Το "αβέβαιο φύσημα της αύρας", ανάμεσα σε ζωγραφική, ποίηση και μουσική...

 

"Musidora: The Bather-At the Doubtful Breeze Alarmed", William Etty

Ο William Etty, γεννημένος στις 10 Μαρτίου 1787 στο Γιορκ,  υπήρξε ένας από τους πιο ιδιότυπους Άγγλους ζωγράφους του 19ου αιώνα, γνωστός για τις αισθησιακές συνθέσεις του και για τα έργα με ιστορικά και μυθολογικά θέματα.
Σπούδασε στη Royal Academy of Arts, όπου ανέπτυξε τη δεξιοτεχνία του στην απόδοση του ανθρώπινου σώματος. Η ζωγραφική του χαρακτηρίζεται από λαμπερό χρώμα, ζωντανό φωτισμό και μια έντονη συναισθηματική φόρτιση, συνδυάζοντας το κλασικό ιδεώδες της ομορφιάς με μια βαθιά ποιητική διάθεση. Στα έργα του συχνά διερευνάται η σχέση ανάμεσα στη φύση, το ανθρώπινο κάλλος  και την εσωτερική ψυχολογική ένταση των μορφών.

Στον πίνακα του "Musidora: The Bather-At the Doubtful Breeze Alarmed- Μουσιδώρα: η Λουόμενη- από το αβέβαιο φύσημα της αύρας ταράχτηκε", που φιλοτέχνησε σε τέσσερεις εκδοχές με πρώτη το 1844, ο Etty απεικονίζει μια νεαρή γυναίκα στις όχθες ενός ποταμού, τη στιγμή που ετοιμάζεται να πάρει το μπάνιο της. Η στάση του σώματός της φανερώνει στιγμιαία αμηχανία, σαν να την αιφνιδιάζει ένα ελαφρύ αεράκι που κινεί τα φύλλα γύρω της. Τα λευκά της ενδύματα πέφτουν χαλαρά, ενώ η κίνηση και το βλέμμα της αποτυπώνουν μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στη ντροπαλότητα, την έκπληξη και τη λεπτή συγκίνηση της στιγμής.

William Etty, αυτοπροσωπογραφία

Η σύνθεση δίνει έμφαση στο γυμνό σώμα με φυσικό ρεαλισμό, ενώ το φυσικό περιβάλλον, δέντρα, νερό και ανοιχτός ουρανός, δημιουργεί ένα ήρεμο, ατμοσφαιρικό τοπίο που ενισχύει την αίσθηση μοναξιάς, τρυφερότητας και διακριτικής έντασης. Στο έργο αυτό η αισθησιακή ομορφιά συνυπάρχει με τη λεπτή ψυχολογική δραματικότητα, χαρακτηριστικό στοιχείο της τέχνης του Etty.

Η σκηνή είναι εμπνευσμένη από το ποίημα "The Seasons - Εποχές" του James Thomson, και συγκεκριμένα από το μέρος του "Καλοκαιριού". Εκεί περιγράφεται η νεαρή Mουσιδώρα που πηγαίνει να λουστεί στο ποτάμι, ενώ ο ερωτευμένος Δάμων την παρακολουθεί κρυφά, βασανισμένος από το ηθικό δίλημμα αν πρέπει να υποκύψει στη ματιά του ή να σεβαστεί την ιδιωτικότητά της.

Η σκηνή αυτή γνώρισε μεγάλη απήχηση στον 18ο και 19ο αιώνα και ενέπνευσε πολλούς ζωγράφους. Ο Etty αποδίδει τη στιγμή που η νέα τρομάζει ελαφρά από ένα ανεπαίσθητο αεράκι  -μια λεπτομέρεια που χαρίζει στη σκηνή ατμόσφαιρα ανάμεσα στην αθωότητα και τη διακριτική ερωτική ματιά.

Ο χαρακτηριστικός στίχος του Thomson γράφει:

"And fair expos’d she stood, shrunk from herself,

With fancy blushing; at the doubtful breeze

Alarm’d, and starting like the fearful fawn…"

Δηλαδή:

"Κι έτσι στεκόταν, ωραία, γυμνή στο φως,

κάπως ντροπαλά,

με τη φαντασία να κοκκινίζει στο πρόσωπό της

κι από το αβέβαιο φύσημα της αύρας

ταράχτηκε ξάφνου, τινάζοντας το κορμί της

σαν φοβισμένο ελαφάκι.

Τότε στο ποτάμι όρμησε και το νερό

 δέχτηκε την όμορφη επισκέπτριά του

και με κύματα που έκλειναν απαλά

την αγκάλιασε.

[...]

Κι ενώ έτσι στο νερό παιχνιδίζε,

πότε βυθισμένη στο κύμα

μα δίχως να κρύβεται εντελώς

και πότε αναδυόταν ξανά,

με τα μαλλιά της να στάζουν

και να την τυλίγουν σαν υγρό πέπλο,

ο κρυμμένος Δάμων

ρουφούσε από κείνη την ομορφιά

τόσες μεθυστικές γουλιές για την ψυχή,

που για λίγο η εκστατική του σκέψη

παρασύρθηκε ολοκληρωτικά"

Το έργο "Musidora" του Etty χαρακτηρίστηκε "ο θρίαμβος της βρετανικής σχολής". Οι κριτικοί το επαίνεσαν ιδιαίτερα, παραλληλίζοντάς το με έργα μεγάλων ζωγράφων όπως ο Τιτσιάνο και ο Ρέμπραντ.

Από το ίδιο ποίημα εμπνεύστηκε και το περίφημο ορατόριό του "The Seasons-Εποχές" ο Γιόζεφ Χάυντν. Στο λιμπρέτο, ωστόσο, του έργου δεν περιλαμβάνεται η σκηνή του λουτρού. Ο λιμπρετίστας, ο βαρόνος Φαν Σβήτεν, επέλεξε να παραλείψει τις πιο ιδιωτικές και αισθησιακές στιγμές του ποιήματος και να διατηρήσει κυρίως τις φυσιολατρικές του εικόνες, μεταπλάθοντας το έργο σε μια ιδεαλιστική απεικόνιση της αγροτικής ζωής και της κυκλικής αρμονίας των εποχών.

Παρότι όμως η σκηνή που ενέπνευσε τον πίνακα του Etty δεν υπάρχει στο ορατόριο, θα μπορούσε αισθητικά να συνδεθεί με μια άλλη γαλήνια ενότητα του "Καλοκαιριού", την άρια "O how pleasing to the senses Comes the cool and gentle breeze!- Ω, πόσο ευχάριστο στις αισθήσεις, έρχεται το δροσερό και απαλό αεράκι!", όπου ο Χάυντν ζωγραφίζει με ήχους την ήρεμη καλοκαιρινή φύση.
Λυρική μελωδία, αποδίδει τη νωχελικότητα της ημέρας και τη σιωπηλή γαλήνη της υπαίθρου. Το μουσικό αυτό τοπίο -ήσυχο, φωτεινό και διακριτικά αισθησιακό- ταιριάζει με την ατμόσφαιρα του πίνακα του William Etty, όπου η νέα κοπέλα σε μια στιγμή καλοκαιρινής ηρεμίας και ιδιωτικής ομορφιάς ρίχνεται στα δροσερά νερά του ποταμού προκαλώντας ενα λεπτό ρίγος συγκίνησης στο νεαρό θαυμαστή της...

Haydn: "Τhe Seasons, Summer - Oh how pleasing to the senses":

Παλαιότερο κείμενο για τον William Etty μπορείτε να διαβάσετε εδώ.