César Franck: πιανιστική μελωδία για ένα "Ραγισμένο βάζο" ...

"Le vase brisé", Hacène
(galerie-peinture)

Ο Sully Prudhomme, ένας από τους εκλεκτούς εκπροσώπους του παρνασσισμού, συγκαταλέγεται ανάμεσα στις σημαντικότερες μορφές της γαλλικής ποίησης και δοκιμιογραφίας.

Ο ποιητής, Sully Prudhomme

Γεννημένος στις 16 Μαρτίου1839 στο Παρίσι, ξεκίνησε την πορεία του στον κόσμο των επιστημών και εργάστηκε για ένα διάστημα ως μηχανικός. Ωστόσο, η κλίση του προς την τέχνη του λόγου αποδείχθηκε ισχυρότερη. Εγκατέλειψε την τεχνική του σταδιοδρομία και αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στη λογοτεχνία.

Στα πρώτα του ποιήματα κυριαρχεί ένας διακριτικός λυρισμός, διαποτισμένος από μελαγχολία και εσωτερικό στοχασμό. Ο Προυντόμ αναζητεί επίμονα τρόπους να ενώσει την ποίηση με τη φιλοσοφική σκέψη, επιχειρώντας να φωτίσει τις λεπτές κινήσεις της ανθρώπινης ψυχής. Η γραφή του χαρακτηρίζεται από σαφήνεια, μορφική αρμονία και πνευματική ακρίβεια, στοιχεία που τον καθιέρωσαν ως έναν ποιητή της πειθαρχημένης ευαισθησίας.

Το 1901 τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας -ο πρώτος συγγραφέας που έλαβε τη διάκριση- "για την ποιητική του δημιουργία που συνδυάζει υψηλό ιδεαλισμό, καλλιτεχνική τελειότητα και βαθιά στοχαστική δύναμη".

Η πρώτη σημαντική ποιητική του συλλογή, "Stances et poèmes" του 1865, σφράγισε την καθιέρωσή του. Στις σελίδες της περιλαμβάνεται και το περίφημο ποίημα "Le vase brisé - Το ραγισμένο ανθογυάλι", το οποίο απέδωσε στα ελληνικά με ιδιαίτερο λυρισμό ο Κωστής Παλαμάς. 
Το ποίημα αυτό, με την εικόνα ενός ανεπαίσθητα ραγισμένου κρυστάλλου που σταδιακά καταστρέφεται, γίνεται μια εύγλωττη αλληγορία για τις αθέατες πληγές της καρδιάς και τη σιωπηλή φθορά των συναισθημάτων.

"Τ 'ανθογυάλι που τ 'άνθος τούτο σβήνει

μέσα του, μιας βεντάγιας η χτυπιά

το ράισε. μόλις τ ' άγγιξε κ' εκείνη,

μήτε που ακούστηκε η ραγισματιά.

Μα της ραγισματιάς το δάγκωμα όσο

κι αν ήταν ελαφρό, το τριγυρνά

μέρα και νύχτα το κρυστάλλι ως τόσο

μ' άσφαλτη, αργή, κρυφή περπατησιά.

Φεύγει σταλιά-σταλιά το δροσονέρι,

στ' ανθολούλουδο μέσα εκεί, χαμός.

Και τ' ανθογυάλι; Ακόμα δεν το ξέρει

κανείς. Πια μην τ' αγγίξεις. Συντριμμός.

Έτσι ένα χέρι της καρδιάς μαγνήτης

κι όσο αλαφρός τής γίνεται πληγή.

Λιώνει ύστερα η καρδιά από μοναχή της

με τ'άνθος της αγάπης της μαζί.

Πάντα άγγιχτη στον κόσμο εμπρός, μαράζι

τη λιανοτρώει, το αισθάνεται βαθιά

που μεγαλώνει, σιγοκλαίει, σπαράζει...

Συντριμμένη. Μη την αγγίξεις πια.

(Συλί Προυντόμ: ""Le vase brise", Μτφ: Κωστής Παλαμάς,
Παγκόσμια ποιητική ανθολογία "Ταξίδι στην ποίηση",Εκδ. Ναυτίλος)

Ο συνθέτης, César Franck

Η μελοποίηση του ποιήματος "Le vase brisé" από τον César Franck αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της γαλλικής mélodie του 19ου αιώνα. 

Το τραγούδι, γραμμένο το 1879 για φωνή και πιάνο (FWV 84), αποδίδει μουσικά την μελαγχολική ατμόσφαιρα του ποιήματος, στο οποίο το ραγισμένο βάζο λειτουργεί σαν αλληγορία για την ευθραυστότητα του έρωτα και την πληγωμένη ανθρώπινη καρδιά.
Η μουσική κινείται σε στοχαστικό ύφος, με πλούσια αρμονία και μια επίμονη, σχεδόν υπόγεια κίνηση στο πιάνο που δημιουργεί την αίσθηση της αργής και αναπόφευκτης φθοράς.

Ο συνθέτης στηριζόμενος στην ένταση της μουσικής του που αυξάνεται σταδιακά, δίνει στο έργο χαρακτήρα μικρού λυρικού δράματος.
Με αυτή τη μελοποίηση ο συνθέτης καταφέρνει να μεταφέρει σε μουσικό λόγο τη λεπτή συμβολική δύναμη του ποιήματος του Προυντόμ, αναδεικνύοντας τη βαθιά συναισθηματική και φιλοσοφική του διάσταση...
Κάθε μικρή πληγή, όσο ανεπαίσθητη κι αν είναι, φέρει μέσα της τον χρόνο και την ιστορία της. Όπως το ραγισμένο ανθογυάλι, έτσι και η καρδιά θυμάται τις αόρατες φθορές, υπενθυμίζοντάς μας την ευθρυπτότητα της ψυχής καθώς και τη φροντίδα που χρειάζεται για ν' αντέξει...

César Franck: "Le vase brisé, FWV 84":
Ποίηση: Sully Prudhomme