Βέρντι: "Ριγκολέτο", σαν σήμερα η πρεμιέρα...

Έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα, 11 Μαρτίου 1851 στο θέατρο "Λα Φενίτσε" της Βενετίας, με εξαιρετική επιτυχία.

Το λιμπρέτο του "Ριγκολέτο" βασίζεται στο θεατρικό έργο του Ουγκώ: "Ο βασιλιάς διασκεδάζει".

Ο ρόλος του τίτλου είναι ένας γελωτοποιός στην Αυλή του Δούκα της  Μάντουας, που συνηγορεί στον έκλυτο βίο του αφεντικού του και περιγελά κάθε κοπέλα και την οικογένειά της που πέφτουν στα δίχτυα του.

Κοστούμια για το ρόλο του Ριγκολέτο
(docplayer.es)

Ο Δούκας όμως, κάποια στιγμή αποπλανεί και την κόρη του Ριγκολέτο...
Ετσι, θέλοντας να εκδικηθεί  για την χαμένη τιμή της, οργανώνει την δολοφονία του δούκα.
Η Τζίλντα ανακαλύπτει τα σχέδια του πατέρα της κι αποφασίζει να σώσει τον αγαπημένο της. Μεταμφιέζεται και κείνος αντί του Δούκα, σκοτώνει την κόρη του.


Ο Βέρντι, βρίσκει ευκαιρία μέσα από το κείμενο του Ουγκώ, να περιγράψει τη χυδαία ατμόσφαιρα της εποχής του, το αυταρχικό καθεστώς, όπου επικρατεί η αμετροέπεια, η ανηθικότητα και το ανεξέλεγκτο. Να περιγράψει μια κοινωνία  που δεν σέβεται νόμους και κανόνες, επιβραβεύει την ασωτία και δεν χαλιναγωγεί τα πάθη της. Πρόκειται, για σοφά γραμμένο, έργο, που δεν σκοτώνει τον πρωταγωνιστή, αλλά του επιφυλάσσει το τραγικότερο φινάλε: τον αφήνει να ζήσει με τις Ερινύες να τον κατατρέχουν.

  Φελίτσε Βαρέζι, o πρώτος Ριγκολέτο
(docplayer.es)

Πρώτος Ριγκολέτο στην πρεμιέρα της Βενετίας ήταν ο Φελίτσε Βαρέζι, που όπως λέγεται  δεν αισθανόταν καθόλου άνετα με την ψεύτικη καμπούρα που θα έπρεπε να φορά, και παρότι ήταν ένας αρκετά έμπειρος λυρικός τραγουδιστής, καταλήφθηκε από πανικό όταν ήρθε η σειρά του να μπει στη σκηνή.
Ο Βέρντι που κατάλαβε τη δύσκολη θέση που βρισκόταν ο Φελίτσε, τον έσπρωξε βίαια πάνω στη σκηνή, και τελικά εμφανίστηκε με ένα αδέξιο τρέκλισμα.
Είχε όμως το ρόλο ενός γελωτοποιού, το κοινό νόμισε ότι ήταν μέρος του ρόλου και τον καλοδέχτηκε...

Σας κοινοποιώ ολόκληρη την παράσταση στην κινηματογραφική της εκδοχή με σπουδαίους συντελεστές:
Ingvar Wixell στους ρόλους του Ριγκολέτο και του Μοντενέρα(του ατιμασμένου πατέρα που περιγελά ο Δούκας και ο γελωτοποιός του),
Edita Gruberova στο ρόλο της κόρης Τζίλντα και ο
Luciano Pavarotti στο ρόλο του ακόλαστου και φιλήδονου Δούκα.
Στο πόντιουμ ο Riccardo Chailly.

Για όσους δεν έχετε τον χρόνο επικεντρωθείτε στο τραγικό φινάλε, βίντεο του οποίου παραθέτω παρακάτω από την ίδια παράσταση.

Υπενθυμίζω πως στην Α' Σκηνή και κατά τη διάρκεια διασκέδασης του Δούκα εμφανίζεται ο πατέρας Μοντενέρα  και κατηγορεί τον Δούκα πως εξαπάτησε την κόρη του.
Ο Ριγκολέτο χλευάζει αδιάντροπα τον γέρο-κόμη και τότε εκείνος εκστομίζει μια τρομερή κατάρα εναντίον του, να πάθει τα ίδια από την δική του κόρη, κάτι που κατατρομάζει τον Ριγκολέτο...
 Όταν ο καμπούρης ανακαλύπτει τη σχέση της κόρης του με το Δούκα, απαιτεί εκδίκηση, παρά τις αντιρρήσεις της Τζίλντα που του ζητά να τον συγχωρήσει.

Σκηνικό για την Γ' Πράξη της όπερας

Eκείνη την ώρα περνά ο Μοντενέρα (σύντομος αλλά κομβικός ρόλος) κι ανανεώνει την κατάρα του.(1:20:40)...
Συγκλονισμένος ο Ριγκολέτο παίρνει την απόφασή του για εκδίκηση (1:21:40)
Ακούγεται το ντουέτο: Sì! Vendetta, tremenda vendetta!-Ναι! Εκδίκηση, τρομερή εκδίκηση!"....
Μια εκδίκηση όμως που όπως βλέπουμε στρέφεται εναντίον του και κορυφώνεται δραματικά.

Στην τελευταία Γ΄ Πράξη, όταν μετά τη δολοφονία -υποτίθεται- του Δούκα κατά παραγγελία του γελωτοποιού ανακαλύπτει πως σκότωσε τη θυγατέρα του, ακούγεται σαν σπαρακτική κραυγή το καταληκτικό  ντουέτο τους: "Lassù in cielo-Στους ουρανούς ψηλά", με την κοπέλα να πεθαίνει στην αγκαλιά του πατέρα της και κείνον -μια φιγούρα τραγική- να αναφωνεί: "Η κατάρα του γερο Μοντενέρα πραγματοποιήθηκε":

"Lassù in cielo", Ingvar Wixell - Edita Gruberova 

Aποκορύφωμα στη βραδιά της πρεμιέρας υπήρξε η άρια του τενόρου Δούκα: "La donna è mobile-Η γυναίκα είναι άστατη", στην αρχή της Γ' Πράξης (στο παραπάνω βίντεο με την όπερα ολοκληρωμένη ακούγεται στο 1:26:40)

Ο συνθέτης, που ήξερε ότι είχε γράψει μια συναρπαστική μελωδία είχε βάλει τον Raffaele Mirate που υποδυόταν τον ρόλο του Δούκα και την εκτελούσε στις πρόβες, να ορκιστεί ότι δεν θα την τραγουδήσει πουθενά, ούτε καν θα σφυρίξει το θέμα της πριν τη δημόσια πρεμιέρα της όπερας. Όμως, ήταν τόσο μεγάλος ο ενθουσιασμός που τού προκαλούσε το κωμικό θέμα της άριας, που λέγεται πως δεν υπάκουσε και την μουρμούρισε, παίρνοντας φυσικά τις απαραίτητες προφυλάξεις.
Και ο Βέρντι είχε δίκιο!  Η μελωδία της "La donna è mobile" αποδείχτηκε απίστευτα πιασάρικη, τόσο που αμέσως μετά την πρεμιέρα στην Όπερα της Βενετίας καθιερώθηκε να ερμηνεύεται από τους Ενετούς γονδολιέρηδες...

"Η γυναίκα είναι άστατη σαν φτερό στον άνεμο

αλλάζει διάθεση και σκέψη.

Πάντα αξιαγάπητο, θελκτικό πρόσωπο

στο κλάμα ή στο γέλιο είναι ψεύτικο.

Είναι να λυπάσαι όποιον την εμπιστεύεται

και κείνον που την καρδιά του τής προσφέρει ασύνετα.

Κι όμως, δεν άκουσα ποτέ ναν' πλήρως ευτυχισμένος

όποιος πάνω στο στήθος της δεν γεύεται τον έρωτα

Η γυναίκα είναι άστατη σαν φτερό στον άνεμο

αλλάζει διάθεση και σκέψη"

Αξίζει να αναφερθεί πως αρκετά από τα μέρη της όπερας διασκευάστηκαν από μεταγενέστερους συνθέτες. 
Το δημοφιλές κουαρτέτο: "Bella figlia dell'amore-Όμορφη κόρη της αγάπης", (στο βίντεο με την όπερα ολοκληρωμένη ακούγεται στο 1:31:04), ερμηνεύεται στην Γ' Πράξη της όπερας:

"Όμορφη κόρη της αγάπης,

είμαι σκλάβος της γοητείας σου.

Μόνο μια σου λέξη θα μπορούσε 

ν' ανακουφίσει κάθε πόνο μου.

Έλα, άγγιξε το στήθος μου και νιώσε

πώς η καρδιά μου, χτυπά..."

Οι μουσικοαναλυτές έχουν χαρακτηρίσει το φωνητικό κουαρτέτο ως το "πλέον αριστουργηματικό του είδους, μια  περίπλοκα βιρτουόζικη μουσική απεικόνιση των τεσσάρων προσωπικοτήτων, (Δούκα, Μανταλένας, Ριγκολέτο και Τζίλντας)". 
Μεταγράφηκε για πιάνο το 1859 από τον μάστορα του είδους, Φραντς Λιστ με τον τίτλο: "Rigoletto Paraphrase", ενώ πέντε χρόνια αργότερα εκδόθηκε στο Παρίσι η "Fantasia on Rigoletto, Op.82" του Sigismond Thalberg.

Liszt: "Rigoletto Paraphrase", Shura Cherkassky:

Sigismond Thalberg: "Fantasia on Rigoletto, Op.82":

(Εχουν χρησιμοποιηθεί στοιχεία από το βιβλίο: "Ο κόσμος της όπερας", Φ.Μέντελσον, εκδ.Στοχαστής, σελ. 255, 258 και klik.gr)

Η "μάγισσα" αργή κίνηση στο Μοτσάρτιο κονσέρτο για πιάνο...

Ο Μότσαρτ την εποχή σύνθεσης του Κονσέρτου

 

Αυτή την ανοιξιάτικη μέρα, στις 10 του Μάρτη 1785 κάνει πρεμιέρα ένα κονσέρτο που κομίζει εαρινές ευωδιές, το αριστουργηματικό Κονσέρτο για πιάνο του Μότσαρτ Ν.21,  K. 467, σε Ντο μείζονα, τονικότητα που ενισχύει την ευχάριστη, αναζωογονητική αίσθηση. Κάποιοι μελετητές θεωρούν το άκουσμα της Ντο  ως έκφραση καθαρότητας, σιγουριάς, αυτοπεποίθησης, αλλά και ανάλαφρης αθωότητας. Μίξη μεγαλοπρέπειας - παιδικότητας.

Γράφτηκε μέσα σε διάστημα 4 εβδομάδων, ολοκληρώθηκε την παραμονή της πρώτης παρουσίασης κι αποτελεί ένα από τα Μοτσάρτια κομψοτεχνήματα, ένα λαμπρό παράδειγμα τεχνικής λαμπρότητας και μελωδικής εφευρετικότητας του συνθέτη.
Τιτλοφορείται και "Elvira Madigan", γιατί το αργό, 2ο μέρος του χρησιμοποιήθηκε ως μουσική επένδυση στην ομώνυμη σουηδική ταινία του '67 σε σενάριο και σκηνοθεσία του Bo Widerberg.

Αυτό το μέρος, το "Andante" προτείνω για ακρόαση στο ξεκίνημα της ημέρας...

Χειρόγραφη παρτιτούρα του "Andante" από το Piano Concerto No. 21

Το ήρεμο μουσικό θέμα της εισαγωγής εκτελούν τα μικρότερα τοξοτά έγχορδα, ενώ συνοδευτικά -παρέχοντας αρμονική βάση- παίζουν τα βαθύτερα τοξοτά.

Στην ορχήστρα χρησιμοποιούνται  σουρντίνες για να ακούγεται πάντα χαμηλά σε ένταση και με ονειρικό ηχόχρωμα, δημιουργώντας την κατάλληλη ατμόσφαιρα για το πιάνο που εισάγει την ίδια μελωδία συνοδευόμενο από το πιτσικάτο των εγχόρδων.

Το προτείνω σε μια εκπληκτική απόδοση από την Μιτσούκο Ουσίντα, ιδιαίτερα τρυφερή και συναισθηματική στην αργή κίνηση  τη χαρακτηρισμένη από τους μουσικολογους "μάγισσα", αλλά και κατά τον Ολιβιέ Μεσιάν(που πολλάκις είχε δηλώσει θαυμαστής του Σαλτσβουργιανού) μία "από τις ομορφότερες μελωδίες του Μότσαρτ και της μουσικής Ιστορίας!".

Μαλακό το παίξιμό της, εξαιρετικά ευγενές το άγγιγμα των πλήκτρων, εκφραστικότατη, "αδυσώπητα" αφοσιωμένη στην τέχνη της, η γιαπωνέζα ερμηνεύτρια!
Δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς, καθώς η μουσική του Μότσαρτ όπως έχει επανειλημμένως πει σε συνεντεύξεις της, είναι η ουσία της ανθρώπινης ζωής!

"Ο Μότσαρτ σε συγχωρεί", λέει... "Είναι σαν να αισθανόταν τύψεις για πράγματα που έκανε στη ζωή του και με τη μουσική του θέλησε να αναζητήσει τη συγχώρεση..."

Μην ξεχνάμε και την επιλογή της να ηχογραφήσει Μότσαρτ και ως μαέστρος...

Η πεμπτουσία του Μότσαρτ! Λεπτεπίλεπτος και τρυφερός, σαν πολύτιμη δαντέλα σε παλιό φίνο εργόχειρο...

Mozart: Piano Concerto-Andante / Mitsuko Uchida:

Και για τους φίλους που θέλουν κάτι πιο κοντά στην εποχή μας ένα τραγούδι από τον Νιλ Ντάιαμοντ. 

Το "Song Sung Blue" είναι δημιουργία της δεκαετίας του'70 και η πιο πετυχημένη στη μακρόχρονη πορεία του καλλιτέχνη. 

Η μελωδία του είναι βασισμένη σε μέρος από το "Andante" από το κονσέρτο για πιάνο Νο. 21 του Mότσαρτ, γεγονός που αποδεικνύει ότι ο Ντάιαμοντ άκουγε κλασική μουσική....

 Neil Diamond - Song Sung Blue:

Ο βασιλιάς Κανδαύλης: μύθος και τέχνη...

O Σαββατιάτικος χαιρετισμός μου έρχεται με κάτι αιθέριο, δυτικότροπο μεν, μα έχει και μια μυθολογική  γεύση Μεσογείου...

Η Άρτεμις των Ρωμαίων, Ντιάνα, στοχεύει μέσω Γιορκ στην καρδιά μας, αφού πρώτα περάσει από την αρχαία Λυδία...


Πάλι το ημερολόγιο είναι ο αυτουργός...
Θα μας οδηγήσει στα βόρεια της Βρετανίας με χιονόκαιρο...


Το Γιορκ, είναι γενέτειρα του μεγάλου ζωγράφου Ουίλιαμ Έττυ, γνωστού για τις απεικονίσεις ιστορικών-μυθολογικών προσώπων και στιγμιοτύπων, καθώς και λάτρη του γυναικείου γυμνού σώματος.

Ο ανδριάντας του γεννημένου σαν σήμερα Έττυ,(10 Μάρτη 1787) κοσμεί τον περίβολο της Πινακοθήκης της πόλης της Υόρκης, όπου φιλοξενεί ανάμεσα σε άλλα και το αριστούργημά του, "Candaules shews his wife ".

Το έργο είναι εμπνευσμένο από την ιστορία, που περιγράφει ο Ηρόδοτος, όπου ο βασιλιάς της Λυδίας, Κανδαύλης αρεσκόταν να επιδεικνύει κρυφά τη γυναίκα του στον υπηρέτη του Γύγη, κάθε βράδυ που εκείνη πήγαινε γυμνή στο κρεβάτι του.
Ο Γύγης βλέποντας και θαυμάζοντας τη βασίλισσα Νισία, την ερωτεύτηκε και σύναψε σχέση μαζί της.
Ο Κανδαύλης δολοφονήθηκε με τη συνέργεια της συζύγου του από τον Γύγη, που στη συνέχεια έγινε βασιλιάς της Λυδίας με σύζυγό του την πρώην σύζυγο του Κανδαύλη.

Από το θέμα εμπνέεται και ο Γενουάτης συνθέτης Cesare Pugni, που μελοποιεί όμοιου θέματος μπαλέτο σε χορογραφία Μαριούς Πετιπά με τίτλο: "Le Roi Candaule".
Σήμερα, το πιο διάσημο απόσπασμα του μπαλέτου αυτού είναι το "Pas de deux της Ντιάνας".

Η τελετή για τους γάμους του βασιλιά Γύγη με τη Νισία είναι σε εξέλιξη. 

Αυλικοί και ευγενείς είναι παρόντες. 

Οι ιερείς οδηγούν τους μελλόνυμφους στην ιερή τράπεζα για να δώσουν τον αιώνιο όρκο.

Όταν το ζευγάρι τοποθετεί τα χέρια του πάνω από την ιερή φλόγα, η φλόγα σβήνει και μια βροντή συνταράσσει τους παρευρισκομένους. 

Όλοι θεωρούν κακό οιωνό το συμβάν και αποσύρονται. 

Ο Γύγης, ξετρελλαμένος με τη Νισία, αγνοεί την προειδοποίηση, παίρνει τη βασίλισσα και προχωρά προς τους κήπους διατάσσοντας τους ιερείς να συνεχίσουν. 

Τη στιγμή εκείνη εμφανίζεται η Ντιάνα-Άρτεμις που ξεκινά το χορό της με τον Ακταίωνα, αντανακλώντας το μύθο του πάθους με τα καταστροφικά αποτελέσματα μεταξύ της θεάς και του όμορφου κυνηγού, που είχε άθελά του δει την Άρτεμη γυμνή να λούζεται στην πηγή.

"Le Roi Candaule": Cesare Pugni-Marius Petipa, Bolshoi Ballet

Συζάν Μανέ κι ο Βάγκνερ του πιάνου..

 

"Madame Manet ou Piano", Eduard Manet

Έφυγε σαν σήμερα 8 Μαρτίου του 1906 στο Παρίσι, η Ολλανδή Συζάν Λίνχοφ υπήρξε άριστη πιανίστα στην εποχή της, όμως τη γνωρίζουμε περισσότερο με την ιδιότητά της ως γυναίκα του διάσημου ζωγράφου Εντουάρ Μανέ, του οποίου υπήρξε και μοντέλο.

Οι δυο τους γνωρίστηκαν όταν η Συζάν προσλήφθηκε από τον πατέρα του Μανέ(του οποίου οι κακές γλώσσες έλεγαν πως υπήρξε ερωμένη)προκειμένου να διδάξει πιάνο στον Εντουάρ και τα αδέρφια του.
Παντρεύτηκαν όταν πέθανε ο πατέρας του ζωγράφου, μετά από μυστική, πολύχρονη σχέση.
Ανάμεσα στους πίνακες που φιλοτέχνησε ο Μανέ , πολλοί απεικονίζουν την Συζάν, όπως κι αυτός που συνοδεύω σήμερα την ανάρτησή μου.

Η Συζάν Λίνχοφ-Μανέ, καθισμένη στο πιάνο, απορροφημένη και δοσμένη ολοκληρωτικά στην ερμηνεία της …
-Τι να παίζει άραγε;...Τι να παίζει άραγε;

Mε δεδομένα:
Πρώτον, πως το εικαστικό φιλοτεχνήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1860 με σκοπό ο ζωγράφος να αναδείξει το άφθαστο ταλέντο της γυναίκας του στο πιάνο...και δεύτερον πως η Συζάν εκείνη την περίοδο έπαιζε ώρες ατέλειωτες αποσπάσματα από έργα Βάγκνερ κυρίως, προκειμένου να γλυκάνει με τη μουσική του τις στιγμές μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο του φίλου τους ποιητή, Μπωντλέρ...
[Είναι γνωστή η αδυναμία του ποιητή στο γερμανό δημιουργό].

Σύμφωνα λοιπόν με αυτές τις σκέψεις , υποθέτω πως η Συζάν εκτελεί Βάγκνερ..

Ωστόσο, θα σκεφτείτε, ο Βάγκνερ μεγαλούργησε στο μελόδραμα. Έγραψε έργα και για πιάνο;...

Ίσως μάλιστα κάποιοι γνωρίζετε πως ο πρώτος δάσκαλός του είχε δηλώσει για τον έφηβο μαθητή του,  Ρίχαρντ πως δεν θα κατάφερνε ποτέ τίποτε ως πιανίστας...Κάτι, που εξόργισε τον νεαρό...
Όμως πολύ αργότερα παραδέχτηκε και ο ίδιος ως δίκαιη την εκτίμηση του δασκάλου του, αφού βαριόταν να μελετά με τις ώρες κλίμακες, δακτυλισμούς και αρπέζ...

Υπάρχουν όμως κάποιες πιανιστικές συνθέσεις του, που ξεχωρίζουν.
Είναι άδικο που αποδυναμώθηκε και ατόνησε η διάκριση του Βάγκνερ σε οποιοδήποτε άλλο τομέα πλην του μελοδράματος ...
Τα έργα του για πιάνο είναι εξίσου σημαντικά στην κατανόηση της εξέλιξης του ύφους  και της μουσικής σκέψης του...

Ισως η κυρία  Συζάν Μανέ, να έπαιξε κάποια απ'αυτά...
Ας πούμε τη Σονάτα για πιάνο σε Λα μείζονα, γνωστή ως "Mεγάλη Σονάτα".
Σύνθεση, από τις ωριμότερες της νεανικής περίοδου του, που ο Βάγκνερ φαίνεται να κινείται στη σκιά του θεού του, Μπετόβεν!
Ακούστε προσεκτικά το θέμα του πρώτου μέρους...
Δεν υπάρχει εμφανής επιρροή από το  αρχικό μοτίβο της 5ης Συμφωνίας του Μπετόβεν;

R.WAGNER: "Piano Sonata in A Major, Op.4 , "Grosse Sonate": 

I. Allegro con moto 

Ed. Degas: "M. and Mme Édouard Manet

Την ίδια εποχή,  τέλη της δεκαετίας του 1860, και ο Ντεγκά -φίλος του ζεύγους Μανέ- φιλοτεχνεί επίσης ένα εικαστικό με τη Συζάν στο πιάνο και τον συνάδελφο σύζυγό της ξαπλωμένο στον καναπέ να απολαμβάνει την ομορφιά της πιανιστικής ερμηνείας της!

Ωστόσο, τον πίνακα περιβάλλει μυστήριο, καθώς όπως βλέπετε είναι κομμένος καθ' ύψος ακριβώς στο σημείο απεικόνισης της Συζάν.

Λέγεται πως ο Μανέ έκοψε τον πίνακα, οργισμένος για άγνωστο λόγο με τη Συζάν ή τον Ντεγκά.

Η ζημιά δεν αποκαταστάθηκε ποτέ και μέχρι σήμερα εκτίθεται σ'αυτή την κατάσταση. 

II. Adagio molto, e assai espressivo 

III. Maestoso – Allegro molto

Παλαιότερο άρθρο για τη Συζάν Μανέ μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

"ΜΕΛΙΝΑ", στη μνήμη μιας μεγάλης ελληνίδας"

 

Την είπαν γυναίκα-φωτιά, γυναίκα-έκρηξη, γυναίκα-δηλητήριο, τσαούσα και τσαμπουκαλού!
Πάντα, επαναστατική, διεκδικητική, κόντρα σε τυποποιημένους ρόλους!
Γοήτευε με τη ζωντάνια, το θάρρος, τον αυθορμητισμό της...

Κάποτε επί υπουργίας της, που η χώρα ήταν σε δεινή οικονομική κατάσταση και είχε συνεννοηθεί για δάνειο με την Ιαπωνία, ο σχιστομάτης πρωθυπουργός ακύρωσε το ταξίδι του στη χώρα μας για τις απαιτούμενες υπογραφές, καθώς βρισκόταν σε προεκλογική περίοδο.
Συμφώνησε να υπογράψει, μόνο αν η -με διεθνή ακτινοβολία- Μελίνα, δεχόταν να βοηθήσει με εμφανίσεις της στην εκστρατεία του.

Φυσικά, η Μελίνα δέχτηκε.
Ταξίδεψε στην Άπω Ανατολή, κι έφερε τα ναυαγοσωστικά κεφάλαια στην Ελλάδα.
Στην επιστροφή της λέγεται πως είπε στον Παπανδρέου:
"Χαλάλι για την πατρίδα! Γίνηκα και γκέισα για τη σωτηρία της!"


Αυτή ήταν η Μερκούρη!
Γοήτευε με τη ζωντάνια, την τόλμη και το δυναμισμό της...Με τη φιλοσοφία της και κείνο το γέλιο που' βγαινε γάργαρο κι αληθινό!
Γυναίκα με ακτινοβολία, παθιασμένη με ό,τι καταπιανόταν, ταγμένη στο υψηλό ιδεώδες!!
Δεν την φόβιζε τίποτε!Ούτε και η αρρώστια...
Έτρεμε μόνο μην ξυπνήσει κάποια μέρα και δεν την αγαπούν...
Δεν συνέβη, ούτε θα συμβεί ποτέ αυτό για τη γυναίκα που με τη ζωή και το έργο της έχει περάσει στη σφαίρα των μύθων!
Για τη γυναίκα που μόνο ενέπνεε και συμπαρέσυρε όλους στα οράματά της.

ΠΑΝΤΑ στις καρδιές μας!

Aπό το άλμπουμ της: "Si Mélina... m' était contée" σε μουσική του Βαγγέλη Παπαθανασίου με τον οποίο συναντήθηκε στο Παρίσι του '73, ακούμε σε μια εκφραστικότατη ερμηνεία το :

"Athènes, ma ville". 

Η φωνή της χαρακτηριστική, με κείνη την τσιγαρίσια, γεμάτη ερωτισμό, βραχνάδα, μάς κάνει νοσταλγούς των εποχών που οι άνθρωποι "μάτωναν" για τις αξίες και τα ιδανικά τους...
Των εποχών, που το πάθος να αγωνίζεσαι  για τον Πολιτισμό και την πατρίδα σου ήταν καθημερινό συναίσθημα και πράξη!

[Η Μελίνα Μερκούρη πέρασε στην αιωνιότητα σαν σήμερα 6 Μαρτίου  1994]

"H Δημιουργία": Μικελάντζελο-Χάυντν

Μιχαήλ Άγγελος: "Δημιουργία του Αδάμ", Καπέλα Σιξτίνα

Γεννήθηκε σαν σήμερα ...
Στις 6 Μάρτη του 1475 σε μια μικρή κωμόπολη έξω απ'τη Φλωρεντία, το Καπρέζε...


Τον είπαν προσωπικότητα κολοσσιαία  της Αναγέννησης...,
κι άλλοι τον ονομάτισαν: πνεύμα ανήσυχο...

Αναφέρομαι, φυσικά στον Μικελάντζελο, έναν "πολυκαλλιτέχνη", όπως χαρακτηρίζεται, αφού ασχολήθηκε με όλες τις καλλιτεχνικές εκφάνσεις της εποχής του.

"Ντα Βίντσι, Ραφαήλ, Μικελάντζελο-πώς κλείσαν

τους πιο μεγάλους ουρανούς στο ανθρώπινο πρόσωπο, στο 

ανθρώπινο σώμα

νύχια ποδιών και χεριών, φύλλα και άστρα, θηλές, όνειρα, χείλη,

το κόκκινο και το γαλάζιο. το απτό και το ασύλληπτο. 

Απ' το άγγιγμα ίσως

αυτών των δυο δαχτύλων να γεννήθηκε και πάλι ο κόσμος. 

Η απόσταση ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο δάχτυλα 

μετράει με ακρίβεια ακόμη την έλξη της γης και τη διάρκεια…"

(Γ.Ρίτσος)

O ποιητής μας στο παραπάνω ποίημά του αναφέρεται στη νωπογραφία που δημιουργησε ο Ιταλός καλλιτέχνης -μέρος της οροφής της Καπέλα Σιστίνα- που αναπαριστά τη βιβλική κοσμογονική αφήγηση από το Βιβλίο της Γένεσης, σύμφωνα με την οποία ο Θεός δίνει ζωή στον Αδάμ:

"Ας φτιάξουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ'ομοίωσιν του Θεού..."(Γένεσις, 1:26)

Η απεικόνιση του Μικελάντζελο θεωρείται η πλέον εμβληματική της ανθρωπότητας!

"Ο τρόπος με τον οποίο ο Μιχαήλ Άγγελος κατόρθωσε να κάνει το άγγιγμα του θεϊκού χεριού, 

κέντρο και οπτική εστία της εικόνας, και το πώς μας έδωσε να καταλάβουμε 

την έννοια της παντοδυναμίας με την άνεση και τη δύναμη της χειρονομίας της δημιουργίας, 

είναι ένα από τα μεγαλύτερα θαύματα στην τέχνη", 

θα γράψει στο βιβλίο του "Ιστορία της Τέχνης" ο συγγραφέας και ιστορικός τέχνης Ε. Η. Γκόμπριτς.

Ο Θεός απεικονίζεται σαν ηλικιωμένος άνδρας με λευκή γενειάδα ανάμεσα σε Αγγέλους. Φορά λεπτοϋφασμένο μανδύα, ενώ ο Αδάμ στ' αριστερά είναι γυμνός.

"Adam study", Michelangelo

Το δεξί χέρι του Θεού είναι τεντωμένο για να μεταδώσει τη σπίθα της ζωής από το δικό του δάχτυλο σε εκείνο του Αδάμ, του οποίου το αριστερό χέρι επεκτείνεται με μια στάση που αντικατοπτρίζει αυτήν του Θεού, μια υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος δημιουργείται κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του.

Το δάχτυλο του Αδάμ και το δάχτυλο του Θεού δεν βρίσκονται σε επαφή, σημείο που δίνει την εντύπωση ότι ο Θεός, ο δωρητής της ζωής, προσεγγίζει τον Αδάμ ο οποίος δεν την έχει ακόμη λάβει.
Χαρακτηριστικό είναι πως ο αναγεννησιακός καλλιτέχνης τοποθετεί τον άνθρωπο χαμηλότερα και όχι στο ίδιο επίπεδο με το Θεό...

Νομίζω, αγαπημένοι φίλοι πως δεν θα μπορούσαμε να συσχετίσουμε καλύτερα την υπέροχη λεπτομέρεια αυτού του εικαστικού του Μικελάντζελο : η "Δημιουργία του Αδάμ" με το ορατόριο "Δημιουργία" του Γιόζεφ Χάυντν και συγκεκριμένα την άρια: "Και ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο".

Η άρια, που εκτελείται από λυρικό τενόρο ακούγεται στο 2ο μέρος του θρησκευτικού έργου, που ο συνθέτης αναφέρεται στη δημιουργία των έμβιων όντων, ζώων, πουλιών, θαλασσινών πλασμάτων και τέλος του ανθρώπου…

Μια επιβλητική, μεγαλόπρεπη άρια, γραμμένη στη ΝΤΟ μείζονα που εξυμνεί την ανθρώπινη ύπαρξη, αντανακλώντας μέσω αυτού τις αξίες του Διαφωτισμού.


Βαθιά θεοσεβούμενος, ο Χάυντν, έλεγε συχνά ότι "γράφοντας το ορατόριο αυτό, ένιωθε την επικοινωνία με το Θεό".

Παράσταση της "Δημιουργίας"
προς τιμήν του Χάυντν 1808

Το έργο είχε μεγάλη επιτυχία και ο συνθέτης δεν δέχτηκε ποτέ να εισπράξει τα κέρδη από τις συναυλίες του, αντιθέτως κατόπιν προτροπής του οι χρηματικές εισπράξεις δίνονταν για φιλανθρωπικούς σκοπούς.

Αξίζει να σημειωθεί πως ο Χάυντν, ηλικιωμένος και άρρωστος, παρακολούθησε την τελευταία παράσταση έργου του που ήταν η "Δημιουργία". Μάρτης του 1808 ήταν και μόλις ένα χρόνο πριν το θάνατό του, που μεταφέρθηκε με μεγάλη τιμή στο θέατρο πάνω σε μια πολυθρόνα.
Με τον ερχομό του "Φωτός Χάυντν" εντός του θεάτρου, το κοινό ξέσπασε σε αυθόρμητα χειροκροτήματα. Ο συνθέτης ταπεινά και με σεμνότητα σε μια τυπική χειρονομία, έδειξε αδύναμα προς τα πάνω λέγοντας: "Όχι από μένα, μα από Κείνον! Όλα από εκεί ψηλά προέρχονται!"

Ρετσιτατίβο και Άρια:

"Και ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο 

κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσίν Του.

Η ανάσα Του εμφύσησε ζωή στο σώμα του

κι έγινε ο Αδάμ ψυχή ζώσα.

 

Καμωμένος με αξιοπρέπεια και μεγαλοσύνη,

προικισμένος με ομορφιά, δύναμη και θάρρος

Ο άνθρωπος στέκεται υψωμένος προς τον ουρανό,

άνθρωπος και βασιλιάς της φύσης.

Το φαρδύ του ανασηκωμένο μέτωπο

διακηρύττει το βαθύ νόημα του πνεύματος,

απ'όπου λαμπυρίζουν τα μάτια ολοφώτεινα

σοφία, πνοή και εικόνα του Δημιουργού του.

Ερμηνεύει ο λαμπρός, μα άτυχος λόγω του πρόωρου χαμού του από ατύχημα στα 35 του, Fritz Wunderlich. 

Την Φιλαρμονική της Βιέννης διευθύνει ο Χ. φον Κάραγιαν:

J. Haydn: "Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ – Und Gott schuf den Menschen"

Αχμάτοβα: "Ποίημα δίχως ήρωα"...

Anna Akhmatova, Olga Della-Vos-Kardovskaya, Tretyakov Gallery

"Ασέλγεια και προσευχή" μπλέκονται στο ποιητικό έργο της σπουδαίας Άννας Αχμάτοβα, γι' αυτό και χαρακτηρίστηκε: "Αγία και Πόρνη".
Απότομη, αιχμηρή η γλώσσα της, σχεδόν καταγγελτική, μια δημιουργός μοναδικής ευφυίας...

Το πραγματικό της όνομα ήταν Άννα Αντρέγεβνα Γκορένκο.
Όταν άρχισε να γράφει ποίηση ο πατέρας της που φοβόταν μήπως σπιλωθεί το όνομα της οικογένειας, την ανάγκασε να υιοθετήσει ένα ψευδώνυμο. Η Άννα επέλεξε το Αχμάτοβα, επώνυμο μιας προγιαγιάς της  από τη φυλή των Τατάρων.

Ένα από τα σπουδαιότερα έργα της "Άννας Πασών των Ρωσιών", που χαρακτηρίζεται από την πυκνή γραφή και το βαθύ του φιλοσοφικό περιεχόμενο είναι το μακροσκελέστατο: "Ποίημα δίχως ήρωα".
Η ίδια η ποιήτρια το θεωρούσε την κορωνίδα των δημιουργιών της.

Η Αχμάτοβα το ξεκίνησε παραμονές Χριστουγέννων του 1940 και το ολοκλήρωσε μετά από δυο δεκαετίες λίγο πριν τον θάνατό της, σαν σήμερα, 5 Μαρτίου 1965.

Η σύλληψη της ποιητικής ιδέας ήρθε κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Λένιγκραντ διαβάζοντας -όπως η ίδια εκμυστηρεύτηκε-  το ποίημα: "Είμαι μάρτυρας των πάντων στον κόσμο τούτο".

Πρόκειται για ένα τριών επιπέδων ποίημα(συνάντηση με γεγονότα και πρόσωπα από το παρελθόν, παρόν και μέλλον), γι' αυτό η ίδια η Αχμάτοβα, το χαρακτήρισε: "κοσμηματοθήκη με τριπλό πάτο".

ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ:

Αφιέρωση

27 Δεκεμβρίου 1940
Βσ. Κ.

… κι αφού είχα έλλειψη χαρτιού

Στο πρόχειρο τετράδιό σου γράφω.

Μια λέξη ξένη φαίνεται,

Σαν κάποτε μια του χιονιού νιφάδα,

Και λιώνει αθώα και γλυκά πάνω στο χέρι.

Κι οι μαύρες τʼ Αντίνοου βλεφαρίδες

άξαφνα σηκωθήκαν – κιʼ εκεί

ένας πράσινος καπνός,

Φυσά ένα αεράκι γνώριμο…

Μην είναι η θάλασσα;

Όχι, πάνω στους τάφους μόνο τα φύλλα

Δέντρων κωνοφόρων είναι και η σαπίλα των ριζών

Ολοένα και πιο κοντά, πιο κοντά ….

Marche funebre …
Σοπέν…

(Αχμάτοβα: "Ποίημα Δίχως Ήρωα, μτφ. Δ. Τριανταφυλλίδης¨, από: vakxikon)

Το "Marche funèbre", με την αναφορά του οποίου κλείνει το ποίημά της η Άννα Αχμάτοβα, είναι το τρίτο μέρος της Σονάτας Ν.2 που συνέθεσε ο Φρειδερίκος Σοπέν το 1839 στο Παρίσι.
Με εμφανείς επιρροές από Μπαχ και Μπετόβεν, η σονάτα αυτή ανήκει στα ώριμα έργα του συνθέτη και θεωρείται από τις σπουδαιότερες σονάτες για πιάνο του παγκοσμίου ρεπερτορίου.

Το Marche funèbre είναι ένα ελεγειακού ύφους, αργό ρυθμικά μέρος, αντίστοιχο των χτύπων της καρδιάς κάθε μουσικόφιλου, όταν αναλογίζεται τη νεότητα του πολωνού συνθέτη, που ζήλεψε ο θάνατος και τον πήρε στα μόλις τριανταεννιά του χρόνια…

Κατόπιν επιθυμίας του Σοπέν εκτελέστηκε μαζί με το ρέκβιεμ του Μότσαρτ στην κηδεία του, που γι’ αυτό το λόγο ονομάστηκε: "Επικήδειο εμβατήριο".

Ένα επικήδειο εμβατήριο γραμμένο με το αίμα της ψυχής είναι και το "Ποίημα δίχως ήρωα"  της Άννας Αχμάτοβα, που το αφιέρωσε στη μνήμη όσων χάθηκαν στο Λένινγκραντ κατά τη διάρκεια της πολιορκίας...

Chopin: Piano Sonata No.2, Op.35 - iii.Marche funèbre / Arturo B. Michelangeli:

Τελικά, ....

"όταν πεθαίνει ο άνθρωπος τα πορτρέτα του αλλάζουν.
Αλλιώτικα κοιτούν τα μάτια
και τα χείλη χαμογελούν με χαμόγελο αλλιώτικο
το σκεφτόμουν καθώς επέστρεφα από την κηδεία ενός ποιητή..."


Άλλα κείμενα για την Αχμάτοβα μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ.

Ημέρα Αντισφαίρισης...Είστε για μια παρτίδα;

 

"Παγκόσμια Ημέρα Αντισφαίρισης", σήμερα και πολλά είναι τα events που διοργανώνονται  με στόχο την προώθηση του αθλήματος.
Τι θα λέγατε, να συμμετάσχουμε και μεις με μέσο μας, φυσικά τη μουσική...

Nτεμπισί, Προκόφιεφ, Σαίνμπεργκ, Μπρίττεν, Γκέρσουιν είναι μερικοί από τους λάτρεις του αθλήματος...

"Σάς ρίχνω το μπαλάκι", αγαπημένοι φίλοι!
Κι επειδή το σερβίς πρέπει να είναι δυνατό και να έχει-λένε- ρυθμό, επιλέγω σκανδιναβικό σερβίς...

Από τον Βάγκνερ, τον Γκριγκ και τη λαϊκή μουσική της πατρίδας του της Σουηδίας επηρεάζεται η μουσική του Βίλχελμ Πέτερσον-Μπέργκερ, που θα μάς απασχολήσει, λόγω τέννις, σήμερα.

Οι συνθέσεις του, ανήκουν στο βασικό σκανδιναβικό ρεπερτόριο και χαρακτηρίζονται από την διαύγεια, την καθαρότητα της φόρμας  και τον ρομαντισμό στο ύφος τους!
Πιο γνωστό έργο του Πέτερσον-Μπέργκερ αποτελεί η τριλογία του : "Frösöblomster-Τα άνθη του Frösön", (μιας σουηδικής νήσου, που το όνομα της οφείλεται στο μυθολογικό  θεό Freyr),  και ο συνθέτης είχε εκεί την εξοχική κατοικία του, καθώς η ύπαιθρος της βόρειας Σουηδίας αποτελούσε ως το τέλος της ζωής του τη σημαντικότερη πηγή έμπνευσής του.
Πολλές φορές κάτω από τον ανοιχτό ουρανό και ατενίζοντας την απεραντοσύνη του ωκεανού, οι μουσικές εμπνεύσεις έρχονταν σαν θερμές ακτίνες ηλιακού φωτός που τόσο αξία έχουν για κείνους τους τόπους.
Στη σκιά του συγχρόνου του Hugo Alfvén, άργησε να επιβληθεί με μεγάλα συμφωνικά έργα, μα καθιερώθηκε νωρίς στη συνείδηση των μουσικόφιλων με τις χορωδιακές δημιουργίες και κυρίως τα λήντερ του.
Το πιο γνωστό έργο του  τα "Άνθη του Frösö", γράφτηκαν το 1896 και πρόκειται για οκτώ μινιατούρες για πιάνο, που πολλοί υποστηρίζουν πως είχαν πρότυπο τα "Λυρικά Κομμάτια" του Γκριγκ ή ακόμα πως το ύφος και η δομή τους γειτνιάζουν με τις συνθέσεις του Σούμαν.
Φυσικά, το ύφος του είναι προσωπικό, και στηρίζεται στη ρυθμική λιτότητα, με μελωδίες  εκφραστικές και φρέσκιες αρμονίες.

Free-scores.com

Στο 1ο βιβλίο των "Ανθέων", τρίτο στη σειρά  βρίσκουμε το "Lawn tennis-Γήπεδο τέννις".
Λάτρης της  αντισφαίρισης ο ίδιος, ένας από τους πρεσβευτές του αθλήματος στη Σουηδία, έχτισε στο εξοχικό του στο Froson ένα γήπεδο τέννις, όπου συχνά διοργάνωνε φιλικούς αγώνες, ακόμα και με τον βασιλιά Γουσταύο.
Η αγάπη του για το άθλημα πυροδότησε την μουσική έμπνευση, μια σύνθεση  σε σι ύφεση μείζονα και τη ρυθμική υπόδειξη: " Allegro con eleganza".

Η μελωδική γραμμή, που ο συνθέτης  καλεί τον πιανίστα να ακολουθήσει απαιτεί εκφραστική αβρότητα, πλαστικότητα και ανάλαφρη κίνηση του καρπού.
Στο ρυθμό των  2/4 κυριαρχούν ομάδες των τεσσάρων δεκάτων έκτων παιγμένες legato, που περνούν μαλακά από το αριστερό στο δεξί χέρι και πάλι πίσω.

Κατά τη γνώμη μου και ακούγοντας το πιανιστικό κομμάτι, θεωρώ πως ο συνθέτης τάσσεται  "κατά του επιθετικού στυλ" με τα εκρηκτικά χτυπήματα.
 Αντίθετα, προτρέπει για  τέλεια ισορροπία ελέγχου και δύναμης, την ακρίβεια του  χτυπήματος της ρακέτας, κι όλα αυτά σε κίνηση-αστραπή για το καλύτερο, δυνατό αποτέλεσμα...
Ιδιαίτερα εμφανής η δυναμική, στο μέσον του κομματιού και χωρίς μουσική προειδοποίηση, το πιάνο παγώνει έξαφνα, σε έκφραση ολοκληρωτικής προσήλωσης-ίσως-στο χτύπημα βολέ  που θα φέρει το νικηφόρο αποτέλεσμα στο game.
Κάποια στακκάτι θυμίζουν με λίγη φαντασία τα αναπηδήματα της ελαστικής, λαστιχένιας, ντυμένης με χνουδωτό ύφασμα, μπάλας.

Δροσερό και πρόσχαρο, κατά την άποψή μου,  πιανιστικό κομμάτι, διαθέτει μια ελκυστική στιλπνότητα.
Μελωδικές πινελιές διάρκειας ενάμιση λεπτού, που όμως καθιστούν τη σύνθεση δελεαστική για όσους αναζητούν στη μουσική, την ευδαιμονία και την ευχαρίστηση του διαφορετικού!

Wilhelm Peterson-Berger: "Lawn tennis":

Villa-Lobos και η αφιέρωση στον Ρουμπινστάιν...

Γεννήθηκε σαν σήμερα 5 Μαρτίου 1887.

Υπήρξε ο πολυγραφότερος των συνθετών της εποχής  του, ένας "πρύτανης" της Βραζιλιάνικης μουσικής! Ο Βίλλα-Λόμπος αρχικά σπούδασε βιολοντσέλλο, στην πορεία όμως μελέτησε σε βάθος τη λαϊκή μουσική της πατρίδας του, που για χάρη της ταξίδεψε στις αχανείς εκτάσεις της νότιας Αμερικής συλλέγοντας  τους μουσικούς θησαυρούς της.

Υπεραγαπούσε τους Μπαχ, Βάγκνερ και Ντεμπισί που συνδυαστικά με το εξωτικό ύφος της Βραζιλίας κατάφεραν να διαμορφώσουν την ιδιόμορφη μουσική του προσωπικότητα.

Το μεγαλύτερο μέρος τη μουσικής του Λόμπος είναι για πιάνο.
Κάτι, στο οποίο τον ώθησε ο Άρθουρ Ρουμπινστάιν, όταν τον συνάντησε το 1918 στη Βραζιλία κι έκτοτε συνδέθηκε φιλικά μαζί του και παρέμεινε υποστηρικτής του ως το τέλος της ζωής του.
Ο Ρουμπινστάιν μερίμνησε ώστε να βρεθούν το κονδύλια για να μεταβεί ο Λόμπος στο Παρίσι , να τον γνωρίσει ένα διαφορετικό κοινό, να αποκτήσει έναν ευρύ κύκλο θαυμαστών, μεταξύ των οποίων οι Πικάσο, Βαρέσε, Στοκόφσκι, Κόπλαντ...
Οι  ευρωπαϊκοι κύκλοι, εκστασιάστηκαν με την εξωτική αύρα της μουσικής του.Τούς συνεπήρε ο ενθουσιώδης τρόπος με τον οποίο χρησιμοποίησε το φολκλορικό στοιχείο στις συνθέσεις του.

Ο Βίλα Λόμπος που δεν ξέχασε ποτέ τη σημαντική συμβολή του φίλου του στην καριέρα του, έγραψε και αφιέρωσε στον Ρουμπινστάιν  ένα από τα αριστουργήματα της πιανιστικής εργογραφίας του: "Rudepoema-Πρωτόγονο ποίημα", στο οποίο ο συνθέτης σκιαγραφεί ένα μουσικό πορτραίτο του φίλου του, Άρθουρ.

Πρόκειται για άκρως δεξιοτεχνικό πιανιστικό έργο, με πυκνή αρμονική γλώσσα, εμφανώς επηρεασμένο από την "Ιεροτελεστία" του Στραβίνσκυ και τις αρμονίες του Σκριάμπιν.Η σύνθεση ξεχωρίζει για τους πολυποίκιλους ρυθμούς της, τις απότομες αλλαγές δυναμικής, στοιχεία που στοχεύουν να απεικονίσουν τη λαμπρή προσωπικότητα του Ρουμπινστάιν.

Ο Βίλα Λόμπος σημειώνει ως αφιέρωση στην παρτιτούρα:

"Φίλε μου, Άρθουρ δεν ξέρω αν κατάφερα να αναδείξω το πνεύμα σου στο Rudepoêma, αλλά προσπάθησα να αιχμαλωτίσω την αληθινή σου ψυχοσύνθεση στο χαρτί, όπως σε μια προσωπική φωτογραφία".

Λέγεται πως όταν ο Ρουμπινστάιν τον ρώτησε αστειευόμενος αν τον θεωρεί "πρωτόγονο πιανίστα", ο Λόμπος του απάντησε πως και οι δυο είναι πρωτόγονοι, καθώς "δίνουν ζωή στη μουσική. Εκείνος, "συνθέτοντας" με την ψυχή του και ο Άρθουρ, "εκτελώντας" με την ψυχή του"!

Στο παρακάτω βίντεο μπορείτε να ακούσετε απόσπασμα από μια ιστορική ηχογράφηση του 1940!

Ο Ρουμπινστάιν εκτελεί τη σύνθεση που τού αφιέρωσε ο φίλος του Λόμπος:

Villa-Lobos: "Rudepoema".Στο πιάνο ο Nelson Freire:

Kαι μια συγκλονιστική ορχηστρική μεταγραφή:

"Βιβάλντι: Κονσέρτα για μια μαθήτρια"

 

Vivaldi portrait, ανωνύμου

Παίζω βιολί για το Θεό. Παρ'όλο που δεν ξέρω αν με έχει ακούσει ποτέ[...]

... όσο οι υπηρέτριες χτυπούσαν τα χαλιά και ξεσκόνιζαν τα υφάσματα, εγώ καθόμουν κάτω απ' την αψίδα του αγαπημένου μου παραθύρου, που προσφέρει μέσα από το σιδερένιο κιγκλίδωμα μια υπέροχη θέα της ζωής που ξεδιπλώνεται πάνω στο νερό.

Καθόμουν εκεί στο μικρό περβάζι, μέσα στην ασημένια θύελλα σκόνης που χόρευε στο φως, με τα χέρια τυλιγμένα γύρω από το βιολί μου. 

Πρώτα τον άκουσα και μετά τον είδα το μαέστρο Βιβάλντι να σκαρφαλώνει τα σκαλιά.

Είναι δάσκαλός μου...ένας από τους ελάχιστους άνδρες που έχω δει ή με έχουν κοιτάξει.

Ήμουν ένα κοριτσάκι μόλις οχτώ χρονών, όταν ο Αντόνιο Βιβάλντι που πριν από λίγο καιρό 

είχε χριστεί ιερωμένος, γέννημα θρέμμα της Βενετίας, 

προσλήφθηκε από τους διευθυντές της Πιετά για να μάς μάθει βιολί.

Θυμάμαι τη μέρα που η αδερφή Λάουρα με έφερε μπροστά του.

Ο Δον Αντόνιο καθόταν στο σκευοφυλάκιο χωρίς περούκα. 

Τα μαλλιά του ήταν κόκκινα σαν τα καυτά σίδερα που χρησιμοποιούσαν για να σημαδεύουν τα βρέφη που εγκατέλειπαν εδώ.[...]

Η Αδερφή Λάουρα τον έπεισε να με ακούσει να παίζω. 

Όταν τέλειωσα εξέτασε τα χέρια μου, πιάνοντάς τα με τα δικά του.

Σήκωσε το πρόσωπό μου για να μπορεί να δει μέσα στα μάτια μου και τότε πρόσεξα 

την ευτυχία που τού είχε χαρίσει το παίξιμό μου.

Με ρώτησε το όνομά μου.

-"Με λένε Άννα Μαρία νταλ Βιολίν", του είπα...

("Η εκλεκτή του Βιβάλντι", Μπάρμπαρα Κουίκ, εκδ. Μίνωας, μτφ. Φ.Μόσχη)

Ο  γεννημένος σαν σήμερα 4 Μαρτίου 1678, Aντόνιο Βιβάλντι, γνωστός και με το προσωνύμιο il Prete Rosso= ο κοκκινομάλλης παπάς λόγω του χρώματος των μαλλιών του, υπήρξε ιερέας και δεξιοτέχνης βιολιστής της εποχής Μπαρόκ. Θεωρείται από τους σημαντικότερους συνθέτες της εποχής του, καθώς με τη μουσική του επηρέασε πλήθος συνθετών, ανάμεσά τους ο Μπαχ και ο  Τέλεμαν.

Η Άννα Μαρία -στην οποία αναφέρεται το παραπάνω λογοτεχνικό απόσπασμα- υπήρξε επιφανής βιολονίστρια, που απέκτησε μεγάλη φήμη στην Ospedale della Pietà, το βενετσιάνικο φιλανθρωπικό ίδρυμα στο οποίο δίδαξε ο  Βιβάλντι. 

Φαίνεται να ήταν η πιο αγαπημένη και καλύτερη μαθήτριά του καθώς ήταν περίφημη βιρτουόζος!
Είκοσι οκτώ από τα κονσέρτα του κοκκινοχαίτη Βενετσιάνου ήταν αφιερωμένα σ'αυτήν. Συνθέσεις που αναδεικνύουν την ιδιαίτερη ιδιοφυία του συνθέτη και έξι από αυτά,  ιδιαίτερα δύσκολα και δεξιοτεχνικά προτείνω ν'ακούσουμε σήμερα.

Πρόκειται για "6 Violin Concertos for Anna Maria" εκτελεσμένα από τους "L'Arte dell'Arco",  ένα λαμπρό σύνολο, ο μαέστρος του οποίου, Frederico Guglielmo,  καθοδηγεί εμπνέοντας, και αναδεικνύοντας τη σφριγηλότητα, την κομψότητα και την ευαισθησία των Βιβαλντικών συνθέσεων. Εξαιρετικά διακοσμημένες συνθέσεις, που πέρα από την επίδειξη υψηλής εκτελεστικής δεξιοτεχνίας, εντυπωσιάζουν με την παιχνιδιάρικη και χιουμοριστική ατμόσφαιρα  που αναδύουν ή σε άλλες περιπτώσεις με το λυρισμό και την ευαισθησία τους.
Συνθέσεις που τελικά οδηγούν στο απόγειο της υπερβατικής βιολιστικής ερμηνείας.

Antonio Vivaldi: "Six Violin Concertos for Anna Maria":

Ο διακεκριμένος συνθέτης, συγγραφέας και μουσικοκριτικός, Johann Mattheson συνάντησε και άκουσε ερμηνείες της Άννας Μαρίας στην Ιταλία και την αναφέρει σε έγκριτα περιοδικά  εκείνης της εποχής ως "Primo violino d'Italia", συνεχίζοντας τους χαρακτηρισμούς σε υπερθετικό  βαθμό: "μια λαμπρή Βενετσιάνα βιολονίστρια, που το όνομά της θα γραφεί με χρυσά γράμματα στις πραγματείες και τα χρονικά του 18ου αιώνα"!

Ο βρετανός μουσικολόγος Michael Talbot, ειδικός μελετητής του ιταλικού μπαρόκ στο βιβλίο του "The Vivaldi Compendium" υποστηρίζει ότι η χαρισματική Άννα Μαρία έπαιζε εκτός από βιολί, θεόρβη, λαούτο, τσέμπαλο και βιόλα ντ’αμόρε.

Η δωδεκάχορδη βιόλα ντ'αμόρε είναι ασυνήθιστο όργανο, καθώς λίγο μεγαλύτερη από το βιολί, έχει έξι ή επτά χορδές και μια σειρά από "συμπαθητικές" χορδές, που πάλλονται παράγοντας πλούσιες αρμονικές. Ο ήχος της είναι λίγο ένρνος, αλλά γλυκός, γεμάτος, βελούδινος. Ο Βιβάλντι μάλλον γνώρισε το όργανο στο Σαν Μάρκο από τον Nicolo Urio, βιρτουόζο της βιόλα ντ'αμόρε κι έτσι πρότεινε στην Οσπεντάλε την αγορά αυτών των οργάνων. Τη διδασκαλία τους στα κορίτσια του ορφανοτροφείου ανέλαβε ο ίδιος ο Βιβάλντι.

 
Ο Talbot εικάζει -παρατηρώντας τίτλους κάποιων κονσέρτων για βιόλα ντ' αμόρε του κοκκινογένη συνθέτη- πως πίσω τους κρύβεται το όνομα του ατόμου για το οποίο γράφτηκαν.

Ετσι, στα  κονσέρτα RV 393 και 397 για βιόλα ντ’αμόρε, στη λέξη ΑΜore τα δυο πρώτα γράμματα είναι κεφαλαία με προφανή αναφορά στην Άννα Μαρία...

Το Κονσέρτο RV393 για βιόλα ντ'ΑΜόρε, έγχορδα και κοντίνουο  είναι σε ρε ελάσσονα και αναπτύσσεται σε κλασική τριμερή δομή σονάτας (γρήγορο-αργό-γρήγορο):

I. Allegro 

II. Largo 

III. Allegro 

Concerto for Viola d'amore RV 393:

Μουσικές διαδρομές με ένα “Μυστήριο τρένο”

 

(pixabay free image)

“Mυστήριο τρένο” είναι μια φράση που όλοι μας κάποια στιγμή έχουμε χαρακτηρίσει κάποιον συνάνθρωπό μας… Και δεν έχει απαραίτητα άσχημη χροιά…

“Μυστήριο τρένο” μπορεί να είναι ένας διαφορετικός σε αντιλήψεις από τους πολλούς,…μπορεί να είναι ο ασυνήθης ή ο εκλεκτικός…ο απ’αλλού φερμένος…

Σίγουρα πάντως η φράση σκιαγραφεί μια προσωπικότητα ιδιαίτερη, όχι εύκολα κατανοητή σύμφωνα με τις σταθερές του μέσου ανθρώπου.

Μ’ένα “μυστήριο τρένο” και μάλιστα με δεκαέξι βαγόνια, λέω να ταξιδέψουμε αυτό το πρώτο Σάββατο της άνοιξης κι αφορμή δίνει ο μηχανοδηγός του,  Χέρμαν Τζούνιορ Πάρκερ.

Γεννημένος σαν σήμερα, 3 Μάρτη του 1927(άλλες πηγές αναφέρουν ως ημερομηνία γέννησης το Μάρτη του 1932) είναι από τους πιο φημισμένους μπλουζ-ίστες, εκείνος με τη “βελούδινη, μελένια” φωνή!
Εξαιρετικά ευέλικτος ανήκει στους καλλιτέχνες που συνδυάζουν τη μελαγχολία των μπλουζ με την ζωτικότητα της R & B.

Το “Μυστήριο τρένο” παίρνει την αγάπη, μα την ξαναφέρνει πίσω….
Ακούγεται αργό, ατμοσφαιρικό, ακολουθεί ένα μπιτ παλλόμενο, πάνω σε ένα μπάσο που “ραπίζει” βελούδινα την ακοή, ενώ τα φυσήματα του σαξοφώνου καταφέρνουν να αναδείξουν όλη τη σαγήνη και τα θέλγητρα της μουσικής διαδρομής.
Ενας φωνητικός συριγμός μιμείται  το χαρακτηριστικό ήχο της  ατμάμαξας…

Το τραγούδι του Πάρκερ έκανε χιτ κάποια χρόνια αργότερα ο βασιλιάς Έλβις, περνώντας το από εντονότερους ρυθμούς, σε κάντρυ ύφος και σε  δρόμους ροκάμπιλι.

Το κείμενό μου δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό ποικίλης ύλης iporta.gr

"Πομόνα", η πρώτη γαλλική όπερα

 

Σύμφωνα με το σενάριο της ταινίας "Le Roi danse" η αντιπαλότητα ανάμεσά τους είναι μνημειώδης!

Αιτία είναι... η μουσική ή μήπως μια γυναίκα;

Βλέπετε, ο Λυλλί παντρεύτηκε την κόρη του συνθέτη Μισέλ Λαμπέρ, Μαντλέν, πρώην ερωμένη του Καμπέρ.

Του Robert Cambert, ενός από τους διασημότερους γάλλους συνθέτες όπερας του ύστερου μπαρόκ, ευνοούμενου του στέμματος και του καρδιναλίου Μαζαρίνου, οι οποίοι τον είχαν τοποθετήσει σε υψηλότατα μουσικά αξιώματα, όπως του αρχιμουσικού της Βασιλικής  Ακαδημίας της Μουσικής.
Μια θέση την οποία έχασε, χωρίς ποτέ να πάρει εξηγήσεις, από τον Λυλλί...

Προσβεβλημένος και εξοργισμένος ο 45χρονος Καμπέρ εγκαταλείπει το Παρίσι και περνά απέναντι  της Μάγχης. Εγκαθίστανται στο Λονδίνο, όπου ζει για 4 ακόμη χρόνια ως τον θάνατό του, τον οποίο καλύπτει πέπλο μυστηρίου, καθώς οι καχύποπτοι δεν δέχονται την αυτοκτονία λόγω της ψυχικής συντριβής του από τις αλλεπάλληλες χλιαρές υποδοχές των έργων του από τους αγγλοσάξωνες, αλλά υποπτεύονται πως δηλητηριάστηκε κατόπιν εντολής του Λυλλί.

Ο Καμπέρ με την εκλεπτυσμένη γαλλική αισθητική, υπήρξε πρωτεργάτης της  όπερας και αυτός πιστώνεται την σύνθεση της ΠΡΩΤΗΣ γαλλικής όπερας, που έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 3 Μαρτίου 1671 και σημείωσε τόση επιτυχία, που λέγεται πως παίχτηκε πάνω από 150 φορές εκείνη τη σεζόν!
Μια ποιμενικού περιεχομένου όπερα, διαμορφωμένη σύμφωνα με την προτίμηση του γαλλικού κοινού: απαραίτητα χορό, περίτεχνα  κοστούμια, φανταχτερά σκηνικά και θεαματικά εφέ!

Το έργο ξετυλίγεται σε 5 πράξεις με πρόλογο (σώζονται μόνο η εισαγωγή και 2 πράξεις) κι είναι εμπνευσμένο από τη ρωμαϊκή μυθολογία και την σχέση της θεάς  Πομόνα με τον Βερτούμνους.

"Pomone et Vertumne", Francois Boucher

Ο ΜΥΘΟΣ:

Όπως διασώζεται από τις "Μεταμορφώσεις" του Οβίδιου, η Πομόνα ήταν νύμφη από το Λάτιο, ιδιαίτερα ικανή στην καλλιέργεια οπορωφόρων δέντρων. Εξελίχθηκε στη θεά-προστάτιδα των οπωρώνων, θεά των φρούτων. Συχνά την έβλεπαν να κουβαλά το κλαδευτήρι της και να είναι κρεμασμένη από τα δέντρα της που λύγιζαν από το βάρος των μήλων και των αχλαδιών τους.
Πολλοί ήταν οι θεοί που την διεκδίκησαν, κανείς όμως δεν την κυνήγησε όσο ο Βερτούμνους, ο θεός της αλλαγής των εποχών.
Ο Βερτούμνους επινόησε πολλές μεταμφιέσεις για να φλερτάρει την Πομόνα: θεριστής, αμπελοφύλακας, ψαράς και στρατιώτης, αλλά εκείνη πάντα τον απέρριπτε.
Δεν μαλάκωσε ούτε όταν εκείνος μεταμφιέστηκε σε γριά που εμφανίστηκε μπροστά της για να τής παινέψει τις αρετές του γάμου.

Ο λιμπρετίστας του Καμπέρ δίνει μια παράδοξη τροπή στο μύθο...
Ο Βερτούμνους καταφέρνει να πάρει ένα φιλί από την ακαταμάχητη Πομόνα όταν μεταμφιέζεται στην ηλικιωμένη γκουβερνάντα της, στην οποία η καλλίστη θεά δεν μπορεί να αρνηθεί τον ασπασμό.

Στα διασωθέντα αποσπάσματα της όπερας είναι εμφανής  ο ορχηστρικός πλούτος, ενώ άριες και ρετσιτατίβα δένονται με εκπληκτική ευλυγισία από τον ταλαντούχο Ρομπέρ Καμπέρ!

Tο απολαμβάνουμε από το θαυμάσιο μπαρόκ σύνολο La Simphonie du Marais, ιδρυτής και δ/ντής του οποίου είναι ο ένθερμος υπερασπιστής της γαλλικής μουσικής κληρονομιάς, Hugo Reyne.

Robert Cambert: "Pomone", (Hugo Reyne-La Simphonie du Marais)

H "Pomone" είναι η όπερα που παιζόταν συνεχόμενα επί 8 μήνες, κάτι που προκάλεσε το φθόνο του Λυλλί και  μετά απ'αυτό έβαλε στόχο να αποκτήσει τον απόλυτο έλεγχο της Ακαδημίας και να "επιβάλλει" κατάσταση οπερατικού μονοπωλίου στη Γαλλία(κάτι που κατάφερε και οδήγησε στην αποπομπή του Καμπέρ).

Στο παρακάτω βίντεο παρακολουθείτε τη σκηνή με τον ζηλιάρη Λυλλί στην παρουσίαση της "Pomone" στην ταινία "Le Roi dance":