Άγιος Αντώνιος, στην έρημο του πειρασμού: Από τον Cézanne στον ήχο του Syler...

Paul Cézanne: "La Tentation de Saint Antoine"

Σήμερα η Εκκλησία μας τιμά τον Άγιο Αντώνιο, τον πρώτο ερημίτη του Χριστιανισμού, που γεννήθηκε στην Αίγυπτο και μοίρασε τον πλούτο του στους φτωχούς πριν αποσυρθεί στην έρημο.

Χρόνια πολλά σε όσες και όσους φέρουν το όνομά του! Ο Άγιος Αντώνιος επέλεξε τη σοφία του Θεού και την προσευχή, ζώντας με απλότητα και αφιερώνοντας τη ζωή του στον πνευματικό αγώνα. Αντιμέτωπος με πειρασμούς και δολιότητες του διαβόλου, η πίστη του στάθηκε ακατάβλητη, φωτίζοντας τη δύναμη της αρετής και της αφοσίωσης.

Ο "Πειρασμός του Αγίου Αντωνίου" αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή θέματα στην ιστορία της τέχνης, εμπνέοντας πολλούς σπουδαίους ζωγράφους, ανάμεσά τους και τον Πωλ Σεζάν, ο οποίος ζωγράφισε το θέμα αρκετές φορές.
Στην παραπάνω απεικόνιση, ο Σεζάν υιοθετεί μια συμβολική, μετα-ιμπρεσιονιστική προσέγγιση. Αντί να περιγράφει αναλυτικά τα γεγονότα, εστιάζει στην ένταση, τις μορφές και τη δυνατή χρωματική ατμόσφαιρα, προβάλλοντας το ψυχολογικό βάρος του πειρασμού.

Στον πίνακα, οι πειρασμοί εμφανίζονται ως αισθησιακές φιγούρες, που κινούνται λικνιστικά και προκλητικά, προσπαθώντας να παρασύρουν τον Άγιο και να δοκιμάσουν την αντοχή του πνεύματός του. Ο ίδιος, στα αριστερά, εμφανίζεται ήρεμος και αποστασιοποιημένος από το χάος που τον περιβάλλει. Η στάση του υποδηλώνει πνευματική σταθερότητα και αφοσίωση, ανεπηρέαστη από τις εξωτερικές απειλές.

Στον δεύτερο πίνακα (που βλέπετε παρακάτω), ο Σεζάν απεικονίζει και τον Διάβολο, ντυμένο με φλογερά κόκκινα χρώματα, να επιχειρεί να καταβάλει τον Άγιο. Ο ζωγράφος εστιάζει έτσι στην αποτύπωση της εσωτερικής του πάλης, μετατρέποντας τη σκηνή σε μια συμβολική μάχη, όπου η πίστη αντιπαρατίθεται στις γήινες επιθυμίες.

Paul Cézanne: "La Tentation de Saint Antoine" (Musée d'Orsay)

Η Μουσική πρόταση:

Από τον ερημίτη και θεμελιωτή του μοναχισμού, και από τους πειρασμούς που υπέστη στην έρημο της Αιγύπτου, εμπνέεται η σύνθεση του James Syler: "The Temptation of St. Anthony" για χορωδία και ορχήστρα πνευστών. 

Αντί να αφηγείται πιστά τα γεγονότα, η σύνθεση χρησιμοποιεί την ιστορία ως συμβολικό πλαίσιο για τη διαδικασία του πνευματικού πειρασμού, παρουσιάζοντας μια μουσική διαδρομή μέσα από έξι θεματικά μέρη, τα οποία τιτλοφορούνται με αξιομνημόνευτες φράσεις που ο συνθέτης εντόπισε μετά την ανάγνωση της ζωής του Αγίου:

Ι. "Η απέραντη έρημος"

Δεν ξέρω γιατί τα μάτια μου ανοίγουν

σ' ένα ζεστό, κίτρινο φως απ' τη μεγάλη έρημο,

γεμάτη από ανείπωτο τρόμο και φως.

ΙΙ. "Ένα σύννεφο σκόνης από σκέψεις"

Κανείς δεν θα το μάθει ποτέ.

Μόνο αυτή τη φορά, μόνο μία φορά.

Αλλά τι θα γινόταν αν… Γιατί όχι;

Κανείς δεν θα το μάθει ποτέ.

ΙΙΙ. "Η Απαλότητα της Ηδονής"

Ένα βλέμμα, ένα κλείσιμο του ματιού, ένα χαμόγελο, ένα βλέμμα.

Ένας περίπατος που κυλά σαν απαλό ρυάκι.

Με μάτια που θέλουν να με ζεστάνουν σαν άνοιξη.

Ανυπομονώ...πρέπει να τραγουδήσω.

Μια λέξη, μια φωνή, ένα οδυνηρό αγκίστρι.

Ένα τραγούδι πόθου από ένα αρχαίο βιβλίο.

Χείλη από το Λούβρο, άξια ενός βασιλιά.

Ανυπομονώ...πρέπει να τραγουδήσω.

Ένα άγγιγμα, μια υπόδειξη, ξέρω αυτό το άρωμα.

Ένα άρωμα που αντηχεί σαν ηχητική έκρηξη.

Πόσο βαθιά θα με τσιμπήσει το τραγούδι των σειρήνων;

Κάτι μου λέει: πρέπει να τραγουδήσω.

IV. "Αδυσώπητη η οργή τους "

Kύριε Ελέησον

V. "Μια Δέσμη Φωτός"

VI. "Περισσότερη δύναμη από πριν"

Πώς σταματάς τον εαυτό σου

πριν να' ναι πολύ αργά;

Δεν ξέρω γιατί τα μάτια μου ανοίγουν

σ' ένα ζεστό, κίτρινο φως.

Η μουσική του Syler είναι δραματική, αισθησιακή, τρομακτική, αλλά συγχρόνως χαρμόσυνη-λυτρωτική. Οι "ακανθώδεις" διαφωνίες αποτυπώνουν ένταση και αναταραχή, δημιουργώντας μια ηχητική αναπαράσταση των πειρασμών του Αγίου, ενώ ψηλές φωνητικές γραμμές και λυρικές αρμονίες προσφέρουν στιγμές φωτός, γαλήνης και λύτρωσης.
Η χορωδία λειτουργεί ως μουσικό όργανο για χρωματισμό, ένταση και συναισθηματική έμφαση, ενώ το σύνολο πνευστών πλαισιώνει και ενισχύει τις δραματικές μεταπτώσεις των έξι μερών.

James Syler: "The Temptation of St. Anthony":

Στο μπλογκ υπάρχουν και παλαιότερα κείμενα με αφορμή τον Άγιο Αντώνιο. Περιηγηθείτε!