Brahms: "Δύο Ιερά Μοτέτα" η Μουσική ως Θαύμα...

O Mπραμς την περίοδο σύνθεσης των μοτέτων

Παρότι ο Γιοχάνες Μπραμς δεν ήταν θρησκευόμενος με τον παραδοσιακό τρόπο, η στάση του ως άνθρωπος και καλλιτέχνης αποκαλύπτει έναν βαθιά ανθρωπιστικό προσανατολισμό. Ο Ντβόρζακ, προστατευόμενος του Μπραμς και ευσεβής Καθολικός, σχολίασε για τον μέντορά του: "Τόσο καλός άνθρωπος, τόσο καλή ψυχή και δεν πιστεύει σε τίποτα! Δεν πιστεύει σε τίποτα!"

 Κι όμως, ο Μπραμς κατέφευγε συχνά στη Βίβλο και συνέκρινε τη μουσική με τα θαύματα του Ιησού, αναγνωρίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη βαθύτερη πνευματική διάσταση της τέχνης του.

Είναι γνωστή η φράση του:

"Στο γραφείο μου μπορώ να βρω την Αγία Γραφή ακόμα και στο απόλυτο σκοτάδι. Όλες οι αληθινά εμπνευσμένες ιδέες προέρχονται από τον Θεό. Οι δυνάμεις από τις οποίες άντλησαν όλοι οι μεγάλοι συνθέτες (Μπαχ, Μότσαρτ, Μπετόβεν, Σούμπερτ) την έμπνευσή τους, είναι η ίδια δύναμη που επέτρεψε στον Ιησού να τελέσει τα θαύματά Του."


Βλέπουμε από τα λόγια του, πως ο συνθέτης έχει μια θεοκεντρική προσέγγιση για τη μουσική. Τη βλέπει σαν μια μορφή θαύματος. Ο τρόπος που η μουσική αγγίζει τον άνθρωπο, όπως τα θαύματα αγγίζουν την ψυχή, είναι αποτέλεσμα της ίδιας υπερφυσικής δύναμης. Δεν αναφέρει τους σπουδαίους συνθέτες για να υπογραμμίσει την αριστεία τους μόνο, αλλά και για να δείξει τη συνέχεια μιας "θείας δύναμης" που εκφράζεται μέσα από τη μουσική. Η έμπνευση, κατά τον Μπραμς, δεν είναι προϊόν τυχαίας ανθρώπινης δεξιοτεχνίας... είναι μια φλόγα που ανάβει μέσα στην ψυχή, ένα ίχνος του θείου κόσμου στον υλικό, ένας φωτεινός δεσμός μεταξύ του ανθρώπου και της αιώνιας αλήθειας. Η μουσική, όπως η προσευχή, ανακαλεί τον άνθρωπο στη συμμετοχή του στο υπερβατικό, υπενθυμίζοντάς του ότι η δημιουργία δεν ανήκει στη λογική αλλά στην πνευματική ορμή που διαπερνά το σύμπαν και καθιστά αισθητή την παρουσία του Θεού μέσα στο ανθρώπινο πνεύμα.

Το "Zwei Motetten, Op. 74" του Γιοχάνες Μπράμς περιλαμβάνει δύο ιερά μοτέτα για μικτή χορωδία a cappella, που συνδυάζουν βαθιά πνευματικότητα με αυστηρή μουσική δομή.

Το πρώτο μοτέτο φέρει τον τίτλο "Warum ist das Licht gegeben dem Mühseligen-Γιατί δόθηκε φως στον κουρασμένο της ψυχής;" και το δεύτερο "O Heiland, reiß die Himmel auf-Ω Σωτήρα, άνοιξε τους ουρανούς".

Ο Μπράμς συνέθεσε τα μοτέτα γύρω στα έτη 1863–1864, αντλώντας τα κείμενα από τη Βίβλο χωρίς να τα προορίζει για κάποια λειτουργική χρήση. Τα επιλεγμένα κείμενα προέρχονται από το Βιβλίο του Ιώβ, το Βιβλίο των Θρήνων και την Επιστολή του Ιακώβου και φέρουν έντονο υπαρξιακό και θρησκευτικό βάθος. Ο συνθέτης ολοκλήρωσε τα μοτέτα με χορικά, ακολουθώντας το πρότυπο του Γ.Σ.Μπαχ συνδέοντας την πολυφωνική παράδοση της χριστιανικής χορωδιακής μουσικής με τη δική του ρομαντική έκφραση.

Μουσικολογικά, τα μοτέτα του Μπραμς διακρίνονται για τη χρήση πλούσιων αρμονικών υφών, την πολυφωνική αντιστικτική γραφή και την ευαίσθητη δραματουργία της φωνής, η οποία αναδεικνύει τη δραματικότητα και τη βαθιά συναισθηματική ένταση των βιβλικών κειμένων.

Brahms: "Zwei Motetten, Op. 74":

00:00 - Ι, "Warum ist das Licht gegeben dem Mühseligen
11:12 - ΙΙ, "O Heiland, reiß die Himmel auf

Tο κείμενο γράφτηκε με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Γ. Μπραμς(Γεννήθηκε στο Αμβούργο στις 7 Μαΐου 1833.
Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες του ρομαντισμού, γνωστός για την αυστηρή μορφή, την πλούσια αρμονική γλώσσα και την πολυφωνική του γραφή. Το έργο του εκτείνεται από συμφωνίες και κοντσέρτα μέχρι λήντερ και χορωδιακές συνθέσεις, ενώ η μουσική του συνδυάζει τη βαθιά συναισθηματική ένταση με τη διαρκή σύνδεση με την κλασική παράδοση.


 Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για τον συνθέτη. Περιηγηθείτε και ανακαλύψτε περισσότερα...

Μπραμς: "Το κλαρινέτο του Μύλφελντ είναι το "αηδόνι" της ορχήστρας μου..."

(pinterest)

Σήμερα το κλαρινέτο έχει γενέθλια!

Ο κλαρινετίστας και καρδιακός φίλος του Μπραμς,

Ρίχαρντ Μύλφελντ

Ήταν 14 Ιανουαρίου 1690, όταν γεννήθηκε το πρώτο κλαρινέτο από τα χέρια του Johann Christoph Denner, Γερμανού οργανοποιού από τη Νυρεμβέργη. Ο Denner, θέλοντας να εξελίξει το γαλλικό chalumeau πρόσθεσε ένα βασικό κλειδί στην "ψυχή" του οργάνου, τη γνωστή πίσω οπή, δίνοντας στο κλαρινέτο τη δυνατότητα να τραγουδά σε μεγαλύτερη έκταση και να εκφράζει πιο πλούσιες συναισθηματικές αποχρώσεις.
Το όνομα του οργάνου προέρχεται από το λατινικό clarus=φωτεινός και ταιριάζει απόλυτα στον ήχο του, γλυκύτατος, διαυγής, αλλά ταυτόχρονα βαρύς και μελαγχολικός. Ο ήχος αυτός έγινε πηγή έμπνευσης για πάμπολλους συνθέτες. Ήταν ο ήχος που θα οδηγούσε τον Γιοχάνες Μπραμς σε μια νέα δημιουργική άνοιξη, αφού είχε αποφασίσει να μην ξανασυνθέσει, μια απόφαση που εξατμίστηκε μόλις άκουσε τον Ρίχαρντ Μύλφελντ, το "Αηδόνι της ορχήστρας", όπως τον αποκαλούσε. Τα δάχτυλα του Μύλφελντ μεταμόρφωναν κάθε νότα σε αναστεναγμό ή σε ψίθυρο φωτεινής νοσταλγίας, κάθε άλμα σε ανάσα που τραγουδούσε για κάθε συναίσθημα. Ο ευρηματικός Μπραμς, μαγεμένος από αυτή τη φωνή, τον προσφωνούσε τρυφερά: "Fräulein Klarinette" ή "η Πριμαντόνα μου", αναγνωρίζοντας έναν σπουδαίο μουσικό, αλλά και μια ψυχή που μιλούσε μέσα από το κλαρινέτο.

Σκίτσο του Ρίχαρντ Μύλφελντ εν δράσει

Γεννημένος το 1856, ο Ρίχαρντ Μύλφελντ ξεκίνησε ως βιολιστής στην Αυλική Ορχήστρα του Μάινινγκεν, πριν στραφεί στο κλαρινέτο, όργανο που θα τον καθιέρωνε ως τον σπουδαιότερο κλαρινετίστα του 19ου αι.  Αυτοδίδακτος κατά κύριο λόγο, ανέπτυξε έναν ιδιαίτερο ήχο, τραγουδιστό, λυρικό και βαθιά εκφραστικό. Τη δεκαετία του 1880, έπαιξε κορυφαίο κλαρινέτο στην Ορχήστρα του Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ, όπου ο Βάγκνερ, μαγεμένος από τη μουσική του ευαισθησία, του είπε: "Νεαρέ μου φίλε, συνέχισε έτσι και όλος ο κόσμος θ'ανοιχτεί μπροστά σου!".

Ο Μύλφελντ έπαιζε ένα όργανο συστήματος Μύλερ με 18 πλήκτρα, που του επέτρεπε να ελέγχει το ηχόχρωμα και να εκφράζει με λεπτομέρεια τις λυρικές αποχρώσεις. Ο ήχος του, γλυκός και βαθύς, γοήτευσε κάθε ακροατή, και κυρίως τον Γιοχάνες Μπραμς, ο οποίος βρήκε στο παίξιμο του Μύλφελντ την ίδια έμπνευση που οι μεγάλοι συνθέτες βρίσκουν στις μούσες τους. "Κανείς δεν μπορεί να φυσά το κλαρινέτο πιο όμορφα από τον κύριο Μύλφελντ", έγραφε στην Κλάρα Σούμαν.

Η φιλία τους, όπως παλιά αυτή του Μότσαρτ με τον Άντον Στάντλερ, απέδωσε τέσσερα αριστουργήματα μουσικής δωματίου, όπου το κλαρινέτο δεν είναι όργανο, αλλά ψυχή και πρωταγωνιστής: 

1. Το "Τρίο για Κλαρινέτο, Τσέλο και Πιάνο, έργο 114", εσωστρεφές και ζοφερό, γράφτηκε το καλοκαίρι του 1891. Το κλαρινέτο του Μύλφελντ, ως "αηδόνι της ορχήστρας", διασχίζει τα διαφορετικά μέρη του έργου, "τραγουδώντας" με απαράμιλλη λυρικότητα. Στην πρώτη κίνηση, το ηχόχρωμα του κλαρινέτου αναδύεται σαν χαμηλό μουρμουρητό, εσωτερικό και στοχαστικό. Στο Adagio, οι λεπτότητες του οργάνου εξερευνώνται σε βάθος, αποκαλύπτοντας το ευρύ φάσμα τόσο του ύψους όσο και της δυναμικής του. Στο Andantino grazioso, ο Μπραμς δίνει στο κλαρινέτο την ευκαιρία να κινηθεί σε μια πιο ενθουσιώδη και χαρούμενη μελωδική γραμμή, η οποία έρχεται σε διακριτική αντίθεση με τη συνολικά μελαγχολική διάθεση του έργου. Μπορεί το ηχόχρωμα του "Τρίο" να είναι κυρίως σκοτεινό, όμως ο Μπραμς "λούζει με φως" την ατμόσφαιρα αξιοποιώντας όλο το εύρος του κλαρινέτου, με αρπέζ και γρήγορα, ευέλικτα περάσματα.

Brahms: "Clarinet Trio, Op. 114":

2. Το "Κουιντέτο για Κλαρινέτο και Έγχορδα, έργο 115" ανοίγει με έγχορδα που αφήνουν διστακτικά τον δρόμο στο κλαρινέτο, το οποίο εισέρχεται με ανοδικό αρπέζ, νοσταλγικό και στοχαστικό. Η αργή κίνηση, με τα έγχορδα σε σουρντίνα, μοιάζει με προσωπικό μονόλογο, ενώ στην τρίτη κίνηση κλαρινέτο και βιολί παίζουν σαν να συνομιλούν. Το φινάλε, con moto, βασισμένο σε παραλλαγές, κλείνει με ηρεμία και βαθιά συγκίνηση.

Brahms: "Clarinet Quintet, Op. 115":

3. Ακολούθησαν δύο Σονάτες για Κλαρινέτο και Πιάνο, έργο 120.

Η πρώτη σονάτα σε φα ελ. απαιτεί ακροβατικά άλματα και δυνατές αντιθέσεις. Τα εσωτερικά μέρη τραγουδούν με τρυφερότητα, γεμάτα αναστεναγμούς. Το φινάλε, ζωηρό χωρίς υπερβολές, προσφέρει μια μικρή αίσθηση χαράς, σαν μια αναλαμπή φωτός σε φθινοπωρινό ουρανό. Το κλαρινέτο εδώ μοιάζει να είναι πραγματικά η "Πριμαντόνα" του Μπραμς.

Brahms: "Clarinet Sonata, Op. 120, No. 1":

Η δεύτερη Σονάτα σε Μι ύφεση μείζονα είναι πιο φωτεινή. Η εναρκτήρια κίνηση λάμπει με ζεστασιά, η Appassionata στροβιλίζει με ορμητικότητα και ζωηρότητα, ενώ το τρίο τραγουδάει βαθιά στο χαμηλό chalumeau. Το φινάλε ξεκινά στοχαστικά και μετατρέπεται σε αισιόδοξο κλείσιμο, προσφέροντας μουσική συμφιλίωση και ολοκλήρωση.

Brahms: "Clarinet Sonata, Op. 120, No. 2":

Η Κλάρα Σούμαν, γεμάτη θαυμασμό, έγραψε στον Μπραμς το 1894: "Αυτός ο άνθρωπος παίζει μαγικά! Θα μπορούσε κανείς να πει πως γεννήθηκε ειδικά για τα έργα σας. Θα έπρεπε να ντύσουμε αυτόν τον κλαρινετίστα με χρυσό". 

Μπραμς και Μύλφελντ
(bostonchambermusic)

Ο Μπραμς, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης και ανυπέρβλητου θαυμασμού, χάρισε στον Μύλφελντ ένα σετ ασημένια κουταλάκια με το μονόγραμμα του ταλλαντούχου κλαρινετίστα, ένα ταπεινό ενθύμιο μιας μεγάλης μουσικής φιλίας ανάμεσα σε δυο καλλιτέχνες, που η σύνπραξή τους έδωσε μοναδικούς καρπούς...

Ήταν λίγες μόνο εβδομάδες πριν από το τέλος του, όταν ο Μπραμς άκουσε για τελευταία φορά τον Μύλφελντ να παίζει Βέμπερ. Το "Αηδόνι της ορχήστρας" κελάηδησε μία τελευταία φορά, χαρίζοντας στον καρδιακό του φίλο μια στιγμή καθαρής μαγείας, σαν οι νότες να ψιθύριζαν μυστικά για τη φιλία τους και την αγάπη τους για τη μουσική. Κάθε ήχος ήταν ένα θρόισμα καρδιάς, μια ανάσα λυρικής ομορφιάς, ένα τελευταίο τραγούδι που συνόψιζε τη βαθιά, φωτεινή σύνδεση δύο ψυχών, του συνθέτη και του εκτελεστή, του δημιουργού και του "Αηδονιού" του...

Κι έτσι, κάθε 14 Ιανουαρίου, γιορτάζουμε τα γενέθλια ενός οργάνου που, από το σαλυμώ του Denner έως το "αηδόνι" του Μύλφελντ, έγινε φωνή νοσταλγίας και βαθιάς εξομολόγησης. Το κλαρινέτο συνεχίζει να τραγουδά, φωτεινό και μελαγχολικό μαζί, θυμίζοντάς μας πως η μουσική γεννιέται εκεί όπου ο ήχος συναντά την καρδιά.

Για τα "γενέθλια του κλαρινέτου" μπορείτε να διαβάστε παλαιότερο κείμενο εδώ.

"Ημέρα του Χαφέζ": ο ποιητής της Ανατολής εμπνέει τη μουσική της Δύσης...

Η Εθνική Ημέρα του Χαφέζ τιμάται κάθε χρόνο στο Ιράν στις 12 Οκτωβρίου, που αντιστοιχεί στην 20ή ημέρα του μήνα Μεχρ στο ιρανικό ημερολόγιο. Η ημέρα αυτή είναι αφιερωμένη στον μεγάλο Πέρση ποιητή Χαφέζ, ένα από τα πιο εμβληματικά πρόσωπα της περσικής λογοτεχνίας.
Ο Μουχαμάντ Χαφέζ από το Σιράζ είναι γνωστός για τη βαθιά πνευματικότητα και το λυρισμό των ποιημάτων του, κυρίως των γκαζάλ, τα οποία εξερευνούν θέματα όπως η αγάπη, ο θάνατος, ο μυστικισμός και η θεϊκή ένωση. Το έργο του συγκεντρώθηκε μεταθανάτια στη συλλογή "Ντιβάν", που παραμένει κλασικό ανάγνωσμα στην περσική γλώσσα και έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες.Λέγεται ότι κάθε ιρανική οικογένεια διαθέτει οπωσδήποτε δύο βιβλία, το Κοράνι και ποιήματα του Χαφέζ.

Ο τίτλος "Χαφέζ" σημαίνει "αυτός που έχει απομνημονεύσει το Κοράνι", κάτι που κατά την παράδοση πέτυχε ο ποιητής σε νεαρή ηλικία. Το έργο του επηρέασε βαθιά την περσική μουσική, καλλιγραφία και τέχνη και εξακολουθεί να εμπνέει μέχρι σήμερα.


Ο Πέρσης ποιητής Χαφέζ δεν επηρέασε βαθιά μόνο τον ισλαμικό και περσικό κόσμο, αλλά και πολλούς μεγάλους Δυτικούς στοχαστές, συγγραφείς και καλλιτέχνες.

• Ο Γκαίτε είναι από τους πρώτους Ευρωπαίους που μελέτησαν και τον θαύμασαν σε βάθος. Εμπνεύστηκε από το έργο του για να γράψει τη συλλογή του "Δυτικό-Ανατολικό Ντιβάν", στην οποία εξυμνεί τον Χαφέζ και συνομιλεί μαζί του ποιητικά.Τον αποκαλεί "δίδυμο αδερφό του στην ποίηση και σύμβολο παγκόσμιου πνευματικού διαλόγου" και δηλώνει πως "δεν υπάρχει κανείς όμοιος με τον Χαφέζ"...
  
  "Hafis! Du bist nicht ein Dichter, du bist eine Welt - Χαφέζ! Εσύ δεν είσαι ποιητής, είσαι κόσμος ολόκληρος."

• Ο Αμερικανός φιλόσοφος και ποιητής Ralph Waldo Emerson θεωρούσε τον Χαφέζ ως έναν από τους μεγαλύτερους ποιητές όλων των εποχών και δήλωνε ότι "ο Χαφέζ είναι πάντα ο εαυτός του. Απελευθερωμένος και βαθύς".

• Οι Γερμανοί ποιητές Friedrich Rückert, Georg Friedrich Daumer και Hans Bethge, μετέφρασαν πολλά ποιήματα του Χαφέζ, στα γερμανικά, βοηθώντας με αυτόν τον τρόπο στη διάδοση της ποίησής του στη Δύση.

Ο Χαφέζ ενέπνευσε στοχαστές, συγγραφείς και φιλοσόφους, οι οποίοι είδαν στο έργο του μια ένωση γήινης και θεϊκής αγάπης, αλλά και έναν ποιητή ελευθερίας, μυστικισμού και εσωτερικότητας. Η γέφυρα που δημιούργησε ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση τον καθιστά διαχρονικά παγκόσμιο ποιητή.

Δεν άφησε, όμως, ασυγκίνητους και πλήθος μουσουργών, ανάμεσά τους τους Γ. Μπραμς, Ρ. Στράους, Γκλαζουνόφ, Άλαν Χοβχάνες, Κάρολ Σιμανόφσκι και άλλους, οι οποίοι στα ποιήματά του βρήκαν βαθιά συναισθηματικά και φιλοσοφικά μοτίβα, ικανά να μετασχηματιστούν σε μουσική. Η λυρική ένταση, η μεταφυσική διάσταση και η μεθυστική γλώσσα του Χαφέζ αποτέλεσαν ιδανικό υλικό για φωνητικές και συμφωνικές συνθέσεις, που διατηρούν ζωντανό το πνεύμα του στον παγκόσμιο πολιτισμό.

• Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ, αν και δεν μελοποίησε κανένα από τα ποιήματα του Χαφέζ, όταν τα διάβασε σε μετάφραση του Γκέοργκ Φρίντριχ Ντάουμερ, εξέφρασε τον βαθύ του θαυμασμό, δηλώνοντας ότι η γνωριμία του με τον Χαφέζ τού προκάλεσε άπλετο δέος.
  Όπως χαρακτηριστικά είπε:
  "Θα έπρεπε να ντρεπόμαστε για όλη την πομπώδη ευρωπαϊκή πνευματική μας κουλτούρα, μπροστά σε εκείνη που είχε ήδη αναπτυχθεί πολύ νωρίτερα στην Ανατολή -με τόση ζωντάνια και μοναδική πνευματική γαλήνη".

1. Ο Γιοχάνες Μπραμς υπήρξε αρραβωνιασμένος με την Αγκάθε. Ήταν μετά την αποτυχία του Πρώτου Κοντσέρτου του, που ήρθε αντιμέτωπος με κύματα απογοήτευσης, απαισιοδοξίας και ανασφάλειας, ειδικά σε μια περίοδο που σκεφτόταν να μοιραστεί τη ζωή του με μια γυναίκα.
"Δεν αντέχω πάνω μου το βουβό, γεμάτο ερωτηματικά βλέμμα μιας συζύγου που μου μαχαιρώνει τα σωθικά", της έγραψε.
Λίγες μέρες αργότερα, έλαβε την οριστική άρνηση της Αγκάθε και τον τερματισμό του αρραβώνα τους. Ο Μπραμς, βαθιά πληγωμένος, μετουσιώνει τον πόνο του σε μουσική.

Η απογοήτευση και η χαμένη αγάπη του βρίσκουν διέξοδο στα "Εννέα Τραγούδια και Άριες", Op. 32.
Το τελευταίο ληντ της συλλογής, βασισμένο σε ποίημα του Georg Friedrich Daumer, μεταφρασμένο και προσαρμοσμένο από το Ντιβάν του Χαφέζ, αποτυπώνει έναν πνευματικό και συναισθηματικό χωρισμό ανάμεσα σε δύο εραστές.

"Πως είσαι, όλο γλύκα, Άνασσά μου,

μες' στη λεπτή ευγένειά σου!

Απλά χαμογελάς κι εαρινά αρώματα αναδύεις

Μέσα σε πνεύμα μακαριότητας!

συγκρίνω εκείνη του φρεσκοανθισμένου ρόδου

με τη δική σου λάμψη.

Αχ, απ' όλα όσα εκεί ανθίζουν τριαντάφυλλα

Είν' το δικό σου, πιο ευλογημένο!

Περιπλανιέμαι στα ερημωμένα μέρη

που απλώνονται θαμπές σκιές

κι οδύνη φοβερή

με κατακλύζει

Στην αγκαλιά σου άσε με να σβήσω!

στον κόρφο σου το θάνατο να βρω,

Ακόμα κι αν σφοδρός ο πόνος είναι

στο στήθος μου..., μακάριος φαντάζει πόνος!"

Brahms: "Lieder und Gesänge Op. 32, Ν. 9":

2. Παρότι η φωνητική μουσική δεν κατείχε κεντρική θέση στο έργο του Αλεξάντρ Γκλαζουνόφ (έγραψε περίπου τριάντα τραγούδια) ένα ποίημα στάθηκε αρκετό για να ανάψει τη δημιουργική του φλόγα.
Ήταν μια ελεύθερη ρωσική απόδοση ενός ποιήματος του Χαφέζ, φιλοτεχνημένη από τον ίδιο τον Πούσκιν, που τροφοδότησε τη φαντασία του νεαρού συνθέτη. Το αποτέλεσμα ήταν μια μελοποίηση που γράφτηκε το διάστημα 1888-1890, αποκαλύπτοντας -εκτός από την ώριμη τεχνική του- και μια αποφασιστική, ηρωική τόλμη στη μουσική γραφή.
Οι μελωδίες του Γκλαζουνόφ αναδύονται πλούσιες και ευγενείς, ενώ οι διακριτικές διακοσμήσεις της μουσικής του αποπνέουν λεπτότητα και συναίσθημα.
Το άρωμα της ποίησης του Χαφέζ, όλο πάθος, στοχασμό και μια βαθιά αίσθηση εσωτερικής ελευθερίας φαίνεται να βρίσκει αντήχηση στις γραμμές της μελωδίας, όπου η πνευματικότητα της Ανατολής συναντά τον Ρωσικό ρομαντισμό.

"Из Гафиза, Не будьте жадными до воинской славы
Από τον Χαφέζ, Μην παρασύρεσαι από τη δόξα του πολέμου":

"Μην παρασύρεσαι από τη δόξα του πολέμου, ω όμορφε νέε,

μην ριχτείς στην αιματοβαμμένη μάχη με τα πλήθη του Καραμπάχ!

Ξέρω, ο θάνατος δεν θα σε συναντήσει

ο Αζραήλ, μέσα στις λάμψεις των σπαθιών,

θα θαμπωθεί από την ομορφιά σου

και θα παραμερίσει το ξίφος του.

Όμως φοβάμαι πως ανάμεσα στις μάχες,

θα χάσεις για πάντα

τη σεμνή, ντροπαλή χάρη των κινήσεών σου,

τη γοητεία της τρυφερής συστολής σου.

3. Τα "Gesänge des Orients, έργο 77", γράφτηκαν από τον Ρίχαρντ Στράους το 1928 και αποτελούν μια σειρά πέντε τραγουδιών βασισμένων σε ποιητικές παραφράσεις περσικών κειμένων του Χαφέζ από τον Hans Bethge. Η ηχοχρωματική παλέτα του Στράους στο έργο αυτό φέρει εμφανή ανατολίτικα στοιχεία, με λεπτοδουλεμένες διακοσμήσεις και ορχηστρικές αποχρώσεις που υποδηλώνουν εξωτισμό και πνευματικότητα.
Αυτό γίνεται ιδιαίτερα αισθητό στο πρώτο τραγούδι με τον τίτλο "Ihre Augen - Τα μάτια της", όπου η μουσική επεξεργασία συνομιλεί στενά με τον στοχαστικό, μυστικιστικό τόνο των στίχων.
Κάθε τραγούδι αναστοχάζεται μια διαφορετική πλευρά του έρωτα ή της αγάπης, από τον πόθο και την απώλεια μέχρι την εξύψωση της ψυχής.
Αν και το φωνητικό μέρος είναι εξαιρετικά απαιτητικό (με τεχνικά υψηλές φράσεις που φτάνουν στα όρια της φωνής), ο κύκλος αρχικά προοριζόταν για τενόρο. Παρ' όλα αυτά, ο Στράους τον αφιέρωσε στην αγαπημένη του ερμηνεύτρια, τη σοπράνο Ελίζαμπεθ Σούμαν, και στον σύζυγό της, μαέστρο Καρλ Άλβιν, υποδηλώνοντας έτσι ότι η εκτέλεση από γυναικεία φωνή ήταν εξίσου επιθυμητή.

"Ihre Augen - Τα Μάτια της

"Τα καμπύλα σου φρύδια, ω αγαπημένη,

είναι κιόσκια του Παραδείσου. Κάτω απ’ αυτά,

κατοικούν χαμογελώντας

οι υπέροχοι άγγελοι των ματιών σου.

Η λαμπρότητα, που' χει απλωθεί σ' όλο τον κόσμο,

πηγάζει απ’ αυτούς τους αγγέλους,

που έφεραν τη λάμψη μαζί τους

από τα λιβάδια του Παραδείσου"

4. Η μουσική του αμερικανοαρμένιου, Άλαν Χοβχάνες διαπνέεται από έναν έντονα μυστικιστικό χαρακτήρα, όπου η πνευματικότητα και ο λυρισμός αποτελούν βασικά εκφραστικά μέσα. Επηρεασμένος βαθιά από τη μουσική παράδοση της Ανατολής και την ποιητική γλώσσα της Περσίας, ο συνθέτης δημιουργεί έργα που μοιάζουν με προσευχή ή στοχασμό, γεφυρώνοντας τον ήχο με το εσωτερικό βίωμα.

Η γνωριμία του με την ποίηση του σπουδαίου Χαφέζ οδήγησε στη σύνθεση του έργου "Love Songs of Hafiz, Op. 33. Πρόκειται για μια σειρά από οκτώ τραγούδια, με κείμενα γραμμένα από τον ίδιο τον Χοβχάνες.Ο Χοβχάνες δεν προχωρά σε άμεση μελοποίηση ή μετάφραση των ποιημάτων του Χαφέζ, αλλά αντλεί έμπνευση από τη λυρική και μυστικιστική αύρα του έργου του, την οποία μεταπλάθει σε μια προσωπική και δημιουργική μουσική πρόταση.

Το πρώτο τραγούδι έχει τίτλο "Hafiz, Like Lord Krishna Darting - Χαφέζ, σαν τον Κρίσνα, τον χορευτή των ουρανών". Απεικονίζει τη σύνδεση ανάμεσα στην αιώνια σοφία και τη θεϊκή γοητεία του Χαφέζ με την εκστατική και παιχνιδιάρικη φύση του θεού Κρίσνα, φωτίζοντας την αρμονία μεταξύ ανθρώπινου και θείου μέσα από την ποίηση και το μυστικισμό.

"Χαφέζ, σαν τον Κρίσνα, τον χορευτή των ουρανών,

ξεφεύγει παιχνιδιάρικα από τη μοίρα και τη λογική,

με μάτια που λάμπουν σαν αστέρια στο σκοτάδι,

και ένα χαμόγελο που μαγεύει την ψυχή και το πνεύμα.

Όπως ο Κρίσνα παίζει με τη φλογερή του φλογέρα,

έτσι και ο Χαφέζ παίζει με τις λέξεις,

συλλαμβάνοντας την αγάπη και την ελευθερία,

εκεί όπου ο κόσμος συναντά το άπειρο.

Είναι το πνεύμα που χορεύει ανάμεσα στα σύννεφα,

η φωνή που ψιθυρίζει μυστικά στην καρδιά των ανθρώπων,

και το φως που διαλύει το σκοτάδι της απιστίας,

φέρνοντας γαλήνη σε κάθε ψυχή που τον ακούει"

Ένα μικρό απόσπασμα μπορείτε να ακούσετε εδώ.

(Οι αποδόσεις των ποιημάτων στα ελληνικά είναι δικές μου από την αγγλική τους μετάφραση)

Παλαιότερο κείμενο για τον Χαφέζ διαβάστε εδώ.

 

Γκαίτε: "...Αχ, το τριαντάφυλλο, το τριανταφυλλάκι..."

"Heidenröslein(Το Τριανταφυλλάκι) - Goethe", εικονογράφηση του  Josef Kränzle 

Σαν σήμερα, 22 Μαρτίου 1832 ένας από τους γίγαντες του  παγκόσμιου πνεύματος, ο Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε, πέρασε στην αιωνιότητα.

"Πορτρέτο του νεαρού Γκαίτε", Angelica Kauffman

Ο Γκαίτε διακρίθηκε ως ποιητής, συγγραφέας, δραματουργός, ζωγράφος, μουσικοκριτικός και πολιτικός. Υπήρξε επίσης φιλόσοφος, ενώ έγραψε και για τη θεολογία και τον ανθρωπισμό.
H μητέρα του Γκαίτε ήταν πιανίστα, είχε ωραία φωνή κι ο πατέρας του έπαιζε φλάουτο. Έτσι, ο Γκαίτε μεγάλωσε σ' ένα σπίτι όπου κυριαρχούσε η απόλαυση της μουσικής ακρόασης και εκτέλεσης. Ως παιδί διέκρινε και αναπαρήγαγε τους ρυθμούς, όπως επίσης απομνημόνευε τις μελωδίες με ευκολία.


Ξεκίνησε νωρίς μαθήματα τσέλου, πιάνου και τραγουδιού, μελετώντας άριες από ιταλικές και γαλλικές όπερες.
Προξενεί εντύπωση το γεγονός ότι παρόλες τις μουσικές σπουδές του, η μουσική αρχικά δεν ενδιέφερε συστηματικά τον Γκαίτε. Την αντιμετώπιζε κυρίως ως επιστήμη..."επιστήμη των ήχων", όπως έλεγε...

Θαύμαζε τη μουσική ιδιοφυία του Μπετόβεν παρόλες τις πολιτικές αντιπαραθέσεις τους -όπως είδαμε- ενώ επίσης είχε εντυπωσιαστεί με τη δεινότητα του Φέλιξ και της Φάννυ Μέντελσον...

πηγή: goethezeitportal

"Τριαντάφυλλο κλειστὸ εἶδ’ ἕνα παιδάκι.

Ἦταν τόσο γελαστό,

χαρωπὸ καὶ μυριστό,

τὸ τριανταφυλλάκι!

νέο τριαντάφυλλο, τριανταφυλλάκι!

Ἄχ! λουλούδι προφαντό! εἶπε τὸ παιδάκι.

Θὰ σὲ κόψω, δὲν βαστῶ!

- Ἄν μὲ κόψῃς, σοῦ κεντῶ

τὸ μικρὸ χεράκι!

εἶπε τὸ τριαντάφυλλο, τὸ τριανταφυλλάκι.

Ξεκαρδίζεται, γελᾷ τὸ τρελὸ παιδάκι,

τὸ τραβᾶ, τὸ ξεκολλᾶ...

Τί ἀγκάθια! τί πολλὰ

στὸ μικρὸ χεράκι!

Ἄχ! κακὸ τριαντάφυλλο, ἄχ, τριανταφυλλάκι!"

(Ποίηση Γκαίτε, Μτφ: Αγγελου Βλάχου-Αναγνωστικό Β' Δημοτικού 1963 issuu.com)

Το ποίημα έγραψε ο νεαρός εικοσάχρονος Γκαίτε κατά τη διάρκεια της παραμονής στο Στρασβούργο. Εκεί, σ'ένα κοντινό χωριό και με τη δροσιά της νιότης γνώρισε τη Friederike, κόρη του εφημέριου και μεταξύ τους αναπτύχθηκε μια τρυφερή σχέση... Η κοπέλα δόθηκε ολόψυχα στον φλογερό έρωτα, που της ενέπνεσε ο ευαίσθητος ποιητής.. Ετσι, όταν εκείνος την επισκέφτηκε για να την αποχαιρετίσει, καθώς θα επέστρεφε στη Φραγκφούρτη, το κορίτσι σπάραξε από βαθύ πόνο και απογοήτεση... Οδύνη όμως αποχωρισμού ένιωσε και ο Γκαίτε που με λεκτική απλότητα αποτύπωσε στο παραπάνω πασίγνωστο ποίημα...
Το "Heidenröslein" λέει για έναν νεαρό άνδρα που βλέπει ένα μικρό τριαντάφυλλο στο λιβάδι και αποφασίζει να το μαδήσει, παρά την προειδοποίηση του τριαντάφυλλου πως αν την πονέσει, θα ανταποδώσει και κείνο παρόμοιο πόνο...


Το ποίημα εχει μελοποιηθεί πάμπολλες φορές... Θα ακούσουμε τις εκδοχές των Μπετόβεν, Σούμπερτ, Σούμαν και Μπραμς.

• 
  Η απλότητα και η αθωότητα της μουσικής του Σούμπερτ δεν γεννιέται από απειρία, αλλά από βαθιά εξοικείωση με τις ιδέες και τα ιδανικά του Γκαίτε. Ο Σούμπερτ έστειλε την παρτιτούρα στον ποιητή τον Απρίλιο του 1816, αλλά ο Γκαίτε το αγνόησε εντελώς.
  Ο ρομαντικός συνθέτης γράφει μια μελωδία, με την οποία μεταφέρει τον ακροατή ευθύς στην ύπαιθρο.
  Ανάλαφρη η αίσθηση που αποδίδεται, με τα μοτίβα να  "υποδηλώνουν την ανεμελιά του νεαρού που περιφέρεται στους αγρούς. Ωστόσο, η φύση των συγχορδιών υπογραμμίζει την ταπεινή αθωότητα του τριαντάφυλλου και η καμπυλωτή μελωδία την ευγενική, σαγηνευτική ομορφιά του". 

Schubert: Heidenröslein, Op. 3, No. 3, D. 257 :

• 
  Eίχε προηγηθεί το 1796 η μελοποίηση του ποιήματος από τον Λ.B.Μπετόβεν. Aν και τα λήντερ του τιτάνα είναι σχετικά παραμελημένα (καθώς αγνοούνται από εκτελεστές, όταν βρίσκονται ανάμεσα στις μεγαλοπρεπείς συμφωνίες, τα ορχηστρικά και χορωδιακά του έργα), θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Μπετόβεν είχε μελετήσει τη φόρμα του ληντ διεξοδικά κι ήταν ο Κερουμπίνι που όταν δυσαρεστημένος με την πρώτη εκδοχή του "Φιντέλιο", του είχε στείλει ένα γαλλικό εγχειρίδιο φωνητικής σύνθεσης για να το μελετήσει και να διδαχθεί τον χειρισμό της ανθρώπινης φωνής.
  Η ποίηση του Γκαίτε με το συναίσθημα, τη φωτισμένη σκέψη και την ευαισθησία αναδεικνύονται στη μελωδία του Μπετόβεν, όπου ο ακροατής με τα μάτια του μυαλού και της ψυχής του παρακολουθεί ένα πανόραμα εικόνων που ζωντανεύει τον κλασικό και πρώιμο-ρομαντικό κόσμο των ιδεών που υπηρέτησε ο συνθέτης.
  
  
  Beethoven: "Heidenröslein Lied":
  
  
  
  
  
  
• 

  Ο Ρόμπερτ Σούμαν δίνει μια εξαιρετική χορωδιακή δημιουργία για μικτή χορωδία πάνω στο νεανικό ποίημα του Γκαίτε, μέρος των "Romanzen und Balladen".
  
  

  Παρότι δεν αποτελεί έκπληξη η στροφική φύση της σύνθεσης, ωστόσο εντυπωσιακός είναι ο χρωματισμός της μελωδίας.
  Ο σπουδαίος ρομαντικός συνθέτης όχι μόνο τονίζει την ανησυχία και θλίψη του νεαρού άνδρα, αλλά αναδύει μέσω των μοτίβων του με ενσυναίσθηση τη θλιβερή μοίρα του ίδιου του τριαντάφυλλου.
  
  

Schumann: "Romanzen und Balladen, op 67 no 3, Heidenröslein":

• 
  Το ποίημα μελοποιήθηκε από τον Γιοχάνες Μπραμς και συμπεριλήφθηκε στον κύκλο τραγουδιών του: "14 Volks-Kinderlieder, WoO31".
  Καθ 'όλη τη διάρκεια της ζωής του, ο Mπραμς καλλιέργησε τη φόρμα του ληντ σαν έναν ιδιωτικό κήπο που άνθιζε γύρω από τα μεγάλα συμφωνικά του έργα. Τα ποιητικά κείμενα τού δίνουν την ευκαιρία της ταύτισης, να εκφράσει τα προσωπικά του συναισθήματα. Ετσι, το "Τριανταφυλλάκι" του Γκαίτε είναι η δίοδος να εξωτερικευθούν ο πόνος της ανεκπλήρωτης αγάπης, η μοναξιά της ανθρώπινης ψυχής, η θλίψη του αποχωρισμού.
  Ο συνθέτης με μια σχεδόν οδυνηρά ευαίσθητη δημιουργία στήνει ένα σκηνικό όπου παιδικότητα αυθεντικών συναισθημάτων και ο αγνός ρομαντικός έρωτας πρωτοστατούν στη φύση της έμπνευσης. 

Brahms: "14 Volks-Kinderlieder,  6. Heidenröslein":

• 
  Τέλος, από το ερωτικό επεισόδιο του Γκαίτε με την Φρεντερίκα εμπνεύστηκε την ομώνυμη οπερέτα του "Friederike" ο Φραντς Λέχαρ. Είναι δημιουργία του 1928, ένα παράδειγμα της λεγόμενης βιογραφικής οπερέτας, ενός είδους δημοφιλούς στις αρχές του 20ού αιώνα, στο οποίο μια ιστορική προσωπικότητα πρωταγωνιστούσε σε μια γλυκόπικρη ερωτική σχέση. Η επιλογή του Γκαίτε ως θέματος για μια οπερέτα ήταν μια τολμηρή κίνηση και προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις. Στην πλοκή η Φρεντερίκα αφηγείται την ιστορία της σχέσης της με τον νεαρό Γερμανό ποιητή και της καταδικασμένης αγάπης τους. Η κοπέλα αγωνιώντας να μην σταθεί εμπόδιο στην καριέρα του θυσιάζει τον έρωτά τους πριν καλά καλά ανθίσει και τον αποχωρίζεται.
  Ακουμε το ληντ από τη σκηνή αποχωρισμού τους:

Lehár: "Friederike"

Κείμενα για τον Γκαίτε υπάρχουν πολλά στο ιστολόγιο. Περιηγηθείτε!

Ισιδώρα Ντάνκαν, η χορεύτρια που "ξύπνησε" το χορό....

"Δεν επινόησα τον χορό, υπήρχε πριν από εμένα. Κοιμόταν όμως κι εγώ τον ξύπνησα"

(Ισιδώρα Ντάνκαν)

27 Μαϊου 1877, γεννιέται η "μητέρα του σύγχρονου χορού", Ισιδώρα Ντάνκαν, γνωστή ως "ξυπόλητη χορεύτρια", καθώς προτιμούσε να χορεύει χωρίς παπούτσια, στοιχείο πoυ τής επέβαλε το ελεύθερο πνεύμα της.

Μικρή, ξεκίνησε μαθήματα πιάνου, αγαπούσε τη μουσική, το ρυθμό και την αρμονία της, όμως την κέρδισε ο χορός. Εντυπωσιάζει το γεγονός πως εξάχρονο κοριτσάκι και παίζοντας με τις φίλες της γειτονιάς, τίς δίδασκε μπαλετικές, χορευτικές κινήσεις αυτοσχεδιάζοντας.

Χαρακτηριστικές είναι όντως οι επηρεασμένες από τη φύση, κινήσεις της. Τα κύματα, οι κινήσεις των κλαδιών των δέντρων, καθώς φυσάει ο άνεμος, τα σύννεφα κλπ, την εμπνέουν, όπως την εμπνέει και η αρχαιοελληνική γλυπτική.

Εκτός από το να χορεύει ξυπόλητη, επιλέγει να φορά αέρινα, ανάλαφρα ρούχα, όμοια με τους χιτώνες των αρχαίων Ελλήνων.

Εκτός όμως από την ένδυση, η λατρεία της Ντάνκαν για την χώρα μας φαίνεται από την επιλογή της να ζήσει στο Βύρωνα, να χορέψει στους Δελφούς και στο αρχαίο θέατρο του Διονύσου.

Περισσότερο την ενδιέφερε η έμπνευση και λιγότερο η τεχνική, καθώς αναζητούσε τη "θεία έκφραση του ανθρώπινου πνεύματος".

Ο χορός της είχε απίστευτη χάρη, χαρακτηριζόταν από κομψότητα, μελωδικότητα και έντονη εκφραστικότητα.

Τιμητικά στο πρόσωπό της ο Φρέντερικ Άστον το 1976 θα χορογραφήσει ένα μπαλέτο με τίτλο: "Five Brahms Waltzes in the Manner of Isadora Duncan", για μια solo χορεύτρια πάνω σε μουσική του Γιοχάνες Μπραμς.

Ο Άστον επιλέγει 5 από τα 16 Βαλς του "Opus 39" του γερμανού συνθέτη.

Συγκεκριμένα τα Βαλς 1, 2, 8, 10, 13 και 15 από το "Sechzehn Walzer, Op. 39" που ο Μπραμς συνέθεσε το 1865 λίγο πριν εγκατασταθεί στην Βιέννη προκειμένου να τιμήσει την χορευτική φόρμα με την οποία είναι συνδεδεμένη η "πόλη του Βαλς".

Ο Μπραμς ολοκλήρωσε τον κύκλο αρχικά για πιάνο με 4 χέρια και αμέσως μετά τα διασκεύασε για σόλο πιάνο. Το έργο αφιέρωσε στον μουσικοκριτικό και φίλο του, Eduard Hanslick.

Από τα πέντε Βαλς που χορογράφησε ο Άστον προς τιμήν της Ισιδώρας Ντάνκαν, το πρώτο εκτελείται πριν την εμφάνιση της χορεύτριας ως προοίμιο.

Ο Άστον  επέλεξε να εμπνευστεί από τις παραστάσεις της Ντάνκαν που είχε δει, αντί  να αναδημιουργήσει με ακρίβεια τις χορογραφίες της. Ατόφιο παρουσιάζει στο χορευτικό σόλο μόνο τον περίφημο "Χορό των πετάλων" , που το όνομα της  Ντάνκαν συνδέθηκε μ' αυτόν. Η χορεύτρια κινούμενη προς τα μπρος με ανάλαφρα μικρά, ρυθμικά βήματα κρατώντας στις παλάμες της πέταλα ανθέων, τα αφήνει ν' ανεμίζουν προς τα πίσω καθώς τρέχει...(6:27'). H ρέουσα, γλυκιά μελωδία από το Βαλς Ν. 15, το δημοφιλέστερο της σύνθεσης, καθοδηγεί τις αέρινες, ευγενικού χαρακτήρος, κινήσεις της μπαλαρίνας, προξενώντας στους φιλότεχνους θεατές χείμαρρο αισθήσεων και ρομαντισμού...

"Brahms Waltzes in the manner of Isadora Duncan":

Για την Ισιδώρα Ντάνκαν μπορείτε να διαβάσετε κι εδώ.

Εαρινά ψιθυρίσματα στην "Άνοιξη" του Μπραμς...

"Der Frühling ή Die Träumende"(Η Άνοιξη ή Το Όνειρο), Hans Zatzka
(paintgallery.de)

Ο Γιοχάνες Μπραμς άφησε ένα τεράστιο έργο πίσω του, απο το οποίο οι συμφωνίες, τα κονσέρτα του, τα πιανιστικά έργα και η μουσική δωματίου είναι τα πιο γνωστά, ενω τα αναρίθμητα σολιστικά και χορωδιακά λήντερ του δεν ευτύχησαν να έχουν για πολλούς το ίδιο ενδιαφέρον, όπως τους άξιζε. Πρόκειται για μελοποιήσεις ποιημάτων διαφόρων ποιητών, που οι μουσικοαναλυτές χαρακτηρίζουν "μπουκέτα", παρομοιάζοντάς τα με "πολύχρωμα άνθη που μαδήθηκαν από διαφορετικούς κήπους(πηγές) και στη συνέχεια συνδυάστηκαν σε ένα αρμονικό σύνολο".

Με ένα αγαπημένο μου ληντ του Μπραμς θα σας καλησπερίσω. Ένα γλυκύτατο τραγούδι με λυρικό χαρακτήρα, γεμάτο τρυφερότητα, θερμό και γαλήνιο αίσθημα, που ταιριάζει τόσο -αλήθεια- με τη σημερινή, ανοιξιάτικη, φωτεινή μερα...

O Mπραμς το 1853, εποχή σύνθεσης του ληντ

Απολαμβάνουμε το: "Der Frühling- Η Άνοιξη", από τα " Έξι τραγούδια για σοπράνο ή τενόρο με πιάνο, αρ. 2", που συνέθεσε το 1852, μόλις δεκαοκτώ χρονών, γι'αυτό ντύνεται το ρομαντισμό και την τρυφερότητα της νιότης του.

Η ποίηση στο συγκεκριμένο είναι του γάλλου Johann Baptist Rousseau σε γερμανική μετάφραση και ανήκει στη συλλογή του "Παιχνίδια λυρικής και δραματικής μούσας".

"Δελεάζοντας το δέντρο
μουρμουρίζει ο άνεμος:

Ξύπνα από τον ύπνο σου και τ όνειρό σου,

του χειμώνα η παγωνιά έχει περάσει.

Γύρνα το βλέμμα σου ψηλά,

δες τα λαμπρά τ'ουρανού μάτια

του ήλιου το φως το χρυσό.

Ζεστό το αεράκι κι απαλό,

και λιγοστά τα σύννεφα,

όλα τα άνθη άνοιξαν

την πλάση ευωδιάζουν

πουλιά γλυκόλαλα που κελαηδούν

Και φέτος η Άνοιξη, επέστρεψε..."

Ι: Για τενόρο:

Brahms: "Der Frühling- Η Άνοιξη"

(Dietrich Fischer-Dieskau - Daniel Barenboim):

ΙΙ: Για σοπράνο:

Brahms: "Der Frühling- Η Άνοιξη":

(Elly Ameling - Dalton Baldwin)

Λέγεται πως ο συνθέτης προτιμούσε τη γυναικεία φωνή σ'αυτό το ληντ, ενώ οι κριτικοί επαίνεσαν και τις δυο εκδοχές, καθώς όλος ο κύκλος "δονείται από θαυμαστή πρωτοτυπία, εγκαρδιότητα και ειλικρνή τρυφερότητα"...

Το εικαστικό που συνοδεύει το κείμενο τιτλοφορείται "Der Frühling ή Die Träumende"(Η Άνοιξη ή Το Όνειρο) και φιλοτεχνήθηκε από τον αυστριακό, Hans Zatzka.

Στο εικαστικό του Zatzka , ενός από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους της ρομαντικής περιόδου και "παιδί του Μάρτη"(γεννήθηκε στις 8 Μαρτίου) στήνεται αλληγορικά μια ανοιξιάτικη σκηνή με αέρινες φιγούρες. Ένας όλο χάρη ερωτιδέας σκορπίζει στον αέρα πέταλα από τα λουλούδια που κρατά στην αγκαλιά του. Μια γλυκιά δεσποσύνη με βλέμμα που μαρτυρά πως ονειρεύεται με τα μάτια ανοικτά και μια φτερωτή νύμφη -ίσως η προσωποποίηση του ονείρου- αφήνει ελεύθερα να λικνιστούν στο φύσημα του ανέμου τα διάφανα πέπλα της και με χαμόγελο παιχνιδίζει αφήνοντας να χυθούν απο τα ακροδάχτυλά της τα ανθοπέταλα...

Εικαστική σύνθεση καμωμένη με απαλά χρώματα, που ξεχειλίζουν ευγένεια και λυρισμό. Όπως ακριβώς και το μελωδικότατο ληντ του Μπραμς, με μοτίβα που μεταφέρουν όλη την ευφορία και γλυκύτητα της ελπιδοφόρας Ανοιξης...

Eικαστικά και μουσικά, φτάνει η εαρινή ευωδία στις ψυχές μας, αγαπημένοι φίλοι!Οι καλλιτέχνες με τα ανοιξιάτικά τους ψιθυρίσματα, μάς θυμίζουν πως η ζωή είναι όμορφη, μη χάνουμε την ελπίδα μας...Σαν τη φύση την άνοιξη, ντύνουν τον κώδικά τους με πλουμιστή φορεσιά.Μας το σιγοψιθυρίζει η έλευση του πρώτου μήνα της μυριόχρωμης άνοιξης...

Μάιος, ο γενέθλιος μήνας δυο αντιπάλων...

 

sheetmusicplace

Ο ένας Γερμανός. Aπό τους σπουδαιότερους συνθέτες,  ο τελευταίος κλασικός του μεγάλου ρομαντισμού στο λυκόφως του 19ου αι...

Ο άλλος Ρώσος. Ένας ρομαντικός, διαχρονικά δημοφιλής στο φιλόμουσο κοινό παγκοσμίως...

Οι δυο τους μοιράζονται την ίδια μέρα γενεθλίων, σαν σήμερα, 7 Μαΐου, με επτά χρόνια διαφορά.Το  1833 ο Γιοχάνες Μπραμς και το 1840 ο Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκυ.

Aγαπημένοι μας και οι δυο,  μπορεί για ένα διάστημα της ζωής τους να τούς "χώρισε" η αντίθετη άποψή τους στον τρόπο ανάπτυξης των συνθετικών ιδεών, όμως τούς ενώνει ο Μαγιάτικος γενέθλιος μήνας τους.

Έτσι, σήμερα, ημέρα των γενεθλίων τους θα απολαύσουμε δυο έργα τους-έμπνευση από τον Μάη...

1. Brahms: "Die Mainacht"
2. Tchaikovsky: "Les nuits de Mai"



1. O Mπραμς μπορεί να παρέμεινε πιστός στα κλασικά πρότυπα, όμως σε αρκετές των περιπτώσεων ξεπηδά μέσα του η ρομαντική φλέβα και ιδιαίτερα οι τυπικές φόρμες του ρομαντισμού, ανάμεσά τους και τα λήντερ.
Η παραγωγή του Μπραμς σε λήντερ είναι αρκετά πλούσια. Μπορεί κάποιοι κριτικοί να μίλησαν για στερημένη επινοητικότητα ή αδέξια πιανιστική συνοδεία, όμως όλοι συμφωνούν στο ότι διαπνέονται από μια φρεσκάδα και αυθορμητισμό έμπνευσης.
Από τα εμπνευσμενα λοιπόν λήντερ του Μπραμς είναι και το  "Die Mainacht" σε ποίηση του Λούντβιχ Χέλτι.

"Όταν το αργυρό φεγγάρι
λάμπει μέσα απ' τα κλαδιά,

 ρίχνει στη χλόη το θαμπό του φως 
και τ' αηδονάκι κελαηδά

και γω δυστυχής
από θάμνο σε θάμνο, περιπλανιέμαι ..."

Ο ποιητής εξυμνεί τη Μαγιάτικη νύχτα με το φεγγάρι να ασημοφέγγει στα φυλλώματα των θάμνων και το αηδόνι να γλυκοκελαηδά, ενώ ένα ζευγάρι περιστεριών ανταλλάσσουν ερωτόλογα...
Αντίθετα, ο ποιητής είναι θλιμμένος, καθώς τριγυρνά στη νύχτα αναζητώντας μια σκιά. Μέσα στην ψυχή του, χαραγμένη μια θολή φιγούρα, που τού φέρνει δάκρυα στα μάγουλα.
Oι αντανακλάσεις από το φεγγάρι προκαλούν όλα τα είδη συναισθημάτων. Όλα έχουν να κάνουν με τη δύναμη της σελήνης, θυμίζοντας σε κάποιον τι έχει χάσει...

Ο Μπραμς πλάθει ακριβώς αυτή την ατμόσφαιρα της μελαγχολίας σε ένα αργό, ελεγειακό μοτίβο που αντιθετικά αλλάζει με crescendo αποτυπώνoντας το αγαπησιάρικο επεισόδιο των περιστεριών.

Πρόκειται για ληντ με το οποίο κανείς μπορεί να κατανοήσει τις  δύσκολες πλευρές της προσωπικότητας του μουσουργού του. Η περίοδος σύνθεσης του ληντ είναι μετά τη διάλυση του αρραβώνα του Μπραμς με την σοπράνο, Αγκάτε φoν Ζίμπολντ. Γι'αυτό και αραιά ακούγεται το λεγόμενο "Agathe Motive", (θέμα με νότες βασισμένες στο όνομά της), που από τότε το χρησιμοποιούσε σαν μοτίβο που εκφραζει χωρισμό και ερωτική απώλεια...
Στην Κλάρα Σούμαν, που εκφράζει τη λύπη της για το χωρισμό τους, ο Μπραμς απαντά πως τελικά είναι ερωτευμένος με τη μουσική... και γράφει ερωτικά λήντερ όχι για κάποια γυναίκα, αλλά για την Τέχνη του, που είναι η μόνη που δίνει ομορφιά και νόημα στη ζωή του.

Brahms: "Die Mainacht" / Christa Ludwig:

michaelkravchuk

2. Το 1875, ο αρχισυντάκτης ενός μουσικού περιοδικού ανέθεσε στον Tσαϊκόφσκυ να γράψει 12 μικρά κομμάτια, ένα για κάθε μήνα του έτους.

Έτσι, προέκυψαν οι "Εποχές", δώδεκα κομμάτια σύντομου χαρακτήρα για σόλο πιάνο, καθένα με κάποιο χαρακτηριστικό του μήνα, που αντιπροσωπεύει.
Η συλλογή με τις 12 αριστουργηματικές μινιατούρες εκδόθηκε το 1886.



Παρότι τα κομμάτια συνετέθηκαν κατά παραγγελία και ο Τσαϊκόφσκυ ανέλαβε για βιοποριστικούς λόγους προκειμένου να συμπληρώσει το εισόδημά του, μαρτυρούν τη δύναμη της  εσωτερικής του έμπνευσης και ανάγονται σε μικρό μελωδικά κομψοτεχνήματα.
Δομικά, οι περισσότερες μινιατούρες ακολουθούν απλή φόρμα, συνήθως τη μορφή ΑΒΑ, και συνοδεύονταν από ένα σύντομο ποιητικό απόσπασμα.

Για τον γενέθλιο μήνα του το Μάιο, ο Τσαϊκόφσκυ εμπνεύστηκε από τις Μαγιάτικες φεγγαρόσπαρτες νύχτες:

"Les nuits de mai"

Τι νύχτα! Τι ευδαιμονία!

Σ'ευγνωμονώ, του βορρά πατρίδα μου!

Απ' το βασίλειο του πάγου, του χιονιού και της χιονοθύελλας 

ολόφρεσκος ​​και δροσερός έρχεται ο Μάιος!"

Tchaikovsky: "The Seasons, 5. "Les nuits de mai" / Vladimir Ashkenazy

Για την "αντιπαλότητα" των δυο συνθετών μπορείτε να διαβάσετε ένα παλαιότερο κείμενό μου εδώ

Ένας Μπραμς χαμένος στο Νορβηγικό δάσος του Μουρακάμι...

 

"Δεν πρέπει να επιτρέπεις σε τόσα πράγματα να σε τρομάζουν", είπα. "Το σκοτάδι, τα άσχημα όνειρα, η δύναμη των νεκρών. Πρέπει να τους ξεχάσεις. Είμαι σίγουρος πως θα συνέλθεις αν το κάνεις
[...]
Γυρίσαμε στο καφενείο λίγο πριν από τις τρεις. Η Ρέικο διάβαζε ένα βιβλίο και άκουγε Μπραμς στο ραδιόφωνο -το Δεύτερο Κονσέρτο για πιάνο-. Ήταν υπέροχο ν' ακούς τη μουσική του Μπραμς στην άκρη του καταπράσινου λιβαδιού, χωρίς να βλέπεις ίχνος ανθρώπινης ζωής μέχρι εκεί που έφτανε  μάτι σου. Η Ρέικο σφύριζε τη μελωδία του τσέλου, την αρχή του Τρίτου Μέρους.

-"Μπακχάουζ και Μπεμ", είπε.
-"Κάποτε είχα κυριολεκτικά λιώσει αυτόν το δίσκο. Άκουγα κάθε νότα, είχα ρουφήξει τη μουσική του.

(Χαρούκι Μουρακάμι: "Νορβηγικό δάσος", εκδ. Ψυχογιός, μτφ: Αργ. Μαντόγλου, σελ. 233-234)

Ο κορυφαίος ιάπωνας συγγραφέας και μεταφραστής, Χαρούκι Μουρακάμι γεννήθηκε σαν σήμερα, 12 Ιανουαρίου 1949 στο Κιότο.

Η σχέση του με τη μουσική είναι ιδιαίτερη, η αγάπη του γι'αυτή χαρακτηριστική και ξεκίνησε όταν νεαρός δούλευε σε ένα δισκοπωλείο. Εκεί γνώρισε όλα τα είδη της, ήρθε σε επαφή με συνθέτες και τα έργα τους. Έτσι, και στο συγγραφικό του έργο η μουσική αποτελεί σημείο αναφοράς. Μοιάζει η μουσική ν'αποτελεί απαραίτητο κομμάτι της πλοκής και με μαεστρία καταφέρνει να την κάνει να "γλιστράει" στο κείμενο...

Λατρεύει από κλασική έως ροκ και τζαζ... 

"Είτε πρόκειται για μουσική είτε για fiction, το πιο σημαντικό είναι ο ρυθμός...
Έμαθα τη σημασία του ρυθμού από τη μουσική. Μετά έρχεται η μελωδία - η οποία στη λογοτεχνία αφορά στη σωστή διάταξη των λέξεων, προκειμένου να ταιριάζουν με το ρυθμό.
Αν οι λέξεις ταιριάζουν με το ρυθμό, το αποτέλεσμα είναι όμορφο...",  λέει ο συγγραφέας...

Η μουσική φαίνεται να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στα βιβλία του, καθώς συχνά οι τίτλοι των βιβλίων παραπέμπουν σε τραγούδια ή συνθέσεις...

Όπως στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα, απόσπασμα του οποίου σάς έδωσα παραπάνω. Η μουσική των Μπητλς και συγκεκριμένα οι στίχοι του τραγουδιού τους: "Norwegian Wood" ελευθερώνει τη μνήμη των πρωταγωνιστών, που στη συνέχεια ανεξέλεγκτα ανασύρονται σπασμένα  κομμάτια του εαυτού τους.
Λένε πως η μουσική ειναι χάδι που μάς αγγίζει ως τα κατάβαθά μας...πως είναι μια απόκρυφη άσκηση της ψυχής μας στα μονοπάτια του στοχασμού... ο σύντροφος που μπορεί να ξεδιαλύνει τυχόν θαμπές σκέψεις ή διαθέσεις...
Είναι όμως και οι ανείπωτες σκέψεις μας για τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη ζωη, φίλοι μου...Το πιστεύω...Έτσι, είναι συχνό να ταυτιζόμαστε με τους στίχους ενός τραγουδιού, ν'αντλούμε δύναμη από το λόγο και τη μελωδία του...

Στο απόσπασμα ο Μουρακάμι αναφέρεται στο περίφημο Δεύτερο κονσέρτο για πιάνο του Γιοχάνες Μπράμς. Ένα κονσέρτο που θεωρείται από τα σπουδαιότερα έργα του ρεπερτορίου.
Βασικό χαρακτηριστικό του η μεγάλη διάρκειά του και φυσικά -με την προσθήκη του σκέρτσο- η ασυνήθιστη για κείνη την εποχή τετραμερής δομή του.
Το μέρος του πιάνου είναι τρομερά δεξιοτεχνικό. Ο Μπραμς πετυχαίνει μια ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα συνομιλία με την πλήρη εξισορρόπηση ανάμεσα στο πιάνο και τα μέρη της ορχήστρας.

Όπως αναφέρει και ο ιάπωνας συγγραφέας, αίσθηση προκαλεί το σόλο τσέλο στο εισαγωγικό κομμάτι του τρίτου μέρους...Ένα τρυφερό, βελούδινο άγγιγμα από τις δοξαριές για το οποίο ο Φραντς Λιστ έγραψε πως "πετυχαίνει πλήρη αρμονία σκέψης και αισθήματος".

Να θυμίσουμε πως στο 3ο μέρος Andante - Più adagio, του κολλοσσιαίων διαστάσεων Δεύτερου Κονσέρτου και μετά την ολοκλήρωση της εισαγωγικής μελωδίας από το τσέλο, ακολουθεί ένας γλυκός διάλογος με το όμποε. Με αυτό τον τρόπο στρώνεται ένα εξαιρετικής μελωδικής υφής χαλί να πατήσει το πιάνο, που αρμονικά άστατα και με βίαιη εκρηκτικότητα επισημαίνει τα πάθη που σκιαγραφήθηκαν από το προηγούμενο τρυφερό θέμα. Μετά την ολοκλήρωσή του  ηχεί ένα αυτοσχεδιαστικού χαρακτήρα τελείωμα για τα δυο όργανα. Ενα μέρος απαράμιλλης ομορφιάς που προοιωνίζει την επερχόμενη λύτρωση από τα πάθη των προγούμενων μερών.

Από τις θρυλικές ηχογραφήσεις είναι φυσικά αυτή στην οποία αναφέρεται ο Χαρούκι Μουρακάμι, με τη Φιλαρμονική της Βιέννης υπό την μπαγκέτα του Karl Bohm. Σολίστας ο Wilhelm Backhaus. Πρόκειται για ηχογράφηση του 1967. Ο Backhaus σφριγηλός παρόλα τα 83 χρόνια του παίζει χωρίς ίχνος επίδειξης, αλλά με αδιάκοπη διορατικότητα, μαρτυρώντας την  ικανότητά του να φωτίζει τις εσωτερικές γραμμές της μουσικής του εκάστοτε συνθέτη.

Brahms: Piano Concerto No. 2, Op. 83 - Μov. III" / Backhaus-Bohm.
Στο τσέλο ο Emanuel Brabec:

Για τον Χαρούκι Μουρακάμι μπορείτε να διαβάσετε και εδώ

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)12 January 2021 at 12:59

Έχω διαβάσει το Νορβηγικό Δάσος, Ελπίδα μου! Ένα βιβλίο με περίπλοκες ανθρώπινες σχέσεις, κάπως ακραίες ίσως μερικές φορές, με αρκετά ψυχολογικά ή ψυχοπαθολογικά θέματα. Όμως, η ζωή τα έχει όλα αυτά, απλά είναι συγκεντρωμένα σ' ένα βιβλίο. Δεν συζητώ για τον Μπραμς και το Δεύτερο κοντσέρτο για πιάνο! Δεν υπάρχει έργο του Μπραμς που να μην μου αρέσει. Kαι το κοντσέρτο αυτό περιέχει εσωτερικότητα, αναζήτηση, έκρηξη... όλα όσα υποφέρουν οι χαρακτήρες του Μουρακάμι.
Ευχαριστούμε για την εξαίρετη αναφορά σου στην γενέθλια μέρα του συγγραφέα! Καλό ξημέρωμα! ❤ReplyDelete
Replies
ELPIDA NOUSA12 January 2021 at 22:31

Καλημερα Αζη μου!Ναι, ο Μουρακαμι εχει αυτη τη συγγραφικη δυνατοτητα να αποτυπωνει υπαρξιακα θεματα, συχνα στην υπερβολικη τους διασταση, και να τα συσχετιζει με την ενταση των συναισθηματων που παρομοια εκφραζονται και μεσα από συνθεσεις στο εκτεταμενο μουσικο ρεπερτοριο, που φαινεται να γνωριζει ο συγγραφεας σε βαθος και με πολλέςλεπτομέρειες.
Εγω ευχαριστω πολύ, φιλη μου για την ανταπόκριση!Καλη μας μερα , με ελπιδά και αισιοδοξια! ❤Delete

Γιοχάνες Μπραμς: η μνηστή, ο χωρισμός και οι εμπνεύσεις...

 

Αριστερά ο Μπραμς με το δακτυλίδι αρραβώνων στο χέρι / Δεξιά η μυστική αρραβωνιαστικιά, Αγκάθε
(wuerzburgerleben)

"Νομίζω ότι ότι από κείνη την εποχή μέχρι σήμερα, ένα χρυσό φως λούζει τη ζωή μου. Ακόμη και τώρα, στα γεράματά μου έχει μείνει κάτι από τη λάμψη εκείνης της αξέχαστης εποχής. Αγαπούσα πολύ τον Γιοχάνες Μπραμς και θα' λεγα ότι και κείνος -έστω και λίγο- μ' αγάπησε..."

Αυτα σημειώνει η Agathe von Siebold στο ημερολόγιό της και φέρνει στο φως την άγνωστη σχέση της με τον Γιοχάνες Μπραμς, δηλώνοντας πως η Κλάρα Σούμαν δεν υπήρξε η μόνη γυναίκα που συγκίνησε το γερμανό συνθέτη, που έχει χαρακτηριστεί ως το "Άγιο Πνεύμα της μουσικής, δίπλα στον Πατέρα, Μπαχ, και τον Υιό, Μπετόβεν".

Το Γκέτινγκεν σε χαρακτικό του 19ου αι.

Ήταν την άνοιξη του 1858 όταν ο Μπραμς με τον Γιόζεφ Γιοάχιμ, πήγαν για διακοπές στην πανεπιστημιούπολη του Γκέτινγκεν, καλεσμένοι του συνθέτη και δ/ντή της τοπικής χορωδίας κοριτσιών, Julius Otto Grimm, καρδιακού φίλου του Μπραμς από τα χρόνια της Λειψίας.

Εκεί ήταν που γνώρισε την Αγκάθε φον Σίμπολντ, μια πανέμορφη νεαρή χορωδό. Γοητεύτηκε από την καλλίγραμμη εμφάνισή της, την ευγενική της όψη με τα μακριά σκουρόχρωμα μαλλιά, αλλά και την αγγελική φωνή της, που ο Γιοάχιμ παρομοίαζε με "σπάνιο βιολί Aμάτι".

Γιοχάνες και Αγκάθε άρχισαν να κάνουν παρέα, να χαίρονται ο ένας τη συντροφιά του άλλου, να συζητούν για μουσική, με το συνθέτη να την βοηθά στη μελέτη της στην αντίστιξη.

Brahms and Joahim

Αρχές του φθινοπώρου ο Μπραμς επέστρεψε στο Ντέτμολντ στη θέση του μουσικού δασκάλου στην αυλή του πρίγκιπα Λεοπόλδου Γ'. Η ανάμνηση όμως της Αγκάθε φαίνεται να βελόνιζε το νου του συνεχώς, έτσι επισκεπτόμενος ξανά το Γκέτινγκεν το 1859, το ειδύλλιό τους κορυφώθηκε με τους κοινούς φίλους να κάνουν λόγο για ενα ζευγάρι που χαιρόταν την αγάπη και την ευτυχία του. Ο Γιοχάνες ζήτησε από την Αγκάθε να αρραβωνιαστούν, πρόταση που η κοπέλα δέχτηκε, όμως προσωρινά θα κρατιόταν μυστικό...

Την εποχή εκείνη ο συνθέτης ολοκλήρωσε το 1ο Κονσέρτο του για πιάνο σε ρε ελ., το οποίο παρουσίασε στο Αννόβερο και τη Λειψία με τον ίδιο στο ρόλο του πιανίστα. Δυστυχώς, παρά τις μεγάλες προσδοκίες του μετά την κριτική της Κλάρας Σούμαν στην οποία είχε στείλει την παρτιτούρα ζητώντας την άποψή της για τη σύνθεσή του(είχε αποφανθεί πως ενθουσιάστηκε με το μεγαλείο της σύλληψης και την τρυφερότητα των μελωδιών) η αποδοχή δεν ήταν η αναμενόμενη. Το κοινό αντέδρασε χλιαρά και οι κριτικοί χαρακτήρισαν το κονσέρτο "παλιομοδίτικο και συντηρητικού ύφους". Τα ρεσιτάλ δε, αμαυρώθηκαν από σφυρίγματα και έντονες αποδοκιμασίες προς τον πιανίστα και συνθέτη.

O Mπραμς στενοχωρήθηκε πολύ, θεωρώντας μεγάλη προσωπική αποτυχία του το αποτέλεσμα. Πληθώρα τα δυσάρεστα συναισθήματα αναδύθηκαν από την ψυχή του. Απαισιοδοξία, απογοήτευση κι ένα σωρό ανασφάλειες για το μουσικό του μέλλον και μάλιστα μια περίοδο που είχε αποφασίσει να μοιραστεί τη ζωή του με μια γυναίκα.
Ήταν περήφανος και δεν θα άντεχε να βλέπει τα όμορφα μάτια της Αγκάθε να κοιτάζουν με οίκτο και λύπηση έναν "αποτυχημένο και ανίκανο".

Ήταν η ψυχρότητα που αντιμετωπίστηκε το κονσέρτο του που τον έκανε να συνειδητοποιήσει πως:

"Μπορεί μια γυναίκα ν' αγαπά έναν καλλιτέχνη πολύ… και να τον παρηγορεί όταν χρειάζεται. Ομως, εγώ, δεν μπορώ ν' αντέξω καρφωμένα πάνω μου τα ανήσυχα, γεμάτα ερωτηματικά μάτια μιας συζύγου, που μαχαιρώνει τα σωθικά μου με το βουβό της βλέμμα"

Ίσως αυτή η αποτυχία του να ήταν κι ένα σημάδι από τη μοίρα γιατί καιρό πάμπολλες σκέψεις τού τυραννούσαν το νου. Μετά το μυστικό αρραβώνα, παράλληλα με την ευτυχία που τον πλημμύριζε, δεν γινόταν να αγνοεί και τη φοβια που του είχε δημιουργηθεί απέναντι στη δέσμευση...

Αγκάθε φον Σίμπολντ
(wikimedia)

Ο συνθέτης έκατσε στο τραπέζι κι άρχισε να γράφει:

"Σ' αγαπώ και θέλω όσο τίποτα να σε ξαναδώ! Όμως δεν μπορώ να δεσμευτώ, τουλάχιστον όχι ακόμη...Συγγνώμη. Απάντησέ μου αν στο μέλλον κάτω από τις νέες συνθήκες θα μπορώ να σε κρατώ σφιχτά στην αγκαλιά μου, να σε γλυκοφιλώ, να σου ψιθυρίζω γλυκά ότι σ' αγαπώ!" .

Μετά από λίγες μέρες ο Μπραμς έλαβε γραπτώς την άρνηση της Αγκάθε, η οποία αποφασιστικά διέκοπτε τον αρραβώνα τους.

Αυτό ταρακούνησε τον Μπραμς...Ο αγαπημένος συνθέτης φανερά απογοητευμένος από όσα εκείνη την περίοδο συνέβησαν στη ζωή του, μετατρέπει τα γεγονότα σε δημιουργία!
Η συννεφιασμένη, όλο απελπισία καρδιά του αφήνεται στον οίστρο της μουσικής έμπνευσης. Επινοεί ένα μοτίβο με τα γράμματα από το όνομα της Αγκάθε, το λεγόμενο "Agathe Motive", που ο Μπραμς συνδέει με την απώλεια, την απογοήτευση και τον αποχωρισμό και το χρησιμοποιεί ως βάση σε αρκετές από τις συνθέσεις του, ανάμεσά τους και τραγούδια, που οι στίχοι τους μιλούν για την ανεκπλήρωτη, χαμένη αγάπη και αποτελούν αποκάλυψη για τον Μπραμς, διαψεύδοντας την εικόνα του ως απρόθυμου να εκφράσει την πραγματικότητα των συναισθηματικών αντιδράσεών του στους γύρω του, καθώς και γεγονότα που επηρέασαν τη ζωή του.

1. Tο τελευταίο ληντ από το Op. 32, "Neun Lieder und Gesänge" περιγράφει κάποιου είδους πνευματικό ή συναισθηματικό χωρισμό μεταξύ εραστών.

Το κείμενο είναι του Georg Friedrich Daumer, προσαρμοσμένο από τα περσικά από το ντιβάν του Πέρση ποιητή του 14ου αι. , Χαφέζ, του μεγαλύτερου -για πολλούς- λυρικού ποιητή της περσικής λογοτεχνίας. 

"Πως είσαι, όλο γλύκα, ανασσά μου,

μες' στη λεπτή ευγένειά σου!

Απλά χαμογελάς κι εαρινά αρώματα αναδύεις

Μέσα σε πνεύμα μακαριότητας!

συγκρίνω εκείνη του φρεσκοανθισμένου ρόδου

με τη δική σου λάμψη.

Αχ, απ' όλα όσα εκεί ανθίζουν τριαντάφυλλα

Είν' το δικό σου, πιο ευλογημένο!

Περιπλανιέμαι στα ερημωμένα μέρη

που απλώνονται θαμπές σκιές

κι οδύνη φοβερή

με κατακλύζει

Στην αγκαλιά σου άσε με να σβήσω!

στον κόρφο σου το θάνατο να βρω,

Ακόμα κι αν σφοδρός ο πόνος είναι

στο στήθος μου..., μακάριος φαντάζει πόνος!"

(Ελεύθερη απόδοση δική μου)

Σε στροφική μορφή και αργή ρυθμική αγωγή 3/8, είναι ληντ απλό από δομικής και υφολογικής πλευράς τεσσάρων μελωδικών στροφών, η συνοδεία των οποίων γίνεται από λιτά, πλην εκφραστικά μοτίβα, πλάθοντας μελαγχολική ατμόσφαιρα...

Brahms: "Lieder und Gesänge Op. 32, Ν. 9":

2. Στην Αγκάθε είναι επίσης αφιερωμένο όλο το op.14, με λαϊκότροπου ύφους τραγούδια που πραγματεύονται την απομάκρυνση, απ' όπου θα ακούσουμε το "Trennung - Χωρισμό", σε στίχους βασισμένους σε παραδοσιακό γερμανικό τραγούδι.

"...[...]

Ο νέος εκοιμότανε βαθιά,

ληθαργικά, γλυκά,

Αλλ' η κοπέλα ήταν σοφή

Και τονε ξύπνησε με τα γλυκά φιλιά της!

Χωρισμός, είν' αναγκαστικός ο χωρισμός.

είναι σκληρός όσο κι ο θάνατος,

χωρίζει κόκκινα, χείλη φλογισμένα

κι ευαίσθητους ερωτευμένους.

Ο νέος πήδηξε στο άτι του

και γοργά τράβηξε μακριά.

για ώρα πολλή τον κοίταζε η κοπέλα,

και θλίψη βαριά την καρδιά, φυλάκισε..."

(Ελεύθερη απόδοση δική μου)

Η μελωδία από την έναρξή της ακούγεται ενεργητική, ορμητική, όμοια με την ορμή της νιότης που στο όνομα του έρωτα αψηφά τα πάντα, μ' έναν τόνο ιπποτισμού και ρομαντισμού, παρόλο το λυπηρό θέμα.

Brahms: "Lieder Op. 14: No. 5, Trennung":

3. Οι χωριστοί δρόμοι του ζευγαριού, πονούν τον Μπραμς και είναι το "Μοτίβο της Αγκάθε" που θα ξαναχρησιμοποιήσει και στο περίφημο "2ο Σεξτέτο Εγχόρδων" του για να εκφράσει τη μεγάλη του λύπη όταν ο Γκριμ μετά από λίγα χρόνια θα τον ενημέρωνε πως η γλυκιά κοπέλα είχε μετοικήσει στην Ιρλανδία, προκειμένου να εργαστεί ως δασκάλα μουσικής και γερμανικών στις κόρες μιας πλούσιας οικογένειας. Έπρεπε -συμπλήρωσε ο Γκριμ- να ξεφύγει "από τις σκιασμένες σελίδες της ζωής της"…

To Σεξτέτο συνετέθη το 1865 για δύο βιολιά, δύο βιόλες και δύο τσέλα και αναπτύσσεται σε τέσσερις κινήσεις:

Allegro non troppo
Scherzo – Allegro non troppo – Presto giocoso
Adagio
Poco allegro

Το κρυπτογράφημα-αναφορά στο όνομα της Αγκάθε ενσωματώνεται στο μέσον του πρώτου μέρους("A G A H E" , που αντιστοιχεί στις νότες: λα, σολ, λα, σι και μι, καθώς παραλείπεται το "μη μουσικό" γράμμα "Τ", ενώ το "H" στα γερμανικά δηλώνει τη νότα σι).
Επίσης για κάποιους αποτελεί έναν μουσικό συλλαβισμό "A-D-E" παραπέμποντας στον αποχαιρετισμό "Adieu".

Αποχαιρετισμός, που για τον Μπραμς αποδείχθηκε κάθαρση και λύτρωση ψυχής, καθώς ο συνθέτης εκμυστηρεύτηκε σε φίλους του πως "με αυτό το έργο απελευθερώθηκε από τα δεσμά της τελευταίας αγάπης του".

Πρόκειται για σύνθεση που μαρτυρά τη μαεστρία του Μπραμς στην τέχνη της αντίστιξης και πολλοί μουσικοκριτικοί χαρακτήρισαν ως "το πιο αιθέριο από τα μεγάλης κλίμακας έργα του Μπραμς."

Brahms: "String Sextet, No. 2, Op. 36 -Mov. I. Allegro non troppo":

[Tο κείμενο γράφτηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 186 χρόνων από τη γέννηση του Μπραμς στις 7 Μαΐου 1833 στο Αμβούργο]

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για τον συνθέτη. Περιηγηθείτε!