"Μηδένα προ του τέλους μακάριζε": Η μουσική απόδοση του διδάγματος για την Ημέρα Ευτυχίας...

 

"Κροίσος και Σόλων", Gerard van Honthorst(1624)

Καθώς σήμερα γιορτάζουμε τη Διεθνή Ημέρα Ευτυχίας, ας θυμηθούμε μια πασίγνωστη αφήγηση του Ηροδότου, που μας διδάσκει ότι η ευτυχία δεν μαθαίνεται ούτε κρύβεται σε πλούτο, δόξα ή επιτυχίες. Ευτυχία είναι οι στιγμές που νιώθουμε ολοκληρωμένοι, -μικρές ή μεγάλες, απλές ή καθημερινές- που φωτίζουν τη ζωή μας και δίνουν νόημα στο πέρασμα του χρόνου. Στην απλότητα αυτών των στιγμών κρύβεται η αλήθεια της, ακόμη και μέσα στα πολύπλοκα μονοπάτια της καθημερινότητας.

"Κροίσος και Σόλων", Nicolaus Knupfer(1650)

Ο Ηρόδοτος περιγράφει τη συνάντηση του βασιλιά της Λυδίας, Κροίσου, διάσημου για τον τεράστιο πλούτο του, με τον σοφό Αθηναίο νομοθέτη Σόλωνα. Με αλαζονική διάθεση, ο Κροίσος ρώτησε:
-"Ποιος είναι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος στον κόσμο;",
περιμένοντας να ακούσει το όνομά του. Ο Σόλων όμως δεν τον ανέφερε. Αντίθετα, μίλησε για απλούς ανθρώπους που έζησαν τίμια και πέθαναν με αξιοπρέπεια.
Και όταν ο Κροίσος επέμεινε, του απάντησε με το περίφημο: "Μηδένα προ του τέλους μακάριζε" γιατί οι θεοί είναι φθονεροί και η ζωή γεμάτη μεταβολές.

Από τη συγκεκριμένη αφήγηση του Ηροδότου για την έννοια της ευτυχίας είναι εμπνευσμένη η όπερα "Croesus" του Reinhard Keiser.

Πρόκειται για τρίπρακτη μπαρόκ δημιουργία σε λιμπρέτο του Lucas von Bostel, που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1711 στο Αμβούργο, όπου ο Κάιζερ υπηρετούσε ως μουσικός διευθυντής. Το έργο γνώρισε αμέσως μεγάλη επιτυχία, καθώς αναδεικνύει θεμελιώδη ηθικά θέματα, την αλαζονεία και την πτώση της, την αστάθεια της τύχης, τη ματαιότητα της εξουσίας και του πλούτου.
Η υπόθεση επικεντρώνεται στον πλούσιο βασιλιά της Λυδίας, του οποίου η έπαρση οδηγεί στην πτώση του, όταν δέχεται επίθεση από τον Πέρση βασιλιά Κύρο. Καταδικασμένος σε θάνατο δια πυρός, σώζεται τελικά χάρη στην επίγνωση των λόγων του φιλοσόφου Σόλωνα, που τον είχε προειδοποιήσει ότι "μηδένα προ του τέλους μακάριζε"...

Στην όπερα, ο Κροίσος παρουσιάζεται σαν τραγικός ήρωας, αρχικά αλαζόνας και στη συνέχεια συνειδητοποιημένος και ταπεινός, αναγνωρίζοντας την ουσία της σοφίας του Σόλωνα και τη μεταβλητότητα της ανθρώπινης μοίρας. Ο Κάιζερ ενισχύει την αφήγηση με ιδιαίτερη ενορχήστρωση, προσθέτοντας έγχορδα και πνευστά, που θυμίζουν την εξωτική ατμόσφαιρα της αρχαίας Ανατολής. Παράλληλα, στην πλοκή προστίθενται και μικρές ερωτικές ιστορίες μέσω των οποίων θίγονται θέματα πίστης και προδοσίας, ενώ υπερφυσικά στοιχεία υπογραμμίζουν την αβεβαιότητα της ανθρώπινης μοίρας και την εξάρτησή της από δυνάμεις πέρα από τον άνθρωπο.

"O Kροίσος επιδεικνύει τα πλούτη του στο Σόλωνα", Casper Casteleyn

Η σύγκρουση ανάμεσα στον πλούτο και τη σοφία τίθεται από την αρχή στο επίκεντρο της όπερας και διατρέχει ολόκληρη τη δράση, κορυφούμενη δραματικά στο τέλος. 

Η Α΄πράξη ανοίγει με μια επιβλητική σκηνή αυλικής μεγαλοπρέπειας. Η χορωδία και το ορχηστρικό ριτορνέλο υμνούν τον βασιλιά με τα λόγια "Croesus herrsche, Croesus lebe! - Ο Κροίσος ας κυριαρχήσει, ας ζήσει ο Κροίσος!", ενώ ο ύμνος συνεχίζεται με την ακτινοβολία του πλούτου και της ευτυχίας του. Η ορχήστρα, με τη χαρακτηριστική εναλλαγή τονικής και δεσπόζουσας, ενισχύει την αίσθηση επιδεικτικής ισχύος. Σύμφωνα με τη σκηνική οδηγία, όλοι οι αυλικοί είναι γονατιστοί μπροστά στο θρόνο, εκτός από τον φιλόσοφο Σόλωνα, που στέκεται όρθιος, υποδηλώνοντας την αντίθεσή του στην αντίληψη της ευτυχίας. Η μεγαλοπρεπής αυτή εικόνα διακόπτεται απότομα. Η πλήρης ορχήστρα αποσύρεται και παραμένει μόνο το κοντίνουο, δημιουργώντας ένα λιτό ηχητικό πλαίσιο για τον πρώτο διάλογο ανάμεσα στον Κροίσο και τον Σόλωνα.
Στο ρετσιτατίβo, ο Κροίσος υπερασπίζεται τον πλούτο, τη δύναμη και την εξουσία ως μέρος της ευτυχίας του, ενώ ο Σόλων αντιπαραθέτει τη φιλοσοφική του θέση πως τα πλούτη είναι μάταια, η ευτυχία αβέβαιη και μπορεί να κριθεί μόνο στο τέλος της ζωής κάποιου. Αυτή η σκηνή λειτουργεί σαν ηθικός άξονας της όπερας, και ο Σόλων δεν εμφανίζεται ξανά μέχρι την τελική δικαίωση των λόγων του.

Reinhard Keiser: "Croesus, Act I":

Στην Γ΄ πράξη, ο Κροίσος επιστρέφει στη σκηνή μεταμορφωμένος ιδεολογικά.. Στην άρια "Solon, weiser Solon - Σόλων, σοφέ Σόλων" -μία από τις πιο συγκινητικές στιγμές της όπερας- ανακαλεί τα λόγια του Σόλωνα με έντονη συναισθηματική φόρτιση:

"Κροίσος και Σόλων", Claude Vignon

Η αργή και μελαγχολική μελωδία, με την επαναλαμβανόμενη επίκληση του ονόματος του φιλοσόφου, αποδίδει την καθυστερημένη επίγνωση και τη βαθιά μεταστροφή του ήρωα.
Η άρια αυτή αποτελεί ουσιαστικά τη μουσική απόδοση του διδάγματος από την αφήγηση του Ηροδότου: "μηδένα προ του τέλους μακάριζε".
Ο άλλοτε πανίσχυρος βασιλιάς, έχοντας χάσει τα πάντα, συνειδητοποιεί ότι η ευτυχία δεν ταυτίζεται με τον πλούτο ή τη δύναμη, αλλά αποκαλύπτεται μόνο μέσα από την ολοκληρωμένη πορεία της ζωής.

"Σόλων, σοφέ Σόλων

τώρα καταλαβαίνω τα λόγια σου

Μηδένα προ του τέλους μακάριζε...

η ευτυχία δεν είναι αυτό που νόμιζα

η τύχη αλλάζει…

και όλα μπορεί να χαθούν…"

Reinhard Keiser: ""Croesus, Act III: Solon, weiser Solon":

Κείμενα γραμμένα με αφορμή την Ημέρα Ευτυχίας μπορείτε να διαβάσετε εδώ  και  εδώ.

Ο Άγιος Πατρίκιος, ο θρύλος του ελαφιού και η μουσική προσευχή του Arvo Pärt ...

"A Legend of Saint Patrick", Briton Riviere

Η 17η Μαρτίου είναι γνωστή διεθνώς ως "Saint Patrick’s Day", ημέρα αφιερωμένη στον Άγιο Πατρίκιο, τον προστάτη άγιο και εκχριστιανιστή της Iρλανδίας. Στην ιρλανδική παράδοση ο Πατρίκιος συνδέθηκε με την ταυτότητα ενός λαού που ταξίδεψε, μετανάστευσε, αγωνίστηκε και κατέκτησε τον σεβασμό της παγκόσμιας κοινότητας.

Το πράσινο χρώμα, που κυριαρχεί στους εορτασμούς, καθιερώθηκε κυρίως από τον 18ο αιώνα, όταν το τριφύλλι έγινε σύμβολο του ιρλανδικού κινήματος ανεξαρτησίας. Σύμφωνα με την παράδοση, ο ίδιος ο Άγιος Πατρίκιος χρησιμοποιούσε το τριφύλλι για να εξηγεί στους προχριστιανικούς πληθυσμούς την έννοια της Αγίας Τριάδας.

Ένας παλιός θρύλος αφηγείται ότι όταν ο βασιλιάς της Tάρα αποφάσισε να σκοτώσει τον Πατρίκιο και τους μοναχούς του για να εμποδίσει τη διάδοση του χριστιανισμού, εκείνοι προχωρούσαν προς την αυλή του ψάλλοντας έναν ύμνο προστασίας, γνωστό ως "Lorica ή Ασπίδα του Αγίου Πατρικίου". Καθώς οι διώκτες τους πλησίαζαν για να τους συλλάβουν, λέγεται πως αντί για ανθρώπους είδαν μπροστά τους ένα ελάφι που ακολουθούσε το κοπάδι του και τους άφησαν να περάσουν.
Ο ύμνος αυτός είναι μια ένθερμη επίκληση προστασίας και πίστης, όπου ο Άγιος επικαλείται τη δύναμη του Χριστού "μπροστά, πίσω, γύρω και μέσα" του, εκφράζοντας την εμπιστοσύνη ότι η πίστη μπορεί να γίνει πνευματική ασπίδα απέναντι σε κάθε κίνδυνο:

Ο Πατρίκιος με τους μοναχούς του
πηγαίνοντας προς το λόφο της Τάρα

"Επικαλούμαι σήμερα όλες αυτές τις δυνάμεις, ενάντια σε κάθε βίαιη και άσπλαχνη δύναμη που μπορεί να βλάψει το σώμα και την ψυχή μου, ενάντια στις μαγείες των ψευδοπροφητών, ενάντια στους μαύρους νόμους των ειδωλολατρών, ενάντια στις λανθασμένες διδαχές των αιρετικών, ενάντια στη μαγεία και την ειδωλολατρία, ενάντια στα ξόρκια των μαγισσών και των μάγων, ενάντια σε κάθε γνώση που βάζει σε κίνδυνο το σώμα και την ψυχή του ανθρώπου.
Ο Χριστός να με προστατεύσει από φωτιά, από πνιγμό, από κάποια πληγή.
Ο Χριστός μαζί μου, ο Χριστός μπροστά μου, ο Χριστός πίσω μου, ο Χριστός μέσα μου, ο Χριστός δεξιά μου, ο Χριστός αριστερά μου, ο Χριστός γύρω μου, ο Χριστός στην καρδιά κάθε ανθρώπου που με σκέφτεται, ο Χριστός στο στόμα κάθε ανθρώπου που μιλά για μένα, ο Χριστός σε κάθε μάτι που με βλέπει, ο Χριστός σε κάθε αυτί που με ακούει."

Στον παραπάνω ύμνο του Αγίου Πατρικίου, που τιμάται σήμερα, βασίζεται η χορωδιακή σύνθεση "The Deer's Cry - Η κραυγή του ελαφιού" του Arvo Pärt, που γράφτηκε το 2007 για μικτή χορωδία a cappella.

Ο σπουδαίος Εσθονός δημιουργός, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του σύγχρονου πνευματικού μινιμαλισμού και της λεγόμενης "νέας απλότητας, επέλεξε τον τίτλο αυτόν αναφερόμενος στον παλαιό θρύλο που συνδέεται με τον ύμνο του Αγίου Πατρικίου.

Στο έργο αυτό ο Περτ μετατρέπει το αρχαίο προσευχητικό κείμενο σε μια αργή, υποβλητική μουσική προσευχή. Κεντρικό στοιχείο της σύνθεσης είναι η επαναλαμβανόμενη επίκληση της λέξης "Χριστός", η οποία λειτουργεί σαν πνευματικός άξονας και δημιουργεί μια αίσθηση βαθιάς κατάνυξης. Μέσα από τη λιτή γραφή, τη διακριτική αρμονία και την καθαρότητα των φωνών, η μουσική οδηγεί τον ακροατή σε έναν εσωτερικό, υπερβατικό χώρο, όπου η ανθρώπινη φωνή γίνεται φορέας προσευχής.

Πυρήνας του έργου αποτελεί ένα υμνητικό θέμα, που αναπτύσσεται πάνω σε ένα διακριτικό φωνητικό ισοκράτημα. Η μουσική πορεία οδηγείται σε σταδιακή κλιμάκωση και κατόπιν σε απαλή αποκλιμάκωση, ώσπου καταλήγει σε μια σχεδόν άυλη κατάληξη, σαν πνευματική εξαΰλωση. Με τη μυσταγωγική και κατανυκτική της ατμόσφαιρα, η χορωδιακή σύνθεση γεμίζει την ψυχή του ακροατή με αίσθηση εσωτερικής γαλήνης και τον οδηγεί στα ίχνη μιας αρχέγονης πνευματικότητας, προσφέροντας κάθε φορά μια βαθιά υποβλητική μουσική εμπειρία.

Arvo Pärt: "The Deer's Cry":

César Franck: πιανιστική μελωδία για ένα "Ραγισμένο βάζο" ...

"Le vase brisé", Hacène
(galerie-peinture)

Ο Sully Prudhomme, ένας από τους εκλεκτούς εκπροσώπους του παρνασσισμού, συγκαταλέγεται ανάμεσα στις σημαντικότερες μορφές της γαλλικής ποίησης και δοκιμιογραφίας.

Ο ποιητής, Sully Prudhomme

Γεννημένος στις 16 Μαρτίου1839 στο Παρίσι, ξεκίνησε την πορεία του στον κόσμο των επιστημών και εργάστηκε για ένα διάστημα ως μηχανικός. Ωστόσο, η κλίση του προς την τέχνη του λόγου αποδείχθηκε ισχυρότερη. Εγκατέλειψε την τεχνική του σταδιοδρομία και αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στη λογοτεχνία.

Στα πρώτα του ποιήματα κυριαρχεί ένας διακριτικός λυρισμός, διαποτισμένος από μελαγχολία και εσωτερικό στοχασμό. Ο Προυντόμ αναζητεί επίμονα τρόπους να ενώσει την ποίηση με τη φιλοσοφική σκέψη, επιχειρώντας να φωτίσει τις λεπτές κινήσεις της ανθρώπινης ψυχής. Η γραφή του χαρακτηρίζεται από σαφήνεια, μορφική αρμονία και πνευματική ακρίβεια, στοιχεία που τον καθιέρωσαν ως έναν ποιητή της πειθαρχημένης ευαισθησίας.

Το 1901 τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας -ο πρώτος συγγραφέας που έλαβε τη διάκριση- "για την ποιητική του δημιουργία που συνδυάζει υψηλό ιδεαλισμό, καλλιτεχνική τελειότητα και βαθιά στοχαστική δύναμη".

Η πρώτη σημαντική ποιητική του συλλογή, "Stances et poèmes" του 1865, σφράγισε την καθιέρωσή του. Στις σελίδες της περιλαμβάνεται και το περίφημο ποίημα "Le vase brisé - Το ραγισμένο ανθογυάλι", το οποίο απέδωσε στα ελληνικά με ιδιαίτερο λυρισμό ο Κωστής Παλαμάς. 
Το ποίημα αυτό, με την εικόνα ενός ανεπαίσθητα ραγισμένου κρυστάλλου που σταδιακά καταστρέφεται, γίνεται μια εύγλωττη αλληγορία για τις αθέατες πληγές της καρδιάς και τη σιωπηλή φθορά των συναισθημάτων.

"Τ 'ανθογυάλι που τ 'άνθος τούτο σβήνει

μέσα του, μιας βεντάγιας η χτυπιά

το ράισε. μόλις τ ' άγγιξε κ' εκείνη,

μήτε που ακούστηκε η ραγισματιά.

Μα της ραγισματιάς το δάγκωμα όσο

κι αν ήταν ελαφρό, το τριγυρνά

μέρα και νύχτα το κρυστάλλι ως τόσο

μ' άσφαλτη, αργή, κρυφή περπατησιά.

Φεύγει σταλιά-σταλιά το δροσονέρι,

στ' ανθολούλουδο μέσα εκεί, χαμός.

Και τ' ανθογυάλι; Ακόμα δεν το ξέρει

κανείς. Πια μην τ' αγγίξεις. Συντριμμός.

Έτσι ένα χέρι της καρδιάς μαγνήτης

κι όσο αλαφρός τής γίνεται πληγή.

Λιώνει ύστερα η καρδιά από μοναχή της

με τ'άνθος της αγάπης της μαζί.

Πάντα άγγιχτη στον κόσμο εμπρός, μαράζι

τη λιανοτρώει, το αισθάνεται βαθιά

που μεγαλώνει, σιγοκλαίει, σπαράζει...

Συντριμμένη. Μη την αγγίξεις πια.

(Συλί Προυντόμ: ""Le vase brise", Μτφ: Κωστής Παλαμάς,
Παγκόσμια ποιητική ανθολογία "Ταξίδι στην ποίηση",Εκδ. Ναυτίλος)

Ο συνθέτης, César Franck

Η μελοποίηση του ποιήματος "Le vase brisé" από τον César Franck αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της γαλλικής mélodie του 19ου αιώνα. 

Το τραγούδι, γραμμένο το 1879 για φωνή και πιάνο (FWV 84), αποδίδει μουσικά την μελαγχολική ατμόσφαιρα του ποιήματος, στο οποίο το ραγισμένο βάζο λειτουργεί σαν αλληγορία για την ευθραυστότητα του έρωτα και την πληγωμένη ανθρώπινη καρδιά.
Η μουσική κινείται σε στοχαστικό ύφος, με πλούσια αρμονία και μια επίμονη, σχεδόν υπόγεια κίνηση στο πιάνο που δημιουργεί την αίσθηση της αργής και αναπόφευκτης φθοράς.

Ο συνθέτης στηριζόμενος στην ένταση της μουσικής του που αυξάνεται σταδιακά, δίνει στο έργο χαρακτήρα μικρού λυρικού δράματος.
Με αυτή τη μελοποίηση ο συνθέτης καταφέρνει να μεταφέρει σε μουσικό λόγο τη λεπτή συμβολική δύναμη του ποιήματος του Προυντόμ, αναδεικνύοντας τη βαθιά συναισθηματική και φιλοσοφική του διάσταση...
Κάθε μικρή πληγή, όσο ανεπαίσθητη κι αν είναι, φέρει μέσα της τον χρόνο και την ιστορία της. Όπως το ραγισμένο ανθογυάλι, έτσι και η καρδιά θυμάται τις αόρατες φθορές, υπενθυμίζοντάς μας την ευθρυπτότητα της ψυχής καθώς και τη φροντίδα που χρειάζεται για ν' αντέξει...

César Franck: "Le vase brisé, FWV 84":
Ποίηση: Sully Prudhomme

"Κίρκη": Το δράμα και το πάθος του μύθου, στην καντάτα του Κερουμπίνι ...

"Circe", John William Waterhouse

[Στη μνήμη του Λουίτζι Κερουμπίνι]

Ο Ζαν‑Μπατίστ Ρουσσώ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ποιητές και θεατρικούς συγγραφείς της γαλλικής λυρικής παράδοσης στα τέλη του 17ου και στις αρχές του 18ου αιώνα. Τα έργα του διακρίνονται για το λυρικό και δραματικό τους ύφος, συνδυάζοντας έντονο συναίσθημα, ηθικούς προβληματισμούς και λεπτή παρατήρηση της ανθρώπινης ψυχολογίας.

Luigi Cherubini

Μουσικότητα, ρητορική ακρίβεια και εκφραστικότητα χαρακτηρίζουν την ποίησή του, ενώ ιδιαίτερη αγάπη έτρεφε για τα μυθολογικά θέματα, αντλώντας έμπνευση από μορφές όπως η Αφροδίτη, ο Άδωνις, η Κίρκη, που του επέτρεπαν να συνδυάζει την ανθρώπινη διάσταση με το υπερφυσικό και το ηρωικό στοιχείο.

Αυτή η έμφυτη κλίση προς το δραματικό και το μυθικό έκανε τα κείμενά του ιδιαίτερα ελκυστικά για μουσική μελοποίηση. Ο Λουίτζι Κερουμπίνι, στη μνήμη του οποίου γίνεται η σημερινή αναφορά, αναζητώντας ποιήματα που θα μπορούσαν να εκφράσουν σε σύντομη, συμπαγή μορφή έντονα συναισθήματα και ψυχολογικές μεταπτώσεις χαρακτήρων, στράφηκε στα έργα του Ρουσσώ, που ήδη ήταν γνωστά στον λογοτεχνικό και φιλολογικό κύκλο του Παρισιού. Το λιμπρέτο της καντάτας "Circé -  Κίρκη", γραμμένο από τον Ρουσσώ, συνδυάζει την καλοσύνη της Κίρκης με τη συγκλονιστική οργή της, παρουσιάζοντας την ηρωίδα τόσο ως μάγισσα που μπορεί να εξαπολύσει βία όσο και ως ελεήμονα που επιστρέφει τους άντρες του Οδυσσέα στις ανθρώπινες μορφές τους και τους οπλίζει με γνώσεις και εφόδια για τα ταξίδια τους. Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στη δύναμη και την ευεργεσία γίνεται ο πυρήνας του ποιητικού κειμένου, ενώ οι γραφικές, βίαιες απεικονίσεις της Κίρκης εμπλουτίζουν τη δραματική ένταση που θα μελοποιήσει ο Κερουμπίνι.

RECITAΤΙVO

Σε βράχο έρημο, τρόμος της φύσης,

που η άνυδρη κορυφή του μοιάζει ν' αγγίζει τους ουρανούς,

η Κίρκη, ωχρή, τρομαγμένη, με το θάνατο στα μάτια,
δάκρυζε για την μοιραία περιπέτειά της.
Κι εκεί, τα πλανώμενα μάτια της πάνω στα κύματα,
μοιάζουν ν ακολουθούν τα ίχνη του φευγάτου Οδυσσέα.
Πιστεύει πως βλέπει ακόμη τον πλανεμένο εραστή της·
κι αυτή η ψευδαίσθηση ανακουφίζει τη δυστυχία της,
καθώς τον καλεί με λόγια,
που διακόπτονται εκατοντάδες φορές από τα δάκρυα και τους λυγμούς της.

ΑRΙΑ

Σκληρέ δημιουργέ των ταραχών της ψυχής μου,

ας καθυστερήσει λίγο η θλίψη μου τα βήματά σου.

Στρέψε για μια στιγμή τα μάτια σου σ' αυτούς τους τόπους·

και, αν όχι για να μοιραστείς τη φλόγα μου,

έλα τουλάχιστον να επισπεύσεις το τέλος μου.

Αυτή η θλιμμένη καρδιά, που έγινε θύμα σου,

αγαπά ακόμη τον έρωτα που την αιφνιδίασε

Φοβερέ Έρωτα! Το μίσος σου είναι η ανταμοιβή.

Τόση τρυφερότητα, ω θεοί! Είναι άραγε έγκλημα

ώστε να τιμωρείται με τόσο σκληρή περιφρόνηση;

RECITATIVO

Έτσι, μετανιωμένη, δηλώνει τον πόνο της.

Μα σύντομα, επιστρατεύοντας την μαγική τέχνη της,

για να φέρει πίσω τον αγαπημένο των θλιμμένων της πόθων,

επικαλείται με ουρλιαχτά όλους τους Θεούς του Ταινάρου,

τις Μοίρες, τη Νέμεση, τον Κέρβερο, τον Φλεγέθοντα,

την αλύγιστη Εκάτη και τη φοβερή Αληκτώ.

[ INTERLUDE ]

RECITATIVO

Πάνω σε αιματοβαμμένο βωμό ανάβει η φρικτή πυρά,
κι ένας αδηφάγος κεραυνός την καταβροχθίζει αμέσως.
Στους κόλπους του θανάτου, τα σκοτεινά της ξόρκια
ταράζουν την αιώνια ανάπαυση των σκιών.

Τα πνεύματα, έντρομα, αφήνουν τους τάφους τους,
κι ο αέρας αντιλαλεί από τους μακρινούς τους θρήνους.
Οι άνεμοι, λυμένοι από τις σκοτεινές τους σπηλιές,
μπλέκουν στις κραυγές τους φρικιαστικά σφυρίγματα.

ΑRΙΑ

Μάταιες οι προσπάθειες, δύστυχη ερωμένη
η μοίρα σου εξαρτάται από θεό ισχυρότερο από σένα.
Μπορείς να κάνεις τη γη να τρέμει στα βήματά σου
και ν' ανάψεις την οργή των δυνάμεων του Άδη
μα οι θύελλες της οργής σου δεν θα κατορθώσουν
ό,τι τα ίδια σου τα κάλλη δεν κατάφεραν.

(Eλεύθερη απόδοση δική μου του λιμπρέτου του Ζαν Μπατίστ Ρουσσώ)

Louis Chalon, "Circe", 1888

Η καντάτα "Circé", γραμμένη γύρω στο 1789 για γυναικεία φωνή(κοντράλτο ή μέτζο) και ορχήστρα, εντάσσεται στην παράδοση των γαλλικών καντάτων δωματίου, όπου η φωνή εναλλάσσεται ανάμεσα σε αφηγηματικά ρετσιτατίβι και λυρικές άριες. Η μουσική δομή ακολουθεί τη ροή του λιμπρέτου. Η ορχήστρα δημιουργεί μια σκοτεινή, απομονωμένη ατμόσφαιρα πριν εμφανιστεί η φωνή. Το πρώτο ρετσιτατίβο εκφράζει την απελπισία της Κίρκης με γραμμική, αφηγηματική γραφή, οι άριες μετατρέπουν το συναίσθημα σε λυρική κορύφωση με πλούσια μελωδικά ανοίγματα και ορχηστρική υποστήριξη, ενώ τα επόμενα ρετσιτατίβι και άριες ενσωματώνουν το μαγικό στοιχείο με επαναλαμβανόμενες αρμονίες και εκφραστικά θέματα, που υποδηλώνουν την εσωτερική πάλη της ηρωίδας.
Στην τελική άρια η Κίρκη αποκτά γαλήνη και αποφασιστικότητα.Η μουσική αποκαλύπτει ότι η αγάπη δεν υποτάσσεται, δεν επιβάλλεται, ούτε δέχεται εξαναγκασμούς...Μόνο ξεδιπλώνεται και ζωντανεύει μέσα στην καρδιά που την βιώνει ελεύθερα.

Frederick Stuart Church: "Circe"

Η μετατροπή των ποιητικών εικόνων του Ρουσσώ σε μουσική δράση από τον Κερουμπίνι καθιστά την "Κίρκη" ένα έργο όπου η φωνή και η ορχήστρα συνεργάζονται ισότιμα, ως αφηγητές και ερμηνευτές της ψυχικής πολυπλοκότητας της ηρωίδας. Με αυτόν τον τρόπο, η καντάτα μεταφέρει το υψηλό δράμα της όπερας στο σαλόνι των ευγενών, σε μια συμπαγή μορφή που ανταποκρινόταν στην αυξανόμενη ζήτηση για μουσική στο σπίτι, ιδιαίτερα αγαπητή στην αναδυόμενη αστική τάξη της εποχής. Επιπλέον, αναδεικνύει τη δεξιοτεχνία του Κερουμπίνι και σε αυτό το πιο μικρό, αλλά απαιτητικό μουσικό είδος.

Έτσι, η "Circé" παραμένει ένα λαμπρό παράδειγμα της αρμονικής σύζευξης λόγου και μουσικής.
Ο Λουίτζι Κερουμπίνι, που έζησε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του στο Παρίσι και έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα, 15 Μαρτίου του 1842, άφησε πίσω του ένα έργο που εκτιμήθηκε βαθιά από μεγάλους συνθέτες όπως ο Μπετόβεν και ο Μπραμς. Η υστεροφημία του, στενά συνδεδεμένη με την αυστηρότητα της γραφής, τη δραματική ένταση και την πνευματική του καλλιέργεια, τον καθιέρωσε ως μία από τις πιο σεβαστές μορφές στην Ιστορία της μουσικής. Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο, ακόμη και μια μικρή σε έκταση καντάτα όπως η "Κίρκη" αποκαλύπτει τη μεγαλοπρέπεια της τέχνης του και επιβεβαιώνει τη θέση του ανάμεσα στους σπουδαίους δημιουργούς του κλασικισμού.

 

Luigi Cherubini: 'Circé', Cantata

Παλαιότερα κείμενα για τον Κερουμπίνι υπάρχουν πολλά στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

Κείμενο για τη μουσική αποτύπωση του μύθου της Κίρκης σε συμφωνική μορφή από τον Άλαν Χοβχάνες μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Μουσική για το θεό της Άνοιξης και τη Γιορτή της Αζτεκικής Πρωτοχρονιάς...

Αζτέκοι παίζουν τεπονάτσλι και ουεουέτλ

Κάθε χρόνο στα μέσα του Μάρτη, γύρω στις 12 του μήνα, σε διάφορες περιοχές του Μεξικού αλλά και σε κοινότητες ιθαγενών σε όλο τον κόσμο, αναβιώνει η αρχαία γιορτή της Πρωτοχρονιάς των Αζτέκων. Η γιορτή αυτή, γνωστή ως Yancuic Xihuitl, έχει τις ρίζες της στην προκολομβιανή εποχή και εξακολουθεί να τελείται έως σήμερα με έντονο τελετουργικό χαρακτήρα. Τη νύχτα, το σκοτάδι φωτίζεται από κεριά, ενώ στον ουρανό εκτοξεύονται λαμπερά πυροτεχνήματα. Ντυμένοι με πολύχρωμες παραδοσιακές ενδυμασίες, οι χορευτές εκτελούν τελετουργικούς χορούς, συνοδευόμενοι από μουσική και τραγούδι, όπως ακριβώς γινόταν αιώνες πριν.

Οι λέξεις "Yancuic Xihuitl"σημαίνουν "νέος κύκλος του χρόνου".
Για τους Αζτέκους η αρχή του χρόνου δεν ήταν μια απλή αλλαγή στο ημερολόγιο. Ήταν η στιγμή κατά την οποία ο κόσμος επανεκκινείται, ανανεώνεται. Η γη ξαναβρίσκει τη γονιμότητά της, η βλάστηση επιστρέφει και η ζωή αρχίζει πάλι να ανθίζει. Αυτή η ιδέα της αναγέννησης συνδέεται συμβολικά με τον θεό Xochipilli, τον θεό των λουλουδιών, της άνοιξης και της ζωτικής δύναμης της φύσης.

Στην κοσμολογία των Mεξικανών, τα λουλούδια (xοchitl) κατείχαν ιδιαίτερη θέση.Συμβόλιζαν τη ζωή που αναγεννάται, την ομορφιά της δημιουργίας, αλλά και την ιερή προσφορά προς τους θεούς. Ο Xochipilli θεωρούνταν προστάτης αυτής της άνθισης. Έτσι, στην αρχή κάθε νέου κύκλου του χρόνου, η ίδια η "άνθιση του κόσμου" φαινόταν να τελείται υπό την προστασία του.
Ο συμβολισμός γίνεται σχεδόν αυτονόητος...Νέος χρόνος, αναγέννηση του κόσμου, άνθιση της ζωής, όλα οδηγούν στον κόσμο του Xochipilli. Η Πρωτοχρονιά των Αζτέκων σηματοδοτεί την αναγέννηση του χρόνου, και ο θεός των λουλουδιών να ενσαρκώνει τη δύναμη που κάνει τον νέο κύκλο της ζωής να ανθίσει.

Η μορφή του θεού αυτού ενέπνευσε και τη νεότερη καλλιτεχνική δημιουργία. Το έργο "Xochipilli", με υπότιτλο "Μια φανταστική μουσική των Αζτέκων", είναι μια σύνθεση που έγραψε το 1940 ο σπουδαίος Μεξικανός συνθέτης Carlos Chávez για μικρό σύνολο οργάνων, τέσσερα πνευστά και έξι κρουστά, με αφορμή μια μεγάλη έκθεση που διοργανώθηκε στο ΜΟΜΑ της Ν.Υόρκης με τίτλο "Είκοσι Αιώνες Μεξικανικής Τέχνης".

Στο έργο αυτό ο Τσάβες επιχείρησε να αποδώσει τον ηχητικό κόσμο της προκολομβιανής Μεσοαμερικής, χρησιμοποιώντας ποικιλία κρουστών οργάνων, αρκετά από τα οποία έχουν αζτεκική προέλευση, όπως το τεπονάτσλι, το ουεουέτλ και το ομιχικάχουαζτλι.
Μουσικά, η σύνθεση οργανώνεται σε τρία βασικά μέρη και ακολουθεί τη μορφή Α-Β-Α΄ με δύο ζωηρά εξωτερικά τμήματα να περιβάλλουν ένα πιο αργό και στοχαστικό κεντρικό μέρος.

Μέσα απ' αυτή τη μουσική δημιουργία, η μορφή του Xochipilli συνδέεται με τις γιορτές της αζτεκικής Πρωτοχρονιάς, όταν ο κόσμος θεωρούνταν ότι ανανεώνεται και η φύση αρχίζει πάλι ν' ανθίζει.
Με αυτή τη σύνθεση, ο Τσάβες, εκτός από την ανάκληση ενός αρχαίου θεού επιχειρεί να ζωντανέψει τον τελετουργικό και ποιητικό κόσμο ενός πολιτισμού όπου η μουσική, η φύση και η αναγέννηση του χρόνου αποτελούσαν μία και αδιαίρετη εμπειρία.

Carlos Chávez: "Xochipilli"

Η Κλάρα, ο Σούμαν κι οι νουβέλες...

Clara Novello

Η Clara Novello υπήρξε μία από τις σημαντικότερες Αγγλίδες σοπράνο του 19ου αιώνα. Κόρη του μουσικού και εκδότη Vincent Novello, μεγάλωσε σε ένα ιδιαίτερα μουσικό περιβάλλον και από πολύ νωρίς φανέρωσε το εξαιρετικό φωνητικό της χάρισμα. Σπούδασε στο Παρίσι και ήδη από την εφηβεία της, άρχισε να εμφανίζεται στις σημαντικότερες σκηνές της Αγγλίας. Ξεχώρισε για την καθαρότητα της φωνής της και την κομψότητα της ερμηνείας της, ιδιαίτερα στα ορατόρια του Χαίντελ.
Η φήμη της σύντομα ξεπέρασε τα αγγλικά σύνορα και η καριέρα της την οδήγησε στις σημαντικότερες μουσικές σκηνές της Ευρώπης, όπου συνεργάστηκε και με κορυφαίες μορφές της εποχής, ανάμεσά τους και ο Ροσίνι. Παντρεύτηκε το 1843 και λίγα χρόνια αργότερα αποσύρθηκε από τη σκηνή. Παρέμεινε, ωστόσο, μία από τις πιο αναγνωρισμένες φωνές της εποχής της. Πέθανε στη Ρώμη στις 12 Μαρτίου 1908, σε ηλικία 89 ετών.

Ήταν το 1837, όταν ο Φέλιξ Μέντελσον την προσκάλεσε να τραγουδήσει στη Λειψία, στις περίφημες συναυλίες του Gewandhaus.
Εκεί την άκουσε ο Ρόμπερτ Σούμαν, ο οποίος εντυπωσιάστηκε βαθιά από τη φωνή της.
Το όνομά της φαίνεται πως στάθηκε αφορμή για ένα γοητευτικό λογοπαίγνιο, που συνδέθηκε με τον τίτλο της πιανιστικής συλλογής του, "Novelletten, Op. 21".
Η σκέψη του Σούμαν, ωστόσο, ήταν πρωτίστως στραμμένη στην αγαπημένη του Clara Wieck, η οποία είχε το ίδιο βαφτιστικό όνομα με τη σοπράνο.
Σε επιστολή του προς τη μελλοντική σύζυγό του γράφει:

"Μέσα σε λίγες εβδομάδες έχω συνθέσει μια συλλογή κομματιών για πιάνο, για σένα αγαπημένη! Εύθυμες ιστορίες, εμπνεύσεις από οικογενειακές σκηνές και άλλα πολλά. Τα ονόμασα Novelletten. Θα μπορούσα βεβαια να τα πω Wieck-etten, αλλά δεν είναι και τόσο εύηχο". 

Έτσι, το όνομα Clara βρίσκεται, με έναν τρόπο, στην καρδιά του τίτλου "Novelletten", που γεννήθηκε από ένα παιχνιδιάρικο παιχνίδι λέξεων...Από τη μία η Clara Novello, από την άλλη η novelle(νουβέλα-μικρή λογοτεχνική ιστορία).
Κι αυτό ταιριάζει θαυμάσια με τον τρόπο που ο Σούμαν αντιλαμβανόταν τη μουσική του. Οι "Novelletten" είναι σαν οκτώ μικρές μουσικές ιστορίες, καθεμία με τον δικό της χαρακτήρα, τη δική της ατμόσφαιρα και τη δική της φωνή. Η ίδια η αλληλουχία τους μοιάζει με αφήγηση, με διαθέσεις που μεταβάλλονται, με μουσικά επεισόδια που διαδέχονται το ένα το άλλο.

(από ebay)

Η συλλογή γράφτηκε το 1838 και εκδόθηκε το επόμενο έτος. Άλλοτε η μελωδία είναι ζωηρή και παιχνιδιάρικη, άλλοτε τρυφερή και εσωτερική, άλλοτε γεμάτη χιούμορ, ένταση και δεξιοτεχνική ορμή. Είναι σαν να γυρίζουμε τις σελίδες ενός βιβλίου και κάθε φορά να συναντάμε μια καινούργια μικρή ιστορία.
Πολλοί μουσικολόγοι ισχυρίζονται ότι εδώ συναντάμε έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς Σούμαν: "τον συνθέτη που σκέφτεται σαν ποιητής και αφηγείται με τη μουσική σαν συγγραφέας". 

H συλλογή για πιάνο έχει εκτελεστεί από πληθώρα σπουδαίων πιανιστών, Σβ. Ρίχτερ, Χόροβιτς, Σοκόλοφ. Επιλέγω την ολοκληρωμένη παρουσίαση του Dino Ciani, όπου τα οκτώ κομμάτια παρουσιάζονται διαδοχικά.

Schumann: "Novelletten, Op. 21"

Το "αβέβαιο φύσημα της αύρας", ανάμεσα σε ζωγραφική, ποίηση και μουσική...

 

"Musidora: The Bather-At the Doubtful Breeze Alarmed", William Etty

Ο William Etty, γεννημένος στις 10 Μαρτίου 1787 στο Γιορκ,  υπήρξε ένας από τους πιο ιδιότυπους Άγγλους ζωγράφους του 19ου αιώνα, γνωστός για τις αισθησιακές συνθέσεις του και για τα έργα με ιστορικά και μυθολογικά θέματα.
Σπούδασε στη Royal Academy of Arts, όπου ανέπτυξε τη δεξιοτεχνία του στην απόδοση του ανθρώπινου σώματος. Η ζωγραφική του χαρακτηρίζεται από λαμπερό χρώμα, ζωντανό φωτισμό και μια έντονη συναισθηματική φόρτιση, συνδυάζοντας το κλασικό ιδεώδες της ομορφιάς με μια βαθιά ποιητική διάθεση. Στα έργα του συχνά διερευνάται η σχέση ανάμεσα στη φύση, το ανθρώπινο κάλλος  και την εσωτερική ψυχολογική ένταση των μορφών.

Στον πίνακα του "Musidora: The Bather-At the Doubtful Breeze Alarmed- Μουσιδώρα: η Λουόμενη- από το αβέβαιο φύσημα της αύρας ταράχτηκε", που φιλοτέχνησε σε τέσσερεις εκδοχές με πρώτη το 1844, ο Etty απεικονίζει μια νεαρή γυναίκα στις όχθες ενός ποταμού, τη στιγμή που ετοιμάζεται να πάρει το μπάνιο της. Η στάση του σώματός της φανερώνει στιγμιαία αμηχανία, σαν να την αιφνιδιάζει ένα ελαφρύ αεράκι που κινεί τα φύλλα γύρω της. Τα λευκά της ενδύματα πέφτουν χαλαρά, ενώ η κίνηση και το βλέμμα της αποτυπώνουν μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στη ντροπαλότητα, την έκπληξη και τη λεπτή συγκίνηση της στιγμής.

William Etty, αυτοπροσωπογραφία

Η σύνθεση δίνει έμφαση στο γυμνό σώμα με φυσικό ρεαλισμό, ενώ το φυσικό περιβάλλον, δέντρα, νερό και ανοιχτός ουρανός, δημιουργεί ένα ήρεμο, ατμοσφαιρικό τοπίο που ενισχύει την αίσθηση μοναξιάς, τρυφερότητας και διακριτικής έντασης. Στο έργο αυτό η αισθησιακή ομορφιά συνυπάρχει με τη λεπτή ψυχολογική δραματικότητα, χαρακτηριστικό στοιχείο της τέχνης του Etty.

Η σκηνή είναι εμπνευσμένη από το ποίημα "The Seasons - Εποχές" του James Thomson, και συγκεκριμένα από το μέρος του "Καλοκαιριού". Εκεί περιγράφεται η νεαρή Mουσιδώρα που πηγαίνει να λουστεί στο ποτάμι, ενώ ο ερωτευμένος Δάμων την παρακολουθεί κρυφά, βασανισμένος από το ηθικό δίλημμα αν πρέπει να υποκύψει στη ματιά του ή να σεβαστεί την ιδιωτικότητά της.

Η σκηνή αυτή γνώρισε μεγάλη απήχηση στον 18ο και 19ο αιώνα και ενέπνευσε πολλούς ζωγράφους. Ο Etty αποδίδει τη στιγμή που η νέα τρομάζει ελαφρά από ένα ανεπαίσθητο αεράκι  -μια λεπτομέρεια που χαρίζει στη σκηνή ατμόσφαιρα ανάμεσα στην αθωότητα και τη διακριτική ερωτική ματιά.

Ο χαρακτηριστικός στίχος του Thomson γράφει:

"And fair expos’d she stood, shrunk from herself,

With fancy blushing; at the doubtful breeze

Alarm’d, and starting like the fearful fawn…"

Δηλαδή:

"Κι έτσι στεκόταν, ωραία, γυμνή στο φως,

κάπως ντροπαλά,

με τη φαντασία να κοκκινίζει στο πρόσωπό της

κι από το αβέβαιο φύσημα της αύρας

ταράχτηκε ξάφνου, τινάζοντας το κορμί της

σαν φοβισμένο ελαφάκι.

Τότε στο ποτάμι όρμησε και το νερό

 δέχτηκε την όμορφη επισκέπτριά του

και με κύματα που έκλειναν απαλά

την αγκάλιασε.

[...]

Κι ενώ έτσι στο νερό παιχνιδίζε,

πότε βυθισμένη στο κύμα

μα δίχως να κρύβεται εντελώς

και πότε αναδυόταν ξανά,

με τα μαλλιά της να στάζουν

και να την τυλίγουν σαν υγρό πέπλο,

ο κρυμμένος Δάμων

ρουφούσε από κείνη την ομορφιά

τόσες μεθυστικές γουλιές για την ψυχή,

που για λίγο η εκστατική του σκέψη

παρασύρθηκε ολοκληρωτικά"

Το έργο "Musidora" του Etty χαρακτηρίστηκε "ο θρίαμβος της βρετανικής σχολής". Οι κριτικοί το επαίνεσαν ιδιαίτερα, παραλληλίζοντάς το με έργα μεγάλων ζωγράφων όπως ο Τιτσιάνο και ο Ρέμπραντ.

Από το ίδιο ποίημα εμπνεύστηκε και το περίφημο ορατόριό του "The Seasons-Εποχές" ο Γιόζεφ Χάυντν. Στο λιμπρέτο, ωστόσο, του έργου δεν περιλαμβάνεται η σκηνή του λουτρού. Ο λιμπρετίστας, ο βαρόνος Φαν Σβήτεν, επέλεξε να παραλείψει τις πιο ιδιωτικές και αισθησιακές στιγμές του ποιήματος και να διατηρήσει κυρίως τις φυσιολατρικές του εικόνες, μεταπλάθοντας το έργο σε μια ιδεαλιστική απεικόνιση της αγροτικής ζωής και της κυκλικής αρμονίας των εποχών.

Παρότι όμως η σκηνή που ενέπνευσε τον πίνακα του Etty δεν υπάρχει στο ορατόριο, θα μπορούσε αισθητικά να συνδεθεί με μια άλλη γαλήνια ενότητα του "Καλοκαιριού", την άρια "O how pleasing to the senses Comes the cool and gentle breeze!- Ω, πόσο ευχάριστο στις αισθήσεις, έρχεται το δροσερό και απαλό αεράκι!", όπου ο Χάυντν ζωγραφίζει με ήχους την ήρεμη καλοκαιρινή φύση.
Λυρική μελωδία, αποδίδει τη νωχελικότητα της ημέρας και τη σιωπηλή γαλήνη της υπαίθρου. Το μουσικό αυτό τοπίο -ήσυχο, φωτεινό και διακριτικά αισθησιακό- ταιριάζει με την ατμόσφαιρα του πίνακα του William Etty, όπου η νέα κοπέλα σε μια στιγμή καλοκαιρινής ηρεμίας και ιδιωτικής ομορφιάς ρίχνεται στα δροσερά νερά του ποταμού προκαλώντας ενα λεπτό ρίγος συγκίνησης στο νεαρό θαυμαστή της...

Haydn: "Τhe Seasons, Summer - Oh how pleasing to the senses":

Παλαιότερο κείμενο για τον William Etty μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Ο Charles Bukowski και οι κλασικοί συνθέτες: φίλοι του μέσα στο σκοτάδι...

9 Μαρτίου 1994 πεθαίνει από λευχαιμία, ο Τσαρλς Μπουκόβσκι, αφήνοντας πίσω του ένα μοναδικό λογοτεχνικό έργο γεμάτο ωμό ρεαλισμό και αυτοβιογραφικά στοιχεία. Γεννημένος στο Άντερναχ της Γερμανίας, μετανάστευσε μικρός στις ΗΠΑ, όπου μεγάλωσε σε φτωχογειτονιές του Λος Άντζελες. Η ζωή του σημαδεύτηκε από φτώχεια, αλκοολισμό, σκληρές δουλειές και προσωπικές απογοητεύσεις, όλα θέματα που αντλεί αργότερα στα ποιήματα και τα μυθιστορήματά του.
Έγινε γνωστός για το ειλικρινές, ωμό και συχνά χιουμοριστικό ύφος του, που αποτυπώνει τη μοναξιά, τον πόθο και την κοινωνική αποξένωση με τρόπο, που τον καθιέρωσε σαν μια από τις πιο εμβληματικές, πιο ακατέργαστες και αυθεντικές φωνές της αμερικανικής λογοτεχνίας. Μπορεί το ύφος του να ήταν ωμό, ήταν όμως και βαθιά ανθρώπινο.

Στα έργα του, συνδέει την ποίηση με τη μουσική και τη σιωπή της μοναχικής δημιουργίας, παρουσιάζοντας τον καλλιτέχνη σαν άνθρωπο που επιμένει να γράφει και να ζει παρά τις δυσκολίες και τις απογοητεύσεις της ζωής.

Ο Αμερικανός ποιητής είχε μια βαθιά και προσωπική σχέση με την κλασική μουσική, την οποία χρησιμοποιούσε ως αναπόσπαστο υπόβαθρο στη δημιουργική του διαδικασία. Σε επιστολές του σημειώνει ότι συνήθιζε "να γράφει με το ραδιόφωνο ανοιχτό σε σταθμούς κλασικής μουσικής".
Η παρουσία της κλασικής μουσικής είναι εμφανής και στην ίδια την ποίησή του, όπου συχνά αναφέρεται σε συνθέτες όπως ο Μπετόβεν, ο Μότσαρτ ή ο Μπραμς, τους οποίους θεωρούσε πνευματικούς συνοδοιπόρους στη μοναχική διαδικασία της γραφής.
Σε ένα από τα ποιήματά του γράφει :

"Φίλοι μέσα στο σκοτάδι"

θυμάμαι να λιμοκτονώ

σε ένα μικρό δωμάτιο

σε μια παράξενη πόλη

με τις κουρτίνες τραβηγμένες

να ακούω κλασική μουσική.

ήμουν νέος

τόσο νέος

που πονούσε σαν μαχαίρι

μέσα μου

γιατί δεν υπήρχε άλλη επιλογή

παρά να κρύβομαι

όσο περισσότερο μπορούσα-

όχι από αυτολύπηση

αλλά από απορία

για τη μικρή μου πιθανότητα:

να συνδεθώ με κάτι.

οι παλιοί συνθέτες-

ο Mozart, ο Bach, ο Beethoven,

ο Brahms-

ήταν οι μόνοι που μου μιλούσαν

κι αυτοί

ήταν νεκροί.

τελικά

πεινασμένος και χτυπημένος

έπρεπε να βγω στους δρόμους

για να δώσω συνεντεύξεις

για κακοπληρωμένες

και μονότονες δουλειές

σε παράξενους άντρες πίσω από γραφεία

άντρες χωρίς μάτια

άντρες χωρίς πρόσωπα

που θα έπαιρναν τις ώρες μου

θα τις έσπαγαν

και θα κατουρούσαν πάνω τους.

τώρα δουλεύω

για τους εκδότες

τους αναγνώστες

τους κριτικούς

αλλά ακόμη τριγυρνώ και πίνω

με τον Mozart, τον Bach, τον Brahms

και τον Beethoven

κάτι φιλαράκια

κάτι τύποι.

μερικές φορές

το μόνο που χρειαζόμαστε

για να συνεχίσουμε μόνοι

είναι οι νεκροί

να τρίζουν τους τοίχους

που μας κλείνουν μέσα.

Ιδιαίτερη θέση στη ζωή και το έργο του Μπουκόβσκι, φαίνεται να είχε και ο Γκούσταβ Μάλερ, τον οποίο μνημονεύει σε σημειώσεις του:
"Μου αρέσει ο τρόπος που ο Mάλερ χανόταν μέσα στη μουσική του και, όμως, δεν έχανε ποτέ το πάθος του. Περπατούσε στους δρόμους σαν σεισμός - όλη η ενέργεια και η δύναμη του κόσμου μέσα του, που δεν μπορείς να αγνοήσεις".

Βλέπουμε πως ο Μπουκόβσκι βλέπει τον Μάλερ σαν άνθρωπο, που "ταρακουνάει"(σαν σεισμός) τα πάντα γύρω του, με την ίδια δύναμη που η μουσική του συγκλονίζει τον ακροατή...

Δεν γνωρίζουμε αν ο Μπουκόβσκι είχε κάποια αδυναμία σε συγκεκριμένη σύνθεση του Μάλερ. Ωστόσο, με βάση τον παραπάνω χαρακτηρισμό, ο οποίος μιλά για παθιασμένη ενέργεια, ένταση και αίσθηση "σεισμού", θα επέλεγα τη "Συμφωνία του, αρ. 5 σε ντο δίεση ελάσσονα".
Αποτελεί το πρώτο σημαντικό έργο της ύστερης περιόδου του Μάλερ και διακρίνεται για την έντονη συναισθηματική της πολυπλοκότητα, όπου η θλίψη και η χαρά, η απόγνωση και η ελπίδα συνυπάρχουν και αντιπαρατίθενται.
Το πρώτο μέρος ανοίγει με ένα σκοτεινό, δραματικό πένθιμο εμβατήριο, ενώ το δεύτερο εκρήγνυται με ζωηρή ενέργεια που διακόπτεται από στιγμές έντονης απελπισίας, δημιουργώντας μια συνεχή εναλλαγή πάθους και αγωνίας.
Στη μέση της συμφωνίας δεσπόζει το σκέρτσο, ένας βακχικός χορός που ενοποιεί τις αντιθέσεις και ανυψώνει τις διαθέσεις σε υψηλότερα επίπεδα, γεμίζοντας τον ακροατή με θετική ενέργεια.
Ακολουθεί το νοσταλγικό Adagietto, ένα τρυφερό και ερωτικό μέρος, αφιερωμένο στην Άλμα, που ισορροπεί ανάμεσα στην αγάπη και τη συγκίνηση.
Το φινάλε προσφέρει ένα συγκλονιστικό όραμα παραδείσου, αφήνοντας αίσθηση λύτρωσης και πληρότητας.

Ας αφεθούμε στο κύμα της μουσικής του Μάλερ, εκλεκτοί φίλοι, όπως ο Μπουκόβσκι αφηνόταν στην κλασική μουσική, που για κείνον δεν ήταν απλά ένα ευχάριστο άκουσμα. Ήταν ουσιαστικό στοιχείο της δημιουργικής του διαδικασίας, μια πνευματική συντροφιά που τον έβαζε στην κατάλληλη ψυχική κατάσταση για να γράψει, να βυθιστεί στις σκέψεις του και να μετουσιώσει τις εμπειρίες και τα συναισθήματά του σε αυθεντική, αληθινή ποίηση.

Mahler: "Symphony N. 5", L. Bernstein

Ένα 5φωνο ιερό μοτέτο για την Αγία Αικατερίνη της Μπολόνια ...

 

Σήμερα, 9 Μαρτίου, η Καθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη μιας από τις πιο σεβάσμιες μορφές της, της Αγίας Αικατερίνης της Μπολόνια.
Γεννημένη το 1413 στην Μπολόνια, ξεχώρισε για την αφοσίωση, την ταπεινότητα και τη βαθιά πνευματικότητά της. Προερχόμενη από αριστοκρατική οικογένεια, έλαβε εξαιρετική εκπαίδευση στην ανάγνωση, τη γραφή, τη ζωγραφική, στα λατινικά και στη βιόλα.

"Η Παναγία με το μήλο", St Catherine of Bologna

Σε ηλικία 13 ετών εισήλθε στο μοναστήρι Corpus Domini στη Φερράρα και στη συνέχεια, μαζί με άλλες νεαρές μοναχές ίδρυσε ένα μοναστήρι του Τάγματος των Φτωχών Κλάρων. Στο μοναστήρι συνέχιζε να ζωγραφίζει και να γράφει ποίηση και πνευματικά κείμενα, στα οποία κατέγραφε τα οράματα που είχε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της.
Το 1456 επέστρεψε στην Μπολόνια, όπου ίδρυσε δεύτερο μοναστήρι και ανέλαβε τη θέση της ηγουμένης, συνεχίζοντας τη συγγραφή πνευματικών κειμένων και τη ζωγραφική.
Η Αικατερίνη αντιπροσωπεύει το σπάνιο φαινόμενο μιας καλόγριας του 15ου αιώνα που υπήρξε ταυτόχρονα καλλιτέχνιδα, δημιουργώντας έργα τέχνης σπάνιας ομορφιάς. Το προσωπικό της ύφος ενσωμάτωνε μοτίβα από κεντήματα και γιρλάντες, ενώ ορισμένες εικόνες της Παναγίας και των Αγίων παρουσιάζουν μια ιδιόμορφη, ευρηματική εικονογραφία που σπανίως συναντάται και που σίγουρα εξυπηρετούσε διδακτικούς σκοπούς εντός της μοναστικής κοινότητας. Από τα μοναδικής ομορφιάς ζωγραφικά της έργα ξεχωρίζει η "Παναγία με το Βρέφος", γνωστή με το προσωνύμιο "Παναγία με το Μήλο".

Η Αικατερίνη απεβίωσε στις 9 Μαρτίου 1463 και θάφτηκε χωρίς φέρετρο. Το σώμα της εκτάφηκε δεκαοκτώ ημέρες αργότερα άφθαρτο, φαινόμενο που διατηρείται έως σήμερα. Αγιοποιήθηκε το 1524 από τον Πάπα Κλήμη Ζ’ και η μνήμη της γιορτάζεται την ημέρα της κοίμησής της.
Η Αγία θεωρείται προστάτιδα των καλλιτεχνών, των ελευθέρων τεχνών και της πόλης της Μπολόνια, ενώ η ζωή της αποτελεί σύμβολο ευσέβειας, φιλανθρωπίας και πνευματικής έμπνευσης.

Η μουσική λατρεία γύρω από την Αγία Αικατερίνη διασώζεται μέσα από έργα όπως το μοτέτο "Salve Regina vergin gloriosa", για πέντε φωνές, τυπικό της εποχής της Αναγέννησης, του οποίου τη μουσική πολλοί ιστορικοί θεωρούν πως έχει συνθέσει η ίδια η Αγία, πάνω σε λατινικό κείμενο ανώνυμου.
Η Αικατερίνη παρακολουθούσε και συμμετείχε ενεργά σε μουσικές λατρευτικές τελετές, κρατώντας πάντα τη μικρή βιόλα της, με την οποία συνόδευε προσευχές και ύμνους, υποδηλώνοντας τη στενή και προσωπική σχέση της με τη μουσική ως μέσο πνευματικής και δημιουργικής έκφρασης.

Η ακρόαση του μοτέτου πλημμυρίζει τον χώρο με μια αίσθηση γαλήνης και πνευματικής καθαρότητας, καθώς οι πέντε φωνές αλληλοσυμπληρώνονται σε μια αρμονική ισορροπία. Κάθε φωνητική γραμμή αναδεικνύει τη λεπτότητα και την ευαισθησία της μελωδίας. Η λεπτή αντίστιξη και η ρέουσα ρυθμική κίνηση προσφέρουν συγκίνηση και ηρεμία στον ακροατή. Καθώς η μουσική ανυψώνεται, μοιάζει να ανοίγει ένα παράθυρο προς τον ουράνιο κόσμο της Αγίας Αικατερίνης, επιτρέποντας στον νου και στην καρδιά να συμμετάσχουν στην πνευματική της αφοσίωση και στη θεία παρουσία.

St. Catherine of Bologna: "Salve Regina vergin gloriosa":

"Χαίρε, Βασίλισσα ένδοξη Παρθένα,

από το μέτωπό σου ο ίδιος ο ήλιος λαμβάνει το φως του.

Μητέρα Εκείνου στον οποίο ανήκει κάθε τιμή και δόξα,

και ταυτόχρονα γλυκιά θυγατέρα και νύμφη του ουρανίου Πατρός.

Στους ουρανούς λάμπεις ως θριαμβευτική και δυνατή λαμπάδα,

φως που φωτίζει τον κόσμο και ακόμη τα βάθη της αβύσσου

υψηλό και άρρητο μυστήριο που ο κόσμος δύσκολα κατανοεί,

ουράνιο μαργαριτάρι ανεκτίμητης αξίας.

Παρθένε, στρέψε, σε παρακαλώ, προς εμέ τα πανεύσπλαχνα μάτια σου,

αν ποτέ σου υπήρξε ευπρόσδεκτος εκείνος ο πρώτος χαιρετισμός, το "Χαίρε",

που από τον ουρανό κατήλθε στη γη διά του αγγέλου.

Μην αποστραφείς την αδυναμία και την πτώση μου, όσο βαριά κι αν είναι

αλλά δείξε μου την οδό που βαδίζουν οι λίγοι,

εκείνοι που αναζητούν την αλήθεια του Θεού,

διότι σε σένα πλέον εμπιστεύομαι και παραδίδω το κλειδί της καρδιάς μου"