Μωρίς Ραβέλ: "Γκροτέσκα Σερενάτα", η νεανική ειρωνεία μιας μελλοντικής ιδιοφυΐας...

Ο Μωρίς Ραβέλ υπήρξε μια από τις πιο εκλεπτυσμένες μορφές της μουσικής των αρχών του 20ού αιώνα. Ένας δημιουργός με σπάνια προσήλωση στην τεχνική ακρίβεια και μια εσωτερική, συγκρατημένη φαντασία που συχνά έκρυβε πίσω από μια ευγενική, αινιγματική προσωπικότητα. Γεννήθηκε στις 7 Μαρτίου 1875 στο Σιμπούρ κοντά στα γαλλο-ισπανικά σύνορα, σε ένα περιβάλλον όπου συνυπήρχαν διαφορετικές πολιτισμικές επιρροές.
Ο πατέρας του, μηχανικός εφευρέτης ελβετικής καταγωγής, καλλιεργούσε την αγάπη για την τεχνολογία και τις μηχανές, ενώ η μητέρα του, βασκικής καταγωγής, του μετέδωσε από νωρίς τη γοητεία των ισπανικών και λαϊκών μουσικών ιδιωμάτων. 
Από νεαρή ηλικία φανερώθηκε το ασυνήθιστο ταλέντο του, η ευαισθησία του στο ηχόχρωμα, η ρυθμική ευρηματικότητα και η ιδιαίτερη αίσθηση μορφής τον ξεχώρισαν ήδη από τα χρόνια των σπουδών του στο Παρίσι. Ακόμη πριν καθιερωθεί ως ένας από τους μεγάλους τεχνίτες της ενορχήστρωσης, ο νεαρός Ραβέλ είχε αρχίσει να πειραματίζεται με το πιάνο, αναζητώντας μια γλώσσα που θα συνδύαζε φαντασία, ειρωνεία και λεπτότητα.

Μέσα σ' αυτό το δημιουργικό ξεκίνημα γεννήθηκε το 1893 η "

H τάξη πιάνου του Charles de Beriot. Πρώτος στ' αριστερά, ο 18χρονος Ραβέλ

Sérénade grotesque, M.5", ένα σύντομο έργο για πιάνο που συνέθεσε σε ηλικία μόλις 18 ετών. Παρότι πρόκειται για πρώιμη δημιουργία, διακρίνεται ήδη η ιδιαίτερη μουσική ιδιοσυγκρασία του συνθέτη. Το έργο φέρει έντονα τα ίχνη της επιρροής του Εμανουέλ Σαμπριέ, κυρίως στην τολμηρή αρμονική γραφή και στη ζωηρή, ιδιότροπη ρυθμικότητα. Ο ίδιος ο Ραβέλ αργότερα παραδεχόταν με ειλικρίνεια: "L’influence d’Emmanuel Chabrier était visible dans la Sérénade grotesque pour piano". Η επίδραση αυτή του φάνηκε τόσο έντονη, ώστε προτίμησε να μην επιτρέψει τη δημοσίευση του έργου όσο ζούσε.

Ο τίτλος της σύνθεσης δεν είναι τυχαίος. Η λέξη "Γκροτέσκα" αντανακλά τη φαντασμαγορική υπερβολή της μουσικής της. Απρόσμενες ρυθμικές ιδέες, πικάντικες αρμονίες και έντονες αντιθέσεις δημιουργούν μια θεατρική, παιγνιώδη και σαρκαστική ατμόσφαιρα. Οι μουσικολόγοι μιλούν για διάθεση "κωμική", μια ιδιόμορφη μουσική φάρσα όπου η ειρωνεία συνυπάρχει με τη λυρική ευαισθησία.

Το έργο, γραμμένο σε φα δίεση ελάσσονα, έχει σχετικά απλή μορφή. Ένα τραχύ, ατίθασο κύριο μέρος, χαρακτηρισμένο στην παρτιτούρα ως "très rude", πλαισιώνει ένα πιο αργό, έντονα λυρικό κεντρικό επεισόδιο, στο οποίο η μουσική αποκτά απρόσμενη συναισθηματική ένταση. Οι οδηγίες εκτέλεσης είναι εξαιρετικά λεπτομερείς και αποκαλύπτουν ήδη την ιδιαίτερη φροντίδα του Ραβέλ για την ηχητική υφή. Ενδείξεις όπως "pizzicatissimo" επιχειρούν να μεταφέρουν στο πιάνο την ψευδαίσθηση των εγχόρδων.

Ο Ραβέλ(δεξιά) με τον φίλο και συμφοιτητή του, Ρικάρντο Βίνιες

Μέσα στην ολιγόλεπτη διάρκειά του, το κομμάτι εναλλάσσει δυσαρμονικές χειρονομίες με λυρικές εκφράσεις και συγκοπτόμενους ρυθμούς που θυμίζουν εντυπωσιακά τη ρυθμική ελευθερία της τζαζ.

Η "Γκροτέσκα Σερενάτα" αφιερώθηκε στον στενό φίλο και συμφοιτητή του Ραβέλ, τον πιανίστα Ρικάρντο Βίνιες, ο οποίος φαίνεται πως την παρουσίασε σε μια πρώτη άτυπη εκτέλεση το 1901. Ωστόσο το έργο σύντομα παραμελήθηκε και παρέμεινε άγνωστο για δεκαετίες. Η παρτιτούρα δημοσιεύθηκε σχεδόν σαράντα χρόνια μετά τον θάνατο του συνθέτη.
Παρά τη σύντομη διάρκειά της, η "Γκροτέσκα Σερενάτα" αποτελεί ένα συναρπαστικό ντοκουμέντο της πρώιμης δημιουργικής φαντασίας του Ραβέλ και αξίζει κανείς να την μελετήσει. Μέσα της κάθε φιλόμουσος θα διακρίνει την ιδιαίτερη αγάπη του τιμώμενου σήμερα συνθέτη για τα ηχοχρώματα, την παιχνιδιάρικη ρυθμική ευρηματικότητα και την ευαισθησία στις λεπτές αρμονικές αποχρώσεις, στοιχεία που αργότερα θα λάμψουν σε ώριμα αριστουργήματά του...

Ravel: "Sérénade grotesque, M.5"

(στο πιάνο ο Jean-Yves Thibaudet)

Για τον Μωρίς Ραβέλ υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!