«Έρωτας, η ελκτική του δύναμη στο μύθο – 6: ΛΗΔΑ και ΚΥΚΝΟΣ»

 

Οι πρόγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής. 

Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου. 

Απόψε, ο μύθος της μεταμόρφωσης  σε κύκνο του Δία λόγω του έρωτά του για τη Λήδα.

"Λήδα και Κύκνος", Il Sodoma,
Γκαλερία Μποργκέζε

Η Λήδα ήταν μυθική βασίλισσα της Σπάρτης, σύζυγος του Τυνδάρεω. Λόγω της απερίγραπτης ομορφιάς της, πολλές είναι οι χώρες που διεκδίκησαν την καταγωγή της…

Το απαράμιλλο κάλλος της δεν μπόρεσε να αντισταθεί ούτε ο πατέρας των θεών, γνωστός για την αδυναμία του στο ωραίο φύλο.Την είδε στις όχθες του ποταμού Ευρώτα και αισθάνθηκε γι' αυτήν ακατανίκητο πόθο!

Για να την προσεγγίσει λοιπόν ο γυναικοφιλής Δίας ζήτησε τη βοήθεια της θεάς Αφροδίτης, η οποία μεταμόρφωσε εκείνον σε κύκνο και τον εαυτό της σε αετό που άρχισε να τον καταδιώκει. Βλέποντάς τους, η Λήδα θέλησε να προστατεύσει τον κύκνο και, για να τον σώσει, τον πήρε στην τρυφερή αγκαλιά της. 

Λίγο αργότερα η Λήδα γέννησε, όπως λέει ο μύθος, δύο αυγά, δυο ζεύγη διδύμων: Κάστωρ, Πολυδεύκης, Ελένη και Κλυταιμνήστρα....

"Λήδα και Κύκνος", Cesare da Sesto
Wilton House

Η ένωση του κύκνου με τη Λήδα συμβολίζει την ένωση του υλικού με τον πνευματικό κόσμο. Ο Κύκνος στην αρχαιότητα παραλληλιζόταν με  τον ήλιο, το φως και την αγνότητα.
Είναι επίσης το πλάσμα που ενώνει τρία στοιχεία: το νερό, τη γη και τον αέρα, δηλαδή τα εγκόσμια με τα αιθέρια.
Ήταν η προσωποποίηση της αρμονίας και της εσωτερικής γαλήνης… Είναι η χαρακτηριστική κίνηση του κύκνου, που τον καθιέρωσε ως έμβλημα αγάπης και έρωτα, που όταν πλησιάζει το ταίρι του λυγίζει τον μακρύ του λαιμό, κάνοντας κάποιους να υπστηριζουν πως το σύμβολο της καρδιάς προέρχεται από αυτό το σχήμα. Καθόλου δύσκολο, λοιπόν, να κερδίσει μια θέση στον συμβολισμό της αγάπης.

Ο Ζευς-Κύκνος-Νούς και η Λήδα-Λήθη αποτελούν τις δύο πρωταρχικές συμπαντικές δυνάμεις. Ο Δίας-Νους και το σκότος, το χάος, θα γεννήσουν  το κοσμικό ωόν, το αυγό απο την έκρηξη-σπάσιμο του οποίου θα γεννηθούν οι Διόσκουροι και η Ελένη, ο κόσμος και το φώς της ζωής.

"Λήδα και Κύκνος", 
Francesco Melzi

Ο μύθος αυτός έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη ζωγραφική δημιουργία του Λεονάρντο ντα Βίντσι, αφού για μεγάλα χρονικά διαστήματα επανήρχετο στο θέμα αυτό συμπληρώνοντας και τροποποιώντας την αρχική σύλληψή του.

Το έργο του ντα Βίντσι είναι χαμένο, όμως επηρέασε αρκετούς μεταγενέστερους καλλιτέχνες που εξαιρετικά αποτύπωσαν το μύθο, όπως οι δημιουργίες των  Cesare da Sesto, Il Sodoma ή του Francesco Melzi.

Η Λήδα απεικονίζεται μέσα σε εκτυφλωτική γυμνότητα και ο Κύκνος-Δίας καταφεύγει στην αγκαλιά της.
Ως φόντο ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί στοιχεία της φύσης με οργιώδη βλάστηση, δάση, τοπία, βουκολικές σκηνές…, ενώ στο κάτω μέρος των εικαστικών έργων σχεδιάζονται δυο αυγά με σπασμένο κέλυφος-αναφορά στη γέννηση των διδύμων.
Οι μορφές τους θυμίζουν τις μορφές των ερωτιδέων της Αναγέννησης.

Ο μύθος δίνει σπουδαία έμπνευση  για το ομότιτλο ποίημά του στον βρετανό Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς:

"Λήδα και Κύκνος"

Ξάφνου ρίπη: φτερά τρανά φτεροκοπούν ακόμη

"Λήδα και Κύκνος", ψηφιδωτό
Μουσείο Λευκωσίας

πάν’ από κόρη ανήμπορη, τους μηρούς της χαϊδεύουν;Και πώς μπορεί το σώμα της, σαν άσπρες ορμές τ’ ωθήσουν,ν’ αδιαφορήσει στους παλμούς που την καρδιά του δέρνουν;

Λιγνά χέρια τρεμάμενα πως τάχα ν’ απωθήσουντο μεγαλείο το φτερωτό απ’ τους μηρούς που λύνουν;Και πώς μπορεί το σώμα της, σαν άσπρες ορμές τ’ ωθήσουν,ν’ αδιαφορήσει στους παλμούς που την καρδιά του δέρνουν;

Ένας των λαγονιών σπασμός δημιουργεί εκειπέρασπασμένο τείχος, πυρκαγιά τρανής στέγνης και πύργου,τον Αγαμέμνονα νεκρό.Τόσο γερά πιασμένη,κι υποταγμένη απόλυτα στ’ άγριο αίμα του αέρα,τη γνώση και τη δύναμη απόχτησε του κύκνουπροτού τ’ αδιάφορο ραμφί την είχε αφημένη;"

(μτφ: Μ.Β. Ραΐζης, poihtikhalitheia)

Ενώ ο ποιητής μας Κωστής Παλαμάς γράφει:

Ο Κύκνος προς τη ΛήδαΦτάνει εγώ με τα φρύδια μου να γνέψω,

"Λήδα και Κύκνος", Πωλ Σεζάν

σειένται ουρανός και γη και καταχθόνια.Σ’ αγαπώ, με του Κύκνου ήρθα τη φύσητην απολλώνεια.Την ομορφιά σου για να ραψωδήσουντης χρυσής Ερατώς δε φτάνουν οι ύμνοι·του ζουμπουλένιου σου ύπνου εγώ ειμαι τ’ άσπροτ’ όνειρο, λίμνη!

Από τα φέγγη τ’ άσβηστα του Ολύμπουκατέβηκα, χαρά στα ριζικά σου,τον ύμνο τον υπέρτατο να ψάλωστην αγκαλιά σου.Τα μάτια μου κι ας τα φωτοβολήσουντης σάρκας σου τα πύρινα τα χιόνια,το πρόσωπο, τα στήθη σου, τα πόδια,τα θεία λαγγόνια.[…]

Καρπούς του γάμου της ισόθεης Λήδαςμε τον κύκνο θεό τα ωραία σου χέριατα παιδιά θα κρατήσουν που θα λάμψουν,του απείρου αστέρια.[…]μέσα στα φέγγη τ’ άσβηστα του Ολύμπου,σπάρασμα μιας στιγμής, το σπάρασμά σου.Πιο μουσικό από τον ψαλμό του κύκνου 

(από: greek-language)

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:

1. Από το περίφημο εικαστικό του Λεονάρντο ντα Βίντσι "Léda et l'oiseau" είναι εμπνευσμένο το πέμπτο μέρος της σουΐτας "Le Bal de Béatrice d'Este" του Βενεζουελανικής καταγωγής, Γάλλου συνθέτη, Ρεϋνάλντο Αν, γι' αυτό είναι γνωστό επίσης με τον υπότιτλο "Intermède Léonardesque". Τα σύντομο αιθέριο μοτίβο της άρπας παραπέμπει στο φτερούγισμα του αρχοντικού κύκνου κι ακολουθείται από μια φιγούρα μουσικού αραβουργήματος από τα πνευστά, που οδηγεί στη συνέχεια σ' ένα γαλήνιο αριόζο από το σόλο φλάουτο.

Reynaldo Hahn: "Le bal de Béatrice d’Este, Mov.V: Léda et l'oiseau":

2. Το μύθο της Λήδας και του Κύκνου-Δία χορογράφησε ο Roland Petit, ο οποίος αγάπησε πολύ την εικόνα του κύκνου απ' όταν είδε την Άννα Πάβλοβα στο ρόλο.
Έτσι, δίνει μια σαγηνευτική απεικόνιση του μύθου στην αισθησιακή μπαλετική μινιατούρα πάνω στη μουσική από το δεύτερο μέρος, "Largo" του "Oboe Concerto BWV 1056" του Γ.Σ Μπαχ.

Απολαύστε!

"Leda and the Swan", Βallet - Roland Petit / J.S.Bach:

3. Από το παραπάνω ποίημα του Γέιτς για την ερωτική συνεύρεση Λήδας-Δία-Κύκνου εμπνεύστηκαν τη μουσική τους σύνθεση οι Seraphim Trio(πιάνο, βιολί, τσέλο) με vocal  και  απαγγελία.

ενώ 

4. από το ίδιο ποίημα ο ταλαντούχος βρετανός Howard Blake  συνθέτει το ομώνυμο κουαρτέτο εγχόρδων: "Leda and the Swan, Op. 249a" για το Edinburgh Quartet:

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στην Κοινότητα των The Mythologists

Φραντς Λιστ: "Don Sanche", η μοναδική ολοκληρωμένη όπερά του...

  

"Portrait de Liszt enfant-1825",
Jean Vignaud (wiki) 

(Φραντς Λιστ: άγνωστες σελίδες στη μουσική του

με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Λιστ, 22 Οκτωβρίου 1811)

Συμφωνικά ποιήματα, ορατόρια, κονσέρτα είναι κάποιες από τις κατηγορίες έργων που ο τιμωμενος σήμερα, Φραντς Λιστ ασχολήθηκε κατά τη διάρκεια της ζωης του.
Ο κατάλογος των έργων του, μακροσκελής και πλουσιότατος!Ο Λιστ έγραψε για ορχήστρα, αλλά και για πιάνο, του οποίου υπήρξε βιρτουόζος.  Ετσι, στις συνθέσεις του αξιοποίησε την εκπληκτική τεχνική και δυνατότητες του οργάνου. Εγραψε επίσης και για φωνές σόλο, φωνές με οργανική συνοδεία ή έργα χορωδιακά. 

Στα έργα του ο λυρισμός και η ποιητικότητα εναλλάσσονται  με τις στιγμές επιδεξιότητας κι είναι εμφανείς οι αρμονικές και μορφολογικές καινοτομίες του.
Έγραψε τα πάντα!
Ωστόσο, καθώς η όπερα κυριάρχησε στον κόσμο της μουσικής της εποχής του, μάς παραξενεύει το γεγονός πως ο Λιστ δεν φλέρταρε με το είδος αυτό...

Ή μήπως φλέρταρε; 

Γνωρίζουμε πως ο Φραντς Λιστ σχεδίασε, χωρίς όμως να το ολοκληρώσει,  ένα μελόδραμα με θέμα τον Σαρδανάπαλο...
Ομως η μοναδική ολοκληρωμένη όπερά του είναι  ένα έργο της πολύ πρώιμης περιόδου του. Γράφτηκε το 1824 από τον 13χρονο Λιστ και η ενορχήστρωση έγινε με τη βοήθεια του δασκάλου του , Ferdinando Paër.

Τα χειρόγραφα θεωρούνταν κατεστραμμένα σε μεγάλη πυρκαγιά του 1875, αλλά τελικά μετά από χρόνια βρέθηκε αντίγραφό τους στην Όπερα Γκαρνιέ του Παρισιού όπου έγινε και η πρεμιέρα της όπερας το 1825 με τον Rodolphe Kreutzer στο πόντιουμ. 

Η όπερα τιτλοφορείται: "Don Sanche  ή Κάστρο της Αγάπης" και στηρίζεται στην ιστορία ενός ιππότη που λαχταρά να εισέλθει στο κάστρο. Ενα κτίσμα κατασκευασμένο από έναν καταθλιπτικό μάγο και προορισμένο να ανοίγει τις πύλες του μόνο σε όσα ζευγάρια αγαπιούνται πραγματικά.
Ο ιππότης Δον Σάντσε είναι ερωτευμένος με την πεντάμορφη Ελζίρα.
Εκείνη όμως δεν ανταποκρίνεται οπότε δεν του επιτρέπεται η είσοδος στο κάστρο, όσο κι αν ο Δον τη λαχταρά. Εκείνος, αποφασισμένος να κερδίσει την  καρδιά της κοπέλας, να της αποδείξει την αλήθεια της αγάπης του και να την κάνει να τον ερωτευτεί, ρίχνεται σε λογής μάχες όπου φανερώνεται η τόλμη, η αντρειοσύνη, η γενναιότητα και η αυτοθυσία του. Αντιλαμβανεται πως η καρδιά της Ελζίρας σκιρτά.  Για να την πείσει να φανερώσει τα αισθηματά της απέναντί του, ο ιππότης Σάντσε δεν διστάζει να σκηνοθετήσει το θάνατό του και τελικά τα καταφέρνει. 

Αποδεικνύεται πως οι μάχες  ήταν δοκιμασίες αγάπης και η Ελζίρα πέφτει στην αγκαλιά του ενώ μαζί δίνουν όρκους  αιώνιας αφοσίωσης.
Η όπερα τελειώνει με τα ερωτευμένα ζευγάρια χορεύοντας, να υμνούν το  θρίαμβο της αγάπης...

Το λιμπρέτο βασίστηκε σε μια ιστορία του Jean-Pierre Claris de Florian και η πλοκή ανταποκρίνεται σε μεγάλο βαθμό στην αισθητική της εποχής του 19ου αι.

Ο έφηβος Φ.Λιστ
(πηγή: timetoast)

Βιογράφοι του Λιστ αναφέρουν πως "στη βραδιά της πρεμιέρας και μετά το πέρας της  το κοινό χειροκροτούσε ασταμάτητα. Ο πρωταγωνιστής διάσημος τενόρος, Adolf Nourrit  βγήκε στη σκηνή κρατώντας τον μικρό 14χρονο συνθέτη στην αγκαλιά του με τους θεατές να τον επευφημούν ακατάπαυστα".

Ο μαέστρος, Rudolf Kreutzer ενθουσιασμένος φίλησε και χάιδεψε με αγάπη το κεφάλι του Λιστ, ενώ ο πατέρας του συγκινημένος δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τα δάκρυά του από περηφάνια και καμάρι για την επιτυχία του μονάκριβού του. 

Υπήρξαν βέβαια και κάποιοι που είπαν πως "ο νεαρός Λιστ έπρεπε να κριθεί με επιείκια" για το έργο του...
Αναγνωρίστηκε ωστόσο -όπως γράφτηκε-  η μουσική ιδιοφυία του Λιστ, που σε αυτή την όπερα "μιμήθηκε"  το μεγαλείο των μελοδραμάτων των  Γκλουκ και  Μότσαρτ με εκπληκτικές αναλαμπές στα φωνητικά μέρη ενώ για την απόδοση της διαφορετικής αισθητικής και των διαφορετικών εντάσεων και συναισθημάτων ο Λιστ αξιοποίησε ευφάνταστα -κυρίως για το νεαρό της ηλικίας του- τις  εκφραστικές δυνατότητες των οργάνων της  ορχήστρας.

Ο ίδιος ο συνθέτης ίσως δεν έμεινε και τόσο ικανοποιημένος από τις αποδόσεις του στον τομέα της όπερας γι'αυτό και δεν συνέχισε τις προσπάθειές του στην μετέπειτα καριέρα του, αντίθετα στην ωριμότητά του προτίμησε να προωθήσει τα μουσικά δράματα του γαμπρού του, Ρ. Βάγκνερ. 

Θα ακούσουμε την ουβερτούρα από την όπερα "Don Sanche, Le chateau de l'amour" του 14χρονου Λιστ και την άρια του ιππότη από την 1η Πράξη: "Aimer, aimer voila".

 

1. Liszt: "Don Sanche - Overture":

2. Liszt: "Don Sanche - Aimer, aimer voila":

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)22 October 2020 at 13:00

To Κάστρο της Αγάπης! Μια ξεχασμένη, χαμένη, καμμένη όπερα του ιδιοφυούς Λιστ που, πράγματι, δεν είχα υπ΄όψιν μου, Ελπίδα μου. Πολύ θαυμαστή σύνθεση από έναν έφηβο, που όμως γεννήθηκε τόσο προικισμένος σαν σήμερα και που τόσο ξεχωριστά τιμάς, γλυκιά μου φίλη. Ειλικρινά σ' ευχαριστούμε για την κοινοποίηση μιας σύνθεσης του Λιστ που δεν μας έχει συνηθίσει σε τέτοιου είδους έργα, είναι η αλήθεια.
Καλό ξημέρωμα! ❤ReplyDelete
Replies

ELPIDA NOUSA24 October 2020 at 08:48

Ειναι πράγματι εντυπωσιακότατο,Αζη μου, το οτι έγραψε μια όπερα σε αυτη τη νεαρη ηλικία, που προκάλεσε το θαυμασμό κοινού και μουσικών!Ήταν το έργο που εκανε περηφανο τον πατερα του, που υπηρξε και ο πρωτος δασκαλος του Λιστ!Χαμενο εργο, σχεδον ολοκληρωτικά άγνωστο ,πέρα από την αξια του, γιάυτο και θελησα να το μοιραστω μαζι σας, καλή μου φιλη!
Σ'ευχαριστω για την ακροαση-αναγνωση και το σχολιασμο!Καλο απόγευμα!Delete

Ένα γλυπτό ιδιαίτερης αισθητικής στη Βουδαπέστη...

Kαιρό έχουμε να κάνουμε νοερό ταξιδάκι, με τις φωτογραφίες να μάς θυμίζουν τόπους και προσωπικότητες που αγαπάμε...

Ετσι σήμερα, θα σάς καλημερίσω από την πανέμορφη Βουδαπέστη, με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του ούγγρου θρύλου της μπαγκέτας, Sir Georg Solti, που γεννήθηκε στην πόλη στις 21 Οκτωβρίου 1912.

Υπήρξε μαθητής των Béla Bartók στο πιάνο και Ernő Dohnányi στη σύνθεση, ενώ αποφάσισε πως θα ασχολείτο με τη δ/νση ορχήστρας όταν 12χρονος άκουσε τον Erich Kleiber να διευθύνει την "Πέμπτη Συμφωνία" του Μπετόβεν.

Μικρός, (όπως ο ίδιος παραδεχόταν χαριτολογώντας) που η μητέρα του τού φώναζε να μελετά πιάνο και να είναι επιμελής, εκείνος συχνά την παράκουε γιατί προτιμούσε να παίζει μπάλα στις αλάνες...

Σπούδασε στην περίφημη Ακαδημία Λιστ της Βουδαπέστης, ιδρυτής της οποίας υπήρξε ο Φραντς Λιστ και ο Γκέοργκ Σόλτι θυμόταν πάντα με ευγνωμοσύνη τα χρόνια αυτά μαθητείας του:

"Το πιο σημαντικό μέρος της επίσημης μουσικής μου εκπαίδευσης έγινε στην Ακαδημία Λιστ. Έξι χρόνια σπουδών απολύτως καθοριστικά.
Η εκπαίδευση που έλαβα στην Ακαδημία ήταν δύσκολη και ενίοτε σκληρή, αλλά τελικά εκ του αποτελέσματος κατάλαβα πως εκείνοι που επιβίωσαν από την εμπειρία, αποδείχτηκαν "πραγματικοί" μουσικοί.
Η Ακαδημία Λιστ μού δίδαξε κυρίως τις αρχές της πειθαρχίας και της σκληρής εργασίας,
που απαιτεί η τέχνη της μουσικής!"

Στον χώρο της εισόδου της Ακαδημίας Λιστ της Βουδαπέστης(απ' όπου οι φωτογραφίες μου) και τιμητικά στον απόφοιτό της, σερ Γκέοργκ Σόλτι, για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του, έχει στηθεί ένα μπρούτζινο γλυπτό, ιδιαίτερης αισθητικής και συμβολισμών.
Πάνω σε ένα "Δακτυλίδι" ο γλύπτης παρουσιάζει διάφορα στοιχεία μιας ορχήστρας, μουσικά όργανα κάθε κατηγορίας, ανθρώπινα χέρια εκτελεστών, ένα μετρονόμο για το τέμπο κλπ..., όλα καθοδηγούμενα από τα νευρώδη, σχεδόν επιθετικά χέρια του μαέστρου Σόλτι.



Aπό τις δημοφιλέστερες (και ψηφισμένη δύο φορές από κοινό και κριτικούς) ως η καλύτερη ηχογράφηση του Σόλτι και μια από τις καλύτερες όλων των εποχών, είναι το "Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν" του Ρίχαρντ Βάγκνερ με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Βιέννης.
Ο μαέστρος και ο παραγωγός John Culshaw εξαιρετικά αφοσιωμένοι στις μουσικές απαιτήσεις του συνθέτη, δημιουργούν ένα εκπληκτικό "θέατρο του νου"...

Απολαύστε!

"Το Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν" - Wagner/Solti:

Χάινριχ φον Κλάιστ: "Πενθεσίλεια"

 

"Αχιλλέας και Πενθεσίλεια", Karl Ludwig Hassmann 

Στην ελληνική μυθολογία η Πενθεσίλεια ήταν κόρη του θεού του πολέμου, Άρη και την περίοδο του Τρωικού πολέμου, βασίλισσα των Αμαζόνων. Όταν σκοτώθηκε ο Έκτορας ήρθε με το στρατό της να βοηθήσει τους Τρώες κι ο Πρίαμος την δεχτηκε σαν πραγματική κόρη του.
Η Πενθεσίλεια με τις υπόλοιπες Αμαζόνες κέρδιζαν τις μάχες τη μια μετά την άλλη. Η κοπέλα πολεμούσε πάντα φορώντας πολεμική μάσκα. Σε μια από τις μάχες τραυματίστηκε από τον Αχιλλέα. Ο ήρωας των Αχαιών πήγε κοντά της και έβγαλε τη μάσκα της. Τότε, συγκλονίστηκε από την ομορφιά της Πενθεσίλειας  και ο μύθος θέλει να κεραυνοβολήθηκε από τα βέλη του Έρωτα...Γέμισε μελαγχολία γιατί ερωτεύθηκε μια  γυναίκα από το αντίπαλο στρατόπεδο, που σε λίγο θα πέθαινε...

Με έμπνευση αυτό το επεισόδιο που παρουσιάζεται στην Αιθιοπίδα και την Αινειάδα, ο γενννημένος σαν σήμερα, 18 Οκτωβρίου 1777, Χάινριχ φον Κλάιστ δίνει ένα θεατρικό, που μιλά για τον έρωτα και τον πόλεμο, το πάθος και τα ανελέητα παιχνίδια εξουσίας, την αέναη μάχη των δύο φύλων.
Η  πολεμόχαρη βασίλισσα των Αμαζόνων, Πενθεσίλεια γίνεται ερωμένη του αρχηγού των Ελλήνων, Αχιλλέα, όμως ανάμεσά τους ορθώνεται ο πόλεμος. Το επικίνδυνο ερωτικό παιχνίδι που τους ενώνει εξελίσσεται σε ένα φρικιαστικό όργιο αίματος.Στο έργο του Κλάιστ οι ρόλοι  αντιστρέφονται και ο μύθος επαναδιατυπώνεται με πολύ διαφορετικό τρόπο, γεμάτος βία, πάθος και ερωτισμό.

Οι σκηνές κάλλιστα θα παρομοιάζονταν με δοκίμια  σε θέματα αισθητικής και ψυχολογίας τα οποία παρουσιάζουν  έντονη διορατικότητα πάνω σε μεταφυσικά - υπαρξιακά ερωτήματα.

Η αυτοβιογραφικού χαρακτήρα, τραγωδία του: "Πενθεσίλεια"  ολοκληρώθηκε το 1808. Τρία χρόνια αργότερα ο Κλάιστ αυτοκτόνησε αφού πρώτα είχε πυροβολήσει και σκοτώσει την άρρωστη ερωμένη του, πράξη που τού ζήτησε η ίδια.

ΑΧΙΛΛΕΑΣ:

Εγώ είμαι άντρας, και θ'αντισταθώ
σ'αυτά τα θηλυκά [...]
Εγώ καταλαβαίνω τί ζητάει η θεία κόρη.
Μού στέλνει με τον άνεμο προξενητάδες φτερωτούς,
για να μού ψιθυρίσουνε στ'αυτί τον πόθο της
με θρόισμα θανάτου.
Σ'όλημου τη ζωη δεν περιφρόνησα ποτέ τι όμορφες[...]
κι αν μου τη γλίτωσε ως τωρα αυτή εδώ,
είναι γιατί, μα το θεό του κεραυνού
δε βρήκα ακόμη μες στους θάμνους
μια ήσυχη γωνίτσα για ν'αγκαλιαστούμε
όπως λαχταράει η καρδιά της,
πάνω σε μαξιλάρια από καυτό χαλκό
[...]
Παράγγειλέ της πως την αγαπω!
και πόσο μά τον ουρανό!
Όσο αγαπούν οι άντρες τις γυναίκες:
αγνά -αλλά με την καρδιά γεμάτη πόθο.
Αθώα -και με τη λαχτάρα να την κατακτήσω!
Τη θέλω για βασίλισσά μου!
[...]

ΠΕΝΘΕΣΙΛΕΙΑ:
Τι όνειρο φρικτό που ονειρεύτηκα![...]
Είδα πως μέσα στην αντάρα -λέει-
μιας μάχης τρομερής,
με πέτυχε το δόρυ του Αχιλλέα!
Κάτω γκρεμίζομαι κι αντιλαλεί το γκρέμισμά μου η γη!
Κι ενώ ο στρατός μας φεύγει και σκορπίζει,
αυτός, πηδάει απ'τ'άλογο θριαμβευτής,
μ'αρπάζει, με σηκώνει στα γερά του χέρια

Achilles and Penthesilea, B. Thorvaldsen

κάνω να πιάσω το μαχαίρι μου,
μα δεν μπορώ-
κι αιχμάλωτη, γελώντας και χλευάζοντας,
με κουβαλάει στη σκηνή του.
[...]

ΑΧΙΛΛΕΑΣ:
Αιχμάλωτος εγώ, με ό,τι ωραιότερο σημαίνει 
αυτή η λέξη, μεγάλη μου βασίλισσα!
Όλη μου τη ζωή από δω και μπρος
από τα ματια σου θα'ναι δεμένα τα φτερά μου!

ΠΕΝΘΕΣΙΛΕΙΑ:
Τότε σε χαιρετώ, καινούργια χάρη της ζωής
εσένα, νέε και ροδομάγουε θεέ![...]
Εσεις, κήρυκες φτερωτοί του πόθου,
χυμοί της νιότης μου ξυπνήστε!
Κυλήστε μες στις φλέβες μου, αλαλάζοντας,
κι αφήστε το να κυματίσει, κόκκινο λάβαρο,
στα μάγουλά μου πέρα ως πέρα!
Ο γιος της Νηρηίδας είναι δικός μου!
[...]
Κι αν ήξερες καλέ μου, τι ένιωσα
όταν σε είδα επιτέλους με τα μάτια μυ!

Αχιλλέας και Πενθεσίλεια,
Ανάγλυφο, Αφροδισιάς Τουρκία

Λες και κατέβεαινε απ'τον Όλυμπο
σαν κεραυνός με τ'άσπαρα του άλογα
ο ίδιος ο Άρης να με πάρει νύφη του![...]
Εκείνη τη στιγμή, Αχιλλέα, μάντεψα
τι αίσθημα ήταν που έβραζε στο στήθος μου.
Ο θεός του έρωτα μ'είχε νικησει.
Κι αμέσως είπα: Ένα απ'τα δυο:
Θα τον κερδίσω, ή θα πεθάνω!
[...]

ΜΕΡΟΗ:

Ο Αχιλλέας, την κάλεσε να κατεβεί, ο άμυαλος!
την κάλεσε να της παραδοθεί.
Αφήνει πίσω τους δικούς του,
τη ζυγωνει με γλυκιά λαχτάρα
και να την!Σέρνοντας μαζί
όλη τη φρίκη, χύνεται καταπάνω του!
[...]
το τόξο της τεντώνει[...]
το βέλος τού τρυπάει πέρα ως πέρα το λαιμό
[...]
Κι όπως κυλιέται τυλιγμένος,
στην πορφύρα των αιμλατων, απλώνει,
της χαιδεύει το απαλό της μάγουλο,
και της φωνάζει: "Πενθεσίλεια!
νύφη μου!Τι κάνεις;
Τέτοια Γιορτή των Ρόδων, μού'ταζες;"
Όμως εκείνη δίνει μια και του ξεσκιζει την πανοπλία.
και παραβγαίνοντας με τα σκυλιά,
μπήγει τα δόντια της στο άσπρο του το στήθος...

("Πενθεσίλεια", Χάινριχ Φον Κλάιστ, εκδ. γράμματα, μτφ: Τζένη Μαστοράκη, σελ.26, 59, 61, 63, 68,79, 99)

***

1. Στο θεατρικό έργο του Heinrich von Kleist στήριξε το ομώνυμο συμφωνικό του ποίημα ο 25χρονος Hugo Wolf.
Οι δυο δημιουργοί χαρακτηρίζονται ως  "συγγενικά πνεύματα", ως προς την καλλιτεχνική μεγαλοφυία τους, αλλά και το κοινό -τρόπον τινά- τέλος τους. Ο Κλάιστ αυτοκτόνησε όπως είπαμε στα 34 και ο Βολφ κατέληξε σχιζοφρενής. Η κατάθλιψη συχνά διέκοπτε τις δημιουργικές του περιόδους ενώ κατέρρευσε πνευματικά από τη σύφιλη στα  37 του χρόνια.

Ο Βολφ θαύμαζε τον Κλάιστ γι'αυτό το πόνημά του, το οποίο φαίνεται να τού είχε γίνει εμμονή. Όπως κάποιοι από τους φίλους του ομολόγησαν: "όταν διάβαζε την "Πενθεσίλεια" έτρεμαν τα χέρια του, ίδρωνε , και τα μάτια του έλαμπαν σαν να οραματιζόταν μια πόρτα ενός άλλου κόσμου που ανοιγόταν μπροστά του"

 Ο Wolf άρχισε να σχεδιάζει το συμφωνικό ποίημα  το 1883 και η σύνθεση ολοκληρωθηκε μετά από δύο χρόνια. 
Δομείται σε τρία μέρη:

1. "Αναχώρηση των Αμαζόνων για την Τροία", ανατριχιαστικού ύφους μέρος που απεικονίζει τη νυχτερινή πομπή των πολεμιστριών.

2. "Το όνειρο της Πενθεσίλειας στη Γιορτή των Ρόδων" , μέρος εξαιρετικά αισθησιακής μουσικής με την οποία αναπαρίσταται ο παθιασμένος έρωτας των δυο εραστών.

3. "Μάχες, πάθη, τρέλα, αφανισμός", παρατεταμένης έκτασης μέρος, εξαιρετικής έντασης, όπου μουσικά πραγματεύεται την αναπροσαρμογή θεμάτων των δυο προηγούμενων μερών.  

Hugo Wolf : "Penthesilea, symphonic poem after Heinrich von Kleist"

O Dietrich Fischer-Dieskau σε ρόλο μαέστρου:

2. Ο Felix Draeseke, ένας συνθέτης της Νέας Γερμανικής Σχολής, που ξεκίνησε ως παιδί-θαύμα και στην πορεία με τη συνθετική του δεινότητα θαυμάστηκε από του Φραντς Λιστ και Ρίχαρντ Βάγκνερ, το 1888 συνέθεσε μετά την ανάγνωση της "Πενθεσίλειας" του Φον Κλάιστ το "Συμφωνικό Πρελούδιο στην Πενθεσίλεια, Op. 50".

H πρεμιέρα του συμφωνικού πρελουδίου ήταν ολοκληρωτική αποτυχία υπό τη διεύθυνση του νεαρού Ρίχαρντ Στράους. Ωστόσο αργότερα οι φυλλάδες εγκωμίασαν τη σύνθεση, την δραματουργική υφή της, που αναπτύσσεται σε ένα υστερορομαντικό στυλ βασισμένο όμως σε κλασικά πρότυπα. Το Συμφωνικό Πρελούδιο, που ξεχωρίζει για τη στιβαρότητα, το πάθος και τη δυναμική του παραπέμπει σε Μπραμς και Μπρούκνερ, ενώ αισθητικά, βρίσκεται μεταξύ Μπετοβενικής έκφρασης ηρωισμού και Μαλερικού εκκεντρισμού. 

Felix Draeseke: "Symphonic prelude to Penthesilea, Op.50 (after Kleist)":

3. Ο Βιεννέζος γεννημένος στην Ουγγαρία, Karl Goldmark γράφει το 1884 μια Ουβερτούρα βασισμένη στην "Πενθεσίλεια" του Φον Κλάιστ.

Πρόκειται για σύνθεση πολύχρωμη, ενεργητική, με έντονα τα ρομαντικά στοιχεία, που μαρτυρούν επιρροές από Σούμαν, αλλά και Μπραμς. Με τον δεύτερο ο συνθέτης είχε συνδεθεί και φιλικά, όμως τελικά αποστασιοποιήθηκε λόγω της τραχιάς προσωπικότητας του Μπραμς.
Ωστόσο, η δραματικότητα του χαρακτήρα του έργου του Κλάιστ αποτυπώνεται μουσικά από τον Goldmark σύμφωνα με τα πρότυπα που καθιέρωσε για τα μουσικοδράματα ο Βάγκνερ.

Karl Goldmark: Penthesilea Overture Op. 31: 

4. Το κείμενο του Heinrich von Kleist  είναι πάλι εκείνο που τo 1927  θα εμπνεύσει στον ελβετό συνθέτη, Othmar Schoeck, τη μονόπρακτη όπερα του: "Penthesilea", που έκανε πρεμιέρα  στη Δρέσδη την ίδια χρονιά.
Ο Σεκ, παρότι γνωστός περισσότερο εκείνη την εποχή για τα λήντερ του, όπως και ο Βολφ, τον οποίο θαύμαζε, δίνει μια όπερα, που αξιοποιεί στο έπακρο την αφηγηματική δύναμη του κειμένου του Κλάιστ και τη ρομαντική υπερβολή της ποίησής του. Καταφέρνει να μεταφέρει τη συναισθηματική πολυπλοκότητα και το φιλοσοφικό βάθος του κειμένου υιοθετώντας ένα συνθετικό στυλ που γειτνιάζει με κείνο του Ρίχαρντ Στράους.

Νύξεις από Μαξ Ρέγκερ(μαθήτευσε δίπλα του) και Μπουσόνι,  αλλά και  Χίντεμιτ, είναι διακριτές σε μια πιο λεπτομερή παρατήρηση της παρτιτούρας. Όμως -θα λέγαμε- ηπιότερος, καθώς παραμένει συνειδητά προσκολλημένος στην παραδοσιακή αρμονία και  τις συμβατικές φόρμες. 

Othmar Schoeck: Penthesilea Suite:

Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Γερμανού ποιητή, δραματουργού και συγγραφέα, Χάινριχ φον Κλάιστ. Γόνος αριστοκρατικής οικογένειας, γεννήθηκε στην Φρανκφούρτη και σπούδασε νομική και φιλοσοφία. Το ανήσυχο πνεύμα του βρήκε διέξοδο στη λογοτεχνία .
"Σ' ολόκληρη τη ζωή του ο Κλάιστ προσπάθησε για την ιδανική, απατηλή ευτυχία, και αυτό αποτυπώθηκε στο έργο του. Υπήρξε σημαντικός δραματουργός του ρομαντικού κινήματος-παρότι στη σκιά των Γκαίτε και Σίλλερ- και κανένας από τους ρομαντικούς δεν τον πλησιάζει στον τρόπο με τον οποίο εκφράζει την πατριωτική αγανάκτηση. Λάτρευε και μελέτησε την ελληνική μυθολογία και συχνά εμπνεύστηκε απ' αυτήν". (Εγκυκλ. Britannica)

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)19 October 2020 at 06:10

Συγκλονιστικός ο μύθος της Πενθεσίλειας και του Αχιλλέα, που βέβαια η ανδρική ρώμη έπρεπε να στεφθεί με νίκη. 😉 Μια μικρή ισορροπία ότι ο Αχιλλέας τρυπήθηκε απ' την φλογερή ματιά της ❤
Εξαιρετικές οι μουσικές εμπνεύσεις! Του Βολφ (πιο κλασική, αλλά γεμάτη πάθος) με την πιο πρωτοποριακή αλλά ιδιαίτερα δυναμική πρόταση του Othmar Schoeck που με ενθουσίασε, Ελπίδα μου.
ΕΥΓΕ για το εξαίρετο αυτό αφιέρωμα με τα υπέροχα εικαστικά. Καλή εβδομάδα!
ReplyDelete

ELPIDA NOUSA19 October 2020 at 06:37

Αζη μου, σ ευχαριστω πολύ για την προσοχή σου και την ανάγνωση του άρθρου μου από το ιστολόγιό μου, που η παρουσίαση είναι πιο ολοκληρωμενη!
Ναι, θα συμφωνησω !Προκειται για συγκλονιστικό μυθο, που εδω ο Κλάιστ πραγματευεται αντιστρεφοντας τους ρόλους, με την Πενθεσιλεια να "παραπλανα" τον ερωτευμενο Αχιλλέα, που στο τέλος από το μεγαλο πάθος της σκοτωνει και καταστρεφεται κι αυτη...Και σ'αυτην ακριβως τη διαφοροποιηση νομιζω στεκονται οι μουσικοι, κυριως ο Σεκ που με τολμηρες αρμονιες επισημαινει τον αποσυμβολισμό του επεισοδιου.
Εχεις δικιο, οι μουσικές ξεχωριζουν για το παθος και τη δυναμικη τους και ειναι φυσικό να ενθουσιασουν καθε "ενεργητικο" ακροατή.
Το έργο του Κλάιστ το ειχα δει στο θέατρο παλιά, αλλά το καλοκαίρι διάβασα τη σπουδαια αυτη μεταφραση της Μαστοράκη και είχα κατά νου να μοιραστω κάποια καίρια αποσπάσματα μαζι σας. Και χαιρομαι που ειχε ανταπόκριση η αναρτηση απο τους φιλους!
Ευχαριστω και πάλι από καρδιάς για τα πολύτιμα σχόλιά σου και την ανταποκριση, γλυκια μου φιλη!
Καλο απόγευμα και χαρουμενη εβδομάδα!
Delete

ΜΕΛΙΝΑ: Γοήτευε με τη ζωντάνια, την τόλμη και το δυναμισμό της...

(πηγή φωτο: ert.gr)

Την είπαν γυναίκα-φωτιά, γυναίκα-έκρηξη, γυναίκα-δηλητήριο, τσαούσα και τσαμπουκαλού!
Πάντα, επαναστατική, διεκδικητική, κόντρα σε τυποποιημένους ρόλους!
Γοήτευε με τη ζωντάνια, το θάρρος, τον αυθορμητισμό της...

Κάποτε επί υπουργίας της, που η χώρα ήταν σε δεινή οικονομική κατάσταση και είχε συνεννοηθεί για δάνειο με την Ιαπωνία, ο σχιστομάτης πρωθυπουργός ακύρωσε το ταξίδι του στη χώρα μας για τις απαιτούμενες υπογραφές, καθώς βρισκόταν σε προεκλογική περίοδο.
Συμφώνησε να υπογράψει, μόνο αν η -με διεθνή ακτινοβολία- Μελίνα, δεχόταν να βοηθήσει με εμφανίσεις της στην εκστρατεία του.
Φυσικά, η Μελίνα δέχτηκε.
Ταξίδεψε στην Άπω Ανατολή, κι έφερε τα ναυαγοσωστικά κεφάλαια στην Ελλάδα.
Στην επιστροφή της λέγεται πως είπε στον Παπανδρέου:
"Χαλάλι για την πατρίδα! Γίνηκα και γκέισα για τη σωτηρία της!"

Αυτή ήταν η Μερκούρη!
Γοήτευε με τη ζωντάνια, την τόλμη και το δυναμισμό της...Με τη φιλοσοφία της και κείνο το γέλιο που' βγαινε γάργαρο κι αληθινό!
Γυναίκα με ακτινοβολία, παθιασμένη με ό,τι καταπιανόταν, ταγμένη στο υψηλό ιδεώδες!!
Δεν την φόβιζε τίποτε! Ούτε και η αρρώστια...
Έτρεμε μόνο μην ξυπνήσει κάποια μέρα και δεν την αγαπούν...
Δεν συνέβη, ούτε θα συμβεί ποτέ αυτό για τη γυναίκα που με τη ζωή και το έργο της έχει περάσει στη σφαίρα των μύθων!

Για τη γυναίκα που μόνο ενέπνεε και συμπαρέσυρε όλους στα οράματά της.
ΠΑΝΤΑ στις καρδιές μας!

Aπό το άλμπουμ της: "Si Mélina... m' était contée" σε μουσική του Βαγγέλη Παπαθανασίου με τον οποίο συναντήθηκε στο Παρίσι του '73, ακούμε σε μια εκφραστικότατη ερμηνεία το : "Athènes, ma ville".

Η φωνή της χαρακτηριστική, με κείνη την τσιγαρίσια, γεμάτη ερωτισμό, βραχνάδα, μάς κάνει νοσταλγούς των εποχών που οι άνθρωποι "μάτωναν" για τις αξίες και τα ιδανικά τους...
Των εποχών, που το πάθος να αγωνίζεσαι για τον Πολιτισμό και την πατρίδα σου ήταν καθημερινό συναίσθημα και πράξη!

[Σήμερα συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννησή της]

(Το κείμενο αποτελεί μέρος από άρθρο μου, που δημοσιεύτηκε το 2016 στο περιοδικό iporta.gr)

F. Chopin: υπόκλιση στην ποίηση της μουσικής του

 

Πορτρέτο του Σοπέν, Maria Wodzinska 

Ο Φρειδερίκος Σοπέν δεν είχε προδρόμους, ούτε όμως και μαθητές, θα λέγαμε, καθώς δεν αποτελεί συνδετικό κρίκο σε μια μακρά εξέλιξη. Όσο μεγάλος κι αν είναι ο Μπετόβεν, πάντα θα τον βλέπουμε σαν συνεχιστή του Χάυντν και πρόδρομο του Βάγκνερ...Δηλαδή η πρόοδος μεταξύ τους είναι συνεχής. Μιλούν την ίδια γλώσσα...

Ο Σοπέν όμως είναι ο Σοπέν...Κατέχει το μυστικό μιας ιδιάζουσας εσωτερικής φωνής που μονάχα αυτός μιλά τη γλώσσα της. Φυσικά, αυτό δε σημαίνει πως δεν άσκησε επίδραση σε μεταγενέστερους καλλιτέχνες...Άσκησε, σημαντική αλλά έμμεση, που κανείς αναζητά τα ίχνη της κάτω από την επιφάνεια, όπως λόγου χάριν η μακρινή συγγένεια ανάμεσα στα «Πρελούδια» του Σοπέν και τα «Πρελούδια» του Ντεμπισί.

[Στη διπλανή εικόνα βλέπετε ένα πορτρέτο του συνθέτη σε ακουαρέλα της 16χρονης Maria Wodzinska, με την αδερφή της οποίας ο Σοπέν αρραβωνιάστηκε, όμως δεν έφτασε ποτέ σε γάμο. Πολλοί χαρακτηρίζουν το εικαστικό ως ένα από τα καλύτερα πορτρέτα του Chopin -μετά από αυτό από τον Ντελακρουά- με τον συνθέτη να απεικονίζεται σκεπτικός και γαλήνιος]

Δεν είναι τυχαίο που χαρακτήρισαν τον Σοπέν ως «ποιητή του πιάνου»...

Ο πολωνός συνθέτης έγραψε μόνο γι’ αυτό το όργανο(εκτός μεμονωμένων περιπτώσεων) και  εντυπώσεις του πιάνου επιζητεί...

Ο Σοπέν δεν γράφει σονάτες  με τον τρόπο του Χάυντν, του Μότσαρτ ή του Μπετόβεν, δεν εχει τίποτε το κλασικό η φόρμα του. Ούτε και συνθέτει σε «πνευματώδες» ύφος...
Γράφει χορούς(βαλς, μαζούρκες, πολωνέζες) ή και έργα καθαρά φανταστικά(μπαλάντες, νυχτερινά, etudes...)

Σε όλα κυριαρχεί το συναίσθημα, το πάθος, η χάρη, η ευγένεια, η φινέτσα και η αρμονία!
Όλες οι ανθρώπινες συγκινήσεις προσωποποιούνται στις ακροάσεις των έργων του...χαρά, πόνος, οδύνη, αγάπη, περηφάνεια, ακόμα και οργή...Τόνοι ευαισθησίας και λυρισμού, αλλά και τόνοι ορμητικοί, ηρωικοί, πατριωτικοί..

Ίσως δεν θα είμαστε υπερβολικοί λέγοντας πως οι τόνοι του Σοπέν βασίζονται στις αναμνήσεις του, που συχνά κανείς μπορεί να διακρίνει επιρροές από την ιταλική όπερα που λάτρευε.
Κυρίως τον  Μπελίνι, με τον οποίο συνδέθηκε φιλικά μετα τη συνάντησή τους το 1835. Ο Σοπέν δεν δίσταξε να ομολογεί πως  έκλαιγε γοερά από συγκίνηση όταν άκουγε τις άριες της «Νόρμα» και των «Πουριτανών»...

Πορτρέτο του Σοπέν, Nτελακρουά

Η μουσική του είναι αγνή, δεν πατά στην κλασική αρμονία, αλλά αφήνεται σε μια χρωματική πορεία όπου η μελωδία καθοδηγεί. Ιδιαίτερα η υφή της συγχορδίας διακρίνεται για την άφθαστη εκφραστικότητα! Συγχορδίες πλατιές, με τα δάκτυλα να ανοίγουν εντυπωσιακά και να φθάνουν τη «δεκάτη»!

Ο Σοπέν προτιμά τους αρπισμούς, με άπταιστη σε ευλυγισία την εντύπωση που προκύπτει...

Ο καρδιακός του φίλος, ζωγράφος Ευγένιος Ντελακρουά υποστήριξε πως «σ' αυτόν οφείλουμε την έκταση των συγχορδιών, αυτές τις χρωματικές και εναρμονικές διεισδύσεις με μικρά σμήνη από πρόσθετες νότες που πέφτουν σαν δροσοσταλιές της αυγής πάνω στη μελωδική φόρμα και αναδεικνύουν τη φωτεινή τους λάμψη!»

[Το διπλανό πορτρέτο του συνθέτη φιλοτεχνημένο από τον φίλο του Ντελακρουά, αποτελεί μέρος ενος ενιαίου εικαστικού έργου με απεικόνιση και της Σάνδη, όμως το διπλό πορτρέτο κόπηκε στα δύο προκειμένου να πωληθεί ως ξεχωριστά κομμάτια, με την πιθανή πεποίθηση του τότε ιδιοκτήτη του ότι οι δύο πίνακες θα πωλούνταν σε υψηλότερη τιμή]

Δεν εκπλήσσεται κανείς όταν συνειδητοποιεί το μεγαλείο στα συντομότατα έργα του Σοπέν, όπως τα «Πρελούδια», που έγραψε εικοσάχρονος, όταν συνέθετε το πρώτο βιβλίο Πρελουδίων. 

Ποτέ μουσικός σε λίγες γραμμές δεν κατάφερε να αποδώσει τις εντυπώσεις και την ένταση του συναισθήματος, μια μορφή συγκινητικής ποίησης...

Ο Γκλεν Γκουλντ, ο οποίος -κατά δήλωσή του- δεν ικανοποιείτο από τον Σοπέν, ωστόσο αναγνώριζε πως ο πολωνός υπήρξε εξαιρετικά χαρισματικός. Συναρπαστικός συνθέτης ως μινιατουρίστας και ασύγκριτος δημιουργός ατμόσφαιρας. 

Ο Γκουλντ δήλωνε επίσης πως κανείς πριν αλλά και μετά το Σοπέν, δεν κατανόησε τόσο καλά το πιάνο!

Παρότι δεν ένοιωθε συχνά την επιθυμία να ερμηνεύσει Σοπέν, ωστόσο τον επέλεγε στις «ιδιαίτερες στιγμές του, στιγμές αδυναμίας κι αποκλειστικά για κείνον...»

Chopin Piano Sonata No. 3 in B Minor, Op. 58 / Glenn Gould:

Ο Φρειδερίκος Σοπέν έφυγε σαν σήμερα, 17 Οκτωβρίου 1849 από φυματίωση, πολύ πρόωρα…Μόλις στα 39 του…
Δεν υπάρχει φιλόμουσος που να μην τον συνεπαίρνουν το πιανιστικό στυλ κι οι συνθετικές ιδέες του! Αυτός ο συνδυασμός συναισθηματικής εκφραστικότητας, ρομαντικής ευαισθησίας, με πλούσια μουσική ευρηματικότητα και πνευματικότητα, είναι χαρακτηριστικά που νομίζω δεν βρίσκεται σε κανέναν άλλο από τους ρομαντικούς...

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Προσκεκλημένοι στο "Συμπόσιο του φασιανού"

 

Σκηνή του συμποσίου του φασιανού από χειρόγραφο της ποιητικής συλλογής: "Les Voeux du paon"
(fr.wiki)

(Με αφορμή τη 16η Οκτωβρίου, που έχει καθιερωθεί τα τελευταία χρόνια ως: "Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής")

Σίγουρα, κάποιοι θα σκέφτονται πως η μουσική δεν έχει σχέση με την κουζίνα, όμως οι δημιουργοί -ως άνθρωποι- σχετίζονται άμεσα μ'αυτό που τούς θρέφει...

Στο παρελθόν έχουμε αναφερθεί στις διατροφικές συνήθειες των συνθετών και τις μουσικές εμπνεύσεις τους με βάση τα αγαπημένα τους εδέσματα.

Την πρωτοκαθεδρία σε αυτό το ιδιαίτερο κεφάλαιο κατέχει φυσικά ο Τζοακίνο Ροσίνι, ένας συνθέτης που εκτός από "μάστορας των μελωδιών", υπήρξε και "μάστορας στην κουζίνα"!
Επινόησε πλήθος συνταγών, καθώς λάτρευε το φαγητό, έχοντας αδυναμία στο πατέ και τις τρούφες...

Αγαπημένο γεύμα του Μότσαρτ ήταν το κνέντελ συκωτιού, ο ουρανίσκος του Μπετόβεν ευφραινόταν με τα ψητά στρείδια, το ζεύγος Βάγκνερ -Ρίχαρντ και Κόζιμα- δήλωναν κατεξοχήν χορτοφάγοι, ζυμαρικά με χέλια και ψητός φασιανός και πέρδικα ήταν τα αγαπημένα πιάτα του Τζάκομο Πουτσίνι, ενώ ο εκκεντρικός και ιδιόρρυθμος Ερίκ Σατί προτιμούσε τις λευκές τροφές, ρύζι, γάλα ή μπακαλιάρο...

Σήμερα όμως σκέφτηκα να σάς παρουσιάσω μια μεγαλειώδη Γιορτή που έλαβε χώρα το 1454 στη Λιλ με πλήθος γκουρμέ εδεσμάτων!

Με την επίβλεψη του Δούκα της Βουργουνδίας Φιλίππου του Καλού στρώθηκε τραπέζι με ιδιαίτερα σπάνια φαγητά (για να σφραγιστεί μια κρίσιμη πολιτική συμφωνία) για να υποδεχτεί τους υψηλούς προσκεκλημένους του.

Πλην των συνδαιτυμόνων, στο "Συμπόσιο του φασιανού", όπως ονομάστηκε, παρευρέθηκε και αρκετός κόσμος ως θεατής για να απολαύσει μουσικές, χορούς και ιντερμέδια...

"Το συμπόσιο του φασιανού", αγνώστου, 16ος αι.

Χρονικογράφοι της εποχής περιγράφουν:

"...τότε, κάνει την εμφάνισή του στην αίθουσα του συμποσίου ένας ιππότης, ο οποίος κρατούσε στα χέρια του έναν φασιανό που του είχαν φορέσει ένα ολόχρυσο περιλαίμιο, φορτωμένο πολύτιμα πετράδια και πέρλες…"

O Guillaume Dufay με τον Gilles Binchois δεξιά

Επίσης, ένα περιστατικό που διασώζεται, αναφέρει πως ξαφνικά στην αίθουσα του συμποσίου εμφανίστηκε ένα τεράστιο πατέ αν κρουτ (είδος πίτας γεμιστής με διάφορα κρεατικά και από τα κυριότερα πιάτα της μεσαιωνικής κουζίνας) από το οποίο ξεπετάχτηκαν 28 μουσικοί, μέλη μιας ορχήστρας που έπαιζε γνωστές μελωδίες του Gilles Binchois, ενός εξαιρετικού μελωδιστή της εποχής.

Η Βουργουνδία την περίοδο εκείνη είχε αναδειχθεί σε πολιτιστικό κέντρο και από τα μουσικά είδη κυριαρχούσε το γαλλικό και βουργουνδικό chanson, του οποίου κυριότερος εκφραστής ήταν ο Gilles Binchois, σύγχρονος του Γκυγιώμ Ντυφαί.

Το σανσόν του Binchois: "Je ne vis onques la pareille" εκτελούσε η ορχήστρα των είκοσι οκτώ, όταν ξεπετάχτηκε -εκπλήσσοντας τους πάντες- από την τεράστια "pate en croute", που σημειωτέον και μια και μιλάμε για διατροφή, ήταν ένα από τα πολύ αγαπημένα πιάτα και του Σοπέν, μια πίτα που αρεσκόταν να ετοιμάζει ο ίδιος και να τη σερβίρει στην αγαπημένη του, Γεωργία Σάνδη...

Ο Binchois αρχικά έγινε γνωστός για τη θρησκευτική του μουσική. Εντούτοις η φήμη του σήμερα οφείλεται στη μουσική που συνέθεσε για τη βασιλική αυλή, κυρίως τραγούδια αγάπης και ιπποσύνης που ικανοποιούσαν τα γούστα των Δουκών της Βουργουνδίας.

Καλή όρεξη με Gilles Binchois και το σανσόν του: "Je ne vis onques la pareille", μια σύνθεση συγκινητικής απλότητας που όμως μαρτυρά την επινοητικότητα και το μεγαλείο του δημιουργού της:

«Έρωτας, η ελκτική του δύναμη στο μύθο – 5: Περσέας και Ανδρομέδα»

 

«Ο Περσέας απελευθερώνει την Ανδρομέδα», Giorgio Vasari, Palazzo Vecchio 

Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής. 

Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου. 

Απόψε ο μύθος του «Περσέα και  της Ανδρομέδας».

«Περσέας και Ανδρομέδα», Τιτσιάνο, Συλλογή Wallace, Λονδίνο

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία η Ανδρομέδα ήταν κόρη του Κηφέα, βασιλιά των Κηφήνων  και της Κασσιόπης και πεντάμορφη!Οι γονείς της καμάρωναν για το κάλλος της κόρης τους και καυχήθηκαν πως η Ανδρομέδα ήταν ομορφότερη από τις Νηρηίδες, τις κόρες του Ποσειδώνα.Ο θεός της θάλασσας εξοργισμένος για να τούς εκδικηθεί,  προκάλεσε καταιγίδα και πλημμύρισε στην Αιθιοπία, κι έστειλε ένα θαλάσσιο τέρας, που κατασπάραζε τους πάντες, ανθρώπους και ζώα. 

Μόνο ένα τρόπος υπήρχε για να σωθεί η χώρα, όπως απεφάνθη το Μαντείο: να θυσιαστεί η όμορφη Ανδρομέδα στο τέρας. 

Έτσι την έδεσαν σε ένα βράχο της θαλάσσιας ακτής, αφημένη στο έλεος του κτήνους. Εκείνη τη στιγμή ο ήρωας Περσέας, γιος του Δία και της Δανάης, μεγαλωμένος στη Σέριφο και πολύ δυνατό παλικάρι επέστρεφε από τη σφαγή της Μέδουσας…Είδε τους γονείς της κοπέλας που παρακολουθούσαν από την ακτή βουτηγμένοι στην απόγνωση.
Κοιτάζοντας την Ανδρομέδα, ο Περσέας θαμπώθηκε από την απαράμιλλη ομορφιά της! Οι γονείς του υποσχέθηκαν πως αν κατάφερνε να τη σώσει, θα του τήν εδιναν γυναίκα του.
Ο Περσέας δέχτηκε κι όταν μετά απο λίγο το τέρας αναδύθηκε από τη θάλασσα με το στόμα ορθάνοιχτο, έτοιμο να κατασπαράξει τη νεαρή Ανδρομέδα, ο Περσέας που εν τω μεταξύ είχε βγάλει από το σακί του το κεφάλι της Μέδουσας, το έστρεψε προς το μέρος του Κήτους, που πέτρωσε ευθύς!
Ο Περσέας απελευθέρωσε  την κοπέλα από τις αλυσίδες της και την έκλεισε στην αγκαλιά του! Εκείνη, σαγηνεύτηκε από τη δύναμη και την παλικαριά του κι ένιωσε την καρδιά της να σκιρτά από κεραυνοβόλο έρωτα, αψηφώντας το γεγονός πως ήταν αρραβωνιασμένη με τον Φινέα.
Στη διάρκεια της γαμήλιας τελετής ξέσπασε καβγάς ανάμεσα στους δυο άνδρες, και ο Φινέας τελικά πέτρωσε, αφού κοίταξε το κεφάλι της Γοργούς. 

Απεικόνιση της Ανδρομέδας
σε κάρτα αστρονομίας

Η Ανδρομέδα ακολούθησε τον άνδρα της στην  Τίρυνθα, όπου μαζί απέκτησαν έξι γιους και μια κόρη.
Η θεά Αθηνά μετά το θάνατό της  την έκανε άστρο και την έβαλε στους αστερισμούς. Οι αρχαίοι Έλληνες αστρονόμοι  και εμπνεόμενοι από τον μύθο, παραλλήλισαν  τη νεφώδη ζώνη που  παρατηρούμε τις σκοτεινές νύχτες στον ουρανό, με το δρόμο του Περσέα για να σώσει την όμορφη Ανδρομέδα…Είναι γνωστό ως το νεφέλωμα της Ανδρομέδας, κι είναι ο πιο κοντινός γαλαξίας στον δικό μας…

Αν επιχειρήσουμε έναν αποσυμβολισμό του μύθου μπορούμε να πούμε πως η  Ανδρομέδα αποτελεί την ενσαρκωμένη ψυχή, που είναι δεμένη στο βράχο (κάθοδος στην ύλη), ενώ το Κήτος, (οι φοβίες, τα πάθη, οι ηδονές) ετοιμάζεται να την κατασπαράξει.

Η σκηνή της δεμένης στο βράχο, Ανδρομέδας   θυμίζει το μύθο του Προμηθέα που όμοια και κείνος κατατρώγεται από το όρνιο, σύμβολο ανάλογο του κήτους. O Περσέας, χρειάζεται την αρωγή των Θεών,  την ανάδειξη της θεϊκής του φύσης, ώστε να μπορέσει να φέρει εις πέρας τις αποστολές του.

Από τοιχογραφία στην Πομπηία

Με έμπνευση το μύθο, γράφει τα τρία "Σονέτα της Ανδρομέδας" ο Jose Maria de Heredia, ένα είδος τριπτύχου που εικονογραφεί τα τρία επεισόδια:

Την απελευθέρωση από τον Περσέα της δεμένη στον βράχο Ανδρομέδας,
την ιπτάμενη αναχώρηση του ζεύγους μετά τη νικηφόρα σύγκρουση του Περσέα με το τέρας,
και
την τελική αστεροποίηση των δύο νέων:

Ι

Του Κηφέως η κόρη ζωντανή, αλίμονον, ακόμα

σε βράχο, στα μαυρόνησα, ανάμαλλη σπαράζει·[...]

Μα ξαφνικά, σαν τη βροντή στον άφωτο αιθέρα,

ακούει χλιμίντρισμα στεγνό να αντιλαλάει ώς πέρα[...]

Βλέπει… με πέταμα τρελό, να ο Πήγασος σιμώνει,

φέρνει, ορθός στα πισινά, του Δία το γιο στην πλάτη

κι ίσκιο γαλάζιο ολόμακρο στη θάλασσα ξαπλώνει.

ΙΙ

Ανάμεσα στα κύματα, που κόφτουν αφρισμένα

το πέταμά του, ο νικητής της Μέδουσας προβαίνει

κι ενώ το αίμα, ιδρώς ζεστός, απ’ το κορμί του βγαίνει

παίρνει την ξανθομάλλινη στην αγκαλιά παρθένα.

ΙΙΙ

Πετούν· κι αφήνουν πίσω τους της Αφρικής την ξέρα[...]

Κι εκεί ψηλά που ο ίσκιος των σειστός περνά κι απλώνει

στον Υδροχόο ανάμεσα και στον Κριό θωρούνε

τα δυο τους Άστρα κρεμαστά ν’ ασπροφεγγοβολούνε.

(Μτφ. Ιωάννης Γρυπάρης - από: www.greek-language.gr)

1. Από το μύθο ο Βενετσιάνος κοκκινοχαίτης παπάς, Αντόνιο Βιβάλντι εμπνεύστηκε μια σερενάτα. Δηλαδή, μια γαλήνια και ήρεμη σύνθεση, που συνηθιζόταν να παίζεται σε υπαίθριους χώρους τα απογεύματα, προς τιμήν κάποιου προσώπου.

Έχει τίτλο: «Andromeda Liberata- H απελευθερωμένη Ανδρομέδα» και πέρα από την απελευθέρωση της κοπέλας από τον Περσέα  πραγματεύεται και τις προσπάθειες που καταβάλλει ο νέος, προκειμένου να κερδίσει την καρδιά της που είναι αλλού δοσμένη.
Πέρα από τον Περσέα και την Ανδρομέδα, στους ρόλους της σερενάτας περιλαμβάνονται επίσης ο Πήγασος, η Μέδουσα, ο θεός Ποσειδώνας και οι κόρες του Νηρηίδες.

Οι αναλυτές υποστηρίζουν πως πρόκειται για ένα παστίτσιο, δηλαδή  -κατά τη μουσική ορολογία- έργο διαμορφωμένο με υλικό διαφόρων συνθετών. Την εποχή του Βιβάλντι ήταν κοινή πρακτική αυτός ο τύπος κατάρτισης ενός έργου.
Η «Andromeda Liberata», που αποτελεί ένα από τα δημοφιλέστερα φωνητικά έργα του Βιβάλντι, ακούστηκε για πρώτη φορά στη Βενετία το 1726 και γράφτηκε προς τιμήν του Καρδιναλίου και προστάτη των τεχνών, Pietro Ottoboni με αφορμή επίσκεψής του στην πόλη.

Απόψε, προτείνω να απολαύσουμε τη στοχαστική άρια του Περσέα από τη 2η πράξη, «Sovvente il sole». 

Οι μουσικολόγοι έχουν πιστοποιήσει πέρα από κάθε αμφιβολία, ότι προήλθε αποκλειστικά από την πένα και την έμπνευση του Βιβάλντι καθώς διακρίνεται για τον ιδιαίτερο τρόπο που ο συνθέτης αναδείκνυε την σολιστική φωνή, αλλά και την χαρακτηριστική εκφραστική της δύναμη, με πλήθος συναισθημάτων να ξεχειλίζουν, μελαγχολία και βαθιά συγκίνηση, όπως μοναδικά γνώριζε ο βενετσιάνος μουσουργός, από τους σημαντικότερους αν όχι κορυφαίους εκφραστές του ιταλικού μπαρόκ. 

Sovvente il sole

Συχνά ολόφωτος στα ουράνια 

λάμπει ο ήλιος, 

Πιο όμορφα θα’τανε όμως κι ευχάριστα

αν σύννεφα μαύρα τον έκρυβαν

Και τη θάλασσα ακύμαντη   

μπορεί κάποιος να δει

αν πρώτα άγριες φουρτούνες
ταραχή του’χουνε φέρει!

Θα την απολαύσουμε από μια μεγάλη κοντράλτο που εκτελεί και χρέη δ/νσης του συνόλου του οποίου είναι ιδρύτρια, Orfeo 55, Νάταλι Στούτζμαν.Μια ερμηνεία καθηλωτική, μια φωνή θεϊκή,  που χαϊδεύει την ψυχή!

 Vivaldi: «Andromeda Liberata- Sovvente il sole» / Nathalie Stutzmann:

2. Δυο από τις συμφωνίες του αυστριακού Carl Ditters von Dittersdorf είναι  επίσης εμπνευσμένες από τον μύθο της Ανδρομέδας, όπως διασώζεται από τις "Μεταμορφώσεις" του Οβίδιου. 

Ο Ντίτερσντορφ άρχισε να συνθέτει τις συμφωνίες στις αρχές της δεκαετίας του 1780 με σκοπό να δώσει ένα κύκλο 15 συμφωνιών.  Ωστόσο, έγραψε μόνο 12 και, από αυτές σώζονται μόνο 6.

Η 4η σε Φα, αναφέρεται στην απελευθέρωση της όμορφης Ανδρομέδας από τον Περσέα, με  χαρακτηριστικό το φινάλε της Vivace σε εύθυμο, εορταστικό ύφος, που απεικονίζει τον γάμο των δυο νέων:

και 

η 5η σε Ρε μείζονα, αναφέρεται στο Φινέα που πέτρωσε, δείχνοντάς του ο Περσέας το κεφάλι της Μέδουσας. Ο συνθέτης χρησιμοποιεί τολμηρές για την εποχή του, αρμονίες προκειμένου να αποτυπώσει το αποκρουστικό θέαμα. Ακούμε το πρώτο από τα τέσσερα μέρη της συμφωνίας, Andante piu tosto Allegretto .

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στην Κοινότητα των The Mythologists

Ο Νίτσε, ο Μπιζέ και ο έρωτας στην Κάρμεν...

 

(Με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του φιλοσόφου Φρήντριχ Νίτσε, 15 Οκτωβρίου 1844)

Ο Νίτσε εκτός από άνθρωπος της διανόησης υπήρξε λάτρης της μουσικής, πιανίστας και συνθέτης!

Aσχολήθηκε με το πιάνο από μικρός και τις πρώτες συνθετικές του απόπειρες τις κάνει λίγο μετά τα δέκα.
Λίγο πριν τα δεκατέσσερα ο Νίτσε θα φιλοσοφήσει περί μουσικής, δείχνοντας το βαθύ του σεβασμό προς την τέχνη αυτή, λέγοντας:

"Είναι η τέχνη που οδηγεί τη σκέψη μας... μάς ανυψώνει, μας κάνει να στρέψουμε το βλέμμα ψηλά.

Μας μιλά διεισδυτικά και καθορίζει τις πιο κρυφές ρωγμές της καρδιάς μας. 

Ενισχύει την ουσία της ύπαρξής μας και οδηγεί στο καλό και το αληθινό..." 

Μεγάλο είδωλό του υπήρξε ο Ρίχαρντ Βάγκνερ με τον οποίο όμως αργότερα ήρθε σε καθολική ρήξη.

Στο βιβλίο του  "Νίτσε εναντίον Βάγκνερ"  εξηγεί γιατί ο φιλόσοφος απογοητεύτηκε και διέκοψε τη φιλία μαζί του....

"Το να γυρίσω την πλάτη μου στον Βάγκνερ ήταν για μένα πεπρωμένο...
Tο να μ' αρέσει κάτι μετά αυτόν, νίκη.
Κανένας ίσως δεν παραμεγάλωσε τόσο επικίνδυνα με τη βαγκνερίτιδα... κανένας δεν αμύνθηκε πιο σκληρά εναντίον της, κανένας δεν χάρηκε τόσο πολύ που την ξεφορτώθηκε...
Μεγάλη ιστορία..."

Το σημείο τριβής τους ήταν ο Χριστιανισμός, με το ποτήρι να ξεχειλίζει μετά τον Βαγκνερικό , "Πάρσιφαλ" , που τον υμνούσε...
Έτσι, ο φιλόσοφος στράφηκε προς Φ.Σούμπερτ και Ζωρζ Μπιζέ, τον οποίο χαρακτήρισε: "Λατίνο Βάγκνερ".

Ήταν 27 Νοεμβρίου του 1881, όταν ο Νίτσε βρέθηκε στο Teatro Politeana της Γένοβα να παρακολουθεί για πρώτη φορά μια παράσταση της "Κάρμεν", όπερα που τον συντάραξε. 

Η Κάρμεν τον είχε σαγηνεύσει, τον είχε εκστασιάσει κι  επιτέλους με την ακρόασή της βίωνε την απαράμιλλη αίσθηση της έκφρασης των ιδανικών και των στόχων του. Απολάμβανε τη διάφανη και συγχρόνως έντονη, ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα που πλάθει η όπερα αυτή με ολάκερη τη δύναμη της ψυχής του κι ένιωθε ξαφνικά την ελπίδα να απελευθερώνεται από τα βάθη της. 

Την  "Κάρμεν" του Μπιζέ θα την ακουσει αμέτρητες φορές ακόμη στο πέρασμα του χρόνου και θα σημειώσει στο βιβλίο του:

"Άκουσα χτες για εικοστή φορά το αριστούργημα του Μπιζέ! Πάλι έμεινα μέχρι τέλους εκεί με γλυκιά κατάνυξη, πάλι δεν έφυγα.Αυτή η νίκη πάνω στην ανυπομονησία μου με εκπλήσσει. Πώς σε τελειοποιεί ένα τέτοιο έργο!Γίνεσαι ο ίδιος "αριστούργημα". Αλήθεια, κάθε φορά που ακούω την "Κάρμεν", φαίνομαι στον εαυτό μου περισσότερο φιλόσοφος, καλύτερος φιλόσοφος....[...]
Ο ήχος της ορχήστρας του Μπιζέ είναι ο μόνος σχεδόν που αντέχω ακόμη. Εκείνος ο άλλος , βάναυσος, Βαγκνερικός ήχος που είναι σήμερα της μόδας, τεχνητός και αθώος μαζί, πόσο κακό μού κάνει!
Τον ονομάζω σιρόκο. Λούζομαι σ' έναν δυσάρεστο ιδρώτα...
Η μουσική του Μπιζέ είναι τέλεια. Έρχεται κοντά σου με ελαφρότητα, ευλυγισία, ευγένεια. Είναι αξιαγάπητη, δεν ιδρώνει.[...] Είναι πλούσια, είναι ακριβής.Χτίζει, οργανώνει, αποπερατώνει...αποτελεί τον αντίποδα της "ατέρμονης μελωδίας".
 Ακούστηκαν ποτέ άλλοτε στη σκηνή πιο επώδυνοι τραγικοί τόνοι;[...]Γίνομαι καλύτερος άνθρωπος όσο μου μιλάει αυτός ο Μπιζέ. Και καλύτερος μουσικός, καλύτερος ακροατής[...]
Χώνω τ'αυτιά μου κάτω απ'αυτή τη μουσική! ακούω τα αίτιά της. Ανατριχιάζω μπροστά σε κινδύνους που συνοδεύουν κάποιο τόλμημα[...]
Κι αυτό το έργο "λυτρώνει".
Δεν είναι μόνο ο Βάγκνερ "λυτρωτής". Μ'αυτό το έργο αποχαιρετά κανείς τον υγρό βορρά, όλο τον ατμό του Βαγκνερικού ιδεώδους. Ήδη η πλοκή σε λυτρώνει απ'αυτο.Αυτή έχει κρατήσει απο τον Μεριμέ τη λογική στο πάθος, τη σκληρή αναγκαιότητα, έχει την ξηρότητα του αέρα. Εδώ μιλάει μια άλλη αισθητότητα, μια άλλη ευαισθησία[...]
Η μουσική του έχει κάτι από το ηλιόλουστο κλίμα του νότου, τον αέρα του, την καθαρότητα του. Αντιλαλεί μια ευαισθησία που μέχρι σήμερα δεν μας είναι γνωστή...
Ζηλεύω τον Μπιζέ που είχε το θάρρος γι'αυτή την ευαισθησία, την πιο νότια, πιο μελαχρινή, πιο καμένη ευαισθησία...[...]
Τέλος, ο έρωτας! Ο έρωτας μεταφρασμένος πίσω στη φύση!Οχι ο έρωτας για μια "ανώτερη παρθένα"!Αλλά ο έρωτας ως fatum, ως αδυσώπητη μοίρα[...]Ο έρωτας που ειναι πόλεμος στα μέσα του...[...]
Δεν ξέρω άλλη περίπτωση που να εκφράζεται το τραγικό στοιχείο, που αποτελει την ουσία του έρωτα τόσο αυστηρά, που να μεταφράζεται τόσο φοβερά σε μια διατύπωση, όπως στην τελευταία κραυγή του Δον Χοσέ, με την οποία τελειώνει το έργο:

"Μπορείτε να με συλλάβετε!
Ναι, την σκότωσα!

Εγώ σκότωσα τη λατρευτή μου Κάρμεν!"

Παρακολουθούμε την συνταρακτική σκηνή του φινάλε στην οποία αναφέρεται  ο φιλόσοφος Νίτσε, με ασυγκράτητο πάθος!

Bizet: "Carmen Act IV, Finale" / Αγνή Μπάλτσα-Χοσέ Καρέρας

Περιηγηθείτε στο μπλογκ.Θα βρείτε πολλά κείμενα για το Νίτσε.

(Στη σύνταξη του κειμένου χρησιμοποιήθηκαν  στοιχεία από το βιβλίο: "Νίτσε-Η περίπτωση Βάγκνερ" μτφ. Ζ.Σαρίκας, εκδ Πανοπτικόν, σελ 17-20)