημένος στο χρυσάφι και στα πετράδια. Κι από πίσω όλοι οι χριστιανοί με τις λαμπάδες και με τα φαναράκια. Άντρες, γυναίκες και μωρά."

("Ο Βασίλης ο Αρβανίτης", Στρ, Μυριβήλης)

***

Μεγάλη Παρασκευή, ημέρα πένθους, σήμερα, φίλοι μου και στους ουρανούς αντηχούν οι συγκινητικές ψαλωδίες "Ω ΓΛΥΚΥ ΜΟΥ ΕΑΡ"..."ΑΙ ΓΕΝΕΑΙ ΠΑΣΑΙ"..."Η ΖΩΗ εν ΤΑΦΩ"...

Αυτοί είναι και οι ύμνοι στη μελωδία των οποίων οικοδομεί το 3ο μέρος της 3ης Συμφωνίας του ο Μίκης Θεοδωράκης.

Μια Συμφωνία, στην οποία η τραγικότητα εναλλάσσεται τον ελεγειακό λυρισμό.
Ιερατικός ο τρόπος που ο συνθέτης αρχίζει...
Εμπιστεύεται στο σόλο τσέλο μια πλατιά μελωδία που οδηγεί κατ’ ευθείαν στην καρδιά του λυρισμού.
Μια υπόνοια από το μοτίβο του "Αι Γενεαί πάσαι" έρχεται στο 2:18...κι ακολουθεί στο 2:42 η κορύφωση στο "Ω γλυκύ μου έαρ" ...

Το κλαρινέτο στη συνέχεια (3:18) παίρνει το μεσαίο μοτίβο του ίδιου ύμνου δίνοντας στιγμές ανάσας στην υπόλοιπη ορχήστρα, ενώ τα τοξοτά ακολουθούν πιστά με ένα απαλό τρέμολο των χορδών...
Η χορωδία στο 4:17 προκαλεί ρίγη συγκίνησης...
Η μελωδική απάντηση έρχεται από το όμποε(4:48) με τα pizzicati να συμπάσχουν στο θρήνο...

5:12 κι εδώ εντάσσεται ο στίχος του Καβάφη:  "Είμαστε όλοι μαζί κυκλωμένοι"...

Φόβο, μα κυρίως απογοήτευση προκαλεί αυτή η ζοφερή ηχητική εικόνα...
Ακολουθεί ένα μικρό απόσπασμα, επίσης Καβαφικό...
Αυτή τη φορά από το ποίημα "Η Πόλις" στο 5:20, που ψάλλεται μοναδικά από τη χορωδία σε μορφή πένθιμου εμβατηρίου δημιουργώντας υποβλητικότατη ατμόσφαιρα...

"Δεν έχει πλοίο γιά σε - Δεν έχει οδό 

Ετσι που τη ζωή σου ρήμαξες 

Όπου κι’ άν πας 

Γιά πάντα θα σ' ακολουθεί"

5:57: "Η ζωή εν τάφω", ο Επιτάφιος θρήνος της Μεγάλης Παρασκευής ξεκινά με το τρίγωνο να κροταλίζει υπογραμμίζοντας ρυθμικά την ένταση των στιγμών, που χαρακτηρίζονται από θλίψη ανείπωτη.
Έτσι, εγκώμια και ύμνοι αναδύουν τη χαρμολύπη, αφού συγχρόνως προαναγγέλλεται και η Ανάσταση, ιδιαίτερα όταν στο 6:58 καμπάνες και μεταλλόφωνα, γλυκολαλούν...


Πάσχα της Αγάπης Πάσχα, φίλοι μου αγαπημένοι και δω το βροντοφωνάζει ολάκερο το μουσικό σύμπαν!!

Το αρχικό θέμα επανέρχεται στο 8:10, μελωδία εκπληκτικής ομορφιάς και άκρως κατανυκτική, ένας παρατεταμένος λυγμός απόλυτα συνταιριασμένος με το κλίμα της μέρας...
Σαν μια από "κείνες τις βελουδένιες εικόνες, -που λέει παραπάνω ο Μυριβήλης- τα πελώρια λάβαρα με τη χρυσή φούντα, αντιφεγγίζει κάτω από τις "ηχητικές" λαμπάδες...
Eίναι από κείνες τις στιγμές που ήχοι-απλοί ήχοι- μάς θυμίζουν πως μπορεί το Θείο να γίνεται ανθρώπινο, όμως παραμένει βαθιά πνευματικό...Μια παρηγορητική συμπόνοια που τους κραδασμούς της αντιλαμβάνεται η ψυχή...

Μίκη Θεοδωράκη: "Συμφωνία Νο 3, Μέρος ΙΙΙ"

Από την Κρατική Ορχήστρα  και Μικτή Χορωδία Θεσσαλονίκης  στην επιβλητική Ροτόντα:

"Ακάνθινο Στεφάνι", ένα λυπηρό Μυστήριο...

 

"Christ Crowned Thorns", Dirk Bouts - (λεπτομέρεια)

Ο Χριστός στο εικαστικό του Ντίρικ Μπάουτς μπορεί να φορά έναν κατακόκκινο, πλούσιο μανδύα, όμως βασικό κομμάτι της απεικόνισης είναι το Ακάνθινο στεφάνι και η αποτυπωμένη αγωνία, αδυναμία και εξάντληση απο τα βασανιστήρια στο πρόσωπο και το σώμα του Χριστού.

"Christ Crowned Thorns", Dirk Bouts

Τα μάτια μας είναι στραμμένα στις σκιές των αγκαθιών που μπήγονται βαθιά στο μέτωπό του και τα δάκρυα που σμίγουν με το αίμα που στάζει από τις πληγές.


Σοκαριστική απεικόνιση, όμως στα τέλη του 15ου αι. που δημιουργήθηκε από τον φλαμανδό ζωγράφο,  ήταν πολύ δημοφιλείς και χρησίμευαν ως μικροί, λατρευτικοί πίνακες για την ιδιωτική προσευχή.

Η εστίαση στο Ακάνθινο στεφάνι και τον πόνο υπενθύμιζε πως ο Χριστός πέθανε με μαρτυρικό και ταπεινωτικό θάνατο για χάρη της ανθρωπότητας, ενθαρρύνοντας και προτρέποντας σε διαλογισμό.

Παρατηρούμε μια ακαμψία στη σχεδίαση, όμως το όλο αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα εκφραστικό.



Το  "Ακάνθινο στεφάνι", απομεινάρι του στεφάνου που φόρεσαν στο κεφάλι του Ιησού κατά την Σταύρωση, αποτελεί κειμήλιο στην Παναγία των Παρισίων.
Εφτασε στο Παρίσι το 1238 από τον γάλλο μονάρχη Λουδοβίκο Θ΄, ο οποίος λέγεται πως έβγαζε τα αγκάθια και τα έστελνε ως δώρα σε άλλους ηγεμόνες..

Ο Ακάνθινος Στέφανος του Χριστού αποτελούνταν από βούρλα και αγκαθωτούς θάμνους που φύονται στα εδάφη της Παλαιστίνης.
Τα 70 αγκάθια του, κυκλοφορούν σε διάφορους ναούς της Δύσης...

***

Οι "Σονάτες του Ροδαρίου" που ονομάζονται και "Μυστηριακές Σονάτες"  του Χάινριχ  Ίγκνατς Μπίμπερ, ενός συνθέτη και δεξιοτέχνη βιολονίστα της μπαρόκ περιόδου, αποτελούν  κορυφαίο σημείο της μπαρόκ μουσικής φιλολογίας, για την τολμηρή και δεξιοτεχνική αντιστικτική γραφή τους, αλλά κυρίως για την τεχνική της "scordatura", που ο Μπίμπερ χρησιμοποιεί στο έργο.

[Τεχνική (ένα είδος τονικού αποσυντονισμού) κατά την οποία το χόρδισμα στο βιολί γίνεται διαφορετικά, αυξάνοντας έτσι τις πολυφωνικές του δυνατότητες, αλλάζοντας το ηχόχρωμά του και  πετυχαίνοντας διαφορετική ατµόσφαιρα σε κάθε σονάτα].

Οι Σονάτες είναι 15, μία για καθε ένα από τα Μυστήρια του Ροδαρίου.Στο τέλος ο Μπίμπερ προσθέτει μια πασσακάλια για σόλο βιολί,ενώ κάθε μέρος συνοδεύεται από ένα χαρακτικό, σχετικό με το θέμα που η σονάτα, συμβολίζει.

Το χαρακτικό-σκηνή:"Aκάνθινο στεφάνι" 

Οι συνθέσεις αποτελούν δημιουργίες ενός ευσεβούς και με βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα, καλλιτέχνη.

Οι 15 Σονάτες του Μπίμπερ  γράφτηκαν μεταξύ 1670-1680 και διαρθρώνονται σε 3 ομάδες:

1. Τα Χαροποιά Μυστήρια
2. Τα  Λυπηρά Μυστήρια 
3. Τα Ένδοξα Μυστήρια



Η 8η Σονάτα της 2ης ομάδας των "Λυπηρών Μυστηρίων"  είναι γραμμένη στη Σι υφ. μείζονα, (κλίμακα που για το συνθέτη δηλώνει ελεγειακή διάθεση, μελαγχολία και σπαραγμό) και φέρει  τον τίτλο: "The Crowning with the Thorns -Το Ακάνθινο Στεφάνι", όπου με έντονο πνευματικό χαρακτήρα αποδίδεται το σπαραχτικό κομμάτι της Ευαγγελικής ιστορίας .

(Η σκορντατούρα εδώ είναι με χόρδισμα ΡΕ-ΦΑ-ΣΙ υφ.-ΡΕ)

Biber: Rosary Sonata n. 8 - "The Crowning with the Thorns":

Καλή κι Ευλογημένη Μεγάλη Παρασκευή, φίλοι μου, με ενσυναίσθηση και περισυλλογή!
Ας νιώσουμε και μέσω της Τέχνης κάτι από το θείο γεγονός της ημέρας!

Περισσότερα για το μουσικό έργο μπορείτε να διαβάσετε σε παλαιότερα κείμενά μου εδώ κι εδώ.

Membra Jesu nostri ...Σήμερον κρεμάται επί ξύλου...

"Christ of Saint John of the Cross", S. Dali,
Kelvingrove Art Gallery - Glaskow

"Είδα την εικόνα σ’ ένα κοσμικό όνειρο, μια εικόνα, που αντιπροσώπευε τον πυρήνα του ατόμου. Αυτός ο πυρήνας αργότερα πήρε μια μεταφυσική έννοια. 

Τον θεώρησα ως την απόλυτη ενότητα του σύμπαντος, τον Χριστό".

Έτσι περιγράφει ο ίδιος ο Σαλβαδόρ Νταλί την έμπνευσή του για το συγκλονιστικό αυτό εικαστικό, που απεικονίζει τον "Χριστό Εσταυρωμένο", από μια εντελώς ασυνήθιστη οπτική γωνία, να ίπταται πάνω από μια λίμνη με μια βάρκα και ψαράδες.
Η μορφή του Ιησού, φωτεινή, αντίθετα από τον σκοτεινό ουρανό που την περιβάλλει. Παρατηρούμε πως ο Χριστός δεν φορά ακάνθινο στεφάνι, δεν φαίνεται επίσης το πρόσωπό του, δεν υπάρχει ίχνος αίματος κι έτσι η έκφραση του πόνου δεν είναι ορατή.

Ο πίνακας φέρει και τον τίτλο: "Ο Χριστός του Αγίου Ιωάννη", επειδή για τη δημιουργία του ο καλλιτέχνης βασίστηκε σε σκίτσο με τον Εσταυρωμένο Ιησού του 16ου αι. ενός μοναχού από την Καστίλλη και σημαντικής μορφής της Αντιμεταρρύθμισης, ονόματι Αγιος Ιωάννης του Σταυρού.

Το σχέδιο του μοναχού από την Καστίλλη, Αγίου Ιωάννη του Σταυρού

Σήμερον κρεμάται επί ξύλου,

ο εν ύδασι την γην κρεμάσας.

Στέφανον εξ ακανθών περιτίθεται,

ο των αγγέλων βασιλεύς.

Το Θείο πάθος  κορυφώνεται…Με Σταύρωση, το υπέρτατο μαρτύριο  άφησε την τελευταία του πνοή... 

Γύρω στην ενάτη ώρα, αφού βγάζει πρώτα φωνή μεγάλη: "Τετέλεσται", εκπνέει "ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου"...

Tο έργο του Dieterich Buxtehude με τον μακροσκελή τίτλο: "Τα ιερότατα μέλη του σώματος του Ιησού στο μαρτύριο της Σταύρωσης", είναι κύκλος επτά καντατών που συνετέθη το 1680.
Ο λατινικός τίτλος του: "Membra Jesu nostri patientis sacissima".

Θεωρείται ως το πρώτο λουθηρανικό ορατόριο και το κείμενο βασίζεται σε stanzas(στροφές) από τον μεσαιωνικό ύμνο "Salve mundi salutare".

 Χωρίζεται σε επτά μέρη, με το καθένα να αναφέρεται σε διαφορετικό μέλος του σταυρωμένου σώματος του Χριστού:

1. Ad pedes-πόδια
2. Ad genua-γόνατα
3. Ad manus-χέρια
4. Ad latus-πλευρά
5. Ad pectusστήθος
6. Ad cor-καρδιά
7. Ad faciem-πρόσωπο

Σε κάθε μέρος, οι λέξεις που αναφέρονται στα μέλη του σώματος πλαισιώνουν τους στίχους του ποιήματος.
Όπως π.χ στο πρώτο μέρος-αναφορά στα "πόδια":

"Δείτε πέρα στα βουνά
τα πόδια ενός  "ευ-αγγελιστή"
που διακηρύσσει την ειρήνη"

Το έργο ερμηνεύεται από πεντάφωνη μικτή χορωδία με συνοδεία βιολιών, μπάσο κοντίνουο και βιόλας ντα γκάμπα, στα μέρη που απαιτείται.
Κάθε μια από τις επτά καντάτες αποτελείται από 6 ενότητες, ήτοι: οργανική εισαγωγή, συνήθως σε μορφή σονάτας, ένα κονσέρτο για τις 5 φωνές και τα όργανα και 3 άριες.
Το μοτίβο ολοκληρώνεται με την  επανάληψη του αρχικού κοντσέρτου.

Εξαίρεση αποτελούν οι: Ι "Ad pedes" και VII "Ad faciem", καντάτες του κύκλου , που αποκλίνουν ελαφρώς από αυτό το μοτίβο.

Πρόκειται για έργο ιερής μουσικής με άριστη αρμονική δομή, υψηλής τεχνικής αρτιότητας,  και, κυρίως, υψηλή πνευματικότητα.
Εξάλλου ο Μπουξτεχούντε υπήρξε μάστορας της θρησκευτικής μουσικής, και υπηρέτησε την Εκκλησία εκτός των άλλων και ως θησαυροφύλακας.
Υπήρξε  "ειδικός" του εκκλησιαστικού οργάνου, κάτι για το οποίο θαυμαζόταν από τον Γ. Σ. Μπαχ, που είχε όνειρο ζωής του να συναντήσει το μεγάλο μουσικό κι έτσι περπάτησε με τα πόδια ως εκεί από την Άρνσταντ, προκειμένου να δει, ακούσει και θαυμάσει από κοντά το ίνδαλμά του, Ντήτριχ Μπουξτεχούντε!

Buxtehude: "Membra Jesu Nostri" / René Jacobs

(repository.asu.edu)