Giacomo Meyerbeer: Η φιλία με τον Τζοακίνο Ροσίνι...

Aδιαμφισβήτητα ο Γερμανοεβραίος συνθέτης της ρομαντικής εποχής, Τζάκομο Μέγιερμπερ συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία της grand opéra.
Γεννήθηκε στο Βερολίνο στις 5 Σεπτεμβρίου 1791. Οι όπερές του χαρακτηρίζονται από μεγαλοπρέπεια, δραματικότητα, περίτεχνη ενορχήστρωση και ευφυή χρήση της φωνής.

Ανήκε στους πιο δημοφιλείς και επιδραστικούς συνθέτες του 19ου αι., αν και η φήμη του μειώθηκε με την άνοδο νέων μουσικών ρευμάτων. Το έργο του άσκησε σημαντική επιρροή σε συνθέτες όπως ο Βάγκνερ, παρά την, αργότερα, αντισημιτική του στάση, και διαμόρφωσε τον εξελικτικό δρόμο της όπερας.

Γεννήθηκε σε ευκατάστατη εβραϊκή οικογένεια του Βερολίνου. Ο πατέρας του ήταν πλούσιος τραπεζίτης, κάτι που του επέτρεψε να σπουδάσει δίχως οικονομικές δεσμεύσεις και να λάμψει ως πιανίστας από νεαρή ηλικία.


Η φιλία του Μέγιερμπερ με τον Τζοακίνο Ροσίνι αποτελεί μια από τις πιο ενδιαφέρουσες σχέσεις στη μουσική του 19ου αι., καθώς συνέδεσε δύο συνθέτες από διαφορετικά υπόβαθρα και ύφος, με κοινό πάθος την όπερα και την ανάγκη να μιλήσουν στο ακροατήριο μέσω αυτής.
Συναντήθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1820 στην Ιταλία, όπου ο νεαρός Μέγιερμπερ μελετούσε το ιταλικό μπελκάντο, θέλοντας να ξεφύγει από τον αυστηρό γερμανικό φορμαλισμό. Ο ήδη διάσημος Ροσίνι διέκρινε στο πρόσωπό του το ταλέντο και την επιμονή του να υπερβεί τα όρια της συμβατικής όπερας.

Ο Μέγιερμπερ σεβόταν εμφανώς τον Ροσίνι, τον οποίο θεωρούσε μέντορα.

Η σχέση τους υπερέβαινε το καλλιτεχνικό επίπεδο, τους ένωνε κοσμοπολιτισμός, χιούμορ και διακριτικός σνομπισμός απέναντι στα εθνικά μουσικά δόγματα. Σε αντίθεση με την τεταμένη σχέση του Μέγιερμπερ με άλλους συνθέτες όπως ο Βάγκνερ, η φιλία με τον Ροσίνι παρέμεινε σταθερή, βασισμένη σε αλληλοκτίμηση και χωρίς ανταγωνισμούς.

Μια απολαυστική αφήγηση από το βιβλίο "Anecdotes of Great Musicians" του Willey Francis Gates απεικονίζει αυτή τη διάθεση:

"Οι δυο τους κάθονταν στο θεωρείο του θεάτρου στο Παρίσι, παρακολουθώντας την όπερα "Ροβέρτος ο Διάβολος" του Μέγιερμπερ.
Ο Ροσσίνι, εκστασιασμένος από τη μουσική, σκύβει και του λέει: "Αν μπορείς να γράψεις κάτι καλύτερο απ’ αυτό, ορκίζομαι πως θα χορέψω όρθιος με τα πόδια ψηλά και το κεφάλι κάτω!"
Ο Μέγιερμπερ χαμογελώντας, απάντησε: "Καλύτερα ν' αρχίσεις προπόνηση! Μόλις ολοκλήρωσα την 4η πράξη της όπεράς μου, "Les Huguenots!"

Όντως, η σκηνή αποτυπώνει ακριβώς τον σεβασμό και την παιχνιδιάρικη διάθεσή τους.


Η όπερα "Les Huguenots - Ουγενότοι" εκτυλίσσεται στη Γαλλία του 16ου αι., λίγο πριν τη Σφαγή του Αγίου Βαραθολομαίου το 1572, όπου χιλιάδες Ουγενότοι (Προτεστάντες) σφαγιάστηκαν από τους Καθολικούς. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Ραούλ, Ουγενότος ευγενής, ερωτευμένος με την καθολική Βαλεντίν. Παρά την αγάπη τους, πολιτικές και θρησκευτικές διαφορές τους χωρίζουν. Στο τέλος, πεθαίνουν μαζί κατά τη σφαγή.

Η 4η πράξη είναι κορυφαία σε δραματικότητα και μουσικό μεγαλείο. Η ατμόσφαιρα είναι σκοτεινή, τεταμένη. Οι Καθολικοί ηγέτες, υπό την ηγεσία της βασίλισσας, ετοιμάζονται να πραγματοποιήσουν τη σφαγή το επόμενο πρωί.

Aπεικόνιση του ντουέτου Ραούλ-Βαλεντίν
για την 4η πράξη της όπερας

Η Βαλεντίν τρομοκρατημένη, συναντά τον Ραούλ στο μοναστήρι και τον προειδοποιεί για τη συνωμοσία. Εκείνος συγκλονίζεται. Η αγάπη τους αναζωπυρώνεται, όμως είναι αδύνατο να είναι μαζί. Αντί ο Ραούλ να φύγει μαζί της, επιλέγει να σταθεί στο πλευρό των Ουγενότων γνωρίζοντας ότι οδηγείται στο θάνατο.

Το σπουδαιότερο μουσικό μέρος της πράξης είναι το θρυλικό ντουέτο "Ô ciel ! où courez‑vous ?",  μια από τις δραματικότερες και εξόχως λυρικές δυωδίες της γαλλικής όπερας, γεμάτο μελαγχολία, πάθος και την οδύνη του αποχωρισμού. Η μουσική εναλλάσσει εσωτερική ένταση με μεγάλες μελωδικές εκρήξεις. Η πράξη περιλαμβάνει επίσης δραματικούς χορωδιακούς ψιθύρους και προσευχές, που τονίζουν το μυστικισμό με εντυπωσιακή την εναλλαγή του ιερού και του βίαιου(χαρακτηριστικό του ύφους του Μέγιερμπερ).

Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η 4η πράξη αποτελεί τον πυρήνα της δραματικής πλοκής, καθώς αναδεικνύει με ένταση την ηθική σύγκρουση ανάμεσα στην αγάπη και την πίστη και απαιτεί κορυφαίες φωνητικές ερμηνείες.

Μεγάλες προσωπικότητες της μουσικής ιστορίας εξύμνησαν την Πράξη αυτή με πρώτο τον Έκτορα Μπερλιόζ, που την θεωρούσε κορυφαίο σημείο του μουσικοδράματος. Ο Βέρντι τη χαρακτήρισε "εκπληκτική", ενώ ο Τσαϊκόφσκι τη θεώρησε "μία από τις καλύτερες όπερες του μουσικού ρεπερτορίου, με την 4η πράξη ν' αποτελεί την εμβληματικότερη σκηνή του είδους χάρη στο σπαρακτικό ντουέτο, τα συγκλονιστικά χορωδιακά και την πρωτότυπη ενορχήστρωση."

Η πρεμιέρα στις 29 Φεβρουαρίου 1836 στο Παρίσι ήταν εμβληματικότατη, κοστίζοντας περίπου 160.000 φράγκα, ένα από τα πιο πολυσυζητημένα λανσαρίσματα grand opéra της εποχής.
Ο Χάινριχ Χάινε επαίνεσε με διθυραμβικούς χαρακτηρισμούς τους "Ουγενότους"  συγκρίνοντας την όπερα με "γοτθικό καθεδρικό ναό τέχνης, με λεπτούς πυλώνες και θολωτή δομή που υψώθηκε από γιγάντιο χέρι...".

Τζον Έβερετ Μιλαί: "An Huguenot, on St. Bartholomew’s Day"

Ο Μπερλιόζ χαρακτήρισε τη μουσική "ολοκληρωμένη μουσική εγκυκλοπαίδεια τονίζοντας πως η παρτιτούρα ξεπερνά όλα όσα έχουν επιχειρηθεί μέχρι σήμερα", ενώ οι Λιστ και Βέρντι αποθέωσαν το έργο ως "αριστούργημα".

Η Γεωργία Σάνδη, ενώ αρχικά αρνήθηκε να παρακολουθήσει την όπερα λόγω της θρησκευτικής βίας στην πλοκή, τελικά εντυπωσιάστηκε και παραδέχτηκε στον Μέγιερμπερ: "...παρόλο που είσαι μουσικός, είσαι περισσότερο ποιητής από μας!" αποκαλώντας την όπερα "ευαγγέλιο της αγάπης".


Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι, μετά την παρακολούθηση της πρεμιέρας της όπερας και βαθιά συγκλονισμένος από το φορτισμένο συναισθηματικά ντουέτο της συνάντησης των δύο ερωτευμένων στην 4η πράξη, ο προραφαηλίτης ζωγράφος Σερ Τζον Έβερετ Μιλαί εμπνεύστηκε και δημιούργησε τον εμβληματικό πίνακά του: "An Huguenot, on St. Bartholomew’s Day".
Ο πίνακας απεικονίζει έναν Ουγενότο που αρνείται να φορέσει το καθολικό περιβραχιόνιο που του προσφέρει η αγαπημένη του, γνωρίζοντας πως αυτή η πράξη θα τον καταδικάσει σε θάνατο. Η σκηνή αντηχεί το σπαραγμό της όπερας του Μεγιερμπερ και εστιάζει στην τραγική σύγκρουση ανάμεσα στην αγάπη και την πίστη, ένα από τα κεντρικά θέματα τόσο του έργου όσο και της εποχής.

Meyerbeer: "Les Huguenots / Act 4: Grand Duo - O ciel! Où courez-vous?"

Seiji Ozawa: κάνει τη μουσική να χορεύει στις παλάμες των χεριών του...

 1η Σεπτεμβρίου του 1935 στη Shenyang της Κίνας, περιοχή που τελούσε τότε υπό ιαπωνική κατοχή (Μαντζουρία), γεννήθηκε ο σπουδαίος ιάπωνας μαέστρος, Seiji Ozawa.

Κατά την παιδική του ηλικία, η οικογένειά του επέστρεψε στην Ιαπωνία, όπου μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον βαθιά επηρεασμένο από τις τέχνες και τη λογοτεχνία, ενδιαφέροντα που καλλιέργησε ιδιαίτερα ο πατέρας του, ο οποίος ήταν γιατρός.
Από μικρή ηλικία, ο Ozawa ονειρευόταν να γίνει πιανίστας και αφιερώθηκε στις σπουδές πιάνου. Ωστόσο, ένας τραυματισμός στο δάχτυλο του χεριού του κατά την εφηβεία, στη διάρκεια ενός παιχνιδιού ράγκμπυ τον ανάγκασε να εγκαταλείψει την πιανιστική του πορεία. Αυτή η ανατροπή τον οδήγησε στη διεύθυνση ορχήστρας, όπου γρήγορα διακρίθηκε. Φοίτησε στο Ωδείο Toho Gakuen στο Τόκιο, μαθητεύοντας κοντά στον σπουδαίο μαέστρο Hideo Saito.

O Οζάουα με τον Μπερνστάιν το 1961
(πηγή: 3.nhk.)

Η αναγνώριση δεν άργησε να έρθει...
Το 1959, σε ηλικία μόλις 25 ετών, κέρδισε το Διεθνή Διαγωνισμό Διεύθυνσης Besançon στη Γαλλία. 
Αυτή η διάκριση του άνοιξε τις πόρτες για να μαθητεύσει δίπλα σε μουσικά ιερά τέρατα όπως ο Herbert von Karajan και ο Leonard Bernstein, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας λαμπρής διεθνούς καριέρας.

Μετά την καθιέρωσή του στον παγκόσμιο μουσικό χώρο, ο Οζάουα ανέλαβε σημαντικές θέσεις σε κορυφαίες ορχήστρες ανά τον κόσμο. Η πιο μακρόχρονη και εμβληματική θητεία του υπήρξε αυτή στη Συμφωνική Ορχήστρα της Βοστώνης όπου υπηρέτησε ως μουσικός διευθυντής για 29 χρόνια, από το 1973 έως το 2002, η μακροβιότερη θητεία στην ιστορία της ορχήστρας. Υπό τη διεύθυνσή του, η BSO απέκτησε διεθνές κύρος, πλούτισε το ρεπερτόριό της και πραγματοποίησε σημαντικές περιοδείες και ηχογραφήσεις.

Μετά τη Βοστώνη, στράφηκε πιο έντονα στην πατρίδα του και στην εκπαίδευση νέων μουσικών. Το 1984, ίδρυσε την Saito Kinen Orchestra, προς τιμήν του δασκάλου του Hideo Saito, με τη συμμετοχή κορυφαίων Ιαπώνων και διεθνών μουσικών. Από αυτή την ορχήστρα γεννήθηκε το Φεστιβάλ Saito Kinen, το οποίο έγινε ένα από τα σημαντικότερα μουσικά φεστιβάλ στην Ασία.

Η προσφορά του Σέιτζι Οζάουα στη μουσική, τόσο ως μαέστρος όσο και ως παιδαγωγός, είναι τεράστια. Συνδύασε την ανατολική πειθαρχία με το δυτικό πάθος και άφησε βαθύ αποτύπωμα στον παγκόσμιο μουσικό πολιτισμό.

Ο επίσης πολυαγαπημένος ιάπωνας συγγραφέας Χαρούκι Μουρακάμι στο βιβλίο του "Περί Μουσικής και μόνο" πραγματοποιεί ένα προσωπικό του όνειρο: να κάνει μια συζήτηση εκ βαθέων με τον φίλο του διακεκριμμένο μαέστρο, Σέιτζι Οζάουα για την κοινή τους αγάπη, τη ΜΟΥΣΙΚΗ.

Ετσι, στις σελίδες 153-158 διαβάζουμε:

"-MOYΡΑΚΑΜΙ: Αν μου ζητούσαν να διαλεξω τις πιο αγαπημένες μου ηχογραφήσεις, θα ήταν η "Ιεροτελεστία της άνοιξης" του Στραβίνσκυ με τη Συμφωνική του Σικάγο.

Ο Στραβίνσκυ με το νεαρό Οζάουα τη δεκαετία του '60
(πηγή: reddit)

ΟΖΑΟΥΑ: Υπάρχει μια ιστορία γύρω απ' αυτή την ηχογράφηση. Ο ίδιος ο Στραβίνσκυ ουσιαστικά ξανάγραψε απ'την αρχή την παρτιτούρα, αλλάζοντας τις διαστολές των μέτρων. Το έκανε εντελώς διαφορετικό από τη βερσιόν που είχα μελετήσει τοσο σκληρά. Ηταν ένα σοκ και για το μαέστρο και για τους μουσικούς.

ΜΟΥΡΑΚΑΜΙ: Τι εννοείς αλλάζοντας τις διαστολές των μέτρων;

ΟΖΑΟΥΑ: Χμ, πως να στο εξηγησω; Εχεις ας πούμε 1-2-3, 1-2, 1-2, 1-2-3 και το αλλάζεις σε ε-2,1-2,1-2....μετατρέποντας τα ανώμαλα μέτρα σε ομαλά...Ο Στραβίνσκυ είπε οτι τα "ίσιωσε" , τα απλοποίησε ώστε αν διηύθυνε ο βοηθός του ακόμα και με μαθητική ορχήστρα, να μπορεί να την εκτελέσει.
Αυτή η ηχογράφηση έμεινε στα ράφια. Ήξερα οτι το αποτέλεσμα δεν ηταν καλό. Ο Λένυ(Μπερνστάιν) μου είπε οτι ήμουν το μεγάλο θύμα. Ηταν έξαλλος. Ειχα κάνει τρελή μελέτη πανω στην παλιά βερσιόν, την ειχα διευθύνει αμέτρητες φορές και την κατείχα απόλυτα. Τωρα μου τραβούσαν το χαλί κάτω απο τα πόδια. ...Ευτυχώς κυκλοφορεί η πρωτότυπη έκδοση που ηχογράφησα αμέσως μετά[...]
(Βάζουν το δίσκο. Ακούγεται το περίφημο άγριο μπαμ-μπαμ-μπαμ της 1ης σκηνής, οι "Χοροί των Κοριτσιών")

ΟΖΑΟΥΑ: Τι έντονος, νευρικός ήχος!Η Συμφωνική του Σικάγο ήταν στον κολοφώνα της ακμής της τότε κι εγώ ήμουν νέος και γεμάτος ενέργεια.

ΜΟΥΡΑΚΑΜΙ: Ως λάτρης της μουσικής θα πω πως όταν σε ακούω να ερμηνεύεις με τη Συμφωνική του Σικάγο τη δεκαετία του '60 έχω την αίσθηση ότι κάνεις τη μουσική να χορεύει ένα ζωηρό χορό στις παλάμες των χεριών σου. Διακρίνω ένα είδος απερίσκεπτου θράσους!.... "

Αφεθείτε φίλοι μου, στη μαγεία της μουσικής του Στραβίνσκυ. Ο τιμώμενος σήμερα, Oζάουα επιτυγχάνει να αναδείξει την πρωτογονική ενέργεια και τον ρυθμικό παλμό του έργου, κάνοντας πράξη την πεποίθησή του ότι, πάντα αναζητούσε τη σκέψη, τη σκέψη που ξεκινά από την Ελλάδα, τη σκέψη που κρύβεται πίσω από τη μουσική, πίσω από την παρτιτούρα, όπως δήλωσε σε συνέντευξή του στον Θανάση Λάλα.
Η ορχήστρα υπό την θαυμαστή καθοδήγησή του ανταποκρίνεται με ζωντάνια και ένταση, μεταφέροντας στο ακροατήριο τη μυστηριακή ατμόσφαιρα και την τελετουργική βαρύτητα που επιβάλλει η σύνθεση.

Απολαύστε!

 Igor Stravinsky: "The Rite of Spring, Dances of the Young Girls"

Seiji Ozawa / Chicago Symphony Orchestra

Ο Βάγκνερ και οι πιστοί του σύντροφοι - Μια άγνωστη ιστορία αγάπης για τα σκυλιά...

Σήμερα, 26 Αυγούστου, που γιορτάζουμε την Ημέρα Σκύλου, αξίζει να θυμηθούμε μια ιδιαίτερη πτυχή της ζωής του Ρίχαρντ Βάγκνερ, την αξεπέραστη αγάπη και αφοσίωσή του στα συμπαθή τετράποδα.
Ο μεγάλος αυτός συνθέτης, πέρα από τις μουσικές του καινοτομίες, είχε μια τρυφερή σχέση με τα σκυλιά του, που υπήρξαν πιστοί σύντροφοι στη ζωή και τη δημιουργία του.
 
Από παιδί ακόμα, ο Βάγκνερ και η αδερφή του έσωζαν συχνά αδέσποτα κουταβάκια. Αυτή η πρώιμη ευαισθησία του εξελίχθηκε σε βαθιά συναισθηματική εξάρτηση. Ως ενήλικας, ο συνθέτης δεν μπορούσε να ζήσει ή να εργαστεί χωρίς έναν πιστό σκύλο στο πλευρό του. Κατά τη διάρκεια της ζωής του, περίπου δώδεκα σκυλιά πέρασαν από το σπίτι του, και όλα αντιμετωπίστηκαν σαν αληθινοί σύντροφοι, πολλές φορές δε και σαν έμπιστοι μουσικοκριτικοί των έργων του.

Ο πρώτος αξιοσημείωτος σύντροφος ήταν ο Ρόμπερ. Ανήκε στον ιδιοκτήτη του συνθέτη στη Ρίγα, όπου ο Βάγκνερ ζούσε με τη σύζυγό του, Μίνα Πλάνερ. Ο Ρόμπερ δεν τον άφηνε στιγμή μόνο. Τον συνόδευε ακόμα και στις πρόβες της ορχήστρας και φρόντιζε πιστά το σπίτι όταν εκείνος έλειπε.

Κάποτε, κατά τη διάρκεια μιας πρόβας της νεανικής όπερας του Βάγκνερ "Rienzi", που δούλευε εκείνο τον καιρό, ένας τσελίστας χτύπησε κατά λάθος τον Ρόμπερ στο μάτι με το δοξάρι. Ο σκύλος άρχισε να γαυγίζει και ο τσελίστας αντέδρασε με φωνές τρομαγμένος.  Ο Βάγκνερ, όμως, παρέμεινε ήρεμος και σχολίασε με χαμόγελο: "Μην ανησυχείς. Ο σκύλος είναι ένας πολύ καλός κριτικός. Με το παρατεταμένο γαύγισμά του θέλει να σου πει ότι αυτό το μέρος χρειάζεται περισσότερη λεπτότητα".

Wagner: "Rienzi, overture"

Στη Δρέσδη, ο Βάγκνερ απέκτησε τον Πεπς, έναν καφέ σπάνιελ με άσπρες πιτσιλιές. Νευρικός αλλά εξαιρετικά ευαίσθητος, ο Πεπς κοιμόταν κάτω από το κρεβάτι του αφεντικού του. Κατά τη σύνθεση του "Τανχόυζερ", σκαρφάλωνε στα έπιπλα και παρακολουθούσε τον συνθέτη να δοκιμάζει στο πιάνο τα μουσικά του θέματα.

H Μίνα Πλάνερ με τον Πεπς
(Ακουαρέλα της Clementine Stockar-Esche)

Ο Βάγκνερ παρατήρησε πως ο σκύλος αντιδρούσε διαφορετικά στις τονικότητες. Όταν άκουγε Μι ύφεση μείζονα, τέντωνε τα αυτιά και κουνούσε ασταμάτητα την ουρά του, ενώ οι ήχοι της Μι μείζονας τον αναστάτωναν, κάνοντάς τον να πετάγεται όρθιος όλο ανησυχία.

Από αυτές τις αντιδράσεις, ο συνθέτης οδηγήθηκε στην ιδέα να συνδέσει τις μουσικές κλίμακες με συγκεκριμένες συναισθηματικές καταστάσεις. Έτσι, στον Τανχόυζερ, η Μι ύφεση μείζονα ταυτίστηκε με την ιερή αγάπη και τη λύτρωση, ενώ η Μι μείζονα συνδέθηκε με τον αισθησιασμό και την ακολασία. Βλέπουμε δηλαδή ότι ο Βάγκνερ συνήθιζε να αναπροσαρμόζει τη μουσική του, παρατηρώντας τις αντιδράσεις του Πεπς, μετατρέποντας τον πιστό του σύντροφο σε έναν ιδιότυπο, τετράποδο "κριτικό" της μουσικής του.

Παραδείγματος χάριν στον "Ύμνο στην Αφροδίτη" της 1ης πράξης του Τανχόυζερ, η μουσική αλλάζει σταδιακά τονικότητα. Ο τενόρος ξεκινά σε Ρε ύφεση, περνά στη Ρε και καταλήγει στη Μι ύφεση. Αυτή η συνεχής άνοδος κατά ένα ημιτόνιο κάθε φορά αντανακλά το εσωτερικό δίλημμα του ιππότη ανάμεσα στη σαρκική επιθυμία και την πνευματική λύτρωση. Όταν ο Τανχόυζερ φτάνει για τρίτη φορά στη Μι ύφεση, είναι εμφανές πως η ψυχή του επέλεξε την ιερή-εξαγνιστική αγάπη έναντι της σαρκικής:

Wagner: Tannhäuser and Venus, Act I 

Ο Πεπς έζησε κοντά στον Βάγκνερ 13 χρόνια και όταν αρρώστησε, ο συνθέτης στάθηκε δίπλα του μέχρι το τέλος, περιγράφοντας την αγάπη του σκύλου ως "πραγματικά σπαρακτική". Όταν ο Πεπς πέθανε στην αγκαλιά του, ο Βάγκνερ τον έθαψε στον κήπο του.

Wagner's dog, Russ, Bayreut

Αργότερα, δώρο από την προστάτιδα Ματίλντε Βέζεντονκ, ήρθε στο σπίτι ο Φιπς, ένα ζωηρό σπάνιελ που όμως πέθανε μυστηριωδώς, πιθανότατα από φόλα που του είχε ρίξει η Μίνα, καθώς πίστευε ότι ανάμεσα στον Βάγκνερ και τη Ματίλντε είχε αναπτυχθεί ερωτικό ειδύλλιο. 

Τα χρόνια πέρασαν. Ο Βάγκνερ ζούσε πια με τη Κόζιμα Λιστ και τα παιδιά τους. Κοντά του είχε τώρα τον Ρας, ένα γιγάντιο μαύρο σκύλο της Νέας Γης, εξαιρετικά υπάκουο και πιστό φίλο για εννιά χρόνια. Ο σκύλος ήταν εξαιρετικά αφοσιωμένος στα παιδιά της οικογένειας. Είχε σώσει την κόρη του Βάγκνερ, Εύα, από βέβαιο πνιγμό, αρπάζοντάς την όταν έπεσε από μια βάρκα στο νερό. Ο θάνατός του ήταν τεράστιο πλήγμα για τον Βάγκνερ, και ο Ρας τάφηκε στον κήπο του, δίπλα στον χώρο που προοριζόταν να ταφεί και ο συνθέτης. 

Ο τελευταίος σκύλος του Βάγκνερ ήταν ο Μάρκε, που πήρε το όνομά του από τον βασιλιά Μαρκ στην όπερα "Τριστάνος ​​και Ιζόλδη". Υπήρξε ολοκληρωτικά αφοσιωμένος σύντροφος μέχρι το τέλος της ζωής του συνθέτη στη Βενετία. Στην κηδεία του Βάγκνερ, ο Μάρκε στάθηκε δίπλα στο φέρετρο, ουρλιάζοντας από θλίψη και λίγες μέρες αργότερα, πέθανε και το ζώο. Η Κόζιμα έθαψε το σκύλο στα πόδια του Βάγκνερ και τοποθέτησε μια επιτύμβια επιγραφή που αναφέρει: "Εδώ αναπαύεται ο φύλακας και φίλος του Βάγκνερ, ο καλός, όμορφος Μάρκε".

Η αγάπη του Βάγκνερ για τα σκυλιά δεν ήταν απλό πάθος ή συνήθεια, αλλά βαθιά ανάγκη για συντροφιά και αγάπη. Στους πιστούς συντρόφους του, ο συνθέτης βρήκε έναν κόσμο στοργής και αφοσίωσης που αντανακλούσε την ίδια ένταση και αφοσίωση που έβαζε στη μουσική του. Στην καρδιά του, οι σκύλοι ήταν πάντα κάτι περισσότερο από κατοικίδια, ήταν αληθινοί σύντροφοι, φύλακες κι ενίοτε σχολαστικοί, απαιτητικοί, αυστηροί μουσικοκριτικοί, τους οποίους ο συνθέτης εμπιστευόταν τυφλά...

4 Αυγούστου 1782: "Γαμήλιοι όρκοι για τον Βόλφγκαγκ και την Κονστάνς Μότσαρτ"

 

H σκηνή του γάμου των Μότσαρτ από την ταινία "Amadeus"
(pinterest)

Ήταν αρχές Αυγούστου, στη Βιέννη του 1782, όταν ένα νεαρό ζευγάρι στάθηκε μπροστά στην Αγία Τράπεζα του Καθεδρικού του Αγίου Στεφάνου. Έξω, η πόλη άχνιζε από καλοκαιρινή ζέστη, μέσα όμως, κάτω απ’ τους θόλους και τις χρυσαφένιες καμάρες, απλωνόταν μια άλλη θερμότητα, εκείνη της συγκίνησης και της πίστης.

Ο Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ, με βλέμμα φωτεινό και καρδιά ανυπόμονη, έσφιγγε το χέρι της νεαρής Κονστάνς Βέμπερ. Τίποτε δεν ήταν θριαμβευτικό ή θεαματικό σ’ εκείνη την τελετή. Κι όμως, στο δάκρυ που κύλησε σιωπηλά απ’ τα μάτια τους όταν ειπώθηκε το "ναι", έκλεινε ολόκληρη μια υπόσχεση ζωής. Ένα "ναι" που δεν εγκρίθηκε από τον πατέρα του συνθέτη, Λεοπόλδο, αλλά που έμοιαζε να έχει την έγκριση της θείας "Μούσας"...

***

Το ημερολόγιο έγραφε 4 Αυγούστου 1782 όταν στον καθεδρικό της Βιέννης τελέστηκαν οι γάμοι του Β.Α.Μότσαρτ και της Κωνστάνς Βέμπερ, παρόλες τις αντιδράσεις του πατέρα, Λεοπόλδου που δεν θεωρούσε τη νύφη άξια να σταθεί στο πλευρό του ταλαντούχου γιου του. Η Κωνστάνς ήταν η κόρη του Φρίντολιν Βέμπερ την οικογένεια του οποίου γνώρισε ο Βόλφγκαγκ όταν εγκαταστάθηκε στην αυστριακή πρωτεύουσα. Ανώριμος ο νεαρός και άμαθος σε ερωτικά παιχνίδια είχε αρχικά ερωτευτεί την Αλοΐσια, τη μεγαλύτερη αδερφή της...Εκείνη τον απέρριψε κι έτσι πρόσεξε την μικρότερη καστανή και όχι τόσο εντυπωσιακή εμφανισιακά, Κωνστάνς. 

Απ' ότι έδειξε ο χρόνος και η ιστορία, ήταν γάμος επιτυχημένος με το ζευγάρι να ζει μια πολύ ευτυχισμένη -αν και σύντομη- κοινή ζωή...

Αμέσως μετά την τελετή, ο Βόλφγκαγκ έγραψε στο ημερολόγιό του: 

"Την αγαπώ και μ' αγαπάει με όλη της την καρδιά. Τι άλλο καλύτερο θα μπορούσα να ευχηθώ για σύντροφό μου;"

                                Το γαμήλιο συμβόλαιο των Μότσαρτ

                           (πηγή: British Library)

Aπό τις σπουδαιότερες συλλογές της Βρετανικής Βιβλιοθήκης είναι εκείνη του Στέφαν Τσβάιχ, ο οποίος λάτρευε τον Μοτσαρτ και κατείχε πολλά από αντικείμενα που του ανήκαν...Παρτιτούρες, χειρόγραφα, επιστολές κ.α...Ανάμεσά τους βρίσκουμε και το γαμήλιο συμβόλαιο του ζευγαριού που ο Τσβάιχ είχε αποκτήσει το 1935.Το συμβόλαιο φέρει ημερομηνία 3 Αυγούστου 1782, την παραμονή του γάμου στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Στεφάνου στη Βιέννη. Υπογράφηκε από τη νύφη Κονστάνς Βέμπερ, τη μητέρα της Μαρία Καικίλια Βέμπερ, τον κηδεμόνα της Γιόχαν Θόρβαρτ, τον γαμπρό Μότσαρτ και τους δυο μάρτυρές τους. 

Στο έγγραφο εμφανίζοντραι οι σφραγίδες κάθε υπογράφοντος(του Μότσαρτ με τη μορφή των αρχικών του WAM) και το κείμενο του ορίζει ότι έπρεπε να συνταχθούν και να υπογραφούν δύο αντίγραφα, ένα για κάθε σύζυγο.. Παρούσα στο γάμο ήταν και η μικρότερη αδερφή της Κονστάνς, Σόφι. 

Όπως προανέφερα, ο γάμος κανονίστηκε βιαστικά και πραγματοποιήθηκε παρά τη μη συγκατάθεση του Λεοπόλδου. Τρεις μερες αργότερα ο Μότσαρτ έγραψε μια συμφιλιωτική επιστολή στον πατέρα του στην οποία περιγράφει συγκινητικά την τελετή: 

"Όταν ενώθηκαμε, η γυναίκα μου κι εγώ αρχίσαμε να κλαίμε . Οι παρευρισκόμενοι συγκινήθηκαν από την αντίδρασή μας, ακόμα και ο ιερέας. Όλοι ειχαν βουρκωσει καθώς είδαν πόσο οι καρδιές μας λαχταρούσαν αυτή την ένωση..."

Λίγο μετά τον γάμο του ο Μότσαρτ άρχισε να συνθέτει τη "Λειτουργία σε Ντο Ελ." ως γαμήλιο δώρο στην "μικρή του σύζυγο", όπως την αποκαλούσε χαϊδευτικά, δείχνοντας την αγάπη και τον θαυμασμό του προς το πρόσωπό της.
Η Κονστάνς ήταν υπέροχη σοπράνο και η αγάπη της για την μπαρόκ μουσική και την αντίστιξη, προερχόμενη από τον Μπαχ και τον Χαίντελ, επηρέασαν το μουσικό ύφος του έργου.
Η Λειτουργία σε Ντο ελάσσονα, δεν ολοκληρωθηκε, ωστόσο η παρτιτούρα ξετυλίγει όλη της τη λαμπρότητα, το δράμα, τη χαρά και την επισημότητά της, κι αποτελεί απόδειξη της ιδιοφυΐας και των σπάνιων δυνατοτήτων του Μότσαρτ, καθώς και της βαθειάς και ειλικρινούς , όλο αγάπη σχέσης του ζευγαριού -η οποία διακόπηκε τραγικά μετά από εννέα χρόνια- που ενέπνευσε αυτό το σπουδαίο έργο. Αν και ημιτελές, παραμένει ένα από τα πιο συγκλονιστικά και προσωπικά έργα του Μότσαρτ. Δεν γράφτηκε κατόπιν ανάθεσης ή για επίσημη χρήση στην εκκλησία, αλλά γεννήθηκε από μια εσωτερική ανάγκη...Ήταν ένα μουσικό τάμα, ένα ερωτικό ευχαριστήριο, καρπός της καινούριας του ζωής με την Κονστάνς.

Με το έργο αυτό και μέσα από τη γαμήλια τελετή τους, αναδύεται μια όψη του Μότσαρτ βαθιά ανθρώπινη, ευάλωτη, και όμως παντοδύναμη στην έκφραση του συναισθήματος. Ο γάμος του δεν ήταν απλώς ένας σταθμός στη βιογραφία του, αλλά μια στροφή στην καλλιτεχνική του πορεία. Στο πρόσωπο της Κονστάνς βρήκε όχι μόνο αγάπη αλλά και καλλιτεχνική ανταπόκριση, που ενίσχυσε τη δύναμη της δημιουργίας του.

Και έτσι, από τον ψίθυρο μιας τελετής στον Άγιο Στέφανο της αυστριακής πρωτεύουσας ως τις θριαμβικές μελωδίες της Λειτουργίας, ξεδιπλώνεται μια από τις πιο τρυφερές και εμπνευσμένες μουσικές αφηγήσεις αγάπης της Δυτικής μουσικής παράδοσης...

Mozart : "Mass in C minor K.427"

Διευθύνει ο John Eliot Gardiner

Percy Shelley: "...έγινε στάχτη με το βλέμμα στραμμένο στ' αστέρια..."

"The Funeral of Shelley", Louis Édouard Fournier

Ο Πέρσυ Σέλλεϋ ήταν ένας από τους σημαντικότερους Άγγλους ρομαντικούς ποιητές, γνωστός για την ιδεαλιστική του ποίηση, τον επαναστατικό του πνεύμα και τη ρηξικέλευθη σκέψη του.

Γεννημένος σε αριστοκρατική οικογένεια, σπούδασε στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, υπήρξε αντισυμβατικός και ελεύθερου πνεύμα, φλογερός υπερασπιστής της κοινωνικής δικαιοσύνης και της αγάπης. Το έργο του διακρίνεται για τον μουσικό του ρυθμό, τον λυρισμό και τη βαθιά πίστη του στην ηθική δύναμη της τέχνης.

Πνίγηκε τραγικά σε ηλικία μόλις 29 ετών, στις 8 Ιουλίου 1822, όταν το ιστιοφόρο του έπεσε σε καταιγίδα και βυθίστηκε ανοικτά του κόλπου της Σπέτσια στην Ιταλία, όπου διέμενε ο Σέλλευ για λόγους υγείας. Το σώμα του ξεβράστηκε περίπου 10 μέρες αργότερα κι αναγνωρίστηκε από τα προσωπικά του αντικείμενα, που βρέθηκαν στις τσέπες του.

Σύμφωνα με την ιταλική νομοθεσία της εποχής, τα σώματα των πνιγμένων έπρεπε να καούν για λόγους υγιεινής. Έτσι, οι ποιητές φίλοι του, Λόρδος Βύρωνας, Εντουαρντ Τρελώνυ και Λη Χαντ, διοργάνωσαν μια ιδιότυπη τελετή αποτέφρωσης στην ίδια την παραλία.

Ο Λόρδος Μπάυρον στεκόταν "βουβός και σκοτεινός σαν άγαλμα", ενώ ο Τρελώνυ είπε πως όταν το σώμα άρχισε να καίγεται, η καρδιά του Σέλλεϋ δεν αποτεφρώθηκε πλήρως, κάτι που ερμηνεύτηκε ποιητικά ως "το άφθαρτο στοιχείο του πάθους και της ιδέας". Λέγεται πως την καρδιά την πήρε η σύζυγος του ποιητή, Μαίρη Σέλλεϋ και την κράτησε τυλιγμένη σε μετάξι για όλη της τη ζωή.

Η τελετή αποτέφρωσης έχει περάσει στη λογοτεχνική ιστορία σαν ένα από τα πιο δραματικά επεισόδια του Ρομαντισμού: "ένας ποιητής της φωτιάς και του ανέμου, που έφυγε στη θάλασσα και έγινε στάχτη με το βλέμμα στραμμένο στα αστέρια".

Πέρσυ Σέλλεϋ

Τη σκηνή έχει απεικονίσει στο παραπάνω εικαστικό του "The Funeral of Shelley" ο Louis Édouard Fournier με συγκλονιστική ομορφιά και ρομαντική θεατρικότητα. Στο κέντρο βρίσκεται η πυρά, πάνω στην οποία καίγεται το άψυχο σώμα του Σέλλεϋ, σχεδόν αποσπασμένο από το περιβάλλον — σαν να ανήκει ήδη στον άλλο κόσμο. Γύρω του βρίσκονται τρεις μορφές σε πένθιμη στάση, ντυμένοι στα μαύρα: ο Λόρδος Βύρων, ο Έντουαρντ Τρελώνυ και ο Λη Χαντ.

Ο πίνακας κυριαρχείται από χρυσές και καφεκόκκινες αποχρώσεις, που συμβολίζουν τη φωτιά, τον θάνατο αλλά και την εξύψωση. Το φως επικεντρώνεται στη σορό, δίνοντάς της μια σχεδόν αγγελική αύρα. Το υπόλοιπο τοπίο είναι θαμπό, με φόντο μια θάλασσα που διαγράφεται πίσω από τις μορφές, σαν μνημονικό ίχνος του τρόπου θανάτου του ποιητή.
Το ρομαντικό εικαστικό έργο εξιδανικεύει το νεκρό καλλιτέχνη. Ο Σέλλεϋ καίγεται σαν αρχαίος ήρωας ή μάρτυρας της Τέχνης. Η θάλασσα πίσω, ήρεμη και αδιάφορη, λειτουργεί ως υπενθύμιση της αδυναμίας του ανθρώπου μπροστά στο φυσικό στοιχείο.
Η φωτιά είναι λύτρωση. Οι φλόγες καταπίνουν σιγά σιγά το σώμα και το αποδίδουν στο άυλο. Η σκηνή παραπέμπει σε ελληνική τραγωδία, αλλά και σε θρησκευτική τελετουργία.

Η σιωπή του πίνακα, η πένθιμη ηρεμία του τοπίου, η φωτεινότητα της σορού μέσα στις φλόγες, όλα μιλούν για έναν άνθρωπο που ανήκε περισσότερο στο ιδεατό παρά στο εγκόσμιο. Η απώλεια δεν δείχνεται με λυγμούς αλλά με σεβασμό και μεγαλείο. Ένα είδος αισθητικής εξύψωσης του θανάτου.

Τη μνήμη του Πέρσυ Σέλλεϋ τιμούμε με το ποίημά του: "Φιλοσοφία του έρωτα", που έγραψε το 1819. Πρόκειται για ένα στοχαστικό, λυρικό έργο που εξερευνά τη βαθιά μεταφυσική, πνευματική και αισθησιακή διάσταση της αγάπης. Δεν πρόκειται απλώς για έναν ύμνο στον ανθρώπινο έρωτα, αλλά για μια φιλοσοφική θεώρηση που ενώνει το σώμα και το πνεύμα, τη φύση και το άπειρο, τον άνθρωπο και το θείο.

Μέσα στα ρυάκια χύνοντ’ οι πηγές

κι οι ωκεανοί με τα ποτάμια σμίγουν.

Στα ουράνια των ανέμων οι πνοές

η μια την άλλη αόρατες τυλίγουν.

Και τίποτα δε ζει στη μοναξιά.

Νόμος θεϊκός κάθε ύπαρξη του κόσμου

τη ρίχνει σε μιας άλλης αγκαλιά:

– Αχ, έλα πια στην αγκαλιά μου, φως μου!

Τα όρη φιλούνε τον ψηλό τον ουρανό,

τα κύματα αγκαλιάζουν το ’να τ’ άλλο,

και κάθε λουλουδάκι δροσερό

στ’ αδέρφια του έρωτα σκορπά μεγάλο.

Του ήλιου το φως φιλεί τη γη θερμά,

φιλεί η σελήνη πέλαγα αφρισμένα…

– Αχ, τι αξίζουν όλα τούτα τα φιλιά

αν εσύ φως μου δε φιλείς εμένα;

Μετάφραση: Ε. Ψαρά

• Γνωστός για την αγάπη του στην ποίηση είναι ο Frederick Delius. Tρία ποιήματα του Σέλλευ μελοποιεί ο συνθέτης για φωνή μέτζο και πιάνο το 1891 και τα παρουσιάζει υπό τον τίτλο: "3 Shelley Songs". Πρόκειται για τα: "Indian Love Song", "The Queen of my Heart" και το πιο δημοφιλές: "Love's Philosophy". Ένας κύκλος γνωστός για τις λυρικές μελωδίες και τα ατμοσφαιρικά σκηνικά, αντανακλώντας το χαρακτηριστικό στυλ του Ντήλιους.

Delius: 3 Shelley Songs: II. Love's Philosophy

• Το 2015 η κορυφαία Βρετανή, Cecilia McDowall εμπνεύστηκε από το ποίημα του Σέλλευ μια a capella χορωδιακή σύνθεση κατόπιν παεαγγελίας από την Europa Cantat.Ενα γλυκό και τρυφερό χορωδιακό τραγούδι που αντανακλά την ιδέα της αγάπης. Η χορωδιακή γραφή και η  ευφάνταστη χρήση στεναγμών με επιφωνήματα από τις φωνές των χορωδών μεταφέρουν τη μελαγχολική αίσθηση του ποιητικού λόγου του Σέλλεϋ, όπως και οι επαναλήψεις της λέξης "εσύ" στο τέλος του κομματιού τονίζουν το θέμα της ανεκπλήρωτης ή χαμένης αγάπης.Η Cecilia McDowall έχει χαρακτηριστεί ως δημιουργός με "επικοινωνιακό χάρισμα, πολύ σπάνιο στη σύγχρονη μουσική". Βραβευμένη συνθέτρια πολλάκις, εμπνέεται από εξωμουσικά θέματα(ποίηση, ζωγραφική...) και η χορωδιακή της γραφή συνδυάζει ρυθμική ζωντάνια με εκφραστικό λυρισμό.

Cecilia McDowall: Love's Philosophy

• Το ποίημα μελοποίησε νωρίτερα και ο Roger Quilter.
  Ερμηνεύει η Janet Baker:

Τ' Αγιαννιού του Κλήδονα, λαμπερές φωτιές και μαγικά πηγάδια...

"Φωτιές τη νύχτα τ' Αη-Γιαννιού", Nikolai Astrup

24 Ιουνίου γιορτάζουμε το Γενέθλιο του Ιωάννη του Προδρόμου, γνωστού ως "Κλήδονα"...

Πολλά είναι τα έθιμα που συνδέονται με τη γιορτή του Αγίου...

• Πηδούμε τις φωτιές γιατί σύμφωνα με την παράδοση, η φωτιά, επιφέρει την κάθαρση και οι άνθρωποι ξορκίζουν έτσι το κακό. 
• Άλλο έθιμο είναι το "αμίλητο νερό", μια μαντική διαδικασία, σύμφωνα με την οποία αποκαλύπτεται στις άγαμες κοπέλες η ταυτότητα του μελλοντικού τους συζύγου. Τα ανύπαντρα κορίτσια πήγαιναν στο πηγάδι για νερό και κατά τη διάρκεια της επιστροφής στο σπίτι δεν έπρεπε να μιλήσουν καθόλου μέχρι ν'ακούσουν όνομα ή λέξη, που τα συσχέτιζαν με την τύχη και τη μελλοντική τους ζωή...

"Στο πηγάδι", Paul Signac

Δεν είπαν τυχαία τον Αη-Γιάννη "Κλήδονα", λέξη που προκύπτει από το αρχαίο: "Κληδών" που σημαίνει οιωνός, μαντικό σημάδι, φήμη, αγγελία.

• Υπάρχει κι άλλο έθιμο, που συνδέεται με την μαντεία σχετικά με τον γαμπρό...
  Το μεσημέρι της γιορτής, ώρα δώδεκα ακριβώς, τα κορίτσια πήγαιναν στο πηγάδι του χωριού, σκέπαζαν το κεφάλι τους μ' ένα μαντήλι και έσκυβαν πάνω απ' το πηγάδι για να δούν στην επιφάνεια του νερού το πρόσωπο εκείνου που θα παντρευτούν ή κάτι που να παραπέμπει στο επάγγελμά του. Αν π.χ έβλεπαν κανένα καράβι, πίστευαν πως θα παντρεύονταν ναυτικό...
  
  Άλλες πάλι πήγαιναν σε παρέες στο πηγάδι με έναν καθρέφτη η κάθε μια, που τον γύριζε προς την επιφάνεια του νερού για να δούν τον καλό τους, απαγγέλοντας:
  
  

"Άη Γιάννη Λαμπαδιάρη, πού' χεις του Θεού τη χάρη,

έχεις το χρυσό βαγγέλιο και της εκκλησιάς θεμέλιο,

δείξε και φανέρωσέ μου ποιός θα' ναι το ταίρι μου..."

Παρόμοια έθιμα συναντάμε και σε άλλες χώρες, όπως στην Τσεχια...

Vilém Blodek

Στα έθιμα της φωτιάς του Αη Γιαννιού και κείνο με το πηγάδι, που φανερώνει τον μέλλοντα γαμπρό βασίζεται η πλοκή της όπερας "V studni-Στο πηγάδι" του Vilém Blodek, ενός συνθέτη που μαζί με τον Μπέντριχ Σμέτανα και τον Αντονίν Ντβόρζακ αποτελούν την σπουδαία τριάδα των μουσικών δημιουργών της χώρας.

Από τις τσέχικες όπερες, η όπερα "V studni" έχει δύο πρωτιές:
είναι η πρώτη μονόπρακτη όπερα και
η πρώτη κωμική όπερα της Τσεχίας.


Η υπόθεση διαδραματίζεται σε ένα τσέχικο χωριό στις 23 Ιούνη, παραμονή του Αη-Γιάννη...
Η όμορφη Λιντούνκα είναι ερωτευμένη με το νεαρό αγρότη Bόιτεχ, όμως οι δικοί της θέλουν να την παντρέψουν με έναν χήρο, τον Ζάνεκ. Πηγαίνει να συμβουλευτεί τη Βερούνα, μια γερόντισσα με μαντικές ικανότητες. Εκείνη την προτρέπει την ημέρα του Κλήδονα να πάει στο μαγικό πηγάδι για να της αποκαλυφθεί το μελλοντικό της ταίρι.
Όμως στη μάγισσα Βερούνα έρχεται και ο νεαρός Βόιτεχ ζητώντας βοήθεια, παίρνοντας τη συμβουλή: την κατάλληλη στιγμή να σκαρφαλώσει στο δέντρο πάνω απ' το πηγάδι ώστε το κορίτσι να δει το πρόσωπό του στο νερό του.

Την προτροπή της αντιλαμβάνεται και ο χήρος Ζάνεκ που κρυφακούει. Αποφασίζει ως μέλλων μνηστήρας να ανέβει και κείνος στο δέντρο, όπως και πράττει.
Τη στιγμή που η Λιντούνκα κοιτάζει στην επιφάνεια του νερού αντικρίζει έντρομη το πρόσωπο του χήρου! Εκείνος φοβούμενος μην αποκαλυφθεί, αναγκάζεται να πάει σε ψηλότερο κλαδί, που όμως σπάζει, με τον άντρα να βρίσκεται ευθύς μεσ' το πηγάδι. Τα κορίτσια βλέποντάς τον ξεκαρδίζονται στα γέλια. Η Λιντούνκα απορρίπτει ευγενικά την πρόταση γάμου του Ζάνεκ, ο οποίος παραιτείται της διεκδίκησης της νεαρής νύφης κι έτσι τίποτε πια δεν στέκει εμπόδιο στην ευτυχία των δυο ερωτευμένων. Οι εορτασμοί για την Ημέρα του Αγίου Ιωάννη μπορούν να συνεχιστούν με το ζευγάρι να τραγουδά κλείνοντας την όπερα:

"Όταν κοιταζόμαστε στα μάτια νοιώθουμε ο ένας τον άλλον

Αυτά είναι τα μαγικά πηγάδια, που ποτέ δεν θα μας απογοητεύσουν.

Καθένας μας στα μάτια του άλλου, παντοτινά θα βλέπει την ψυχή του!"

Vilém Blodek: "V studni - Overture":

Η Κυρία Παραφωνία και το Φεστιβάλ της Ευηχίας...

(η φωτο αλιευμένη από το διαδίκτυο επεξεργασμένη από μένα)

Μια φορά κι έναν καιρό, σε μια μικρή μελωδική πολιτεία που λεγόταν Ηχηλίδα, ζούσαν τρεις καλοσυνάτοι κάτοικοι:

η Κυρία Μουσική, ευγενική και εκφραστική,
η Κυρία Αρμονία, γλυκιά και ισορροπημένη,
και ο Κύριος Ρυθμός, ζωηρός και σταθερός, που του άρεσε να χτυπάει παλαμάκια όταν περπατούσε.

Όλοι στην πόλη ζούσαν ήρεμα, μέσα σε μελωδίες, συμφωνίες και γλυκόηχες συζητήσεις.

Όλοι… εκτός από την Κυρία Παραφωνία.

Η Παραφωνία ήταν πάντα εκτός τόπου και χρόνου. Μιλούσε με σκληρή φωνή, διέκοπτε, φώναζε άσχετα σχόλια και λάτρευε να κουτσομπολεύει:

-"Είδα την Αρμονία να βγαίνει από το σπίτι της Μουσικής! Λες να γράφουν νέα συμφωνία πίσω από την πλάτη του Ρυθμού;"

Οι κάτοικοι της Ηχηλίδας κουνούσαν απογοητευμένοι το κεφάλι τους. Η παρουσία της χαλούσε τη γλυκύτητα της καθημερινότητάς τους. Και το χειρότερο; Κάθε φορά που πλησίαζε η Παραφωνία, τα πουλάκια στα δέντρα σώπαιναν, και οι μελωδίες χάνονταν.

Κάποια μέρα, η Κυρία Μουσική, η Αρμονία και ο Ρυθμός μαζεύτηκαν στο Ωδείο της πόλης για να βρουν μια λύση.

-"Δεν γίνεται να τη διώξουμε," είπε η Μουσική. "Κάθε ήχος έχει θέση - αρκεί να τον μάθουμε να τραγουδά σωστά."
– "Ίσως της λείπει η σωστή συγχορδία," είπε η Αρμονία.
– "Ή ίσως… ο σωστός ρυθμός!" πρότεινε γελώντας ο Ρυθμός.

Έτσι, ετοίμασαν ένα σχέδιο. Κάλεσαν την Παραφωνία στο πρώτο Φεστιβάλ Ευηχίας.

Εκείνη ήρθε, ντυμένη -όπως πάντα- με ένα φόρεμα σε ασύμβατα χρώματα και μια "τσιριχτή" κορδέλα στο κεφάλι της. Μπήκε και αμέσως άρχισε τα σχόλια:

-"Ωχ, πολύ αργό αυτό το κομμάτι…Μήπως ο Ρυθμός πήγε για υπνάκο; Ή μπλέχτηκε στα παπούτσια του και περπατάει σαν χελώνα;"

- Αχού! Αυτή η μελωδία είναι τόσο γλυκιά, που θα μου κολλήσει στα μαλλιά σαν καραμέλα!"

Αντί να θυμώσουν, οι συμπολίτες της απάντησαν με καλοσύνη.

- "Θες να ανέβεις στη σκηνή μαζί μας;" ρώτησε η Αρμονία.
- "Θα σου δείξουμε πώς να τραγουδάς με τη φωνή σου -όχι για να φωνάζεις, αλλά για να… συντονίζεσαι," είπε τρυφερά η Μουσική.

Η Παραφωνία, για πρώτη φορά, ένιωσε να μην την κρίνουν, αλλά να την καλούν να ανήκει κάπου.

Αργά-αργά, άρχισε να αλλάζει. Έμαθε να ακούει πριν μιλήσει. Να περιμένει το σωστό χρόνο όπως της έμαθε ο Ρυθμός. Να επιλέγει φράσεις που δένουν με τις φράσεις των άλλων όπως της έδειξε η Αρμονία. Και με την καθοδήγηση της Μουσικής, έμαθε να μην τραγουδά δυνατά, αλλά να τραγουδά με νόημα και κυρίως συναίσθημα.

Στο τέλος του Φεστιβάλ, βγήκε στη σκηνή με ένα νέο φόρεμα φτιαγμένο από απαλές συγχορδίες, στολισμένο με χαμόγελα και ταιριαστά χρώματα -γαλάζια, ροζ, πράσινα και κίτρινα. Ήταν το φόρεμα της Ευηχίας.

Από τότε, η Παραφωνία δεν ήταν πια η κουτσομπόλα της γειτονιάς. Ήταν η Κυρία Επινόηση, που με τις παλιές της παραφωνίες, έφτιαχνε νέες, ενδιαφέρουσες μελωδίες που κανείς δεν είχε φανταστεί πριν.

Και έτσι, στην Ηχηλίδα, κάθε ήχος είχε τη θέση του.
Και όλοι έζησαν καλά, αρμονικά και ρυθμικά...

(*Αφιερωμένο στα τέσσερα εγγονάκια μου, το Δημήτρη, τον Πάνο, τον Πάνο και την Ελπιδούλα.
Τους εύχομαι στη ζωή τους να βρίσκουν πάντα την εσωτερική αρμονία, όπως οι νότες που συναντιούνται τέλεια σε μια συμφωνία καρδιάς και νου. Εύχομαι επίσης τα λόγια και οι πράξεις τους να εμπνέουν, να γαληνεύουν και να ομορφαίνουν τον κόσμο γύρω τους...)

"Αλληγορία της Μουσικής": Από τη Μεσαιωνική μικρογραφία στον Μοντεβέρντι...

 

"Allegory of Music", (Echecs amoureux)

Σήμερα, 21 Ιουνίου, η παγκόσμια κοινότητα υποκλίνεται σε μια τέχνη που δεν γνωρίζει σύνορα, γλώσσες ή εποχές, τη Μουσική. Η Ημέρα δεν αποτελεί απλά μια εορταστική ημερομηνία, αλλά μια υπενθύμιση πως ο ήχος, ο ρυθμός και η μελωδία συνιστούν μία από τις πιο βαθιές και πολύπλοκες εκφράσεις της ανθρώπινης ύπαρξης. Η μουσική, εκτός από ύψιστη τέχνη, είναι ταυτόχρονα μια δημιουργική εκδήλωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, ένας ζωντανός οργανισμός που αναπνέει μέσα από την εμπειρία, τη μνήμη και το συναίσθημα, αγγίζοντας κατευθείαν τα μύχια της ψυχής.

Όπως εύστοχα υπενθυμίζει ο Ρίχαρντ Βάγκνερ "εκεί όπου τελειώνει η δύναμη των λέξεων, αρχίζει η δύναμη της μουσικής", μια φράση που συμπυκνώνει τη μοναδική της ικανότητα να εκφράζει το ανείπωτο, να μεταμορφώνει το συναίσθημα σε ήχο και την εσωτερική σιωπή σε αρμονία.

Το "Νότες και Ελπίδα - MusicArt" συμμετέχει στον εορτασμό με ένα υπέροχο εικαστικό, που τιτλοφορείται "Αλληγορία της Μουσικής".
Πρόκειται για μικρογραφία του μεσαιωνικού χειρογράφου "Echecs amoureux", όπου η Μουσική εικονίζεται σαν επιβλητική γυναικεία μορφή, ενδεδυμένη με βασιλική μεγαλοπρέπεια. Οι αποχρώσεις του βαθύ μπλε και του χρυσού δεν λειτουργούν μόνο διακοσμητικά, αλλά υποδηλώνουν τη θεϊκή σοφία, την εσωτερική αρμονία και την πνευματική καθαρότητα που αποδίδονταν στη μουσική σκέψη του μεσαίωνα.

Καθισμένη σε θρόνο με γοτθική διακόσμηση, η μορφή κρατά ψαλτήριο, όργανο συνδεδεμένο με την ουράνια και υμνητική διάσταση της μουσικής. Πλαισιώνεται από δύο κύκνους, των οποίων οι καμπύλες του λαιμού θυμίζουν ρέουσες μελωδικές γραμμές, ενώ στα πόδια της απλώνονται μουσικά χειρόγραφα και όργανα όπως η άρπα κι ένα φορητό εκκλησιαστικό όργανο, δηλώνοντας την πολυμορφία της μουσικής έκφρασης.
Στο βάθος, μουσικοί με αυλούς και τρομπέτες, μαζί με χορωδούς, συνθέτουν ένα πολυφωνικό σύνολο που υπενθυμίζει τη συλλογική διάσταση της τέχνης. Το δάπεδο, διαμορφωμένο σαν σκακιέρα, εισάγει τη συμβολική ένταση του έρωτα ως στρατηγικού παιχνιδιού επιλογών, όπου κάθε κίνηση εμπεριέχει ηθικό και συναισθηματικό βάρος.

Μέσα σ' αυτή τη σύνθετη εικονογραφία, η μουσική προβάλλεται σαν αισθητική εμπειρία, αλλά και σαν αρετή. Σαν δύναμη που γεφυρώνει το συναίσθημα με τη λογική, προσφέρει μέτρο, εσωτερική πειθαρχία και πνευματική καθοδήγηση. Η "Aλληγορία της Μουσικής" αναδεικνύει έτσι τη μουσική ως καθρέφτη της ψυχής και ως αναγκαίο θεμέλιο της ηθικής και πνευματικής καλλιέργειας του ανθρώπου.

Στο πνεύμα αυτής της εικαστικής αλληγορίας, όπου η Μουσική ενθρονίζεται σαν υπέρτατη δύναμη αρμονίας, σοφίας και εσωτερικής εξύψωσης, το βλέμμα μας μεταφέρεται από τη μεσαιωνική εικόνα στην αναγεννησιακή και πρώιμη μπαρόκ μουσική σκέψη, όπου η ίδια έννοια αποκτά ζωντανή δραματική φωνή και σκηνική παρουσία.

Το έξοχο μεσαιωνικό εικαστικό δημιούργημα θα συνδυάσουμε με μια σκηνή από την μπαρόκ όπερα του Κλαούντιο Μοντεβέρντι, "Orfeo, favola in musica - Ορφέας, μύθος μελοποιημένος", όπου στον πρόλογό της η Μουσική εμφανίζεται σαν γυναικεία μορφή που κρατά λύρα. Κατεβαίνει από τον Παρνασσό σαν μυθική μούσα και ζωντανή δύναμη που ενσαρκώνει την ίδια την ψυχική ενέργεια του ανθρώπου, μια δύναμη ικανή να μεταμορφώνει το συναίσθημα, να κατευνάζει τις ταραγμένες καρδιές και ταυτόχρονα να αφυπνίζει όσους έχουν περιπέσει στην αδιαφορία και την έλλειψη ενσυναίσθησης.

Με λόγο ποιητικό και τελετουργικό, η Μουσική απευθύνεται στους ανθρώπους, δηλώνοντας την καταγωγή και την αποστολή της:

"Από τον ωραίο Παρνασσό, έρχομαι σε σας,

επιφανείς Ήρωες κι ευγενικης γενιάς Βασιλείς

Εγώ είμαι η Μουσική, που με γλυκούς ήχους

γνωρίζω πώς να γαληνεύω καθε ταραγμένη καρδιά,

και πότε με ευγενή θυμό και πότε με αγάπη

μπορώ να φλογίσω και τα πιο παγωμένα μυαλά.

Πάνω σε χρυσή κιθάρα τραγουδώντας συνηθίζω

να γοητεύω το ανθρώπινο αυτί

και έτσι, με την ηχηρή αρμονία,

εμπνέω τις ψυχές να υψωθούν στη λύρα του Ουρανού

γι’ αυτό επιθυμώ να σας μιλήσω για τον Ορφέα

που με το τραγούδι του ηρέμησε τα θηρία,

και έκανε τον Άδη υπάκουο στις προσευχές του

αθάνατη δόξα της Πίνδου και του Ελικώνα".

Η όπερα "Ορφέας" έκανε πρεμιέρα το 1607 στη Μάντοβα της Ιταλίας, κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού, σαν λαμπρή αυλική παραγγελία της οικογένειας των Γκοντζάγκα, ηγεμόνων της πόλης, σε μια εποχή όπου η μουσική δημιουργία συνδεόταν άμεσα με την πολιτική αίγλη και την πολιτισμική επίδειξη ισχύος. Το λιμπρέτο έγραψε ο Alessandro Striggio, ο οποίος συνέθεσε ένα ποιητικό κείμενο υψηλής δραματικής έντασης, αντλώντας το υλικό του από τον ορφικό μύθο, σύμβολο της δύναμης της μουσικής να υπερβαίνει ακόμη και τα όρια του θανάτου...

Claudio Monteverdi - L'Orfeo: Act 1 Prologue "Dal mi permesso"

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για την Ημέρα της Μουσικής. Μπορείτε να τα βρείτε πληκτρολογώντας στη γραμμή αναζήτησης "Ημέρα Μουσικής".

Alfred Brendel: ένα ποίημα για τον Μότσαρτ...

(πηγή: nytimes)

"Όταν δολοφονήθηκε ο Μότσαρτ,

κανείς, ούτε καν ο Χάυντν,

δεν θα μπορούσε να μαντέψει

ότι ο Μπετόβεν ήταν

αυτός που είχε διαπράξει την ειδεχθή πράξη.

Κατά τη διάρκεια μιας εκδρομής

ενώ ο Μότσαρτ

εξαντλημένος από το παιχνίδι

ξεκουραζόταν στο γρασίδι,

ο Μπετόβεν

μεταμφιεσμένος σε Σαλιέρι ,

πλησίασε

αθόρυβα σαν γάτος

και έριξε δηλητήριο

στο αυτί του δημιουργού της "Νυχτερινής Μουσικής".

Στο σημείο αυτό ας αναφερθεί

ότι στη ζωή του Μπετόβεν υπήρχε

ένα καλά φυλαγμένο μυστικό:

Ο Μπετόβεν ήταν νέγρος

κι ο Μότσαρτ το' χε ανακαλύψει.

Μετά από έναν από τους θαυμαστούς αυτοσχεδιασμούς του Μπετόβεν,

ο Μότσαρτ είχε ψιθυρίσει στον Συσμάιερ:

"Όχι άσχημα για έναν νέγρο".

Τώρα κείτονταν εκεί

με το δηλητήριο να κυλά στις φλέβες του.

Γελώντας απαίσια,

ο ένοχος έφυγε κρυφά

έχοντας στην κατοχή του το κλειδί της Ντο ελάσσονας,

που από δω και πέρα

​​κανείς δεν θα του έπαιρνε"

("Όταν δολοφονήθηκε ο Μότσαρτ", ποίημα του πιανίστα Alfred Brendel)
(μτφ δική μου)

***

"Το πιάνο είναι ο τόπος που συντελείται μια "μεταμόρφωση". Μπορεί ο πιανίστας, αν το θέλει, με τον ήχο του να μάς θυμίσει το τραγούδισμα της ανθρώπινης φωνής, τη χροιά άλλων οργάνων ή της ορχήστρας, ένα ουράνιο τόξο, ακόμη και την αρμονία των σφαιρών. Η μεταμορφωτική αυτή ικανότητα και αλχημεία είναι ο πλούτος μας."

Αυτά σημειώνει ο σπουδαίος αυστριακός πιανίστας Αλφρεντ Μπρέντελ , βαθύς γνώστης της μουσικής, μα και της ποίησης και της ζωγραφικής στο βιβλίο του: "Αλφαβητάρι ενός πιανίστα, το εγχειρίδιο ενός πιανομανούς".

("Η σαγήνη του πιάνου", ανθολογία Cecile Balavoine, εκδ. ΑΓΡΑ, Γ. Σιδέρης, σελ. 80)



Ο Άλφρεντ Μπρέντελ, ένας από τους πιο καταξιωμένους πιανίστες στον κόσμο, πέθανε χτες 17 Ιουνίου 2025 σε ηλικία 94 ετών. Υπήρξε από τους σπουδαιότερους βιρτουόζους του πιάνου στον 20ό αιώνα. Ιδιαίτερα γνωστός για την ερμηνεία του στο έργο του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, υπήρξε ο πρώτος πιανίστας που ηχογράφησε ολόκληρο το έργο του συνθέτη για πιάνο. Παράλληλα, συνέβαλε καθοριστικά στην καθιέρωση των έργων του Σούμπερτ, όπως και άλλων.

amazon

Ήταν επίσης γνωστός ως διακεκριμένος δοκιμιογράφος και ποιητής, με αστείρευτο χιούμορ, στοιχεία που εντοπίζουμε στο παραπάνω ποίημά του, "Όταν δολοφονήθηκε ο Μότσαρτ", όπου παρουσιάζει μια σατιρική και ευφάνταστη αναπαράσταση του θανάτου του Μότσαρτ, συνδυάζοντας ιστορικά πρόσωπα με φανταστικά στοιχεία. Αποτελεί μέρος της συλλογής του Μπρέντελ: "Kleine Teufel -Μικροί Διάβολοι", η οποία εκδόθηκε το 1999.



Καθώς το ποιητικό ύφος του Μπρέντελ αποτελεί κράμα στοιχείων Ιστορίας της μουσικής με χιούμορ και ειρωνεία, καταλαβαίνουμε πως ο τίτλος του ποιήματος, "Όταν δολοφονήθηκε ο Μότσαρτ", υπαινίσσεται την ιστορική αντιπαλότητα μεταξύ Μότσαρτ και Σαλιέρι, αν και ο Μπρέντελ την αντιστρέφει και παρουσιάζει τον Μπετόβεν ως μυστικό δολοφόνο.
Η ιδέα ότι ο Μπετόβεν δολοφόνησε τον Μότσαρτ για να μονοπωλήσει την κλίμακα Ντο ελάσσονα είναι μια χιουμοριστική υπερβολή που υπογραμμίζει τη σημασία αυτής της κλίμακας στην ιστορία της μουσικής.
Επίσης, η προκλητική χρήση του όρου "Νέγρος" για τον Μπετόβεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ως σχόλιο στο ζήτημα του ρατσισμού στην ιστορία της μουσικής.



Μεγάλα πανεμιστήμια του κόσμου(Οξφόρδης, Κέιμπριτζ, Τζούλιαρντ, Γέηλ) αναγνωρίζοντας την προσφορά του Μπρέντελ στην τέχνη της Μουσικής, του απένειμαν θέσεις επίτιμου διδάκτορα, ενώ τιμήθηκε με διεθνή βραβεία, ανάμεσά τους το "Herbert von Karajan Music Prize" για το σύνολο του έργου του. Στα τελευταία του χρόνια, καθώς αντιμετώπιζε προβλήματα με την ακοή του είχε σταματήσει τις εμφανίσεις, όμως έγραφε ποίηση και δοκιμιακά κείμενα κι έδινε διαλέξεις περί μουσικής...

Την πιανιστική καριέρα του ολοκλήρωσε ο Μπρέντελ το 2008, δίνοντας το τελευταίο ρεσιτάλ του στη Βιέννη με το "Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 9", του Μότσαρτ. Η συναυλία αυτή ψηφίστηκε ως ένα από τα 100 σπουδαιότερα πολιτιστικά δρώμενα της δεκαετίας.Ο Άλφρεντ Μπρέντελ αποκαλούσε αυτή τη Μοτσάρτια σύνθεση "ένα από τα θαύματα του κόσμου". Eίναι το πρώτο μεγάλο κοντσέρτο για πιάνο του Μότσαρτ και σημείο καμπής στο συνθετικό του ύφος, πολύ πρωτοποριακό για την εποχή του, καθώς είναι από τα πρώτα κοντσέρτα για πιάνο όπου το όργανο μπαίνει αμέσως αντί να ακολουθεί την παρουσίαση της ορχήστρας.

Ήταν έφηβος όταν ξεκίνησε να παίζει Μότσαρτ, αν και όπως ισχυριζόταν ο Μπρέντελ, δυσκολεύτηκε με τη μουσική για πιάνο του Σαλτσβουργιανού. Ήταν αργότερα και μετά τη διδασκαλία του Έντουιν Φίσερ που τού ανοίχτηκε η τεράστια πύλη της μουσικής του.
Στα νιάτα του αντιλαμβανόταν τη Μοτσάρτια μουσική περισσότερο χαριτωμένη και παιγνιώδη. Όμως στην πορεία μελετώντας αντιλήφθηκε όλο το φάσμα του Μότσαρτ, διέκρινε το βάθος του, εντόπισε τους "δαίμονες" στη μουσική του, τους οποίους αποφάσισε να επιτρέψει να εμφανιστούν στις ερμηνείες του...



Το "Piano Concerto No. 9" 

Ο 21 χρονος Μότσαρτ την εποχή σύνθεσης του Κονσέρτου Ν.9

αποτελεί ένα από τα πολυαγαπημένα κονσέρτα του Μπρέντελ γιατί εκτός από το ότι διαθέτει μία από τις σπουδαιότερες καντέντσες, έχει ένα μέρος του σε Ντο ελάσσονα - μια από τις ιδιαιτέρως αρεστές κλίμακες του πιανίστα και εξίσου σημαντική για τον Μότσαρτ όσο και για τον Μπετόβεν.

Το Κονσέρτο φέρει το προσωνύμιο: "Jeunehomme". Ο συνθέτης ήταν 21 ετών όταν το συνέθεσε για τη Βικτουάρ Ζεναμί, φίλη του και βιρτουόζο πιανίστα της οποίας οι εκτελέσεις τον είχαν ενθουσιάσει. Παλαιότερα, υπήρχαν κάποιοι που ισχυρίζονταν ότι ο Μότσαρτ έγραψε το έργο για ένα νεαρό Γάλλο πιανίστα "Jeunehomme" (στα γαλλικά "νεαρός άνδρας") με τη σύγχυση των ονομάτων να οφείλεται στο γεγονός ότι στις επιστολές τους ο Μότσαρτ και ο πατέρας του την αναφέρουν ποικιλοτρόπως: jenomy...Madame jenomè..κλπ.


Ο Μπρέντελ ωστόσο δεχόταν την ύπαρξη της γυναίκας καλλιτέχνιδας να εμπνέει τον αυστριακό συνθέτη για την οποία -όπως έλεγε- του άρεσε να τη φαντάζεται πανέμορφη, με ένα ιδιαίτερο κάλλος εξωτερικό και εσωτερικό, ικανό να πυροδοτήσει αυτές τις εκπληκτικές μουσικές ιδέες σε ένα κονσέρτο με άφθαστη κομψότητα, φρεσκάδα και λεπτότητα.



Θα απολαύσουμε τον διακεκριμμένο πιανίστα στο 2ο μέρος του Κονσέρτου γραμμένο στην περιβόητη Ντο ελάσσονα κλίμακα.

Ο Μπρέντελ, σαν ποιητής εκτός από μουσικός, μια προσωπικότητα με ευρεία ακαδημαϊκή μόρφωση προσεγγίζει το πιάνο, μ'ένα πρωτόγνωρα βελούδινο άγγιγμα!
Ο σπουδαίος πιανίστας πετυχαίνει να εκφράσει την καλλιτεχνική δύναμη του δημιουργού, και να την συνδυάσει με άφθαστο λυρισμό. Ερμηνεία χρωματισμένη, παίξιμο με ευαισθησία με στόχο την αναζήτηση της μουσικής ψυχής...

Mozart: Piano Concerto No. 9, K.271 - "Jeunehomme" 

Mov. 2: Andantino

Burne-Jones: "O Βασιλιάς Κοφέτουα", πίνακας της χρονιάς...

 

Edward Burne-Jones: "King Cophetua and the Beggar Maid"

[Στη μνήμη του κορυφαίου Άγγλου ζωγράφου, εικονογράφου και χαράκτη, Σερ Έντουαρντ Μπερν - Τζόουνς, του οποίου τα έργα συγκαταλέγονται στα τελευταία δείγματα της προραφαηλιτικής τεχνοτροπίας αφιερώνεται το σημερινό κείμενο.

Πέθανε στις 17 Ιουνίου 1898 μετά από κρίση γρίπης, την οποία η φιλάσθενη κράση του δεν άντεξε. Μετά τον θάνατο του Μπερν-Τζόουνς και με παρέμβαση του πρίγκιπα της Ουαλίας, πραγματοποιήθηκε επιμνημόσυνη δέηση στο Αββαείο του Γουέστμίνστερ. Ήταν η πρώτη φορά που αποδίδονταν τόσο υψηλές τιμές σε έναν καλλιτέχνη].

Γεννημένος στο Μπέρμιγχαμ, ο Μπερν - Τζόουνς φοίτησε αρχικά στη Σχολή Καλών Τεχνών της γενέτειράς του και Θεολογία στην Οξφόρδη, όπου γνώρισε τον Ουίλλιαμ Μόρρις, αλλά και τον προραφαηλίτη Ντάντε Γκάμπριελ Ροσέττι, η γνωριμία με τον οποίο υπήρξε καθοριστική για τη σταδιοδρομία του.

Ως οπαδός του Ροσέτι, η θεματογραφία του Μπερν-Τζόουνς επικεντρώθηκε στο ρομαντισμό της μεσαιωνικής ιπποσύνης,

Aπό τα διασημότερα έργα του είναι "Ο Βασιλιάς Κοφέτουα και η Ζητιάνα", που το Art Journal, (το σημαντικότερο βρετανικό περιοδικό τέχνης του 19ου αι.) το ανακήρυξε ως τον "πίνακα της χρονιάς", ενώ οι Times τον χαρακτήρισαν σαν "μια από τις ωραιότερες ελαιογραφίες που φιλοτεχνήθηκαν ποτέ από Άγγλο καλλιτέχνη".

Ο πίνακας απεικονίζει το θρύλο του αφρικανού βασιλιά Κοφέτουα, ο οποίος ερωτεύθηκε κεραυνοβόλα μια φτωχή κοπέλα, που ο ζωγράφος γνώριζε από την ομώνυμη Ελισσαβιετιανή μπαλάντα, αλλά και το δεκαεξάστιχο ποίημα του λόρδου Άλφρεντ Τένυσσον: "Ο Βασιλιάς και η Ζητιάνα":

"Τα χέρια έβαλε στο στήθος.

Ήταν πιο όμορφη από ό,τι τα λόγια μπορούν να πουν:

Ξυπόλητη ήρθε η ζητιάνα

μπρος στο βασιλιά Κοφέτουα

Εκείνος με πανοπλία και στέμμα κατέβηκε,

για να τη συναντήσει και να της απευθύνει χαιρετισμό

"Δεν είναι περίεργο", είπαν οι άρχοντες,

"Είναι πιο όμορφη κι από το φως του ήλιου".

Όπως το φεγγάρι λάμπει σε συννεφιασμένους ουρανούς,

Ετσι και κείνη φάνηκε με τα φτωχά της ρούχα:

Ένας επαίνεσε τους αστραγάλους της, ένας τα μάτια της,

άλλος τα σκούρα της μαλλιά της και τ' απερίγραπτο κάλλος της:

Τόσο γλυκιά στο πρόσωπο κι η χάρη της αγγελική,

που σ' ολάκερη την πλάση ποτέ δεν θα υπάρξει:

Ο Κοφέτουα στη βασιλική του τιμή, ορκίστηκε:

"Αυτή η ζητιάνα θα γενεί η βασίλισσά μου!"

(Alfred Tennyson: "The Beggar Maid")

Ο πίνακας που ολοκληρώθηκε το 1884 ξεχώρισε για την ιδιαίτερη απεικονιστική του συναισθήματος κι αποτελεί εικαστικό σχόλιο για τη δύναμη του έρωτα και την ικανότητά του να υπερβαίνει εμπόδια, όπως η κοινωνική τάξη. Επίσης ο πίνακας αναδεικνύει θέματα εξουσίας και πλούτου, που σε ορισμένες εποχές κυριάρχησαν έναντι του κάλλους και της αρετής.

Σχεδόν σκοτεινό, το εικαστικό μεταφέρει τη σκηνή της συνάντησης του Κοφέτουα (ο οποίος μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν έχει νιώσει ουδεμία έλξη για γυναίκα) με μια ζητιάνα ντυμένη μ'ένα γκρίζο κουρελιασμένο φόρεμα, την οποία και ερωτεύεται κεραυνοβόλα.
Η εικαστική σύνθεση, που αναπτύσσεται κάθετα, παρουσιάζει έντονη θεατρικότητα. Ο Τζόουνς τοποθετεί τη ζητιάνα στο κέντρο υπερυψωμένη πάνω σε σκάλα, λουσμένη στο φως, τονίζοντας την αγνότητα και την πνευματική της ομορφιά παρά την ταπεινή της θέση. Ο βασιλιάς Κοφέτουα υποκλινόμενος στο φυσικό κάλλος την κοιτάζει με θαυμασμό και δέος γονατιστός και λίγο χαμηλότερα, συμβολίζοντας τη συναισθηματική και ιπποτική του καταγωγή. Μπορεί η ζητιάνα να' ναι ξυπόλητη, χλωμή και ντυμένη ευτελώς, όμως οι αρετές και αρχές της δεν κρύβονται. Η στάση του σώματός της είναι σεμνή, σχεδόν παθητική, ωστόσο οπτικά είναι ανώτερη από το βασιλιά.

Ο βασιλιάς Κοφέτουα φοράει περίτεχνο μανδύα και πανοπλία που μαρτυρούν τον πλούτο του. Όμως χωρίς καμμιά υπεροψία γονατίζει μπρος στη γυναίκα, βγάζει το στέμμα του και τής προτείνει να γίνουνε ταίρι. Όλα αυτά δηλώνονται μέσα από την ελισσαβετιανή μπαλάντα την οποία γνώριζε ο καλλιτέχνης και αυτό υπογραμμίζεται από τις δυο μορφές στο μπαλκόνι που μελετώντας παρτιτούρα φαίνεται να ερμηνεύουν το αφηγηματικό τραγούδι που σε κάποιους από τους στίχους του αναφέρει πως ο βασιλιάς:

"κατεβαίνει απ' το άλογό του, βγάζει το χρυσό του στέμμα

και την κοιτάζει θαμπωμένος.

Εκείνη ακριβώς τη στιγμή παίρνει την απόφαση να την παντρευτεί

κι αν η γυναίκα δεν δεχτεί, να θέσει τέλος στη ζωή του.

Η ζητιάνα ενθουσιασμένη με την πρόταση, δέχεται.

Κυβερνούν μαζί ειρηνικά κι αγαπημένοι

μέχρι το θάνατό τους..."

ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ:

Ο θρύλος του βασιλιά Κοφέτουα ενέπνευσε στον πολωνό συνθέτη, Ludomir Rozycki, το συμφωνικό του ποίημα: "Król Kofetua-Βασιλιάς Κοφέτουα", μια σύνθεση του 1912, που κέρδισε πρώτο βραβείο στο διαγωνισμό που διοργανώθηκε για την 10η επέτειο της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Βαρσοβίας. Είναι ένα από τα πρώτα ορχηστρικά του έργα, το οποίο του χάρισε μεγάλη επιτυχία και αναγνώριση.

Ο συνθέτης δεν ακολουθεί πιστά σε ύφος το κείμενο της μπαλάντας, που είναι αρκετά παιχνιδιάρικο, αλλά έναν μουσικό δρόμο πιο φιλοσοφημένου και πνευματώδους χαρακτήρα, με εξισωτική τάση ώστε ο χαμηλότερος κοινωνικά να είναι ίσος με τον υψηλότερο, παρά το γεγονός ότι η πλοκή απαιτεί την προϋπόθεση του έρωτα.
Έτσι, το θέμα της εισαγωγής ακούγεται αρκετά απόκοσμο και μυστηριώδες, παρουσιασμένο αρκετές φορές και σε διαφορετικές διαθέσεις για να δείξει το κενό του βασιλιά σε αντίθεση με τη λαχτάρα που προκαλεί η ζητιάνα. Ακολουθεί μελωδία περισσότερο ενεργητική και "οικεία", αναλαμβάνοντας αφηγηματική λειτουργία... Προς το τέλος τα θέματα συγκρούονται, με την ενορχήστρωση που θυμίζει Ρίχαρντ Στράους ή Σιμανόφσκι, χωρίς ωστόσο η σύνθεση να αποκλίνει από το τυπικό στυλ της Σχολής των "Νέων Πολωνών" *.

H πλούσια αρμονική γλώσσα, η δραματική ενορχήστρωση, η μελωδική ευαισθησία και η εκφραστική ένταση του Ρόζιτσκι τον τοποθετούν ξεκάθαρα στο ύστερο ρομαντικό κίνημα, ενώ θα πρέπει να υπογραμμίσουμε πως τα λογοτεχνικά και εικαστικά θέματα αποτελούσαν συχνή πηγή έμπνευσης για τον πολωνό συνθέτη.

Ludomir Rozycki: "Król Kofetua":

*"Νέα Πολωνία" είναι η πολωνική εκδοχή του μοντερνισμού στην Τέχνη. Στην τέχνη της μουσικής, οι συνθέτες της στόχευαν να αναζωογονήσουν τη μουσική κουλτούρα της γενιάς τους, με πρωτότυπες δημιουργίες όπου η πολωνική μουσική εναρμονιζόταν με την ευρωπαϊκή ατμόσφαιρα. Διακήρυτταν ότι η μεγάλη τέχνη μπορεί να είναι εθνική χωρίς να καταφεύγει στη συμβατική λαογραφία.