"Σικελικός Εσπερινός": από το ιστορικό γεγονός στην όπερα, ΙΙ

"Σικελικός Εσπερινός", Erulo Eroli

Ιστορικά, ως "Σικελικός Εσπερινός" αναφέρεται η αιματηρή εξέγερση των Σικελών κατά των Γάλλων κατακτητών, που ξέσπασε στις 30 Μαρτίου 1282, κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας.
Η οργή των ντόπιων ξεχείλισε μετά από χρόνια καταπίεσης υπό τον βασιλιά Κάρολο Α’ του Ανζού, οδηγώντας στη δολοφονία πολλών Γάλλων στρατιωτών και αξιωματούχων. Η εξέγερση εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλο το νησί, σηματοδοτώντας την επαναφορά του ουσιαστικού ελέγχου στους Σικελούς και καθιερώνοντας τον Σικελικό Εσπερινό ως ιστορικό σύμβολο αντίστασης και πάλης για ελευθερία.

"Eπανάσταση των Σικελών, 1282", από τα "Νέα Χρονικά" του Giovanni Villani

Κάθε μουσικόφιλος γνωρίζει ότι αυτή η ιστορική στιγμή έγινε πηγή έμπνευσης για τον Τζουζέπε Βέρντι, που δημιούργησε το ομώνυμο πατριωτικό μελόδραμά του, με ύφος ενθουσιώδες και επαναστατικό. Μέσα στο ιστορικό πλαίσιο της εξέγερσης, ο συνθέτης αναμειγνύει το ερωτικό στοιχείο με ίντριγκες, μηχανορραφίες, συγκρούσεις και διλήμματα ιδεών και αισθημάτων. Απαγορευμένοι έρωτες, άνθρωποι κυνηγημένοι, προσωπικά και συλλογικά οράματα συνθέτουν τον πλούσιο καμβά μιας όπερας που μαγεύει και συγκινεί με την ένταση και την πατριωτική της δύναμη.

Ο συνθέτης, Peter Josef von Lindpaintner
(1791-1856) 

Ωστόσο, πριν από τον Βέρντι, ο Γερμανός συνθέτης, Peter Josef von Lindpaintner είχε ήδη δημιουργήσει μια όπερα για τον "Σικελικό Εσπερινό", που έκανε πρεμιέρα το 1843 στη Στουτγάρδη, όπου υπηρέτησε ως δ/ντής της αυλικής ορχήστρας.  

Αν και σήμερα δεν είναι ευρέως γνωστός, στην εποχή του υπήρξε σημαντικό όνομα και θαυμαζόταν για τη μουσική του έμπνευση. Ο Ρόμπερτ Σούμαν θεωρούσε τον Λιντπέιντνερ ως τον πιο πολλά υποσχόμενο οπερατικό συνθέτη της Γερμανίας. Συνολικά έγραψε 28 όπερες και όπως οι κορυφαίοι Γερμανοί συνθέτες της εποχής του, πήρε ως πρότυπό του τις μεγάλες ιστορικές όπερες του Mέγιερμπερ.

Η δραματική τετράπρακτη όπερά του, "Die sicilianische Vesper, Op. 332" έχει φόντο τη Σικελία στην αυγή της επανάστασης του 1282 και μαρτυρά τον αντίκτυπο της γαλλικής grand opera στους Γερμανούς συνθέτες του πρώτου μισού του 19ου αιώνα. 

"Σικελικός Εσπερινός", Michele Rapisardi

Ακούγοντας κανείς τα πρώτα κιόλας μέτρα -ήδη από την εισαγωγή της όπερας- καταλαβαίνει αμέσως γιατί τον εκτιμούσαν τόσο ο Ρόμπερτ Σούμαν, ο Μπερλιόζ και ο Φέλιξ Μέντελσον.
Εντυπωσιάζονταν από τις εκφραστικές αρμονίες και τα στροφικά μοτίβα που θυμίζουν λαϊκά τραγούδια. Ξεχώριζαν επίσης την πλούσια ενορχήστρωση και τη χρήση σύγχρονων, για την εποχή, στυλιστικών μέσων. Ιδιαίτερη γοητεία ασκούσαν και οι μελωδικές άριες μπελ κάντο, που φέρνουν στο νου τη γαλλο-ιταλική καταγωγή του έργου.

Ας απολαύσουμε την Εισαγωγή της όπερας. Σε επαναστατικό, εμβατηριακό ύφος, θέτει τον τόνο της όπερας: μεγαλοπρεπής, δραματική και πλημμυρισμένη από αίσθημα πατριωτισμού και συλλογικής οργής. Οι μεγαλειώδεις ορχηστρικές φράσεις, προϊδεάζουν τον ακροατή-θεατή για την επικείμενη σύγκρουση ανάμεσα στους κατακτητές και τους Σικελούς, ενώ τα χάλκινα πνευστά και τα τύμπανα δημιουργούν αίσθηση στρατιωτικής ετοιμότητας και επαναστατικής έντασης.
Με αναφορές στο υφος των "Λομβαρδών" του Βέρντι, η εισαγωγή συνδυάζει θεατρική μεγαλοπρέπεια με δραματικότητα αναδεικνύοντας την υπερηφάνεια ενός λαού που προετοιμάζεται για εξέγερση. Είναι μια εκρηκτική προαναγγελία των γεγονότων που ακολουθούν, όπου το συλλογικό όραμα και το προσωπικό πάθος ενώνονται σε μια ηχητική πανδαισία.

Peter Josef von Lindpaintner: "Die sicilianische Vesper, Op. 332, Sinfonia":

Πέρα από το θέμα της εξέγερσης στη Σικελία, η όπερα του Λιντπάιντνερ μοιράζεται με κείνη του Βέρντι και τον χαρακτήρα του επαναστάτη Giovanni da Procida. Ωστόσο, η πλοκή επικεντρώνεται κυρίως στον Κόμη Φόντι, που έχει παντρευτεί κρυφά την Ελεονώρα, προορισμένη για σύζυγο του βασιλιά Καρόλου του Ανζού, προκαλώντας την οργή του ίδιου και του Γάλλου ευγενή, Αλφόνς Ντρουέ, που επιδιώκει εμμονικά την καταστροφή του.

Ο χαρακτήρας του Καρόλου έχει σαιξπηρικές αποχρώσεις, θυμίζοντας τον Μάκβεθ, έχοντας ανέλθει στην εξουσία μέσα από εγκλήματα, ενώ ο Ντρουέ φέρει στοιχεία Ιάγου, κρύβοντας δολοπλοκίες πίσω από τη γοητεία του. Παράλληλα, η ιστορία των υπηρετών, Αλμπίνο και Αυρηλίας, που τρέχει παράλληλα, προσθέτει μια πιο ανθρώπινη και τρυφερή διάσταση στο έργο.

 

"Σικελικός Εσπερινός", Francesco Hayez

Το τέλος της όπερας του Λιντπάιντνερ κορυφώνεται με τη λαϊκή εξέγερση, αλλά οδηγεί σε ένα ευτυχές τέλος. Το καλό θριαμβεύει, το κακό υποχωρεί, ο Φόντι επανενώνεται με την Ελεονώρα και η χώρα αποκτά νόμιμο κυβερνήτη.

Αντίθετα, το τέλος της όπερας του Βέρντι με το ίδιο θέμα είναι πολύ πιο σκοτεινό. Εκεί αναδεικνύεται η ιδέα ότι η ατομική ευτυχία είναι αδύνατη, όταν οι άνθρωποι είναι παγιδευμένοι στη δίνη της ιστορίας. Οι βασικοί χαρακτήρες καταλήγουν θύματα της ίδιας της επανάστασης.
Όμως, μια τόσο απαισιόδοξη άποψη ήταν αδιανόητη για τους Γερμανούς δημιουργούς της εποχής, και ιδιαίτερα προς τους ιδεαλιστές της τεκτονικής στοάς, στην οποία ανήκαν τόσο ο συνθέτης, όσο και ο λιμπρετίστας του.

Από την τελική σκηνή ακούμε τις επευφημίες των Σικελών στο χορωδιακό "Viva la guerra, viva l’onor!-Ζήτω ο πόλεμος, ζήτω η τιμή!", ένα απόσπασμα με έντονα πανηγυρικό χαρακτήρα που αποπνέει αίσθηση ενότητας και λαϊκής συσπείρωσης. Οι δυναμικές κορυφώσεις ενισχύουν την ένταση και δημιουργούν ατμόσφαιρα πατριωτικού ενθουσιασμού και θριαμβευτικής έξαρσης.
Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό χορωδιακό επαναστατικής όπερας, όπου η μουσική λειτουργεί σαν φορέας ιδεολογίας. Εξυμνεί την τιμή, τον αγώνα και τη συλλογική νίκη, μετατρέποντας τη σκηνή σε ηχητική εικόνα  εθνικής ανάτασης και περηφάνειας.

Lindpaintner: "Die sicilianische Vesper, Op. 332, Act IV: Viva la guerra, viva l’onor"

Για την όπερα του Βέρντι "Σικελικός Εσπερινός" μπορείτε να διαβάσετε εδώ.