"Ο Πολιτισμός έχει όνομα: ΕΙΡΗΝΗ ΠΑΠΑ"

 

[Η Ειρήνη Παππά σε πορτραίτο φαγιούμ. Αλιεύτηκε από την σελίδα του φβ:
"Ειρήνη Παππά - Irene Papas" και καθώς διάβασα είναι έργο του Λάζαρου Πάντου]

Δεν της ταιριάζει ο τίτλος της "σταρ", όμως σαγήνευε με τη λιτή, μεγαλοπρεπή, δωρική ομορφιά της!

(από: mcf)

(από: mcf)

Η Ειρήνη Λελέκου, κατά κόσμον Ειρήνη Παπά, που γεννήθηκε σα σήμερα, 3 Σεπτεμβρίου 1929, αυτή η "ιέρεια του κινηματογράφου", που παρότι συχνά ακαλλώπιστη εξωτερικά, υπήρξε ο Πολιτισμός ο ίδιος,  η λεβεντιά κι η περηφάνια προσωποποιημένες.

Η Ειρήνη είχε αδυναμία στη μάνα της, όμως αναγνώριζε και στον πατέρα της κάτι σπουδαίο που της πρόσφερε: Να είναι περήφανη. Όχι σκυμμένη να κεντάει μαξιλαράκια, αλλά να διαβάζει Αριστοτέλη. Ήταν εκείνος που τής έμαθε πως μόνο μια αριστοκρατία υπάρχει: η αριστοκρατία του πνεύματος.

Όλη η Ελλάδα και τα χαρακτηριστικά της βρίσκονται συγκεντρωμένα στους μορφασμούς της, τις εκφράσεις, τις ερμηνείες της...

Άλλοτε ωμή Κλυταιμνήστρα ή ανυπότακτη Αντιγόνη... Άλλοτε ανθρώπινη Ηλέκτρα με τις θρηνητικές κραυγές της ή σαγηνευτική Ελένη ... Κι άλλοτε με το τραγουδιστικό της χάρισμα να προκαλεί ανατριχίλα ως άγριο κι ανήμερο θηρίο ή τρυφερή συγκίνηση σε κάποιο μελωδικό νανούρισμα.

(discogs)

Σας καλημερίζω με ένα παραδοσιακό τραγούδι της Αργολίδας, αλληγορικού χαρακτήρα, διασκευασμένο από το Βαγγέλη Παπαθανασίου (Δίσκος: ΩΔΕΣ) σε μια διαφορετική και προσεγμένη προσέγγιση του συνθέτη.

Μια υπέροχη δουλειά, που παντρεύει το παλιό με το νέο, το παραδοσιακό με το σύγχρονο σε μια ερμηνεία, που  προκαλεί δέος!

"Νερατζούλα φουντωμένη που 'ναι τ' άνθια σου...

Που 'ναι η πρώτη σου εμορφάδα που 'ν' τα κάλλη σου..."

Ένα τραγούδι που  μεσ'τη γλύκα του κρύβεται επιμελώς και η μελαγχολία...παρότι είναι τραγούδι που ακούγεται σε γάμους!Τραγουδιέται σε αργό ρυθμό, περπατητά από τους συγγενείς, όταν πάνε να πάρουν τη νύφη.
Οι ειδικοί λένε πως στην αρχική του μορφή ήταν ιστορικό, που στο πέρασμα του χρόνου  μετετράπη σε γαμήλιο τραγούδι .
Όπως και να'ναι καθώς βηματίζεις τον αργό τσάμικο δονείσαι από τη γνήσια, αγέρωχη, ελληνική ψυχή!Παρασύρεσαι απ' την απαράμιλλη τέχνη  και τεχνική του, φιλοσοφείς με το μέγα νόημα, που κλείνει στο ελάχιστό του...

Στο παρακάτω βίντεο η Παπά ερμηνεύει το ίδιο τραγούδι a capella  στην ταινία του Μανοέλ Ντε Ολιβέιρα: 

"UN FILME MALADO-Λόγια μιας ταινίας"

(από: studio52)

Όταν η Ειρήνη Παπά τραγούδησε Μίκη Θεοδωράκη οι New York Times, έγραψαν για τη φωνητική ερμηνεία της:

"Η Ειρήνη είναι μια Κλυταιμνήστρα του πιο ευγενικού πάθους, με μια ϕωνή σαν κόκκινο κρασί που κυλά σαν κεραυνός. Έντονα μάτια και ένα κλάμα αϕωνίας το οποίο αντηχεί στην ψυχή και ραγίζει την καρδιά. Στη ϕωνή της μπορείς να ακούσεις το θρήνο του ελληνικού χορικού, το βασανιστήριο μιας τραγικής ηρωίδας ή το κλάμα μιας χαροκαμένης μάνας". 

Τη βλέπεις στην οθόνη, ακούς τη φωνή της, παρακολουθείς προσηλωμένος, αφουγκράζεσαι, νοιώθεις κι αναρωτιέσαι...
Μέγιστη μεν, αλλά καλύτερη ως ηθοποιός ή ως τραγουδίστρια;

Η απάντηση έρχεται αβίαστα...

Πάντα καθήλωνε η Παπά!
Είτε στη νιότη της με το Μίκη, είτε στην ωριμότητά της με το Βαγγέλη...
Ανήκει στην κατηγορία των καλλιτεχνών, που η υποκριτική τους δεινότητα ανέδειξε ακόμη περισσότερο τα φωνητικά τους χαρίσματα!
Το μαγικό, όμως στην Παπά είναι το ζύγισμά τους!
Τόσο, όσο! Πάντα με μέτρο (διδαχή των τραγωδιών, που με σεβασμό υπηρέτησε) τηρώντας τα στεγανά και τα όρια της κάθε τέχνης προς επίτευξη του τέλειου αποτελέσματος!

Ο Αττίλας της αλόγιστης βαρβαρότητας και ο Βέρντι...

 

"Έφιππος Αττίλας", Ντελακρουά

Ο Αττίλας, βασιλιάς των Ούννων, ο λεγόμενος και "μάστιγα του Θεού", έσπερνε τον τρόμο και τον θάνατο στην ανατολική και δυτική ρωμαϊκή αυτοκρατορία, νικώντας κατά κράτος τις λεγεώνες των Ρωμαίων.
O αιμοχαρής ηγέτης γεννήθηκε σαν σήμερα, 2 Σεπτεμβρίου 406...
Υπήρξε ο φοβερότερος επιδρομέας, άγριος, ορμητικός και ανελέητος! Σαν αρπακτικό κατασπάραξε την απέραντη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, πραγματοποιώντας πλήθος λεηλασιών στα Βαλκάνια, την Ιταλία και τη Γαλατία κι έφτασε το κράτος των Ούννων από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τον ποταμό Ρήνο.
Φιλόδοξος, βάναυσος, αδίστακτος, μια πολεμική μηχανή που σάρωσε τον 5ο αι μ Χ.

Γνωστή είναι η ήττα του στα Καταλαυνικά Πεδία, όπου αντιμετώπισε συσπειρωμένους  Ρωμαίους, Γαλάτες, Βουργουνδούς και Βησιγότθους, γνωστή ως "Μάχη των Εθνών" που εξαιρετικά η Τέχνη έχει αποτυπώσει και εικαστικά και μουσικά.

Σας θυμίζω το εκπληκτικό εικαστικό του Wilhelm von Kaulbach, "Μάχη των Ούννων", που εκτίθεται στη Νέα Πινακοθήκη Μονάχου, που βλέποντάς το το 1857 ο Φραντς Λίστ εμπνεύστηκε το ομώνυμο συμφωνικό ποίημά του: "Hunnenschlacht". 

Σήμερα θα αναφερθούμε στην όπερα του Τζουζέπε Βέρντι που τιτλοφορείται με το όνομα του βάρβαρου πολεμάρχου: "Atilla", βασισμένη χαλαρά στη ζωή του, καθώς παρουσιάζει και αρκετά μυθοπλαστικά στοιχεία, ιδίως σε ό,τι έχει να κάνει με το τέλος του Αττίλα.

Ο λιμπρετίστας στηρίχτηκε στο θεατρικό "Attila, König der Hunnen-Αττίλας, ο βασιλιάς των Ούννων" του Zacharias Werner.
Σχετικά με το τέλος του Ούννου βασιλιά υπάρχουν δυο εκδοχές:
Η μια θέλει να πέθανε τη νύχτα του γάμου του, όταν τού προκλήθηκε ρινορραγία μετά το πολύ φαγητό και πιοτό. Όμως η γυναίκα του δεν ειδοποίησε κανέναν, κάτι που προξένησε υποψίες για εκδίκησή της επειδή ο βασιλιάς των Ούννων είχε σκοτώσει την οικογένειά της και η άλλη εκδοχή πως τον δηλητηρίασαν στο γλέντι του γάμου...

Ο λιμπρετίστας του Βέρντι, Temistocle Solera, με έναυσμα την πρώτη εκδοχή και με αρκετή φαντασία στήνει μια ιστορία, όπου ο Ρωμαίος στρατηγός Αέτιος συμμαχεί με τον Αττίλα, ενώ  η όμορφη Ονταμπέλα που τον πατέρα της δολοφόνησε ο Αττίλας, αποφασίζει να τον εκδικηθεί.
Είναι αρραβωνιασμένη με ένα Ρωμαίο στρατιώτη, όμως καθώς ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, σαγηνεύει τον άγριο πολεμιστή. Λίγο πριν το γάμο τους τον σκοτώνει με το σπαθί που τής είχε χαρίσει...


Το κοινό δέχτηκε την όπερα με επευφημίες στην πρεμιέρα του 1846 στη Βενετία, καθώς συνταίριαξε το θέμα με τους αγώνες των Ιταλών για την θέσπιση φιλελεύθερου συντάγματος.
Πολλοί δε, χαρακτήρισαν το έργο κατάλληλο για την "πολιτική εκπαίδευση του λαού".
Η όπερα έκανε τους κριτικούς να δηλώσουν πως "κανένα από τα έργα του Βέρντι δεν ξεσήκωσε περισσότερο ενθουσιασμό!Ο "Αττίλας" είναι η όπερα -περισσότερο από κάθε άλλη- που στεφάνωσε με άφθονες δάφνες το συνθέτη της!"


Θα παρακολουθήσουμε από την Α΄Πράξη τη σκηνή στο στρατόπεδο των Ούννων,  τον Αττίλα, ο οποίος πετάγεται από τον ύπνο του ιδρωμένος από έναν εφιάλτη. Διηγείται το κακό όνειρο στον υπηρέτη του: ένας γέρος τον αρπάζει από τα μαλλιά και τον προειδοποιεί να σταματήσει την επίθεσή του στο ιερό έδαφος της Ρώμης...
Προς στιγμήν ο βάρβαρος ηγέτης θορυβείται, όμως στη συνέχεια ανακτά το θάρρος του και διατάζει προέλαση του στρατού του καλώντας να πολεμήσει μέχρις εσχάτων!

Στο ρόλο του Αττίλα ο Samuel Ramey, όπου ο ρόλος έχει σφραγιστεί με το όνομά του και η ερμηνεία του πήρε διθυραμβικές κριτικές.

 Giuseppe Verdi : "Attila", Act I - Scene II:

H λεπτομέρεια του EIKAΣΤΙΚΟΥ είναι από την τοιχογραφία: "Attila and His Barbarian Hordes".

Εικόνα 1
(από personal.umich.edu)

Πρόκειται για μεγάλων διαστάσεων έργο, που κοσμεί τον ένα από τους δυο θόλους σε σάλα της Βιβλιοθήκης του Palais Bourbon.

Ο Ντελακρουά φιλοτεχνεί δυο  αλληγορικά θέματα για τον πόλεμο και την ειρήνη.

Το ένα  αντιπροσωπεύει τη βαρβαρότητα του Αττίλα, (Εικ. 1) που τον απεικονιζει έφιππο να παρασύρει τα πάντα σκορπίζοντας τρόμο
και
το άλλο τον πολιτισμό που ανθεί εν καιρώ ειρήνης, με τον Ορφέα διδάσκοντας Τέχνες στους Έλληνες (Εικ. 2).

Εικόνα 2
(από personal.umich.edu)

Για το συμφωνικό ποίημα του Φραντς Λιστ "Hunnenschlacht-Μάχη των Ούννων" μπορείτε να διαβάσετε παλαιότερο κείμενό μου  εδώ.

"Μια Φούγκα για την Παγκόσμια Ημέρα της Γάτας"

 

"Cat's fugue", Carl Reichert - χαρακτικό, 1870

Είναι πανέμορφα και κομψά. Άλλοτε μοναχικά, πεισματάρικα ή ζωηρά κι άλλοτε αναζητούν την προσοχή και τα χάδια μας…
Κουνάνε την ουρά, φουσκώνουν το τρίχωμα της ράχης και γρυλίζουν βαθιά.
Παίζουν, τρέχουν, σκαρφαλώνουν παντού!
Άλλοτε χαριτωμένα, κυλιούνται στο πάτωμα, γλείφονται, τρίβονται πάνω μας κι άλλες φορές δύστροπα, γκρινιάρικα, δείχνουν τα νύχια τους, έτοιμα να μας επιτεθούν. 

Πάντα όμως υπέροχα τα αιλουροειδή, μικρά ή μεγάλα, άγρια ή κατοικίδια.

8 Αυγούστου σήμερα και το ημερολόγιο μάς θυμίζει την "Παγκόσμια Ημέρα Γάτας".

Έτσι, αφού οι ψιψίνες έχουν την τιμητική τους, δικαιωματικά ένα "νιάου", επιβάλλεται για χάρη τους!

Προτείνω να ακούσουμε τη Σονάτα για τσέμπαλο σε σολ ελάσσονα του Ντομένικο Σκαρλάτι, γνωστή και ως "Φούγκα της Γάτας".

Το παρατσούκλι δεν δόθηκε από τον Σκαρλάτι, αλλά από μεταγενέστερους αναλυτές.

Domenico Scarlatti

Το μοτίβο της αποτελείται από έξι νότες που μεταξύ τους σχηματίζουν διαστήματα τρίτης μικρής και συνεχόμενα 2 τριημιτόνια...

Περίεργο και απροσδόκητο θέμα αυτή η ανιούσα σειρά φθόγγων, που φαίνεται να αψηφούν τη διατονική αρμονία. Παντελώς ασυνήθιστο να γράφτηκε από τον λογικό αρμονικά, Σκαρλάτι...

Μήπως όμως δόθηκε από τη γάτα του;...

Οι αναλυτές, βασιζόμενοι σε μαρτυρία του συνθέτη πως ο γάτος του συχνά ανέβαινε πάνω στο πληκτρολόγιο του τσέμπαλου και περπατούσε την ώρα που εκείνος έπαιζε, θρυλείται πως αυτή η σειρά διαστημάτων πιθανώς προέκυψε από το περπάτημά του. 

Ο σκανταλιάρης Πουλτσινέλα, όνομα που ο Σκαρλάτι είχε δώσει στο γάτο του από τον γνωστό χαρακτήρα της Κομμέντια ντελ' Αρτε, φαίνεται να είχε ταλέντο και στο μουσικό αυτοσχεδιασμό, πλην του μελωδικού νιαουρίσματος...

Domenico Scarlatti: "Sonata K. 30 in G min- Cat's fugue":

Η "Φούγκα της Γάτας" του Ντομένικο Σκαρλάτι ενσωματώθηκε από τον Ιταλό Vincenzo Tommasini στο μπαλέτο του: "Le donne di buon umore - Όταν οι γυναίκες το γλεντούν ή Οι ευδιάθετες κυρίες", (που παρουσιάστηκε το 1917 σε χορογραφία του Λεονίντ Μασίν και εντυπωσιακά κοστούμια-σκηνικά του Λέον Μπακστ).
Το κωμικής πλοκής μπαλέτο μουσικά πλαισιώνεται από σονάτες για τσέμπαλο του Σκαρλάτι ενορχηστρωμένες από τον συμπατριώτη του, Τομμασίνι.
Η "Cat's Fugue" κλείνει με κέφι και σκέρτσο τη σύνθεση ακολουθώντας έναν παιχνιδιάρικο, ταχύτατο (presto) ρυθμό:

Vincenzo Tommasini: "Le donne di buon umore. Finale":

Για τον γατόφιλο Φρέντι Μέρκιουρι μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Ένας μύθος και μια αρκούδα στην παρτιτούρα του Πουλένκ...

 

 Εικονογράφηση του μύθου σε έκδοση του 1895

"Οι ταξιδιώτες και η αρκούδα"

εικονογράφηση Γκυστάβ Ντορέ

"Ήταν δυο φίλοι που βαδίζανε μαζί στον ίδιο δρόμο, όταν ξαφνικά παρουσιάστηκε μπροστά τους μια αρκούδα. Τότε ο ένας από αυτούς πρόφτασε να σκαρφαλώσει σε κάποιο δέντρο και κρύφτηκε εκεί πάνω. Όσο για τον άλλον, ακριβώς τη στιγμή που κινδύνευε να τον τσακώσει το θηρίο, αυτός σωριάστηκε κάτω στο έδαφος και υποκρινόταν τον πεθαμένο.
Η αρκούδα έφερε κοντά του τη μουσούδα της και τον μύριζε. Καθώς οι άνθρωποι πίστευαν πως οι αρκούδες δεν αγγίζουν πεθαμένους, ο φοβισμένος άνθρωπος κρατούσε την ανάσα του, μπας και γλιτώσει από το θηρίο, όπως κι έγινε.

Χαρακτικό με αποτύπωση του μύθου

Όταν έφυγε το ζώο, ο φίλος κατέβηκε από το δέντρο και ρώτησε τι του ψιθύρισε στ'αυτί του η αρκούδα.
Εκείνος αποκρίθηκε:
"Μου είπε μην κάνω παρέα με τέτοιους φίλους, που σε παρατούν στον κίνδυνο".

Διδακτικότατος ο μύθος του Αισώπου, που υιοθετήθηκε και από τον γάλλο παραμυθά, Ζαν ντε Λαφονταίν στο  πέμπτο βιβλίο του στην  πρώτη συλλογή των Μύθων του, που δημοσιεύτηκε το 1668 .

Στο τελευταίο μπαλέτο του ο γάλλος Φρανσίς Πουλένκ, μέλους της Ομάδας των Έξι, κάνει χρήση του παραπάνω μύθου που διάβασε παιδί σε εικονογραφημένο βιβλίο με τις διδακτικές ιστορίες του συμπατριώτη του, Λαφονταίν. 

 Ζαν ντε Λαφονταίν

Είναι το μονόπρακτο μπαλέτο: "Les animaux-modeles-Τα ζώα-πρότυπα", όπου ο συνθέτης συνέθεσε το διάστημα 1940-1942 σε δικό του λιμπρέτο βασισμένο σε έξι μύθους του Λαφονταίν, που έπαιρνε τα θέματά του από παντού, κυρίως όμως από τον Αίσωπο.
Θέματα, που μεταμόρφωνε με αξιοθαύμαστη τέχνη, ποικιλία ύφους και ψυχολογικό βάθος, και κατέληγε σε ηθικό δίδαγμα ζωγραφίζοντας όλους τους χαρακτήρες και καταστάσεις.
Όπως στον παραπάνω μύθο που διδάσκει με εύπεπτο τρόπο να προσέχουμε τις συναναστροφές μας, μην είμαστε ευκολόπιστοι, και πως οι συγκυρίες είναι η καλύτερη δοκιμασία που αποδεικνύει ποιός είναι φίλος πραγματικός.

Υπέροχες μελωδίες και γοητευτική η ενορχήστρωση του Πουλένκ σε αυτό το καθαρά γαλλικό έργο, που μαρτυρά την αγάπη του δημιουργού για τη λαϊκή παράδοση αλλά και το κλασικό μπαλέτο. Μια σύνθεση, που η ακρόασή της συγκινεί καθώς ξετυλίγονται μουσικά οι φαινομενικά απλοί μύθοι, που όμως φανερώνουν αιώνιες αλήθειες. 

Ο συνθέτης αφηγείται την ιστορία της "αρκούδας και των δυο ταξιδιωτών" με άφθαστη μαεστρία στο δεύτερο κατά σειρά μέρος του μπαλέτου με το γαλλικό τίτλο: "L'ours et les deux compagnons", η δράση του οποίου διαδραματίζεται στην αγροτική Βουργουνδία, κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα...

Poulenc: "Les animaux-modeles, ΙΙ: L'ours et les deux compagnons":

Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Ζαν ντε Λαφονταίν (γενν. 8 Ιουλίου 1621)

Wanda Landowska, ο θρύλος του τσέμπαλου...

 

Είναι η μεγαλύτερη τσεμπαλίστα του 20ου αιώνα...
H θρυλική πολωνή Βάντα Λάντοβσκα, γεννήθηκε σαν σήμερα 5 Ιουλίου 1879.

"Portrait of Landowska", V.Serov

Η μουσική φιλολογία του οργάνου τής οφείλει πολλά, αφού είναι εκείνη που αναβίωσε τη δημοτικότητά του  κι αξίζει να θυμίσουμε πως σύμφωνα με τους μουσικούς νεωτερισμούς και καινοτομίες της αλλά και υποδείξεις κατασκευής σύμφωνα με δικές της, νέες τεχνικές εκτέλεσης η Pleyel δημιούργησε μοντέλο τσέμπαλου που πήρε το όνομά της.



Η πρώτη επαφή της Λάντοβσκα με το τσέμπαλο έγινε το 1900 στο Παρίσι. Eίχε πάει για σπουδές και είχε αφιερωθεί ολοκληρωτικα  στην έρευνα πρώιμης μουσικής (κυρίως του Μπαχ) και ιστορικών οργάνων. Ξημεροβραδιαζόταν ψάχνοντας βιβλία και παρτιτούρες σε παλαιά βιβλιοπωλεία...Μια μέρα ο ιδιοκτήτης  κάποιων απ'αυτά της είπε ότι μόλις είχε αποκτήσει ένα "ίδιαίτερο" όργανο.
Η Βάντα δεν έχασε καιρό και πήγε να το δει. Ήταν  ένα τσέμπαλο με τρία πληκτρολόγια και εξαιρετικά διακοσμημένο!
Το καπάκι του ήταν φιλοτεχνημένο  με μια απεικόνιση, αντίγραφο ενός εικαστικού, που  παρίστανε έναν άντρα που χαρίζει το όργανο σε μια ένθρονη γυναίκα. Ήταν ο Στανίσλαφ Β΄Πονιατόφσκι, o βασιλιάς της Πολωνίας και σύμφωνα με τις κακές γλώσσες εραστής της  Αικατερινης της Μεγάλης, που πρόσφερε στην φιλόμουση τσαρίνα το τσέμπαλο ως δωρο. Η Βάντα εντυπωσιάστηκε. Μεγαλύτερος όμως ήταν ο ενθουσιασμός της , όταν κάθισε κι άρχισε να παίζει τα πλήκτρα του...
Είχε ερωτευτεί το όργανο, παρότι η κατάστασή του ήταν οικτρή...

Tο αγαπημένο τσέμπαλο της Λάντοβσκα
(συλλογή Hans Adler)

Aργότερα στην κατοχή της βρέθηκαν πολλά τσέμπαλα...
Από τα πολύ αγαπημένα της λένε πως ήταν ένα ιταλικό του 16ου αι.  με 5 κλαβιέ και με αριστουργηματική αναγεννησιακή ζωγραφική στο καπάκι του, που αποδίδεται στον Αντρέα ντελ Βερρόκκιο, τον διάσημο Ιταλό ζωγράφο και γλύπτη στην Αυλή των Μεδίκων στην Φλωρεντία.




Το 1907 ταξιδεύοντας στη Μόσχα έπαιξε σε δεξίωση από Ρώσους καλλιτέχνες στη Salle Pleyel με τεράστια επιτυχία.Τόση, που το ρεσιτάλ της απεικονίστηκε από τον ζωγράφο, Λεονίντ Παστερνάκ(πατέρα του γνωστού συγγραφέα):

"Landowska concert in Moskow 1907", Leonid Pasternak -  Γκαλερί Tretyakov

Σε αυτό το ρεσιτάλ της συνάντησε για πρώτη φορά τον Τολστόι. 

Landowska και Tolstoy
(από icollector.com)

Ο μεγάλος ρώσος συγγραφέας και στοχαστής έγινε θαυμαστής των ερμηνειών της, που εκτός από τον Μπετόβεν (καθώς τον τίμησε με την έμπνευσή του στη νουβέλα του "Σονάτα Κρόυτσερ"), και μετά την ακρόασή του από την Λάντοβσκα εκτίμησε δεόντως και τον Γ.Σ.Μπαχ, στον οποίο εντόπισε τη σύνδεση της μουσικής με το θείο και την πίστη του πως η μουσική υπάρχει για να υμνεί το μεγαλείο Του και να αγαλλιάζει την ψυχή.

Από κείνη την πρώτη συνάντηση και μετά, η Λάντοβσκα επισκέφτηκε κάποιες φορές τον Τοσλτόι στο σπίτι του, στην Yasnaya Polyana.

Η Λάντβσκα ήταν η πρώτη που το 1933 ηχογράφησε τις "Παραλλαγές Goldberg" του Μπαχ στο τσέμπαλο.

Bach-Wanda Landowska: "Goldberg Variations":

Την αξία της Βάντα Λάντοβσκα, όμως κατανόησαν και πολλοί σύγχρονοι συνθέτες, αναμεσά τους ο Ντε Φάλλια και ο Πουλένκ, που γι΄αυτήν έγραψαν και σειρά εργων..., όπως το "Κονσέρτο για τσέμπαλο" και το "Αγροτικό κονσέρτο", αντίστοιχα.

Ο Φρανσίς Πουλένκ θυμάται πως εμπνεύστηκε το "Αγροτικό κοντσέρτο", όταν το 1927 επισκέφτηκε τη Λάντοβσκα στο εξοχικό της στο Saint-Leu-la-Forêt, ένα τόπο που ξεχείλιζε ενέργεια...Εκεί, όπου κάποτε έζησε ο Κουπρέν και περπάτησαν οι Ρουσώ  και  Ντιντερό...

Ο συνθέτης με νοσταλγία πάντα έλεγε πως δούλεψαν μαζί μέτρο-μέτρο, με πολλές από τις  προτάσεις και υποδείξεις της Λάντοβσκα σχετικές με το τσέμπαλο να ενσωματώνονται στη σύνθεση...
Οι συζητήσεις τους κράταγαν ώρες, που ο Πουλένκ χαρακτήρισε "μαγικές στιγμές".
Τη δε εκτέλεση της Λάντοβσκα ένα "θαύμα" και κείνη "θαυματοποιό"...

Ο Πουλένκ επιθυμούσε διακαώς να αποδείξει πως το τσέμπαλο μπορούσε να είναι ένα όργανο της σύγχρονης εποχής και όχι ένα ξεπερασμένο και απλώς ιστορικού ενδιαφέροντος, μουσικό μέσο.
Όμως και η Λάντοβσκα λάτρεψε τη σύνθεση του φίλου της Πουλένκ, που σύμφωνα με δική της ομολογία τής άρεσε να εκτελεί, καθώς τήν έκανε να "νοιώθει ξέγνοιαστα και την πλημμύριζε χαρά".

Poulenc: Concert champetre - I. Adagio - Allegro molto, Wanda Landowska:

Rubens - Strozzi: "Οι Τρεις Χάριτες"...

 

Peter Paul Rubens: "The 3 Graces", Prado

"Ο Ρούμπενς τράνταξε συθέμελα τη ζωγραφική με την κρυμμένη δύναμη
και την εσωτερική ζωή που έβαζε στο καθετί.

Κάλλιστα θα χαρακτηριζόταν ο Όμηρος της ζωγραφικής". (kathimerini)

Rubens self portrait

Αυτά έγραψε ο  Ευγένιος Ντελακρουά  για τον γεννημένο σαν σήμερα, 28 Ιουνίου 1577, Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς, ενός από τους σημαντικότερους Φλαμανδούς ζωγράφους.

Εξαιρετικά παραγωγικός ο Ρούμπενς, διακρίθηκε για τα ελκυστικά μυθολογικά θέματα του και ιδιαίτερα  για τον τρόπο που απέδιδε τις γυναίκες με απαλές πινελιές, ως πληθωρικές φιγούρες γεμάτες αισθησιασμό και ηδονή. Αυτό το στυλ ήταν πολύ δημοφιλές εκείνη την εποχή και οδήγησε σε όρους όπως το "Rubenesque" για να περιγράψουν τα ηδονικά γυναικεία γυμνά.

"Ζωγραφίζω τους  γυναικείους γλουτούς στρογγυλεμένους,
με τρόπο που να θέλω να απλώσω το χέρι και να χαϊδέψω τη σάρκα..."

(Ρούμπενς)

Peter Paul Rubens: "The 3 Graces"
Palazzo Pitti

Φαίνεται πως από τα πολύ αγαπημένα έργα του Φλαμανδού καλλιτέχνη ήταν "Οι τρεις Χάριτες" , αν σκεφτούμε πως αποτύπωσε το θέμα αρκετές φορές. Εκείνο δε που σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο Πράδο δεν το αποχωρίστηκε ποτέ. Βρισκόταν στην προσωπική συλλογή του ως το θάνατό του. 

Απεικονίζει τις τρεις θεότητες, κόρες κατά μια εκδοχή του Διονύσου και της Αφροδίτης  αγκαλιασμένες σχηματίζοντας  κύκλο με τη θέση των ποδιών τους να υποδηλώνει χορευτική κίνηση. Οι χρωματικές επιλογές του ζωγράφου με τον καταγάλανο ουρανό στο βάθος και τη μοσχοβολιστή γιρλάντα από ανθισμένα λευκά και κόκκινα τριαντάφυλλα που κρέμεται πάνω από τα αισθησιακά κορμιά των Χαρίτων, σκιαγραφούν ένα "λαχταριστό" σκηνικό...
Μόνη πηγή φωτός ο ήλιος, που καθώς φιλτράρεται περνώντας μέσα από τα πυκνά δέντρα, λούζει πρόσωπα και χώρο με το φως του...

Peter Paul Rubens: "The 3 Graces"
dulwichpicturegallery

Στη λάβρα του αισθησιασμού που αναδύει το εικαστικό, μόνη δροσιά το νερό που τρέχει ορμητικά από το συντριβάνι στα δεξιά...Πάνω του ένας ερωτιδέας κρατώντας το  κέρας της αφθονίας, θαυμάζει το χορό των γυναικών , που η ανάλαφρη κίνησή τους αντηχεί τη θαυμαστή λαμπρότητά τους. 

Θέαινες της γοητείας και του κάλλους οι Χάριτες, αλλά και της φύσης και της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Αγαπούσαν ο,τιδήποτε καλαίσθητο, πρέσβευαν την ομορφιά, στοιχείο που έκανε τους ανθρώπους να πιστεύουν πως εκτός από τις Μούσες, ήταν και οι Χάριτες  που τούς έδιναν τα ταλέντα και τις δεξιότητες για την τέχνη.
Ο Όμηρος ισχυρίζεται πως οι Χάριτες ήταν μέρος της ακολουθίας της Αφροδίτης και συχνά υμνούσαν τη θεά της ομορφιάς, όπως αναφέρεται στο εκπληκτικό μαδριγάλι "Le tre grazie a Venere - Οι Τρεις Χάριτες προς την Αφροδίτη" της βενετσιάνας Barbara Strozzi  από το βιβλίο της "Μαδριγάλια για 2,3,4 ή 5 φωνές".

 "Bella madre d’Amore 

anco non ti ramembra

 che nuda avesti di bellezze il grido, 

in sul troiano lido,
dal giudice pastore..."

Barbara Strozzi 

Να θυμίσουμε πως η σύγχρονη του Ρούμπενς, Barbara Strozzi υπήρξε μια τεράστιας φήμης Ιταλίδα τραγουδίστρια και συνθέτρια του πρώιμου μπαρόκ. Ήταν νόθα κόρη  ενός καταξιωμένου ποιητή και διανοούμενου της Γαληνοτάτης Βενετίας και μιας υπηρέτριάς του. Ο πατέρας της την αναγνώρισε και φρόντισε για την σωστή μόρφωσή της, όταν κατάλαβε την κλίση της στη μουσική τέχνη. Έτσι ανέθεσε την εκπαίδευση της στον Francesco Cavalli.
Η Στρότσι ανήκει στις λίγες  γυναίκες της εποχής που έκαναν καριέρα συνθέτριας και κατέκτησαν δημόσια αναγνώριση. Εξέδωσε αρκετούς τόμους έργων κοσμικής και εκκλησιαστικής, οργανικής ή φωνητικής μουσικής, γεγονός που φανερώνει τη μεγάλη παραγωγικότητα και επιτυχία της.
Ίδρυσε την Accademia degli Unisoni με πολλές υψηλές προσωπικότητες στους κόλπους της. Το ταλέντο της στο τραγούδι επαινούνταν από πολλούς και "η φωνή της παρομοιαζόταν με αυτή του Αμφίονα και του Ορφέα, καθώς και με τον ήχο της αρμονίας των σφαιρών".

Το ομοφωνικού χαρακτήρα μαδριγάλι της Στρότσι εμπλουτίζεται με αντιστικτικά περάσματα, ενώ υπάρχουν φράσεις του ποιητικού κειμένου που "χρωματίζονται" μουσικά προκειμένου να αποδοθεί το εκφραστικό τους περιεχόμενο και να ενισχυθεί το παιχνιδιάρικο, αισθησιακό και ελαφρώς ειρωνικό τους ύφος.

Το ιταλικό κείμενο παίζει με τον μύθο της "Κρίσης του Πάρη", όπου η Αφροδίτη κέρδισε το μήλο της έριδος επιδεικνύοντας τη γυμνή της ομορφιά. Ο ποιητής την πειράζει που τώρα επιλέγει να στολίζεται με βαριά ρούχα, καταλήγοντας στο διαχρονικό συμπέρασμα του ερωτικού παιχνιδιού πως η ομορφιά που κρύβεται και αρνιέται, γίνεται ακόμα πιο ποθητή:

Μάνα του έρωτα γλυκιά, ακόμα δεν θυμάσαι που

ολόγυμνη κέρδισες της ομορφιάς το στέμμα;

Στης Τροίας την ακρογιαλιά,

τον κριτή σου σαν κοιτούσες,

τον βοσκό εκείνον, που με θάμβος σ' αντίκρυζε;

Κι αν γυμνή αρέσεις ακόμα

και στα μάτια των απλών βοσκών της Ίδης,

φιλάρεσκη κυρά μου,

γιατί με τόσα στολίδια και τόσα ακριβά μεταξωτά

πασχίζεις να κρυφτείς απ’ των εραστών σου το βλέμμα;

Ή ντύσε τις Χάριτες και τους γυμνούς σου Έρωτες

ή πέταξε κι εσύ μακριά τα πέπλα, τα στολίδια, τους μανδύες.

Απ’ τα λατρευτά σου μέλη τίποτα κρυφό ας μην απομείνει!

Γελάς και δεν απαντάς...

Α, ναι, τα κρύβεις, τα σκεπάζεις όλα!

Γιατί καλά γνωρίζεις πως πιο πολύ ποθείται,

και πιο ακριβά απ' όλα πάντα εκτιμάται,

η ομορφιά εκείνη που αρνιέται να δοθεί.

Barbara Strozzi : "Le tre grazie a Venere":

Τελικά, οι "Τρεις Χάριτες" για τον Ρούμπενς δεν ήταν μόνο ένα αριστούργημα της ζωγραφικής του, αλλά μια συμπύκνωση του ιδανικού της ομορφιάς που υπηρετούσε ολόκληρη η μπαρόκ εποχή. Την ίδια ομορφιά που ο ζωγράφος απέδωσε με φως, χρώμα και σάρκα, η Στρότσι έντυσε με φωνές και μουσική. Στον καμβά του ενός και στις νότες της άλλης, οι Χάριτες εξακολουθούν να χορεύουν αιώνια, υπενθυμίζοντάς μας πως οι τέχνες συνομιλούν μεταξύ τους, υμνώντας το κάλλος, τον έρωτα και τη δημιουργική δύναμη του ανθρώπου...

"Αdiemus" : Ίχνη από ήλιου ακτίνα...

pexels.com

Ήταν το πρώτο ταξίδι μου στην Αμερική…

Θυμάμαι μπήκα στο αεροπλάνο και κάθισα στη θέση μου, που έβλεπε στο φτερό.

Προσδέθηκα και άρχισα να εξερευνώ όλα εκείνα τα κουμπάκια τεχνολογίας στο κάθισμα και την πλάτη του μπροστινού μου.

Ακουστικά, τίτλοι από ταινίες ή είδη μουσικής με δεκάδες επιλογές.

Βλέπεις, το ταξίδι ήταν υπερατλαντικό και έπρεπε να περάσει κάπως η ώρα.

Είχα αποφασίσει να ξεκινήσω με “Bασικό ένστικτο” και “Μονομάχο” για τη συνέχεια, αν δεν με έπαιρνε ο ύπνος…

Ξαφνικά η σύνδεση σταμάτησε και στην οθόνη εμφανίστηκαν αεροπλάνα της Delta, διαφημίζοντας τον στόλο της με μια μουσική να τη συνοδεύει, κάπως περίεργη στο συνδυασμό της.

Ενώ η μελωδία ήταν βατή, ευχάριστη,…ταξιδιάρικη…οι λέξεις δεν έμοιαζαν με κάποιες των γνωστών γλωσσών.

Ο ήχος υποβλητικός, δημιουργούσε ατμόσφαιρα λιτανείας…

Μία φωνητική μελωδία χέρι-χέρι με τα όργανα της συμφωνικής έχτιζαν μια σύνθεση επική!

Συλλαβικοί βοκαλισμοί με μουσική επένδυση από κλασική ορχήστρα.

Η πτήση ήταν δεκάωρη…

Ούτε ο Ράσελ Κρόου, ούτε κι η Σάρον Στόουν διέκοψαν το ταξίδι του νου, που ζητούσε ξανά και ξανά την παράξενη μελωδία, που διαφήμιζε τον αεροπορικό στόλο της Delta Airlines .


“Ariadiamus late…ariadiamus da…”


Κάθε που τέλειωνε, πατούσα το κουμπί να ξαναρχίσει.

Ασύνορο ποτάμι οι σκέψεις μου σ’ένα πλάνο πρωτόγονο.

Στον κήπο της ψυχής φυτεμένοι οι ακαταλαβίστικοι στίχοι.

Και το βλέμμα πλανιόταν, μια έξω από το στρογγυλό παραθυράκι-διέκρινα σιωπές να διασχίζουν τα πάλλευκα νέφη-και μια μέσα στο φτερωτό πουλί με τις συλλαβές από τα ακουστικά να ζυμώνονται για ν’ακούσεις πώς ανατέλλει ο ήλιος!

Oι παιδικές, χορωδιακές φωνές, άρωμα βαλσαμικό, που διαχεόταν στο μικρό, απέραντο σύμπαν!



Τις επόμενες μέρες αναζήτησα το έργο, που με τα φωνήματα και τις ατμοσφαιρικές μελωδίες του είχαν αφήσει στην ψυχή μου ίχνη από ήλιου ακτίνα.

dailymail

Η ουράνια μουσική ήταν του Ουαλλού Karl Jenkins.

“Αdiemus”

H γλώσσα, που μου ακουγόταν ακαταλαβίστικη ήταν δικής του εφεύρεσης.

Γλώσσα, που με το άκουσμά της να μην παρασύρει τον ακροατή από το μέταλλο της φωνής.

Ο συνθέτης δεν είπε ποτέ από πού προέρχεται, έτσι πολλοί προσπάθησαν να δώσουν τη δική τους ανάλυση-ερμηνεία στον όρο adiemus, με επικρατέστερη την εκδοχή του λατινικού ρήματος audire, που σημαίνει ακούω και στο χρόνο του μέλλοντα: audiemus=θα ακούσουμε.

Στο ξύπνημα αυτού του όμορφου καλοκαιρινού πρωινού, “θα ακούσουμε”, λοιπόν, μουσική γεμάτη πινελιές ζωγραφισμένες πάνω σ’ ένα ηχητικό καμβά, που μοιάζει περίπλοκος, όμως μεγαλειώδης.

Μουσική, έμπλεη μυστικισμού, στις παρυφές του μουσικού έπους δοσμένου με απίστευτη κομψότητα.

“Θα ακούσουμε”, απόκρυφα, μυστηριακά σκιρτήματα.

“Θα ακούσουμε” κείνα τα μουσικά ίχνη, που άφησε η ακτίνα του ήλιου, όταν στο πρώτο ταξίδι μου στην Αμερική νέφη κι όνειρο μαζί…δώσανε την ψυχή μου στον άνεμο, να χορτάσει πέταγμα!

Karl Jenkins, “Αdiemus”:

To κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Λεμέσεφ, ο κορυφαίος ρώσος τενόρος

Γεννημένος τον Ιούλιο του 1902, ο Σεργκέι Λεμέσεφ θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους λυρικούς τραγουδιστές, με μια ασυνήθιστα απαλή και ελαφριά χροιά φωνής.
Ανέπτυξε μια τεχνική στην ερμηνεία του, απαράμιλλης ομορφιάς, με την οποία μπορούσε να αποδίδει υψηλής έκτασης νότες με πλούσια, γεμάτη φωνή, πλήρη και ανδροπρεπή, που οι ειδικοί απορούσαν και αδυνατούσαν να εξηγήσουν πώς γινόταν αυτό!!!
Ιδιαίτερα αγαπητός και δημοφιλής στους θαυμαστές της οπερατικής τέχνης, θεωρείται η εθνική φωνή της Ρωσίας.

Από το 1931 ως το 1956 ήταν ο κορυφαίος τενόρος των Μπολσόι.

Τον πολύ βαρύ χειμώνα του '42 αρρώστησε από πλευρίτιδα και οξεία πνευμονία, με αποτέλεσμα να του αφαιρεθεί ο ένας πνεύμονας. Παρ'όλη την κατάστασή του συνέχισε να τραγουδά.
Οι εμφανίσεις του πυροδοτούν το φαινόμενο "Lemeshev-μάνια".
Αιώνιος αντίπαλος του επίσης κορυφαίου τενόρου των Μπολσόι, Koζλόφσκυ, είχε φανατικές θαυμάστριες,που χαριτολογώντας καλούνταν "lemeshistki", ενώ στο απέναντι στρατόπεδο ήταν οι λεγόμενες "kozlovityanki".

Το ταλέντο του αναγνωρίστηκε με το ρόλο του Λένσκυ, που τραγούδησε στο Harbin το 1927,σε ηλικία 25 χρονών, απ'όπου και η φωτογραφία.

Προς τιμήν της ηθοποιού Όλγας Κνίππερ, χήρας του Άντον Τσέχωφ,οι δυο τενόροι, Kozlovsky και Lemeshev αυτοσχεδίασαν πάνω στην γνωστή αυτή άρια του Tchaikovsky.

Ο Lemeshev πέθανε σαν σήμερα, 26 Ιουνίου του 1977 σε ηλικία  75 χρονών.
Τριάντα εφτά χρόνια μετά το θάνατο του ο Lemeshev  εξακολουθεί να είναι αγαπητός και να θαυμάζεται .
Το όνομά του αποτελεί σύμβολο  φωνητικής αριστείας .
Συχνή είναι η φράση: "το τραγούδι του ρέει σαν του Lemeshev" εννοώντας την αβίαστη,όμορφη, ελεύθερη φωνή.

Προσκεκλημένος των Ηνωμένων Εθνών τραγούδησε στις 29 Νοέμβρη του 1948, με τον Makarov να τον συνοδεύει στο πιάνο, απ'όπου και η ζωντανή ηχογράφηση, που σας κοινοποιώ, σε μια εκτέλεση της άριας Nadir's Romance από τους "Αλιείς Μαργαριταριών" του Μπιζέ.

Το κείμενο έχει δημοσιευτεί και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Ένα “Κονσέρτο” για την Παγκόσμια ημέρα Μουσικής...

 

Πολύ καλημέρα σας!

Παγκόσμια ημέρα της Μουσικής σήμερα κι έτσι κινούμαστε σε ρυθμούς και ηχοχρώματα, τέτοια, που μας συμπαρασύρουν στη γλυκιά τους δίνη και μας γεμίζουν αληθινά συναισθήματα και μαγικές εικόνες !

Θηλυκού γένους η μουσική πάντα κρύβει, ως γυναίκα λίγο μυστήριο…

Ετσι, η Κυριακάτικη Πόρτα μας, ανοίγει με μια έμπνευση, που έρχεται από μια γυναίκα αινιγματική, που περπατά στους δρόμους της Νέας Υόρκης αλλά κι ένα κονσέρτο του Βιβάλντι…

Ηταν ένα κονσέρτο για βιολί του ιταλού συνθέτη, που τα μοτίβα του εμπνέουν το “Κονσέρτο” του Μάνου Χατζιδάκι όταν στην πολύβουη 5η Λεωφόρο της Νέα Υόρκης κι ανάμεσα στο πλήθος περπατά μια γυναίκα μόνη.

Άγνωστη, μα που η μορφή και το αχνό χαμόγελό της χαρακώνει την ψυχή του συνθέτη και σχηματοποιείται ως Τζοκόντα, μιας και κείνη τη στιγμή η μοίρα των θεών τον ήθελε να χαζεύει τη βιτρίνα του Rizzoli, (το βιβλιοπωλείο της αμερικανικής μεγαλούπολης) κι ένα βιβλίο για τον Ντα Βίντσι με την Τζοκόντα στο εξώφυλλο του…


Πόσο περίεργα γίνανε όλα και πόσο πιο περίεργα γεννήθηκαν, όταν στ’αυτιά του ήχησε του Βιβάλντι το κονσέρτο, που’χε ακούσει κάποιες μέρες νωρίτερα…
Πόσο μαγικά δημιουργείται μια σύντομη και παροδική οπτασία κάποιου παραδείσου…

Αχ, μουσική μου!

Πώς μετατρέπεις σ’ ορατά, όλα τ’ αόρατα!

Δίνεις φωνή σ’ό,τι βουβό κάνει να σκιρτά ολάκερη η υπόστασή μας!

Άυλη με μορφή καθάρια, των αγγέλων αδερφή, που στο σύμπαν πλανιέται δίχως κορμί.


Λες κι αυτή η μουσική διαθέτει ένα δίχτυ αόρατο, που σε τυλίγει ευθύς όταν ακούγεται… Τόνοι, ημιτόνια μέσα σου μπλεγμένα σαν κείνη τη θάλασσα, την ήρεμη, αλλά βαθιά και συ εκούσιος δύτης να βουτήξεις στο βυθό της…

Μικροί καημοί μουρμουρίζουν απροσδόκητα κι ίσκιοι καλοκαιρινών μεσημεριών σού χαρίζονται να ξαποστάσεις.

Φορούν πουέντ οι πεταλούδες και βηματίζουν πάνω στις χορδές του μαντολίνου και στο κατόπι, χέρι αόρατο μεταμορφώνει σ’άγγελους τις νότες να μετεωρίζονται…

Μάνος Χατζιδάκις - Το Χαμόγελο Της Τζοκόντας, Το Κονσέρτο 

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

"Η μάχη των Ούννων" : F.Liszt - W.V Kaulbach

"Μάχη των Ούννων", Wilhelm von Kaulbach-Νέα Πινακοθήκη Μονάχου

Ο Αττίλας, βασιλιάς των Ούννων, ο λεγόμενος και "μάστιγα του Θεού", έσπερνε τον τρόμο και τον θάνατο στην ανατολική και δυτική ρωμαϊκή αυτοκρατορία, νικώντας κατά κράτος τις λεγεώνες των Ρωμαίων.

           Μάχη των Εθνών, Αλφόνς Ντε Νεβίλ

Τον Ιούνιο του 451, και συγκεκριμένα σαν σήμερα 20 του μήνα, στα Καταλαυνικά πεδία της Γαλατίας, ο Ρωμαίος στρατηγός Φλάβιος Αέτιος με έναν πολυπληθή στρατό κατάφερε μετά από σκληρή και φονική μάχη να νικήσει τις ορδές των Ούννων και να αναχαιτίσει την καταστροφική πορεία του Αττίλα.

Η μάχη στα Καταλαυνικά πεδία είναι γνωστή σαν "Μάχη των Εθνών".


Ο φιλόσοφος του 6ου αιώνα Δαμάσκιος αναφέρει  ότι:

"...κανείς δεν επέζησε παρά μόνο οι αρχηγοί των δυο πλευρών!Ακόμα και τα φαντάσματα εκείνων που έπεσαν στη μάχη συνέχισαν τον αγώνα για τρεις ολόκληρες μέρες και νύχτες ,με τις ψυχές των νεκρών πολεμιστών να συνεχιζουν να πολεμούν και κατά τη διάρκεια, που ανυψώνονταν στον ουρανό!"

Την ιστορική αυτή μάχη αποτύπωσε στον καμβά ο γερμανός Wilhelm von Kaulbach με τίτλο: "Die Hunnenschlacht - Η μάχη των Ούννων".
Ο καλλιτέχνης δεν αποτυπώνει απλά την πολεμική σύγκρουση, αλλά συνθέτει ένα δραματικό και αποκαλυπτικό όραμα της βίας και του θανάτου. Στο έργο κυριαρχεί η ένταση της μάχης, καθώς πολεμιστές και άλογα συμπλέκονται σε μια ακατάπαυστη δίνη κίνησης, ενώ το σκοτεινό και φορτισμένο φόντο, σε συνδυασμό με τον έντονο φωτισμό, ενισχύει τη δραματικότητα της σκηνής. Οι μορφές των πολεμιστών θυμίζουν σκιές που εξακολουθούν να μάχονται ακόμη και πέρα από τον θάνατο, σαν ψυχές παγιδευμένες σε μια αιώνια αναμέτρηση. Με αυτόν τον τρόπο, ο ζωγράφος μετατρέπει τη σύγκρουση σε σύμβολο της ανθρώπινης μοίρας, αναδεικνύοντας τη φρίκη του πολέμου, τη ματαιότητα της δόξας και την αδιάκοπη πάλη ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο.

Βλέποντας τον πίνακα το 1857 ο Φραντς Λιστ στην επίσκεψή του στο ατελιέ του ζωγράφου, συγκλονίζεται. Σε επιστολή του προ την πριγκίπισσα Βιτγκενστάιν γράφει:

"Όσο για τον Kaulbach πιστεύω ότι είναι πραγματικά σπουδαίος. Πείτε του ότι τρέφω τεράστιο σεβασμό προς το πρόσωπο και την τέχνη του και ότι εκτιμώ πολύ τη φιλία του. Όταν ολοκληρώσω τη Συμφωνία που γράφω αυτή την περίοδο, θα προσπαθήσω να μελοποιήσω έναν από τους πίνακές του, το "Hunnenschlacht", για παράδειγμα…"

Η έμπνευση δεν άργησε να έρθει. Το ομώνυμο συμφωνικό ποίημα του Λιστ είναι χωρισμένο σε 2 μέρη.

Το πρώτο μέρος allegro non troppo piu mosso αποτυπώνει την ατμόσφαιρα των οργισμένων πολεμιστών πριν τη μάχη, την έναρξη και την αγριότητά της. Ο Λιστ υποδεικνύει έναν χρωματικό τόνο σκοτεινό, ώστε όλα τα όργανα να ακούγονται σαν φαντάσματα.

Καθώς ο Φραντς Λιστ δεν αποσκοπούσε στην απλή απεικόνιση της πάλης ανάμεσα σε δυο λαούς, αλλά της αναμέτρησης μεταξύ πολιτισμού και βαρβαρότητας και κυρίως -ως θεοσεβούμενος- χριστιανισμού και ειδωλολατρίας επιλέγει για την έναρξη του δεύτερου μέρους τη γρηγοριανή μελωδία "Crux fidelis", εκθέτοντας με αυτό τον τρόπο τη νίκη των χριστιανικών δυνάμεων. Ο συνθέτης με ευφάνταστη ανάπτυξη της δυναμικής και τον πλούτο των ηχοχρωμάτων οδηγεί σιγά-σιγά στο θριαμβευτικό φινάλε. Το λαμπρό, μεταμορφωτικό, αιώνιο φως της αρετής λούζει την πλάση...

Η πρεμιέρα της μεγαλειώδους σύνθεσης έγινε το Δεκέμβριο του 1857 στη Βαϊμάρη με τον ίδιο τον Φραντς Λιστ να οδηγεί την ορχήστρα προκαλώντας ξέφρενο ενθουσιασμό...

Το ακούμε από την Φιλαρμονική του Βερολίνου και τον Zubin Mehta, ενώ ακολουθεί το γρηγοριανό Crux fidelis.

F.Liszt – Hunnenschlacht-Part 1, Ζ.Mehta

F.Liszt – Hunnenschlacht-Part 1, Ζ.Mehta

Crux Fidelis:

Το έργο μεταγράφηκε για πιάνο, 2 πιάνα και πιάνο με 4 χέρια.
Μια μεταγραφή του συμφωνικού ποιήματος για πιάνο από το γνωστό "φαινόμενο δεξιοτεχνίας",τον βιρτουόζο Matthew Cameron.