«Αισωπικοί Μύθοι μετά μουσικής» 8. Μυς αρουραίος και μυς αστικός»

 

 Ο αρουραίος των αγρών και ο ποντικός της πόλης, εικονογράφηση Gustave Doré 1876

Ο Αίσωπος ήταν ταπεινής καταγωγής και καθόλου εμφανίσιμος. Πολλοί τον παρομοίαζαν με τέρας, με μαυριδερό δέρμα, καμπούρη, στραβοπόδη και πλακουτσωτή μύτη.
Ωστόσο τούς κέρδιζε όλους με την ευφυία του και την πλούσια φαντασία του. 

Λιθογραφία του Jean Ouvrier

Ευφάνταστος είναι και ο μύθος που θα αφηγηθούμε σήμερα. Ένας μύθος, όπου ο Αίσωπος μάς θέτει τον προβληματισμό για το ποια ζωή αξίζει περισσότερο: η τρυφηλή αλλά γεμάτη κινδύνους ζωή στην πόλη ή ο λιτός κι ατάραχος βίος στην ύπαιθρο;

Ο ΜΥΘΟΣ:

Μυς αρουραίος και μυς αστικός

«Μῦς ἀρουραῖος ἐκάλεσεν ἐφ᾽ ἑστίασιν μῦν ἀστικὸν καὶ παρεῖχεν αὐτῷ σιτεῖσθαι τὰ ἐν ἀγρῷ, συκῶν τε καὶ σταφυλῶν καὶ τῶν ἄλλων ἀκροδρύων. ὁ δὲ πολλὴν αὐτοῦ πενίαν κατεγίνωσκεν, ἐκέλευέν τε τῇ αὔριον ἀφικνεῖσθαι πρὸς αὐτόν. καὶ ὃς εἰς πλουσίου ταμεῖον αὐτὸν εἰσαγαγὼν παρεῖχεν εὐωχεῖσθαι τοῦτο μὲν κρεῶν παντοδαπῶν, τοῦτο δὲ ἰχθύων, ἔτι δὲ καὶ πλακούντων. ἐν ᾧ δὲ πρὸς τούτοις ἦσαν, ἡ ταμιοῦχος ἐπεισῆλθεν καὶ τούτους δέος τε καὶ φυγὴ καταλαμβάνει. καὶ ὁ ἀρουραῖος πρὸς τὸν ἀστικόν· «σὺ μέν», ἔφη, «ταύτης ἀπόλαυε τῆς τροφῆς μετὰ τοσούτων ἐδεσμάτων, ἐγὼ δὲ χαίρω τῇ μετὰ ἀδείας καὶ ἐλευθερίας τροφῇ».

«Ὁ μῦθος δηλοῖ ὅτι τὸ λιτῶς διάγειν καὶ ζῆν ἀταράχως ὑπὲρ τὸ τρυφᾶν ἐν φόβῳ μετ᾿ ὀδύνης».

Από εικονογράφηση αμερικανικής έκδοσης του 1870

Στα Νέα Ελληνικά:

 Ο αρουραίος των αγρών και ο ποντικός της πόλης.

«Μια φορά ήταν ένας αρουραίος που κατοικούσε στην εξοχή. Αυτός, που λέτε, κάλεσε έναν φίλο του ποντικό από την πόλη για να του κάνει το τραπέζι. Του πρόσφερε λοιπόν για φαγητό τα καλούδια που διαθέτουν στα χωράφια: σύκα, δηλαδή, και σταφύλια και άλλα τέτοια φρούτα. Ο πρωτευουσιάνος, βέβαια, τα καταφρόνησε αυτά σαν μίζερα και φτωχικά πράγματα. -«Όσο για σένα», είπε στον οικοδεσπότη του, «σε προσκαλώ να με επισκεφθείς στα δικά μου λημέρια στην πόλη, αύριο κιόλας».
Πράγματι, την επαύριο ο περί ου ο λόγος έμπασε τον χωριάτη τον φίλο του μέσα στο κελάρι σε ένα πλουσιόσπιτο, και εκεί του έβαλε μπροστά του φαγοπότι τρικούβερτο: τί κρέατα κάθε λογής, τί ψάρια, ακόμη και γλυκίσματα.
Πάνω όμως που οι δυο τους το είχαν ρίξει στο φαΐ, μπήκε μέσα ξαφνικά η οικονόμος του σπιτιού. Τρελάθηκαν τότε από τον φόβο τους τα ποντίκια και πήραν αμέσως δρόμο.
Έπειτα από αυτά, ο αρουραίος της υπαίθρου το ξεκαθάρισε στον άλλον: 

-«Βρε δεν πα να ευχαριστιέσαι όσο φαΐ θέλεις, με τις λιχουδιές σου και τα μενού σου! Εγώ, μια φορά, προτιμώ τα λίγα που έχω να τα κατεβάζω άφοβα και με την ησυχία μου».

 

Ο μύθος στην ολλανδική εκδοχή του,
εικονογράφηση Gaston Gélibert

Απλή η ιστορία του Αισώπου, αλλά κι αυτή τόσο διδακτική! Ένας μύθος που ζυγίζει από τη μία την υπεραφθονία και το φόβο και από την άλλη τη μετρημένη ζωή και την ηρεμία.
Ο Αίσωπος υπογραμμίζει πως κάποιες φορές με την πρώτη ματιά κάτι μπορεί να φαντάζει αξιοζήλευτο. Δεν σημαίνει όμως απαραίτητα ότι αυτός που το έχει είναι ευτυχισμένος, αν λείπει το γέλιο και η ψυχική γαλήνη.

Ο μύθος εμφανίζεται στον Αίσωπο γύρω στον 7ο  αιώνα π.Χ. Λίγους αιώνες αργότερα, στη Ρώμη, ο Οράτιος έδωσε τη δική του διασκευή, που ανέπτυξε σε 40 στίχους και σε αντίθεση με τον μύθο του Αισώπου, η ιστορία ξεκινά με την άφιξη στην εξοχή του αρουραίου της πόλης ο οποίος γελάει με τη μετριότητα της ζωής στην ύπαιθρο και τον προσκαλεί να γευτεί τις απολαύσεις της πόλης στο σπίτι του.

Αυτός ο μύθος θα απασχολήσει και τον Βαβρία, έναν παραμυθολόγο, ελληνόφωνο Ρωμαίο, που ζούσε στη σημερινή Συρία και στα τέλη του 1ου αιώνα, ξαναέγραψε τους μύθους του Αισώπου στα ελληνικά και σε στίχο, άρα είναι ο πρώτος(όπως δήλωνε) που απέδωσε σε ποιητική μορφή τις ιστορίες αυτές. Σύμφωνα με το Λεξικό της Σούδας, ο Βαβρίας συνέγραψε δέκα βιβλία με μυθιάμβους (μύθους γραμμένους σε ιαμβικό μέτρο). Το έργο του γενικώς είναι συλλογή από ποιητικούς μύθους, που στην πλειονότητά τους έχουν αντληθεί από αρχαίες συλλογές Αισώπιων Μύθων σε πεζό λόγο.
Όπως αναφέραμε παραπάνω ο Βαβρίας θεωρούσε τον εαυτό του δημιουργό νέου λογοτεχνικού είδους  -φαίνεται πως αγνοούσε την ύπαρξη του Φαίδρου, ο οποίος εκατό και πλέον χρόνια νωρίτερα είχε μεταφέρει σε ιαμβικό στίχο μερικούς μύθους του Αισώπου, αλλά στη λατινική γλώσσα, πράγμα που αγνοούσαν οι Έλληνες. Στον πρόλογο της συλλογής του ο Βαβρίας, αφού τονίζει ότι ο Αίσωπος ήταν ο πρώτος συγγραφέας μύθων, γράφει: «και εγώ δίνω στη Μούσα τον νέο μυθίαμβο».

 

Επεξεργασία του Αισωπικού μύθου  κάνει και ο Ζαν ντε Λα Φονταίν, τον οποίο παρουσιάζει στο Πρωτο Βιβλίο με τους Μύθους του, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1668 με τον τίτλο: «Le Rat de ville et le Rat des champs»:

«Πρωτευουσιάνος ποντικός απλόχερος κι ευγενικός

Κάλεσε φίλο χωρικό σ' ωραίο γεύμα γιορτινό.

Σε ένα τούρκικο χαλί άπλωσε όλο το φαΐ.

Δε σας λέω τι ζωή έκαναν κι οι δυο μαζί!

Ήταν όλ' αρμονικά, τα εδέσματα πολλά

 Ώσπου όμως, ατυχία! ταράχτηκε η ησυχία...

Πίσω απ' την πόρτα ξαφνικά θόρυβο άκουσαν πολύ

Φοβήθηκαν για τα καλά, έφυγαν και οι δυο μαζί.

Ο θόρυβος σταμάτησε. Μ' άλλος ακούστηκε ξανά

Ο οικοδεσπότης σάστισε: "Τέλος, Ας φάμε βιαστικά"

-Φτάνει, λέει ο χωρικός. Τώρα, εγώ σε προσκαλώ

Όχι, πως είμ' αρνητικός στο γεύμα το βασιλικό.

Αλλά κανείς δεν μ' ενοχλεί. Τρώω παίρνοντας χαρά διπλή.

Τίποτε δε με συγκινεί, όταν ο φόβος απειλεί».

 (Μτφ: Θεοδώρα Βονιτσάνου-Guilloteau Léo Partsanakis)

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:

1. Ο γερμανικής καταγωγής, και λάτρης της μυθολογίας, Ζακ Όφενμπαχ στο ύφος των ανάλαφρων οπερετών του μάς δίνει τη δική του κομψή και εύθυμη εκδοχή της διδακτικής ιστορίας του Αισώπου, όπως μεταφέρθηκε με τον πνευματώδη τρόπο του Λαφονταίν.

Jacques Offenbach: «Six fables de la Fontaine- Le Rat de ville et le Rat des champs»:

2. Εκπρόσωπος του ύστερου ρομαντισμού είναι ο Μπενζαμέν Γκοντάρ, Γάλλος βιολονίστας και συνθέτης, εξαιρετικά παραγωγικός ασχολήθηκε με πολλά μουσικά είδη (όπερες, μουσική δωματίου, ορχηστρικά, έργα για πιάνο, κλπ), ωστόσο διακρίθηκε σε έργα μικροτέρων διαστάσεων, ιδιαίτερα στα τραγούδια του. 

Στον κύκλο τραγουδιών του «Fables de La Fontaine» αφηγείται μουσικά έξι από τους μύθους με ύφος που πλησιάζει σε κείνο των Μέντελσον και Σούμαν ως προς την πιανιστική συνοδεία και με υψηλές εκφραστικές-μιμητικές απαιτήσεις από τον τραγουδιστή. Προτελευταία σύνθεση του κύκλου είναι η μουσική αφήγηση των ποντικών τη πόλης και της εξοχής:

Benjamin Godard: «Fables de La Fontaine- Le Rat de ville et le Rat des champs»:

3. Mια ανάλαφρη αφήγηση πατώντας σε μια ρέουσα, κυλαριστή μελωδία από κιθάρες δίνει το Duo Versini.
Η Anny και ο Jean-Marc, συνθέτες, κιθαριστές και παιδαγωγοί από τη Σαβοΐα έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στις παραστάσεις για παιδιά με τραγούδια και μουσικά παραμύθια. Κατά τη γνώμη των κριτικών έχουν  ένα πραγματικό χάρισμα να τραβούν την προσοχή των μικρών ακροατών και να μεταδίδουν το ηθικό δίδαγμα των ιστοριών πηγαία, με χιούμορ και μουσικότητα...Εκτός από τα κείμενα και τις υπέροχες μελωδίες,  πάνω απ' όλα μεταδίδουν σε όλους όσους τους ακούν τη χαρά της ζωής κα την απόλαυση των στιγμών...

Duo Versini: «Les Fables en chancons - Le Rat de ville et le Rat des champs»:

«Αισωπικοί Μύθοι μετά μουσικής» 7. ΛΕΩΝ και ΜΥΣ

Λέων και Μυς, από την ισπανική έκδοση των Μύθων του Αισώπου(1521)

Ο Αίσωπος μπορεί να μην έγραψε κανέναν μύθο και απλά να τούς διηγόταν προφορικά, όμως είναι ο διασημότερος από τους αρχαίους μυθοποιούς. Οι μύθοι του είναι συμβολικοί και αλληγορικοί με ηθικοδιδακτικό χαρακτήρα κι έχουν ως πρωταγωνιστές κατά το πλείστον ζώα, που μιλούν κι ενεργούν σαν άνθρωποι.

Ο Αίσωπος όπως απεικονίζεται
στα Χρονικά της Νυρεμβέργης, 1493

Είναι οπωσδήποτε και χρήσιμοι μύθοι διότι περιέχουν «θεραπευτικές αρετές» μεν και δίνουν λογικές απαντήσεις σε ερωτήματα και υπαρξιακές ανησυχίες μας, δε. Παρότι οι Αισωπικοί μύθοι δεν καταλήγουν πάντα σε αισιόδοξο ηθικό μήνυμα, ασκούν τεράστια γοητεία! Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι διαβάζοντας τους μύθους, διαισθανόμαστε ότι ενώ δεν είναι «η πραγματικότητά μας», ταυτόχρονα απεικονίζουν μια πραγματικότητα. Αντιλαμβανόμαστε ότι τα δρώμενα και οι πράξεις του μύθου δεν μπορούν να συμβούν σήμερα, όμως κατανοούμε ότι συμβολίζουν τα στάδια και τις φάσεις εξέλιξης της ζωής και ότι τα συναισθήματα και τα πάθη είναι πραγματικά.


Σήμερα θα αφηγηθούμε ένα μύθο με συγκλονιστικό μήνυμα … Το ηθικό δίδαγμα της ιστορίας μας είναι, ότι συχνά υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούμε να διανοηθούμε πως σε κάποια δύσκολη στιγμή μπορεί να αποδειχθούν πολύ καλοί φίλοι. Μας διδάσκει να μην υποτιμάμε κανέναν και να μην διστάζουμε να βοηθάμε ο ένας τον άλλο και να μην ξεχνάμε ποτέ πως έρχεται καιρός που και οι πιο ισχυροί έχουν την ανάγκη των αδυνάτων.


Ο ΜΥΘΟΣ:

«Λέοντος κοιμωμένου μῦς τῷ σώματι ἐπέδραμεν. Ὁ δὲ ἐξαναστὰς καὶ συλλαβὼν αὐτὸν οἷός τε ἦν καταθοινήσασθαι. Τοῦ δὲ δεηθέντος μεθεῖναι αὐτὸν καὶ λέγοντος ὅτι σωθεὶς χάριτας αὐτῷ ἀποδώσει, γελάσας ἀπέλυσεν αὐτόν. Συνέβη δὲ αὐτὸν μετ’ οὑ πολὺ τῇ τοῦ μυὸς χάριτι περισωθῆναι· ἐπειδὴ γὰρ συλληφθεὶς ὑπό τινων κυνηγετῶν κάλῳ ἐδέθη τινὶ δένδρῳ, τὸ τηνικαῦτα ἀκούσας ὁ μῦς αὐτοῦ στένοντος ἐλθὼν τὸν κάλων περιέτρωγε καὶ λύσας αὐτὸν ἔφη· «Σὺ μὲν οὕτω μου τότε κατεγέλασας ὡς μὴ προσδεχόμενος παρ’ ἐμοῦ ἀμοιβὴν κομιεῖσθαι· νῦν δὲ εὖ ἴσθι ὅτι ἐστὶ καὶ παρὰ μυσὶ χάρις.»

Ὁ λόγος δηλοῖ ὅτι καιρῶν μεταβολαῖς οἱ σφόδρα δυνατοὶ τῶν ἀσθενεστέρων ἐνδεεῖς γίνονται.

Στα Νέα Ελληνικά:

«Καθώς το λιοντάρι κοιμόταν, ένας ποντικός τρέχοντας έπεσε επάνω του και το ξύπνησε. Γραπώνει τότε το λιοντάρι τον ποντικό και θα τον έκανε μιά χαψιά. Το ποντίκι όμως ψύχραιμο παρακάλεσε:
«Άφησέ με να ζήσω! Για σένα ούτε μιά μπουκιά δεν είμαι! Και δεν ήθελα να σε ενοχλήσω, κατά λάθος τρέχοντας ήρθα επάνω σου. Αν με αφήσεις να ζήσω, δεν θα σου κάνω κανένα κακό, αντίθετα, θα σε ευγνωμωνώ και θα σου ανταποδώσω την ευεργεσία!»
Το λιοντάρι γέλασε:
«Τι ευεργεσία θα μου ανταποδώσεις εσύ; Αν είναι δυνατόν ποτέ ένα ποντίκι να ευεργετήσει ένα λιοντάρι! Άντε όμως, θα σε αφήσω, γιατί με έκανες και γέλασα, άλλωστε γιατί να σε φάω, δεν φτάνεις ούτε να γεμίσεις το κούφιο μου το δόντι!»
Αργότερα, κάποιοι κυνηγοί κατάφεραν να πιάσουν το λιοντάρι, και το δέσανε με σκοινιά σε ένα δέντρο. Καθώς βρυχόταν απελπισμένα, το άκουσε ο ποντικός, και πήγε μασουλούσε τα σκοινιά, έτσι τα έκοψε και ελευθέρωσε το λιοντάρι. Και είπε:
«Εσύ τότε γελούσες που είπα ότι θα σε ευεργετήσω. Τώρα όμως πρέπει να κατάλαβες ότι ακόμη και τα ποντίκια αξίζει να σε ευγνωμονούν, ακόμα κι ένας ποντικός μπορεί να σε σώσει.»

Lion and Mouse, Φρανς Σνάιντερς 

Με απλό και εύπεπτο τρόπο ο αρχαίος παραμυθάς συμβουλεύει πως ακόμα κι οι πιο αδύναμοι μπορούν να φανούν χρήσιμοι και στους πιο δυνατούς, διδάσκοντας πως δεν πρέπει να περιφρονούμε κανένα!


O μύθος απέκτησε δημοφιλία την περίοδο της Αναγέννησης, καθώς καταδίκαζε την κοινωνική φιλοδοξία, όπως επίσης στην Αίγυπτο και την Ανατολική Ασία υπάρχουν παραλλαγές της ιστορίας, που όλες διδάσκουν τη βοήθεια στο συνάνθρωπο, ανεξάρτητα από το μέγεθος ή την κατάσταση.

Στην ινδική παραλλαγή ο μύθος αναφέρεται σε ποντίκια και ελέφαντες:
Ένα κοπάδι ελεφάντων ποδοπατάει κατά λάθος μια φυλή ποντικών. Ετσι, ποντικοεκπρόσωποι έρχονται στο βασιλιά ελέφαντα αιτουμενοι να αλλάξουν την πορεία τους στο μέλλον, όπως και πράττουν. Αργότερα,που οι ελέφαντες παγιδεύονται, τα ευγνώμονα ποντίκια ανταποδίδουν την ευεργεσία, βοηθώντας τους.

Στην Κίνα, που ο μύθος μεταφέρθηκε από βουδιστές μοναχούς, το ευεργετημένο ζώο είναι μια τίγρης.


Στη Λογοτεχνία επίσης έχει χρησιμοποιηθεί ως βάση ανάπτυξης μια ιστορίας, όπως στην περίπτωση του σκωτσέζου, Ρόμπερτ Χένρισον(1425-1506)

Το μεγαλύτερο, και από πολλές πλευρές το πιο πρωτότυπο και αποτελεσματικό του έργο, είναι το «Morall Fabillis of Esope», μια συλλογή από 13 ιστορίες του έλληνα παραμυθά και άλλων ανωνύμων, όπου ενσωματώνει και το μύθο του Λιονταριού με το ποντίκι, Συμβολίζοντας το βασιλιά με το λιοντάρι που μπλέκεται στο δίχτυ, κάνοντας ένα κριτικό σχόλιο για την κυβέρνηση της Σκωτίας:

«Αυτό το λιοντάρι της μεγάλης δύναμης

μπορεί να’ναι πρίγκιπας ή και βασιλιάς, ακόμα.

Κάποιος ισχυρός, ή κι ένας αυτοκράτορας,

που ενώ θα’πρεπε να κοπιάζει

για να κυβερνά το λαό του δίκαια

και να διατηρεί την τάξη,

ξοδεύει όλο τον χρόνο του σε απολαύσεις,

νωθρότητα, ύπνο και απραξία..»

Η έμμετρη επεξεργασία του μύθου από τον Ζαν ντε Λαφονταίν αφηγείται:

Να πείσουμε τον κόσμο, χρέος μας είναι τρανό

ότι συχνά χρειαζόμαστε και το πιο μικρό.

Δυο μύθοι δείχνουν την αλήθεια αυτή

πολύ καλά με αυτό που ακολουθεί.

Ανάμεσα στου λιονταριού τα πόδια μια φορά

ποντίκι ζαλισμένο πετάχτηκε απ΄ τη γη.

Ο βασιλιάς των Ζώων στην περίπτωση εκείνη δα

την αρχοντιά του δείχνει και του χαρίζει τη ζωή.

Και στα χαμένα δεν πήγε η χάρη αυτή.

Θα πίστευε ποτέ άτομο κανένα σε τούτη τη ζωή

ότι λιοντάρι με ποντίκι θα συναντηθεί;

Όμως έγινε στο δάσος το λιοντάρι μας να βγει

και στη φάκα ξαφνικά να πιαστεί.

Μάταιες οι φωνές του κι οι βρυχηθμοί.

Τότε ο κυρ-πόντικας κατέφτασε με δόντια κοφτερά

τη φάκα ροκανίζει και τελειώνει τη δουλειά.

Πιότερο αξίζουν ο χρόνος κι η υπομονή,

να ξέρεις, από τη δύναμη και την οργή.

(Μτφ: Βονιτσάνου-Guilloteau Θεοδώρα)

«The Fable», Gustav Klimt

Ο μύθος ήταν αγαπημένος εικαστικών καλλιτεχνών. 

1. Ο Φλαμανδός ζωγράφος Φρανς Σνάιντερς φιλοτέχνησε δύο εκδοχές του. Ο ένας πίνακας κρεμόταν στη Μεγάλη Σάλα στο εξοχικό σπίτι του πρωθυπουργού. 

Λέων και Μυς, Tom Otterness

2. Επίσης ο Gustav Klimt ενσωμάτωσε μια αναφορά του μύθου στο εικαστικό του 1883 με τίτλο: «The Fable». Μια γυμνή γυναίκα με χαμηλωμένο το βλέμμα απεικονίζεται στη φύση, ανάμεσα σε άγρια ζώα και φυτά, που παραπέμπουν με τον αλληγορικό χαρακτήρα τους σε σκηνές από τους Αισωπικούς μύθους.

Στην αριστερή πλευρά του πίνακα ο αυστριακός ζωγράφος τοποθέτησε ένα λιοντάρι που κοιμάται κάτω από έναν θάμνο, ενώ στα γυμνά κλαδιά πάνω απ’ το κεφάλι του, παίζουν ποντίκια…

3. Ή το επιχρυσωμένο γλυπτό του Αμερικανού Tom Otterness, που εκτίθεται στον εξωτερικό χώρο σε Ολλανδικό Μουσείο και παριστά το λιοντάρι ξαπλωμένο να συλλογίζεται, ενώ ένα ποντικάκι στέκει δίπλα του όρθιο με τα χέρια του πίσω από την πλάτη του, στάση που μαρτυρά την αυτοπεποίθησή του.

Λέων και Μυς,
Λιθογραφία του John Doyle(1844)

4. Στη Βρετανία του 19ου αιώνα, ο πολιτικός σκιτσογράφος Τζον Ντόιλ προσάρμοσε τον μύθο σε ημερολόγια. Ετσι για τον Φεβρουάριο του 1844 εικονογράφησε ένα ποντίκι να ροκανίζει το δίχτυ που είναι μπλεγμένο ένα λιοντάρι με ανθρωπόμορφο πρόσωπο.

Το ποντίκι είναι ο κόμης Ράσελ που εναντιώθηκε στην απόφαση της Βουλής των Λόρδων που είχε φυλακίσει τον Ντάνιελ Ο’Κόνελ(λιοντάρι), που πρωτοστάτησε στην πολιτική εκστρατεία κατάργησης της Πράξης της Ένωσης Βρετανίας-Ιρλανδίας, που ψηφίστηκε το 1800.

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:

1. Ο γάλλος οργανίστας, τσεμπαλίστας, βιολονίστας και συνθέτης, Louis-Nicolas Clérambault (1676-1749) διακρίθηκε για τις κοσμικές συνθέσεις του για μία ή δυο φωνές εμπνευσμένες από ελληνορωμαϊκούς μύθους ομαδοποιημένους σε πέντε συλλογές.
Σ’αυτή την κατηγορία ανήκουν οι «Fables-Μύθοι», εμπνευσμένοι από μύθους του Αισώπου τους οποίους επεξεργάστηκε ο Λαφονταίν. Συνθέσεις ιδιαίτερης δυναμικής και ανάλαφρα ζωηρό ρυθμικό χαρακτήρα, όπου ο συνθέτης καταφέρνει να αφηγηθεί και υπογραμμίσει τον ηθικοδιδακτικό χαρακτήρα τους.

Απολαμβάνουμε την μουσική αφήγηση του μύθου με το Λιοντάρι και το ποντίκι:

Louis-Nicolas Clérambault, Le lion et le rat:

2. Ο Γάλλος μαέστρος , συνθέτης και ενορχηστρωτής, Paul Bonneau διακρίθηκε στον τομέα της κινηματογραφικής μουσικής κυρίως και τιι ορχηστρικές διασκευές του κλασικών μελωδιών. Ξεχωριστή είναι η Σουΐτα «Μύθοι» όπου μελοποιεί δέκα μύθους του Λαφονταίν. Ανάμεσά τους και κείνον για το Λιοντάρι και το Ποντίκι, σύνθεση για γυναικεία φωνή και μικρό σύνολο, η μελωδική αίσθηση του οποίου μαρτυρά την ενασχόληση του δημιουργού με τη μουσική για τον κινηματογράφο, συγχρόνως δε, αποδίδει την λαμπρότητα του ύφους της γαλλικής μουσικής σχολής της εποχής του με το ζωηρό ρυθμό και το ανάλαφρο, εύθυμο ύφος.
Εμβατηριακός ρυθμός, με διακεκομμένες φράσεις που υπογραμμίζονται από τα χάλκινα πνευστά, όπως επίσης κουδουνάκια, τρίγωνα, πίκολι και πιτσικάτο νύξεις χρωματίζουν τη μελωδική γραμμή και διαμορφώνουν ευφάνταστα τη μουσική αφήγηση..

Le lion et le rat, Paul Bonneau:

3. Από τη σύγχρονη εποχή ο γάλλος τραγουδοποιός και συνθέτης, Grégoire (γεννημένος Grégoire Boissenot), μάς δίνει μια μελωδία αφηγηματικού ύφους με νοσταλγική χροιά που παραπέμπει στο παρελθόν της σοφίας του Αισώπου…

Grégoire Boissenot: Le lion et le rat:

 

«Αισωπικοί Μύθοι μετά μουσικής» 6. Αλώπηξ και βότρυς

Οι μύθοι του Αισώπου ήταν πάντοτε ένα από τα πιο αγαπημένα αναγνώσματα των Ελλήνων και των ξένων. Γι’αυτό το λόγο διασώθηκαν οι αρχικοί μύθοι του περίφημου δημιουργού και πλάστηκαν κι ένα σωρό άλλοι , που αποδίδονται σ’αυτόν.
Την περίοδο του Μεσαίωνα κυκλοφορούσε πολύ πλατιά λαϊκό ανάγνωσμα ο «Αισώπου Βίος», που αποδίδεται στο Μάξιμο Πλανούδιο. Σ’αυτό ο Αίσωπος παρουσιάζεται ότι λύνει και τα πιο δύσκολα αινίγματα. Το έργο προέρχεται από παλιά εβραϊκή μυθιστορία για το σοφό Ακιχάρ, που έλυνε αινίγματα. Η επιτυχία του ήταν τόσο μεγάλη, που μεταφράστηκε στα λατινικά και σε άλλες γλώσσες . Είναι πολύ πιθανό ότι οι λαϊκοί τύποι του Μπερτόλδο στην Ιταλία και του Νασδρεντίν Χότζα στην Τουρκία να δημιουργήθηκαν από μίμηση του έργου αυτού.

Εικονογράφηση του μύθου από τον François Chauveau 

Έχουμε επισημάνει πως τα αφηγήματα του Αισώπου έχουν ιδιαίτερη χάρη! Είναι σύντομα, τα χαρακτηρίζει θαυμαστή απλότητα κι οπωσδήποτε άφταστη διδακτικότητα. Είναι παρμένα από τη καθημερινή ζωή και μέσα τους διακρίνει κανείς το ευρύ, παρατηρητικό πνεύμα του Αισώπου και την ικανότητά του να διδάσκει καθώς πάντα η σύνοψη δίνει και το ηθικό δίδαγμα.



Η σημερινή ιστορία του παραμυθά πρόγονου μας υπογραμμίζει πως δεν είναι σωστό να προσποιούμαστε ότι φταίνε οι άλλοι για κάτι που δεν καταφέρνουμε εμείς…


Ο ΜΥΘΟΣ:

Ἀλώπηξ λιμώττουσα, ὡς ἐθεάσατο ἀπό τινος ἀναδενδράδος βότρυας κρεμαμένους, ἠβουλήθη αὐτῶν περιγενέσθαι καὶ οὐκ ἠδύνατο. Ἀπαλλαττομένη δὲ πρὸς ἑαυτὴν εἶπεν· «Ὄμφακές εἰσιν.»

Οὕτω καὶ τῶν ἀνθρώπων ἔνιοι τῶν πραγμάτων ἐφικέσθαι μὴ δυνάμενοι δι’ ἀσθένειαν τοὺς καιροὺς αἰτιῶνται.

Ανάγλυφο σε κονσόλα του 18ου αι. με την απεικόνιση του μύθου

Στα Νέα Ελληνικά:

Μια αλεπού που πεινούσε πολύ, μόλις είδε κάτι ωραία τσαμπιά σταφύλια που κρέμονταν από μια κληματαριά, θέλησε να τα φάει, αλλά δεν μπορούσε να τα φτάσει.
Οπότε, φεύγοντας, μονολόγησε: "Μπα, αγουρίδες είναι! Δεν χρειάζομαι ξινά σταφύλια".

Έτσι και μερικοί άνθρωποι, καθώς δεν μπορούν να καταφέρουν κάποια πράγματα από δική τους αδυναμία, λένε ότι φταίνε οι συνθήκες που επικρατούν ή πως το διακύβευμα δεν αξίζει τον κόπο.

Εικονογράφηση της ολλανδικής μετάφρασης,
Gustave Fraipont 

Πρόκειται για έναν θαυμάσιο μύθο που υπογραμμίζει πως πολλοί άνθρωποι περιφρονούν κάτι που δεν μπορούν να αποκτήσουν και μάς διδάσκει πως πρέπει να παραδεχόμαστε τα λάθη μας και να μην είμαστε εγωιστές!

Από το μύθο έχει βγει η γνωστή ρήση «όσα δε φτάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια», υπονοώντας πως όταν δεν μπορούμε να καταφέρουμε αυτό που επιδιώκουμε, από εγωισμό το υποτιμάμε, το υποβαθμίζουμε και προσποιούμαστε ότι δεν μας ενδιαφέρει…
Όπως επίσης και η έκφραση: «ξινά σταφύλια», που τη βρίσκουμε σε πολλές γλώσσες. Πχ. Στην αγγλική ως «sour grapes», που προέρχεται από την ίδια ιστορία και χρησιμοποιείται για να δηλώσει την απαξίωση κάποιου για κάτι. Παρόμοιες εκφράσεις υπάρχουν και σε άλλες γλώσσες της Ευρώπης και της Ασίας, με αναφορές σε διαφορετικά φρούτα, καθώς τα σταφύλια δεν ευδοκιμούν σε όλες τι περιοχές της γης. Έτσι, στη σκανδιναβική εκδοχή του μύθου, η αλεπού κάνει το σχόλιό της για τα βατόμουρα…

Pierre Julien: Λαφονταίν με αλεπού

Ο Αισωπικός μύθος επεξεργάστηκε και από τον Λαφονταίν. Μάλιστα, έναν αιώνα μετά τη δημοσίευσή του(1782), ο γάλλος γλύπτης Pierre Julien επέλεξε τον συγκεκριμένο μύθο για να σμιλεύσει το άγαλμα του γάλλου παραμυθά, που σήμερα εκτίθεται στο Λούβρο και βλέπετε στη διπλανή εικόνα.
Ο Λαφονταίν αναπαρίσταται σε στάση στοχασμού. Λέγεται πως ένα πρωί τον είδε η  Δούκισσα του Μπουγιόν καθισμένο πάνω στον κορμό ενός δέντρου να διαλογίζεται. Όταν το βράδυ πέρασε από το ίδιο σημείο, εκείνος ήταν ακόμα εκεί να σκέφτεται ακόμη.
Ο γλύπτης τον απεικόνισε καθισμένο στο δέντρο, πάνω στο οποίο αναρριχάται μια κληματαριά με τσαμπιά σταφύλια. Στο γόνατό του ακουμπά ένα βιβλίο ανοιχτό στη σελίδα με το χειρόγραφο του μύθου και στα πόδια του μια αλεπού που τον κοιτάζει.

Οι ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι ο μύθος απεικονίζει την κατάσταση που στην επιστήμη τους αποκαλείται «γνωστική ασυμφωνία».
Το ψυχολογικό φαινόμενο της δυσφορίας, άγχους και αρνητικών συναισθημάτων (ντροπή, έκπληξη, θυμός, ενοχή) που βιώνει ένας άνθρωπος, όταν τα γνωστικά στοιχεία (υπάρχουσες αξίες, πεποιθήσεις, στάση ζωής, σκέψεις, ιδέες κτλ) που γνωρίζει ως τώρα ανατρέπονται ή συγκρούονται με καινούργια γνωστικά στοιχεία (νέες πληροφορίες).

Ντάνιελ Σουλτς: Αλεπού και σταφύλια

MOYΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:

1. Ο γάλλος βιολονίστας και συνθέτης, Μπενζαμέν Γκοντάρ, από τους βασικούς εκπρόσωπους του ύστερου ρομαντισμού συνέθεσε τον κύκλο τραγουδιών: «Fables de La Fontaine» στον οποίο αφηγείται μουσικά έξι από τους μύθους με μουσικό ύφος που πλησιάζει σε κείνο των Μέντελσον και Σούμαν ως προς την πιανιστική συνοδεία και με υψηλές εκφραστικές-μιμητικές απαιτήσεις από τον τραγουδιστή.
Η πέμπτη σύνθεση του κύκλου αποτελεί τη μουσική αφήγηση του μύθου της Αλεπούς με τα σταφύλια:

Benjamin Godard : «Six fables de La Fontaine: V. Le Renard et les Raisins»:

2. Ο αυστριακός συνθέτης, Andre Asriel μπορεί να απέκτησε φήμη με τα πολιτικά του τραγούδια και την κινηματογραφική μουσική του, όμως ασχολήθηκε με επιτυχία και με τα σανσόν, τις μπαλάντες, τη μουσική δωματίου -φωνητική και ενόργανη-, καθώς και τις χορωδιακές συνθέσεις. Στις τελευταίες ανήκουν και οι «Sechs Fabeln nach Aesop- Έξι Μύθοι μετά τον Αίσωπο» για μικτή χορωδία a capella, κύκλος στον οποίο περιλαμβάνεται και ο μύθος της Αλεπούς με τα σταφύλια:

Andre Asriel : «Fabeln nach Aesop: IV. Der Fuchs und die Trauben»:

3. Ο Μπομπ Τσίλκοτ, μέλος του βρετανικού φωνητικού συγκροτήματος The King's Singers για τους οποίους έκανε μια σειρά από δημοφιλείς διασκευές γνωστών τραγουδιών από όλα τα είδη έχει αναγνωριστεί κυρίως για τα χορωδιακής μουσικής, έργα του. Οι δημιουργίες του ταυτόχρονα μελωδικές και επικοινωνιακές, αντικατοπτρίζουν τον ευρύ ορίζοντά του στα μουσικά στυλ…
Από τους Αισωπικούς μύθους επιλέγει πέντε και τους αφηγείται στο χορωδιακό του: «Aesop's Fables», μέρος του οποίου είναι και ο μύθος που αναφερόμαστε σήμερα.

Bob Chilcott: ’Aesop's Fables - The Fox and the Grapes:

 

«Αισωπικοί Μύθοι μετά μουσικής» 5. Κόραξ και αλώπηξ

"Κόρακας και Αλεπού", JJ Grandville

Οι μύθοι του Αισώπου είναι πάντα διαχρονικοί και αναλλοίωτοι.
΄Εχουν παραδειγματικό και διδακτικό χαρακτήρα, με πρωταγωνιστές ζώα που τους προσδίδονται τα στοιχεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς. 

Γνωρίζουμε πως ο Αριστοτέλης ήταν ένας έντονος και συστηματικός συλλέκτης γρίφων, λαογραφίας, και παροιμιών. Το ότι ο ίδιος και η σχολή του έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και μελέτησαν του Μύθους του Αισώπου, αποδεικνύει το μέγεθος και την αξία του αρχαίου μυθοποιού.
Θέση, που ενισχύεται επίσης, και από το ότι -όπως διηγείται ο Πλάτων- και ο μέγας Σωκράτης στιχουργούσε από μνήμης όσους Αισώπειους μύθους γνώριζε...

Η σημερινή ιστορία του παραμυθά προγόνου μας αναφέρεται στις ψεύτικες κολακείες, που σκοπό έχουν το προσωπικό όφελος. Το ηθικό της δίδαγμα συνοψίζεται στο ότι δεν είναι ανάγκη να πιστεύουμε τον καθένα για τα ωραία λόγια που μας λέει ή για αυτά που μας δίνει για να μας καλοπιάσει…

"Κόρακας και Αλεπού", Léon Rousseau

Ο ΜΥΘΟΣ:

Κόραξ κρέας ἁρπάσας ἐπί τινος δένδρου ἐκάθισεν. Ἀλώπηξ δὲ θεασαμένη αὐτὸν καὶ βουλομένη τοῦ κρέατος περιγενέσθαι στᾶσα ἐπῄνει αὐτον ὡς εὐμεγέθη τε καὶ καλόν, λέγουσα καὶ ὡς πρέπει αὐτῷ μάλιστα τῶν ὀρνέων βασιλεύειν, καὶ τοῦτο πάντως ἂν ἐγένετο, εἰ φωνὴν εἶχεν. Ὁ δὲ παραστῆσαι αὐτῇ θέλων ὅτι καὶ φωνὴν ἔχει, ἀποβαλὼν τὸ κρέας μεγάλα ἐκεκράγει. Ἐκείνη δὲ προσδραμοῦσα καὶ τὸ κρέας ἁρπάσασα ἔφη·
«Ὦ κόραξ, καὶ φρένας εἰ εἶχες, οὐδὲν ἂν ἐδέησας εἰς τὸ πάντων σε βασιλεῦσαι.»

Πρὸς ἄνδρα ἀνόητον ὁ λόγος εὔκαιρος.


Στα Νέα Ελληνικά:

Ένας κόρακας έκλεψε ένα κομμάτι κρέας και πήγε κάθισε σε ένα δέντρο για να το φάει. Τον βλέπει τότε μια αλεπού και άρχισε να τον παινεύει:
«τι μεγάλο που είναι το άνοιγμα των φτερών σου! Τι γυαλιστερά φτερά! τι επιβλητική παρουσία! Τι δυνατό ράμφος! Με όλα τα προσόντα που έχεις, αν είχες και δυνατή φωνή, θα γινόσουν σίγουρα ο βασιλιάς των πουλιών».
Τότε ο κόρακας, για να αποδείξει ότι έχει και δυνατή φωνή, άνοιξε το στόμα του για να κράξει· ανοίγοντας βέβαια το στόμα, του έπεσε το κρέας που κρατούσε, και το άρπαξε η αλεπού. Του είπε τότε:
«βλέπω ότι και φωνή δυνατή έχεις! Ε, λοιπόν, και λίγο μυαλό αν είχες, τότε σίγουρα θα γινόσουνα ο βασιλιάς των πουλιών»

Ο μύθος διδάσκει πως δεν πρέπει να είμαστε ευκολόπιστοι ακόμα και σε επαίνους. Μόνο οι ανόητοι παρασύρονται από κόλακες κι όποιος έχει μυαλό, φυλάγεται…



Ο μεγάλος μας μυθοποιός ήταν πανέξυπνος και ετοιμόλογος. Οι ιστορίες του που σώζονται στο πέρασμα των αιώνων παραμένουν αναλλοίωτες, επίκαιρες, φρέσκιες και διαχρονικές. Τα μηνύματα και οι συμβουλές του, δεν ενοχλούν γιατί δίνονται με τρόπο ευχάριστο και διασκεδαστικό μέσα από το στόμα των ζώων-πρωταγωνιστών του.

Είναι αλήθειες ντυμένες το διασκεδαστικό Αισωπικό ένδυμα, που συναρπάζει τον αναγνώστη κάθε ηλικίας. Ο παιδευτικός χαρακτήρας και ο διδακτικός τόνος των Μύθων του Αισώπου γοητεύει, καθώς λειτουργεί ως σύμβολο, κληροδοτώντας μας τη σοφία αιώνων. Γι’ αυτό δεν είναι τυχαίο που αποδόθηκε στον Αίσωπο το τίτλος του «ιδρυτή» του λογοτεχνικού είδους που σήμερα ονομάζεται παραβολή ή αλληγορία, του «κορυφαίου» της λεγόμενης διδακτικής μυθολογίας.



Ο Ζαν ντε Λαφονταίν στην έμμετρη μεταφορά του καταλήγει:

«…Καλέ μου κόρακα,

Μάθε ότι κάθε κόλακας

ζει σε βάρος του θύματός του:

Αυτό το μάθημα αξίζει ένα τυρί,
χωρίς αμφιβολία.

Το κοράκι, ντροπιασμένο

μα και προβληματισμένο,

έδωσε όρκο, μα καθυστερημένα,
ότι δεν θα την ξαναπατήσει».

Όπως συνέβη με αρκετούς άλλους μύθους του Aισώπου σε επεξεργασία Λαφονταίν, υπήρξε δυσαρέσκεια στους χριστιανικούς κύκλους, όπου θεωρήθηκε ότι η ηθική προσβλήθηκε επιτρέποντας στην αλεπού να μείνει ατιμώρητη για την πράξη τη κλοπής.
Έτσι, δόθηκε συνέχεια με τη μορφή δημοφιλών στίχων, όπου υποστηρίζουν πως η αλεπού πέθανε γρήγορα με τις υπόλοιπες αλεπούδες να θρηνούν και το κοράκι να δηλώνει:

Που πέθανε, καθόλου δεν λυπάμαι
Πήρε το τυρί μου και το έφαγε
Αργεί αλλά δεν λησμονεί
Τιμωρήθηκε απ' τη μοίρα...

Η απεικόνιση του μύθου στο αραβικό: "Καλίλα και Ντίμνα"

Από τα πιο δημοφιλή και σημαντικότερα βιβλία που γράφτηκαν ποτέ είναι ένα αριστούργημα της αραβικής λογοτεχνίας με τίτλο: "Καλίλα και Ντίμνα". Αποτελείται από δεκαπέντε κεφάλαια που περιέχουν πολλούς μύθους των οποίων οι ήρωες είναι ζώα. 

Ανάμεσά τους κι ένας παρεμφερής μύθος, με αυτόν του Αισώπου, μια ιστορία κολακείας της Ανατολής, όπου ένα τσακάλι επαινεί τη φωνή του κόρακα όταν εκείνο σκαρφαλωμένο σε μια μυρτιλιά γεύεται τους ώριμους καρπούς της. Το κοράκι, που κατανοεί την πονηριά του τσακαλιού απαντά μεγαλόψυχα και μοιράζεται με το τσακάλι λίγα από τα φρούτα... 

Aξίζει να αναφερθεί πως ο μύθος του "Κόρακα και της Αλεπούς" ήταν αγαπημένος και για τους σχεδιαστές γραμματοσήμων. Μεταξύ των χωρών που το έχουν παρουσιάσει είναι και η χώρα μας σ' ένα γραμματόσημο των 32 δραχμών που εκδόθηκε το 1987, μέρος της σειράς με θέμα του Μύθους του Αισώπου:

georgakas

MOYΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:

1. Ιδιαίτερα πνευματώδης συνθέτης ο Ζακ Όφενμπαχ, μάς δίνει μια παρτιτούρα δροσερή, κεφάτη, αέρινη και διασκεδαστική, η μελωδική γραμμή και ο ρυθμός της οποίας ταιριάζουν εύστοχα στο σατιρικό ύφος, τις αιχμές και νύξεις του διδακτικού μύθου του "Κόρακα και της Αλεπούς".

Offenbach: Fables de la Fontaine-«Le corbeau and le renard»

2. Οι κριτικοί συχνά αναφέρονταν στην κομψότητα της συνθετικής γραφής του Charles Lecocq και τον επαινούσαν για «το ελαφρύ άγγιγμα της μουσικής του, το λυρισμό και τη φινέτσα της».

Στοιχεία που βρίσκουμε στον τραγουδιστικό κύκλο «Fables-Μύθοι» για υψηλή ανδρική φωνή και πιάνο:

Charles Lecocq: Fables de La Fontaine-«Le corbeau and le renard»:

3. Από τη σύγχρονη εποχή ο γάλλος τραγουδοποιός και συνθέτης, Grégoire (γεννημένος Grégoire Boissenot),  μάς δίνει μια μελωδία αφηγηματικού ύφους με νοσταλγική χροιά που παραπέμπει στο παρελθόν της σοφίας του Αισώπου…

4. Από το γαλλικό μπαρόκ, ο Louis-Nicolas Clérambault διακρίθηκε για τις εμπνευσμένες από μύθους κοσμικές συνθέσεις του. Η μουσική συλλογή του «Fables-Μύθοι» που ξεχωρίζει για την ευρηματική συνθετική γραφή και τη μελωδική φυσικότητα περιλαμβάνει και τον μύθο του Αισώπου: «Αλεπού και κόρακας»....

 Louis-Nicolas Clérambault: «Le corbeau and le renard»:

5. Ιδιαίτερη είναι η σύνθεση του Γκουνώ εμπνευσμένη από μύθους του Λαφονταίν γα τρίφωνη χορωδία. Ο γάλλος συνθέτης τονίζει το ιδιαίτερο ύφος του κειμένου με τη γραμμική απαλότητα της μελωδίας του, την οποία χαρακτηρίζει ποιητικότητα και συγκρατημένη έξαρση ευθυμίας.  

Charles Gounod: Charles Gounod: Le corbeau and le renard για χορωδία acapella

6. Ο  Maurice Delage, μέλος της περιβόητης Ομάδας καινοτόμων καλλιτεχνών «Απάτσι», στην εποχή του υπήρξε βιρτουόζος πιανίστας, αγαπητός φίλος του Ραβέλ και ο πρώτος μαθητής του. Η σύνθεσή του-έμπνευση από τον Αισωπικό μύθο αποτελεί μια "ζωγραφιά παραμυθικών ηχοχρωμάτων" ιδιαίτερης αισθητικής, αρμονίας και μελωδική γραμμής.

Maurice Delage: Le corbeau et le renard :

«Αισωπικοί Μύθοι μετά μουσικής» 4. ΛΥΚΟΣ και ΑΡΗΝ

"Ο Λύκος και το Αρνί", εικονογράφηση του μύθου
Jean-Baptiste Oudry 

,

 

Ο Αίσωπος ταξίδεψε σε πολλά μέρη. Ίσως γι’ αυτό, πόλεις και χώρες διεκδικούν την καταγωγή του, Σάμος, Θράκη, Σάρδεις, Αίγυπτος...

Υπάρχουν και κείνοι που ισχυρίζονται πως δεν υπήρξε ποτέ. Όσοι όμως αποδέχονται την ύπαρξή του, συμφωνούν για την ευφυία και οξυδέρκειά του και τον θαυμάζουν για τον ευρηματικό τρόπο που έπλασε τους μύθους του, αυτές τις σύντομες ιστορίες που δεν τις έγραψε, αλλά τις διηγήθηκε. Κι όλες, ήταν διατυπωμένες με σατιρικό ύφος και κατέληγαν σε ένα διδακτικό επιμύθιο. Γι' αυτό ο Ηρόδοτος χαρακτήριζε τον Αίσωπο, «λογοποιό».


Ο μαυριδερός, κακάσχημος παραμυθάς της αρχαιότητος, στο σημερινό μύθο του μάς διδάσκει πως: Αν κάποιος είναι αποφασισμένος να πράξει το κακό, όσο καλά και να υπερασπιστείς τον εαυτό σου, δεν πρόκειται να δώσει σημασία.
Όταν κάποιος θέλει να ασκήσει βία, ζητάει προφάσεις για να το κάνει και τελικά υπερισχύει ο λόγος του δυνατοτέρου...


Ο ΜΥΘΟΣ:

Λύκος θεασάμενος ἄρνα ἀπό τινος ποταμοῦ πίνοντα, τοῦτον ἐβουλήθη μετά τινος εὐλόγου αἰτίας καταθοινήσασθαι. Διόπερ στὰς ἀνωτέρω ᾐτιᾶτο αὐτὸν ὡς θολοῦντα τὸ ὕδωρ καὶ πιεῖν αὐτὸν μὴ ἐῶντα. Τοῦ δὲ λέγοντος ὡς ἄκροις τοῖς χείλεσι πίνει καὶ ἄλλως οὐ δυνατὸν κατωτέρω ἑστῶτα ἐπάνω ταράσσειν τὸ ὕδωρ, ὁ λύκος ἀποτυχὼν ταύτης τῆς αἰτίας ἔφη·
«Ἀλλὰ πέρυσι τὸν πατέρα μου ἐλοιδόρησας.»
Εἰπόντος δὲ ἐκείνου μηδὲ τότε γεγενῆσθαι, ὁ λύκος ἔφη πρὸς αὐτόν·
«Ἐὰν σὺ ἀπολογιῶν εὐπορῇς, ἐγώ σε οὐχ ἧττον κατέδομαι.»

Ὁ λόγος δηλοῖ ὅτι οἷα ἡ πρόθεσίς ἐστιν ἀδικεῖν, παρ’ αὐτοῖς οὐδὲ δικαία ἀπολογία ἰσχύει.

Στα Νέα Ελληνικά:

Λύκος είδε ένα αρνάκι που έπινε από ένα ποτάμι, και ήθελε να το κατασπαράξει. Τότε είπε: -"κατηγορείσαι ότι θολώνεις το νερό του ποταμού και δεν αφήνεις εμένα να πιώ! Γι' αυτό η τιμωρία σου θα είναι να σε φάω!"
- "μα πώς είναι δυνατόν, αγαπητέ μου λύκε;", απάντησε το αρνάκι, "να θολώνω ολόκληρο ποταμό μόνο που ακουμπάω τα χείλη μου; Άλλωστε το ρεύμα του ποταμού έρχεται προς τη δική μου μεριά, όχι προς τη δική σου για να σου φέρει, αν υποθέσουμε, κάποια βρωμιά από μένα!".
 - "Ά, ναί; Ωστόσο και πάλι σε καταδικάζω εις θάνατον για συκοφαντική δυσφήμιση, γιατί κορόιδεψες τον πατέρα μου!"
 - "Εγώ, να κοροϊδέψω τον πατέρα σου, που ούτε καν τον ξέρω; Πότε έγινε τέτοιο πράγμα;" - "Πέρσι τέτοια εποχή"
- "Μα πέρσι εγώ ούτε είχα γεννηθεί! Φέτος γεννήθηκα!".
Λέει τότε ο λύκος: "Βλέπω το έχεις εύκολο να βρίσκεις ωραίες δικαιολογίες, αλλά με τις δικαιολογίες σου αν νόμισες ότι δεν θα σε φάω, είσαι πολύ γελασμένο!" κι ευθύς ορμά στο αρνάκι...

Όταν κάποιος θέλει να ασκήσει βία, ζητάει προφάσεις για να το κάνει, όπως βλέπετε, φίλοι μου. Αλλά ακόμη κι αν δεν βρει την κατάλληλη πρόφαση, αφού επιθυμεί τη βία, θα την ασκήσει και θα επιβάλλει το δικό του.

"Ο Λύκος και το Αρνί", εικονογράφηση του μύθου, Γκυστάβ Ντορέ

Όπως κάθε μύθος, έτσι κι αυτός έχει σοφία, αποτελεί διαχρονική αξία, απορρέουσα από τις επιταγές της φύσης και της ζωής. Κύριος εκφραστής και τέλειος διαμορφωτής του υπήρξε ο Αίσωπος, κι ας έζησε -αν έζησε- το μακρινό 600 π.Χ....

Το 17ο αι. η συγγραφή μύθων ήταν σύνηθες φαινόμενο. Ο Λαφονταίν στην περίφημη  διαμάχη Αρχαίων-Συγχρόνων τάχθηκε υπέρ των Αρχαίων. Όμως, ως άνθρωπος της εποχής του υιοθέτησε τον διδακτικό τρόπο γραφής. Ο μύθος στην εποχή του ήταν η εφημερίδα των σαλονιών. Στον κόσμο άρεσε να διαβάζει, να ακούει, να διασκεδάζει με τη συγγραφή μύθων που αφορούν κάποιο καθημερινό θέμα. Ο μύθος που οφείλει πολλά στον αυτοσχεδιασμό εμφανίζεται σαν αίνιγμα του οποίοι οι ακροατές αρέσκονται να ανακαλύπτουν το κλειδί των ερμηνειών. Πάνω απ' όλα αποτελεί  είδος τέρψης.

MOYΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:

Όπως ο μύθος του "Τζίτζικα και του Μέρμηγκα" της προηγούμενης εβδομάδος, έτσι και ο σημερινός με το "Λύκο και το Αρνί" είναι δημοφιλέστατος γι' αυτό και αποτέλεσε τη βάση αρκετών μουσικών δημιουργιών.

1. Η πρώτη μουσική επιλογή είναι του γαλλορουμάνου, Vladimir Cosma. Πρόκειται για μουσικό παραμύθι για αφηγητή και συμφωνική ορχήστρα σε ρυθμό πασοντόμπλε, στο ύφος του γνωστού "Ο Πέτρος και ο Λύκος" του Προκόφιεφ. Απλή και εύληπτη μουσική, που τίθεται στην υπηρεσία του κειμένου, ώστε να προκαλέσει τους κατάλληλους συνειρμούς στο ακροατήριο. Στο ρόλο του αφηγητή ο ηθοποιός και τραγουδιστής, Lambert Wilson.

Vladimir Cosma: "Le loup et l'agneau":

2. Η γαλλίδα συνθέτις, Isabelle Aboulker είναι ιδιαίτερα γνωστή για τα φωνητικά της έργα, τις όπερες, καθώς επίσης και την επιτυχημένη εκπαιδευτική της δράση.

Λόγω της δουλειάς της και της στενής επαφής της με τα παιδιά, η Isabelle Aboulker συνέθεσε έργα στα οποία οι μαθητές της θα μπορούσαν να συμμετάσχουν έμμεσα ή άμεσα. Ένα τέτοιο έργο αποτελεί και η εμπνευσμένη από 15 μύθους του Λαφονταίν με τίτλο: "Les Fables enchantées - Οι γοητευτικοί μύθοι".

Ενδέκατος μύθος της μουσικής συλλογής είναι ο "Λύκος και το Αρνί" για αφηγητή, υψίφωνο και πιάνο με εμφανέστατο τον αφηγηματικό χαρακτήρα:

Isabelle Aboulker: "Les Fables enchantées, Le loup et l'agneau":

3. Πολλές δεκαετίες νωρίτερα από τους Κοσμά και Αμπουλκέρ μια μουσική απεικόνιση του μύθου μάς έδωσε ο διάδοχος του Ζακ Όφενμπαχ, ταλαντούχος, Charles Lecocq, για τον οποίο συχνά οι κριτικοί επαίνεσαν το λυρισμό και την κομψότητα της συνθετικής γραφής του.
Στον τραγουδιστικό κύκλο «Fables-Μύθοι» για υψηλή ανδρική φωνή και πιάνο, οι μουσικολόγοι υπογραμμίζουν την ευρηματικότητα ως προς τη συντομία των μελωδιών του Lecocq, που ταιριάζουν απόλυτα με το ύφος των εύστοχων κειμένων.

Charles Lecocq: "Fables de La Fontaine, Ν.2: Le loup et l'agneau":

4. Μπορεί ο André Caplet να μας είναι περισσότερο γνωστός για τις ενορχηστρώσεις των έργων του Ντεμπισί, όμως διακρίθηκε στις αρχές του 20ου αι. ως δ/ντής ορχήστρας και συνθέτης, τόσο σε φωνητικής όσο και ενόργανης μουσικής, έργα.

Το 1920 αφηγήθηκε μουσικά τρεις από τους Αισώπιους μύθους, όπως τούς είχε επεξεργαστεί ο συμπατριώτης του, Λαφονταίν. Στο "loup et l'agneau" για βαρύτονο και πιάνο, η μελωδία ηχεί μιμητικά, άλλοτε με ένταση, άλλοτε με σαρκασμό κι άλλοτε σε ύφος πρόζας. Ιδιαίτερα τολμηρές αρμονίες ζωγραφίζουν πολύχρωμα το σκηνικό, προβάλλοντας τον διασκεδαστικό -πέρα από διδακτικό- ρόλο του μύθου, με χαρακτηριστικά τα μέρη που ο βαρύτονος στο ρόλο του προβάτου..."βελάζει".

André Caplet: "3 Fables de La Fontaine: No. 3, Le loup et l'agneau" :

«Αισωπικοί Μύθοι μετά μουσικής» 2. ΠΟΙΜΗΝ και ΘΑΛΑΣΣΑ

"Ποιμήν και Θάλασσα", εικονογράφηση του Γκυστάβ Ντορέ

"Αίσωπος",  Villa Albani, Roma

Όπως έχουμε ξαναγράψει σε αυτή τη σειρά άρθρων, ο Αίσωπος, 
ο διάσημος παραμυθάς της αρχαιότητος, διηγόταν ιστορίες συμβολικές και αλληγορικές με ηθικοδιδακτικό χαρακτήρα…

Στο σημερινό μύθο του μάς διδάσκει πως: τα παθήματα στη ζωή ενός ανθρώπου γίνονται μαθήματα.
Ο άνθρωπος αποκτώντας εμπειρίες από τα λάθη του, γίνεται προσεκτικότερος και πιο συνετός. Το πάθημα μιας δυσκολίας μοιάζει αναπόφευκτο όταν συμβαίνει, ωστόσο το μάθημα που ακολουθεί μπορεί να βοηθήσει κάποια στιγμή στο μέλλον…
Όπως επίσης πως είναι προτιμότερο ένα μικρό αλλά σίγουρο όφελος από ένα μεγάλο, αλλά αβέβαιο...,
και πως
καλύτερα να προνοείς και να λαμβάνεις τα μέτρα σου, παρά να γυρεύεις να διορθώσεις τη ζημιά, αφού έχει συμβεί...

«Ποιμήν ἐν παραθαλασσίῳ τόπῳ ποίμνιον νέμων, ἑωρακώς γαληνιῶσαν τήν θάλατταν, ἐπεθύμησε πλεῦσαι πρός ἐμπορίαν. Ἀπεμπολήσας οὖν τά πρόβατα καί φοινίκων βαλάνους πριάμενος ἀνήχθη. Χειμῶνος δέ σφοδροῦ γενομένου καί τῆς νεώς κινδυνευούσης βαπτίζεσθαι, πάντα τόν φόρτον ἐκβαλών εἰς τήν θάλατταν, μόλις κενῇ τῇ νηΐ διεσώθη. Μετὰ δ’ ἡμέρας οὐκ ὀλίγας παριόντος τινός καί τῆς θαλάττης (ἔτυχε γὰρ αὕτη γαληνιῶσα) τήν ἠρεμίαν θαυμάζοντος, ὑπολαβών οὗτος εἶπεν· «Ὦ λῷστε, φοινίκων αὖθις, ὡς ἔοικεν, ἐπιθυμεῖ, καί διὰ τοῦτο φαίνεται ἡσυχάζουσα.»

Ὁ μῦθος δηλοί ότι τα παθήματα τοῖς ανθρώποις μαθήματα γίνεται.

Στα Νέα Ελληνικά

"Ποιμήν και Θάλασσα", Louis Legrand 

«Ένας βοσκός έβοσκε τα κοπάδια του κοντά στη θάλασσα, και σεργιανώντας τη θάλασσα πόσο γαλήνια είναι, σκέφθηκε:
«Τι κάθομαι και βόσκω ζώα, μίζερη ζωή! Αν επενδύσω και εμπορευθώ, θα γίνω πλούσιος». 
Πούλησε λοιπόν το κοπάδι του και νοίκιασε ένα εμπορικό καΐκι, αγόρασε χουρμάδες κ ανοίχτηκε στη θάλασσα να πάει να τους πουλήσει και να αποκτήσει μεγάλο κέρδος.
 Αλλά, τον έπιασε ένα μεγάλο μπουρίνι, αναγκάσθηκε να ρίξει όλους τους χουρμάδες στη θάλασσα και μετά βίας κατάφερε να βγει στη στεριά με άδειο καράβι.
Έτσι, επέστρεψε στον τόπο του.

Κάποτε ήρθε ένας γνωστός του κι κουβεντιάζοντας μαζί του έλεγε:
«Για κοίτα τι όμορφη που είναι η θάλασσα, πώς λαμπυρίζει τόσο ωραία, τόσο γαλήνια κάτω από τον ήλιο!».
Κι ο βοσκός απάντησε:
«Ναί, φίλε μου, χουρμάδες γυρεύει πάλι, γι' αυτό την βλέπεις τόσο γαλήνια».

Λαφονταίν

Γνωρίζουμε πως ο γάλλος Ζαν ντε Λαφονταίν συνήθιζε να δηλώνει:
«Je chante les héros dont Esope est le père»
δηλαδή:
«Τραγουδώ για τους ήρωες των οποίων πατέρας είναι ο Αίσωπος».

Δεν αρνείτο δηλαδή τον εμπνευστή των ιστοριών του. Όμως, δεν μετέφραζε απλώς τον Αισώπιο μύθο, αλλά τον έντυνε με το προσωπικό του πνεύμα και ύφος. Ο Λαφονταίν μεταμόρφωνε την ιστορία με αξιοθαύμαστη τέχνη και ψυχολογικό βάθος, και κατέληγε στο ηθικό δίδαγμα ζωγραφίζοντας όλους τους χαρακτήρες και καταστάσεις.

Όφενμπαχ

Λάτρης της μυθολογίας και του γάλλου εκπροσώπου της, Λαφονταίν υπήρξε ο Ζακ Όφενμπαχ. Ο γάλλος συνθέτης και βιoλovτσελίστας ήταν γερμανικής καταγωγής. Είχε γεννηθεί στην Κολωνία της Γερμανίας το 1819, κι ως συνθέτης επηρέασε με τη μουσική του την εξέλιξη της ελαφράς μουσικής στην Ευρώπη το 19ο αιώνα και ειδικότερα της οπερέτας και της κωμικής όπερας...
Υπήρξε δημοφιλής για το κομψό, ανάλαφρο στυλ των έργων του, στα οποία συχνά συνδύαζε τη σάτιρα και ψυχολογική εμβάθυνση στους χαρακτήρες.
Δίκαια ο Τζοακίνο Ροσίνι τον αποκαλούσε «μικρό Μότσαρτ στα Ηλύσια Πεδία».

Το 1842, περίπου 150 χρόνια αφότου οι μύθοι διαμορφώθηκαν από τον Ζαν ντε Λαφονταίν, τολμά να επιλέξει προς μελοποίηση έξι από τους μύθους του:

1. Ο βοσκός και η θάλασσα

2. Η αλεπού και το κοράκι

3. Ο τζίτζικας και το μυρμήγκι

4. Ο γαλατάς και η γαλατιέρα

5. Ο αρουραίος της πόλης και ο αρουραίος της επαρχίας

6. Ο τσαγκάρης και ο έμπορος

Όπως βλέπουμε, πρώτος μύθος στη συλλογή του Όφενμπαχ είναι ο τιτλοφορούμενος: «Ποιμήν και θάλασσα», που διαβάσαμε.


Με φινετσάτο, λεπταίσθητο χαρακτήρα, η σύνθεση δομείται δεξιοτεχνικά, απαιτώντας από τον ερμηνευτή-αφηγητή να ξεδιπλώσει τις ικανότητες και τα προσόντα του στην έκφραση. Παρατηρείστε πώς από αφηγητής μεταμορφώνεται σε τσοπάνο, προ και μετά «παθήματος».

Εντυπωσιακοί μελωδικοί ακροβατισμοί και εναλλαγές στη δυναμική χρωματίζουν απαράμιλλα το ύφος και τον ρυθμό της σύνθεσης, με τους τελικούς στίχους να δίνουν και το ηθικό δίδαγμα:

Αυτό δεν είναι ένα μύθος 

φτιαγμένος για διασκέδαση,

παρά αλήθειες για να δείξω εκ πείρας

πως κάλλιο πέντε και στο χέρι

παρά δέκα και καρτέρι...

Το ακούμε στην ορχηστρική του εκδοχή.

Jacques Offenbach: «Six fables de la Fontaine : Le berger et la mer»:

To κείμενο δημοσιεύτηκε και στην Κοινότητα The Mythologists

«Αισωπικοί Μύθοι μετά μουσικής» 1. Η ΧΕΛΩΝΑ και ο ΑΕΤΟΣ

 

"Xελώνα και Αετός"(de.paperblog)

Ο Αίσωπος μπορεί να μην έγραψε κανέναν μύθο και απλά να τούς διηγόταν προφορικά, όμως είναι ο διασημότερος από τους αρχαίους μυθοποιούς.

"Αίσωπος", Βελάσκεθ

Δεν ξέρουμε ακριβώς πότε γεννήθηκε, αλλά η δράση του τοποθετείται τον 6ο αιώνα π.Χ. Ήταν ταπεινής καταγωγής και καθόλου εμφανίσιμος. Πολλοί τον παρομοίαζαν με τέρας, με μαυριδερό δέρμα, καμπούρη, στραβοπόδη και πλακουτσωτή μύτη.
Ωστόσο τούς κέρδιζε όλους με την ευφυία του. 

Παρ' ότι όσο ζούσε ήταν δούλος, οι Αθηναίοι του έστησαν αργότερα ανδριάντα, για να δείξουν ότι ανεξάρτητα από τη καταγωγή του, κάποιος θα πρέπει να τιμάται αν είναι άνθρωπος αξίας. 

Πολλές είναι οι πόλεις που διεκδικούν την καταγωγή του, όπως συνέβη και με τον Όμηρο. Σάμος, Θράκη, Σάρδεις ή Αίγυπτος…  

Οι μύθοι του Αισώπου είναι συμβολικοί και αλληγορικοί με ηθικοδιδακτικό χαρακτήρα κι έχουν ως πρωταγωνιστές κατά το πλείστον ζώα, που μιλούν κι ενεργούν σαν άνθρωποι. 

Η ΧΕΛΩΝΑ και ο ΑΕΤΟΣ

«Χελώνη ἀετοῦ ἐδεῖτο ἵπτασθαι αὐτὴν διδάξαι. Τοῦ δὲ παραινοῦντος πόρρω τοῦτο τῆς φύσεως αὐτῆς εἶναι, ἐκείνη μᾶλλον τῇ δεήσει προσέκειτο. Λαβὼν οὖν αὐτὴν τοῖς ὄνυξι καὶ εἰς ὕψος ἀνενεγκὼν, εἶτ’ ἀφῆκεν. Ἡ δὲ κατὰ πετρῶν πεσοῦσα συνετρίβη.
Ὁ μῦθος δηλοῖ ὅτι πολλοὶ ἐν φιλονεικίαις τῶν φρονιμωτέρων παρακούσαντες ἑαυτοὺς ἔβλαψαν».

Στα Νέα Ελληνικά:

«Η χελώνα ζηλεύοντας τον αετό ήθελε και εκείνη να πετάξει. Παρακαλούσε τον αετό: «Μάθε μου και εμένα να πετάω!» 
Ο αετός της έλεγε: «Δεν μπορώ να σου μάθω κάτι τέτοιο γιατί δεν είναι στη φύση σου.» 
Η χελώνα επέμενε: «Θέλω να μου μάθεις να πετάω.» Αφού επέμενε επέμενε, την παίρνει ο αετός και την σηκώνει ψηλά, της λέει: 
«Τώρα που θα σε αφήσω, πέτα! Έτσι θα μάθεις να πετάς» 
Την αφήνει, η χελώνα έπεσε στο έδαφος και έγινε κομμάτια.» 

Είναι ένα μύθος που απεικονίζει τις συνέπειες της ανθρώπινης ματαιοδοξίας και απερισκεψίας. Καθένας πρέπει να είναι ευχαριστημένος με τη μορφή που του έδωσε η φύση και να μη ζηλεύει τα άλλα πλάσματα...

"Labyrinthe de Versailles",  Jacques Bailly
Δεξιά το άγαλμα του Αισώπου (Β)
και αριστερά του Έρωτα (C)
(marie-antoinette)

Γνωστός είναι ο «Λαβύρινθος των Βερσαλλιών», δαιδαλώδη μονοπάτια στους Κήπους των Βερσαλλιών με σιντριβάνια και γλυπτά, που απεικόνιζαν τους μύθους του Αισώπου και σχεδίασε ο André Le Nôtre το 1665.

Κάθε ένα από τα τριάντα εννέα σιντριβάνια αντιπροσωπεύει έναν από τους μύθους του Αισώπου.
Οι πίδακες νερού που αναβλύζουν από το στόμα των ζώων σχεδιάστηκαν για να δώσουν την εντύπωση ομιλίας μεταξύ των πλασμάτων.
Δίπλα σε κάθε συντριβάνι υπάρχει μια μαρμάρινη επιγραφή με ένα σχετικό με το μύθο τετράστιχο, γραμμένο από τον ποιητή, Isaac de Benserade:

Μια χελώνα καυχησιάρα κι αλαζονική
να σέρνεται τής φαίνονταν αισχρό
στα νύχια του αετού γαντζώθηκε
για να βρεθεί κοντά στ' αστέρια.

Ο γάλλος Louis-Nicolas Clérambault (1676-1749) διέπρεψε ως οργανίστας, τσεμπαλίστας, βιολονίστας και συνθέτης και είναι εκείνος που ανέπτυξε το είδος των "γαλλικών καντατών ".

Καταγόταν από μουσική οικογένεια (ο πατέρας του και οι δύο γιοι του ήταν επίσης μουσικοί) κι εκτός από έργα ιερής μουσικής διακρίθηκε και για τις κοσμικές συνθέσεις του για μία ή δυο φωνές εμπνευσμένες από ελληνορωμαϊκούς μύθους ομαδοποιημένους σε πέντε συλλογές.

 Σ’αυτή την κατηγορία ανήκουν οι «Fables-Μύθοι», εμπνευσμένοι από μύθους του Αισώπου τους οποίους επεξεργάστηκε ο Λαφονταίν. Με έντονες υφολογικές, δυναμικές, βηματικές φιγούρες, που εναλλάσσονται και ανάλαφρα ζωηρό ρυθμικό χαρακτήρα, ο συνθέτης καταφέρνει να αφηγηθεί τον ηθικοδιδακτικό μύθο και συγχρόνως να αποδώσει και την λαμπρότητα του ύφους της γαλλικής μουσικής σχολής της περιόδου.

Απολαμβάνουμε την μουσική αφήγηση του μύθου με τη «Χελώνα και τον Αετό»:

Louis-Nicolas Clérambault: «Fables, La tortue and l'aigle»

To κείμενο δημοσιεύτηκε και στην Κοινότητα The Mythologists.