Χριστουγεννιάτικο παραμύθι: "Ο γρύλος στο τζάκι"

 

Από εικονογράφηση της νουβέλας "Γρύλος στο τζάκι" του Ντίκενς (1846)

 "Δως του κλώτσο να γυρίσει, παραμύθι ν' αρχινήσει..."

Οι λαοί θεωρούν  το τραγούδι του γρύλου καλό, αλλά και κακό οιωνό. Έτσι στη Βραζιλία είναι σημάδι είτε επικείμενης βροχής, είτε προαναγγέλλει θάνατο. Για το λόγο αυτό αν βρεθεί γρύλος να τραγουδά μέσα σε σπίτι, θανατώνεται.
Στα Μπαρμπέιντος, όμως, όπως και για τους λαούς της Βόρειας Ευρώπης ο ήχος του εντόμου θεωρείται οιωνός για οικονομική ευημερία, ενώ υπάρχει η δοξασία ότι όποιος δει γρύλο θα του φέρει καλοτυχία!

Ανάμεσα στις πέντε νουβέλες, που έγραψε ο Κάρολος Ντίκενς για τα Χριστούγεννα, το λιγότερο γνωστό (παρότι για χρόνια ήταν δημοφιλέστερο στη σκηνή ακόμα κι από το "Christmas Carol") είναι ο "Γρύλος στο τζάκι", που  κυκλοφόρησε τέλη Δεκεμβρίου του 1845.

Πρόκειται για μια Χριστουγεννιάτικη ιστορία που ο βρετανός συγγραφέας χαρακτήρισε  ως "ήσυχη, όλο αθωότητα και ομορφιά", απάντηση σε όσους τον κατηγόρησαν για υπερβολική συναισθηματικότητα.
Προσέλκυσε εκατομμύρια αναγνωστών, καθώς το ξετύλιγμά της τούς χρίζει επισκέπτες ενός ευτυχισμένου σπιτικού της Βικτωριανής εποχής, ιδανικού στα μάτια ενός παιδιού, ιδιαίτερα σε μια περίοδο που φτώχια, καταφρόνια, κοινωνικές ανισότητες και εκμετάλλευση ήταν καθημερινά βιώματα. Στην ιστορία του ο Ντίκενς υπογραμμίζει πως πάντα ανάμεσά μας υπάρχουν  κακοί, μεταμορφωμένοι σε τέρατα. Όμως επίσης πάντα υπάρχει κι ένας φύλακας άγγελος,  υπάρχει ένας "γρύλλος στο τζάκι" κάθε σπιτιού, που αποκαθιστά τα πράγματα, παίρνει το μέρος των καλών και οι κακοί ρίχνονται στην άβυσσο της ανυπαρξίας.

Η ΥΠΟΘΕΣΗ:

Ένα ζευγάρι, o Tζων και η πολύ νεότερή του Ντοτ, ζει ευτυχισμένο με το μικρό γιο τους και την γκουβερνάντα του. Ενας γρύλος ενεργεί ως φύλακας άγγελος για την οικογένεια. Όταν τα πράγματα πάνε καλά, το έντομο γρυλίζει στο τζάκι, ενώ παραμένει σιωπηλό όταν υπάρχουν σκοτούρες, λογής δυσκολίες και θλίψη. 
Κατά την περίοδο των Γιορτών η οικογένεια φιλοξενεί στο σπίτι της έναν μυστηριώδη ξένο.
Ο Tάκλετον, ένας ζηλιάρης γέρος, προσπαθεί να σπείρει ζιζάνια ανάμεσα στο ζευγάρι. Έτσι δηλητηριάζει το μυαλό του Τζων για την Ντοτ, λέγοντάς του πως αντιλήφθηκε  τη γυναίκα του να τον απατά με τον επισκέπτη τους.
Ο  Τζων από τη θλίψη του δεν μπορεί να σκεφτεί καθαρά και αποφασίζει να χωρίσει τη γυναίκα του για να την απαλλάξει από ένα γάμο που τής είναι βάρος.
Ο γρύλος σταματά το χαρούμενο τραγούδι του...
Μέσω των υπερφυσικών του δυνάμεων όμως, τα ψέματα του συκοφάντη αποκαλύπτονται και ...έζησαν αυτοί καλά και μεις καλύτερα...

"Ιllustration for Charles Dickens's 
"Cricket on the Hearth", Fred Barnard (1896)

Παρόλο το αίσιο  τέλος, η ιστορία του Ντίκενς εστιάζει στο ύπουλο και σκοτεινό πάθος της ζήλιας. Είναι ο γρύλος, που με το χαρούμενο, επίμονο φτερούγισμα και παιχνιδιάρικο γρύλισμά του, αλλά και τις ενδιάμεσες συμβολικές σιωπές του υπενθυμίζει στον Τζον, την αγάπη του για την σύζυγό του και τον οδηγεί να συγχωρήσει την υποτιθέμενη απιστία του προτού αποκαλυφθεί η αλήθεια της αθωότητας της. 

Ο Ντίκενς για μια ακόμη φορά εξυψώνει το δίκαιο και την επικράτησή του. Κάθε τζάκι, φίλοι μου, κάθε εστία έχει το δικό της γρύλο. Κι αν δεν τον έχει, πρέπει να ψάξουμε να τον βρούμε. Γιατί τζάκι δίχως γρύλο είναι ζωή δίχως όνειρα, άνθρωπος δίχως ελπίδα...

Ο "Γρύλος στο τζάκι"  του Ντίκενς δραματοποιήθηκε σε πολλές γλώσσες και μελοποιήθηκε πολλάκις, επίσης.

1.  "The Cricket On The Hearth"  είναι μια  μικρή όπερα με στοιχεία πρόζας, τριών πράξεων του σκωτσέζου σερ Alexander Mackenzie, που συνέθεσε το 1904 κι έκανε πρεμιέρα στη Βασιλική Ακαδημία Μουσικής μια δεκαετία αργότερα. Ο συνθέτης αγαπούσε ιδιαίτερα τη συγκεκριμένη όπερα(ήταν εξάλλου δεμένος με τα αναγνώσματα του Ντίκενς) και δήλωσε πως την έγραψε "για την Αγάπη". 

Ο Μακένζι κινείται σε ρυθμική αγωγή διακυμάνσεων, άλλοτε γρήγορη κι άλλοτε αργή, σε ύφος ανάλαφρο, πρόσχαρο, όπου το σκέρτσο και το παιχνίδισμα υπερτερούν, κι άλλοτε μικρές, μελαγχολικές ή ταραγμένες  φράσεις να υποδεικνύουν  τη διάθεση των ηρώων της ιστορίας.
Απλές, βηματικές κινήσεις μικρών διαστημάτων πλάθουν μoυσικές συλλαβές, που ακολουθούν ένα απότομο σκαμπανέβασμα, σαν μίμηση του  τιτιβίσματος του γρύλου.

Ακούμε την ουβερτούρα με τη χαρακτηριστική αρχική σκηνή  της τσαγιέρας "εν βρασμώ", έμπνευση από την πρώτη πρόταση της νουβέλας του Ντίκενς: "The kettle began it", με τα πνευστά κυρίως, να μιμούνται τους ήχους από τη διαδικασία του βρασμού. Καθώς η θερμοκρασία του νερού αυξάνεται, σχηματίζονται φυσαλίδες. Ο ατμός τους υγροποιείται με αποτέλεσμα να "εξαφανίζονται" κάνοντας χαρακτηριστικούς ήχους...
Οι μαθητές του Μακένζι μετά το τέλος της πρεμιέρας τού χάρισαν μια μινιατούρα τσαγιέρα που με ανάλογο μηχανισμό μπορούσε να βγάζει ατμούς. 

Sir Alexander Mackenzie: "The Cricket on the Hearth Op 62 - Overture" 
 Charles Dickens Christmas tale:

2. Νωρίτερα, το 1896 ο Karl Goldmark  είχε συνθέσει την όπερά του σε 3 πράξεις:  "Das Heimchem am Herd"  με γερμανικό λιμπρέτο-έμπνευση από την Χριστουγεννιάτικη ιστορία του Ντίκενς . Ακούμε την Άρια της Dot, γυναίκας του ευαίσθητου αχθοφόρου που έπεσε θύμα συκοφαντίας. Από την Μοραβικής καταγωγής περίφημη υψίφωνο, Maria Jeritza, που μάγεψε και σε αυτό το ρόλο.

"Das Heimchen am Herd-Ach, das ist herrlich"; Karl Goldmark / Maria Jeritza

3. Στην πρώιμη συνθετική του περίοδο, στα μέσα της δεκαετίας του 1860, ο γάλλος συνθέτης Ζυλ Μασνέ εμπνεόμενος από τη νουβέλα του Ντίκενς γράφει την ομώνυμη ρομαντική κωμωδία του σε 3 μέρη για μικτή χορωδία, κουαρτέτο εγχόρδων, όμποε και τσελέστα. Ενα έργο τρυφερό, αφηγηματικό, αποδίδοντας μουσικά τον ρυθμικό, καθησυχαστικό ήχο του γρύλου δίπλα στο αναμμένο τζάκι. Το πιάνο μιμείται με λεπτότητα την επίμονη, επαναλαμβανόμενη φωνή του εντόμου με απλές, λυρικές μελωδίες και λεπτοδουλεμένη δυναμική για να δημιουργήσει ατμόσφαιρα ζεστασιάς, μελαγχολίας και στοχασμού.
Όπως στο λογοτέχνημα του Ντίκενς ο γρύλος είναι σύμβολο του σπιτιού και της καθημερινής ευτυχίας, ένα πνεύμα-προστάτης που χαρίζει παρηγοριά και σοφία στους ανθρώπους, έτσι και ο Μασνέ μετουσιώνει αυτή την ιδέα σε μουσική, αποτυπώνοντας τον ήχο του γρύλου όχι ως ενοχλητικό, αλλά ως ρυθμική ανάσα της οικογενειακής θαλπωρής.






Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)28 December 2020 at 01:41

Ένας γρύλος σώζει! Ωραίο παραμύθι, Ελπίδα μου. Δεν το γνώριζα ούτε και την μουσική που ταιριάζει μ' αυτό. Άκουσα την πολύ μελωδική εισαγωγή του Μακένζι. Είναι χαρούμενη, αισιόδοξη για την χαρά που έχει κάθε σπιτικό με γρύλο να διώχνει το κακό! Ας διώξει ο γρύλος όλα τα κακά του 2020 και να μας φέρει πίσω το χαμόγελο. Εντελώς ξεχωριστή και η ερμηνεία της Maria Jeritza στην άρια της Ντοτ!
Ευχαριστούμε πολύ για την μαγεία που μας έφερε το παραμύθι του Ντίκενς μέσα απ' την έξοχη δική σου παρουσίαση! ❤ReplyDelete
Replies
ELPIDA NOUSA29 December 2020 at 01:56

Καλημερα κι απο δω, καλή μου Αζη!
Ετσι ακριβως!Ενας γρυλος, ο προστατης καθενος απο μας, ο φυλακας και άγγελός μας, που μας προφυλασσει από τις λογης κακοτοπιες...Ειναι η ελπιδα και η πιστη πως μια αορατη δυναμη θα μας βοηθησει οταν κατι προσπαθει να μας καταβάλλει και καταστρεψει τη γαληνη και ηρεμια της ζωης μας...
Ειναι ομορφο το διδακτικο αυτο παραμυθι του Ντικενς που κα γω το γνωρισα μεσα από την αγνωστη -στους πολλούς- μουσική συνθεση του Μακενζι...
Μακαρι η χρονια που φευγει να παρει μαζι της καθε δυσκολια που αντιμετωπιζουμε και να ανατειλει μια νεα, ελπιδοφορα χρονια!!
Εγω ευχαριστω για την ανταπόκριση σου και το υπεροχο σχολιο σου!Σε φιλω γλυκά!!Delete

Το Δωδεκαήμερο και η Ημέρα του "Τρυποφράχτη" των Κελτών...

Δωδεκαήμερο στη χριστιανική παράδοση ονομάζεται η χρονική περίοδος των δώδεκα ημερών από τα Χριστούγεννα μέχρι και την παραμονή των Θεοφανίων.

Κατά τη λαϊκή παράδοση, από την παραμονή των Χριστουγέννων μέχρι τα Θεοφάνια, οπότε «τα νερά είναι αβάφτιστα», ανεβαίνουν οι Καλικάντζαροι στην επιφάνεια της γης από τον Κάτω Κόσμο, μπαίνουν στα σπίτια από την καπνοδόχο και τα αναστατώνουν. Για να τους διώξουν, οι ένοικοι σχεδιάζουν το σημείο του Σταυρού σε διάφορα μέρη του σπιτιού και φροντίζουν να έχουν αναμμένη φωτιά. Σε κάποιες περιοχές της πατρίδας μας ολόκληρο το Δωδεκαήμερο καίει στη «γωνιά» ένα χοντρό κούτσουρο, το «χριστόξυλο» ή «σκαρκάντζαλος». Τη στάχτη από το ξύλο αυτό την έριχναν στους αγρούς για να τους προφυλάξουν από κάθε κακό.
Σχετικό έθιμο είναι και το άναμμα μεγάλης φωτιάς στο ύπαιθρο κατά την παραμονή ή ανήμερα των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανίων, με σκοπό το διώξιμο των δαιμονίων.

Τα εορταστικά έθιμα του Δωδεκαημέρου αρχίζουν από την παραμονή των Χριστουγέννων με τα κάλαντα, που συνεχίζονται με τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς και τελειώνουν με τα κάλαντα της «θεότρεμης» γιορτής των Φώτων.

Διαδεδομένο έθιμο, και με σημαντική αναβίωση στη σύγχρονη εποχή, ήταν επίσης το λαϊκό δρώμενο των μεταμφιέσεων που είναι γνωστό ως μωμόγεροι και ρογκατσάρια.

Στον Δυτικό Χριστιανισμό η μνήμη του Αγίου Στεφάνου που γιορτάζεται στις 26 Δεκεμβρίου είναι γνωστή και ως «Ημέρα του Tρυποφράχτη» (Wren Day), συνδεόμενη με το κυνήγι ενός τέτοιου πτηνού τοποθετημένου στην κορυφή ενός στύλου και δρώμενα μεταμφιέσεων.

Το έθιμο:

Ο τρυποφράχτης, θεωρείται πουλί των ξωτικών, καθώς αποτελεί οιωνό συναπαντήματος με τα ξωτικά. Για τους Κέλτες ήταν ιερό πτηνό κι έτσι το να σκοτώσεις τρυποφράχτη οποιαδήποτε εποχή του χρόνου θεωρούσαν πως έφερνε ατυχία, με μοναδική εξαίρεση την τελετουργική εορτή για το «Κυνήγι του Τρυποφράχτη», που λάμβανε χώρα κατά την περίοδο του χειμερινού ηλιοστασίου.
Σύμφωνα με αυτό το παράξενο έθιμο τα «αγόρια τρυποφράχτες» ντύνονται με κουρέλια, χτυπούν κατσαρολικά, λεκάνες και κρουστά, προχωρώντας παρατεταγμένα στη σειρά πίσω από έναν τρυποφράχτη που έχει σκοτωθεί γι’ αυτήν την περίσταση και έχει τοποθετηθεί πάνω σε ένα κοντάρι στολισμένο με φύλλα βελανιδιάς και κλαράκια από γκι.
Τα «αγόρια τρυποφράχτες» εμφανίζονται του Αγίου Στεφάνου ανήμερα, κουβαλώντας ένα ζωντανό τρυποφράχτη από αγροικία σε αγροικία (κλεισμένο μέσα σε ένα μικρό κλουβάκι, στολισμένο με κορδέλες), συλλέγοντας φόρο τιμής υπό τη μορφή νομισμάτων ή λαμβάνοντας για κέρασμα κούπες με μπύρα σε όποιο σπίτι σταματήσουν.
Στο τέλος συγκεντρώνονται στην πλατεία και χορεύουν σε κυκλικό χορό με κέντρο το στύλο με τον τρυποφράχτη.

Θυμίζουμε πως ο τρυποφράχτης είναι γνωστός ως ο βασιλιάς των πουλιών, ένας τιμητικός τίτλος που βρίσκει την εξήγησή του στην παρακάτω ιστορία: κάποτε όλα τα πουλιά συγκεντρώθηκαν κι αποφάσισαν ότι όποιο πουλί πετούσε ψηλότερα και γρηγορότερα θα στεφόταν βασιλιάς τους. Ο αετός απομακρύνθηκε απ’ όλα τα πουλιά με ιδιαίτερη ευκολία, αλλά ο έξυπνος τρυποφράχτης είχε κρυφτεί κάτω απ’ το φτερό του αετού και περίμενε μέχρι που ο αετός άρχισε να παραπαίει από κούραση. Τότε ο τρυποφράχτης ξεπήδησε από την κρυψώνα του και πέταξε ακόμη πιο ψηλά.

Ο Αριστοτέλης και ο Πλούταρχος αποκαλούσαν τον τρυποφράχτη «βασιλιά» και «μικρό βασιλιά», αντίστοιχα, αλλά και στην Ιαπωνία αποκαλείται «Βασιλιάς των Ανέμων».
Εκτός από τους Δρυίδες και για άλλους λαούς ήταν ιερό πουλί και «υπέρτατο ανάμεσα σε όλα τα πουλιά» και χρησιμοποιούσαν το κελάηδημά του για μαντεία.
Σύμφωνα με τον Σουητώνιο, η δολοφονία του Ιούλιου Καίσαρα είχε προβλεφθεί από έναν δυσοίωνο τρυποφράχτη. 

Στο δρώμενο του τρυποφράκτη υποτίθεται ότι το πουλί προδόθηκε από το δυνατό τραγούδι του, όταν προσπάθησε να κρυφτεί από τους εχθρούς του.

Χρόνια Πολλα σε όλους! Ας έχουμε υγεία να μοιραζόμαστε όμορφες παραδόσεις των λαών, θρύλους και ιστορίες, δρώμενα και μουσικές όπως αυτό το λαϊκό τραγουδάκι των Βορείων που συνηθίζεται μέχρι σήμερα να εκτελείται τη σημερινή μέρα, 26 του Δεκέμβρη, Ημέρα του τρυποφράχτη.

"The Wren Song-Το τραγούδι του τρυποφράχτη":

The wren, the wren, the king of all birds,

St. Stephen's day was caught in the furze,

Although he was little his honour was great

Jump up, me lads, and give hima treat..."

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην Κοινότητα The Mythologists και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

(Πηγές: "Μύθοι των Βορείων", PAGE I. R, mythoplasieskiafigiseis, Wikipedia. H φωτο από picuki.com)

Symphonic Sketches: "Noël", George Chadwick

 "Noel", Tanya Lasovsky (Saatchi Art )

Στα "Συμφωνικά σκίτσα" του, ο αμερικανός συνθέτης, George Chadwick καλεί τον ακροατή να ξεφυλλίσει ένα φωτογραφικό άλμπουμ ή ένα εικονογραφημένο βιβλίο, καθώς σε καθένα από τα τέσσερα μέρη σκιαγραφεί μια ηχητική σκηνή, την οποία συνοδεύει με ένα μικρό δικό του ποιητικό απόσπασμα.

Για τη γέννηση του μικρού του γιου Νοέλ, έγραψε το δεύτερο σκίτσο, που έχει τον τίτλο "Noel".

Kαθώς στα γαλλικά το όνομα σημαίνει Χριστούγεννα έχει συμπεριλάβει στη σύνθεση μοτίβα που παραπέμπουν διακριτικά σε Χριστουγεννιάτικες μελωδίες, πλάθοντας μια αγαλλιαστική, γαλήνια ατμόσφαιρα με το αγγλικό κόρνο να εισάγει τη μελωδία εν είδει σολιστικής προσευχής, με τρόπο λιτό και απέριττο και υπό την διακριτική συνοδεία των εγχόρδων της ορχήστρας ως τη στιγμή που το θέμα θα επαναλάβει με λεπτές δοξαριές το βιολί.
Η ηπιότατη μελωδική ιδέα εμπλουτίζεται ορχηστρικά με διακυμάνσεις δυναμικής ως την καταληκτική φράση, που ολοκληρώνει τη μακαριότητα της ιερής στιγμής.

"Μέσα στο απαλό, ήρεμο φεγγαρόφωτο

φτάνει ένας ήχος.

Μια μητέρα νανουρίζει το μωρό της, ενώ τριγύρω

το απαλό χιόνι αστραποβολά!

Μια τέτοια ήρεμη νύχτα η Παναγία

το σε γαλήνιο ύπνο αφημένο Άγιο Βρέφος,

νανούρισε, ενώ Αρχάγγελοι άκουγαν

κι ευφραίνονταν"

Symphonic Sketches: II. Noël:

Adolphe Adam: Μια "Θρησκευτική Mασσαλιώτιδα" για τα Χριστούγεννα...

"Nativity", Georges de La Tour

Placide Cappeau

Ήταν στη Ροκμώρ, μια μικρή πόλη της νότιας Γαλλίας, βόρεια της Αβινιόν το 1843, που με αφορμή την ανακαίνιση του εκκλησιαστικoύ οργάνου λίγο πριν τα Χριστούγεννα οργανώθηκε μια εκδήλωση για την οποία ο εφημέριος ζήτησε από τον ντόπιο ποιητή, Placide Cappeau, να γράψει ένα χριστουγεννιάτικο ποίημα.

Την ίδια χρονιά το ποίημα που είχε τίτλο:

"Minuit, chrétiens - Μεσάνυχτα, Χριστιανοί! " μελοποιήθηκε από τον Adolphe Adam κι από τότε αποτελεί 

ένα από τα δημοφιλέστερα κάλαντα, τόσο στο γαλλικό πρωτότυπο όσο και στις αγγλικές εκδόσεις του, καθώς επίσης και σε άλλες γλώσσες, που μεταφράστηκε.

Ο Adolphe Adam την
εποχή σύνθεσης του έργου

Το κείμενο αναφέρεται στη Γέννηση του Ιησού και τη λύτρωση, που ο ερχομός Του θα φέρει στην ανθρωπότητα.

Ο Adolphe Adam χαρακτήρισε το κείμενο του Cappeau: "Θρησκευτική Mασσαλιώτιδα", καθώς παρουσιάζει τον Ιησού ως τον ερχόμενο επαναστάτη. Ο Χριστός με την έλευση, το λόγο και τις πράξεις Του έδειξε στην ανθρωπότητα έναν παντελώς αντίθετο τρόπο ύπαρξης που η ατελής ανθρώπινη φύση, ακολουθεί. Απ' αυτή και μόνο την άποψη, είναι επαναστάτης!  Το κείμενο αντικατοπτρίζει με αυτό τον τρόπο τις αντικληρικές (κοσμικές) απόψεις του ποιητή δημιουργού, που ενστερνίστηκε πλήρως και αναδεικνύει με την υπέροχη μελωδία του ο Αντάμ, μελωδία που στέκεται στο ύψος του ιδιαίτερου σε νοήματα, κειμένου! 

"Μεσάνυχτα, Χριστιανοί! είναι η επίσημη ώρα,

που ο Θεός ως άνθρωπος κατέβηκε στη γη

για να σβηστεί ο λεκές των αμαρτιών μας

Όλος ο κόσμος υμνεί την ελπίδα

με το ερχομό αυτή τη νύχτα του Σωτήρα.

Ο κόσμος χαίρεται,

γιατί ξημερώνει νέα, λαμπρή μέρα.

Άνθρωποι γονατίστε!,

Ω, θεϊκή νύχτα, να ο Λυτρωτής!

Είθε το λαμπερό φως της πίστης να μας καθοδηγεί

όπως στα αρχαία χρόνια το λαμπρό αστέρι

οδήγησε τους τρεις Μάγους απ' την Ανατολή.

Ο Βασιλιάς των Βασιλέων γεννήθηκε σε μια ταπεινή φάτνη.

Ω δυνατοί της σημερινής εποχής, δείτε το!

Τα κεφάλια σας σκύψτε μπροστά στον Λυτρωτή!

Εκείνος σπάζει τα δεσμά.

Η Γη είναι λεύθερη και ο Ουρανός απέραντος.

Βλέπεις αδερφό εκεί που υπήρχε σκλάβος,

γιατί η Αγάπη είναι εκείνη που ενώνει
όσους το μίσος σαν σίδερο αλυσόδεσε.

Στο όνομά Του, θα σταματήσει κάθε καταπίεση.

Έχει την ευγνωμοσύνη μας, Εκείνος που

για όλους μας γεννιέται, υποφέρει και πεθαίνει.

Άνθρωποι, σηκωθείτε!

δοξάστε το Όνομά Του

διακηρύξτε τη δύναμη και τη δόξα Του"

H σύνθεση -λόγω του μεγάλου φωνητικού εύρους- θεωρείται μια από τις δυσκολότερες ερμηνευτικά του ρεπερτορίου για τα Χριστούγεννα.

1. Ακούμε τη γαλλική εκδοχή από τους Παβαρότι-Ντομίνγκο με τη χορωδία, όπως παρουσιάστηκε στο αλησμόνητο Χριστουγεννιάτικο κονσέρτο της Βιέννης το 1999:

Adolphe Adam: "Minuit, chrétiens":

2. Η αγγλική εκδοχή με την Joan Sutherland :

3. Ο ύμνος προσαρμοσμένος στην αγγλική γλώσσα με τίτλο: "O Holy Night" σε μια πολύ όμορφη εκτέλεση από την Μαράια Κάρεϊ :

Ντίκενς: "Χριστουγεννιάτικη ιστορία"

 

Από την 1η έκδοση του βιβλίου, η πρώτη σελίδα

"Παραμονή Χριστουγέννων. Σκυμμένος πάνω απ᾿ το γραφείο του,  ο Εμπενέζερ Σκρουτζ δούλευε ασταμάτητα. Το δωμάτιο ήταν μάλλον κρύο, γιατί τα λιγοστά κάρβουνα στη σόμπα δεν ζέσταιναν αρκετά. Όχι όχι έλειπαν του Σκρουτζ τα χρήματα για ν᾿ αγοράσει περισσότερα κάρβουνα. Αλλά ο Έμπενέζερ Σκρουτζ ήταν ένας φοβερός τσιγκούνης![...]

«Θείε, Καλά Χριστούγεννα!».

«Κακά, ψυχρά κι ανάποδα...» γκρίνιαξε ο Σκρουτζ.[...]

 Ξαφνικά, απ᾿ τη μεριά της αποθήκης άκουσε να σέρνονται βαριές αλυσίδες. Μέσα από την κλειστή πόρτα γλίστρησε μία παράξενη σκιά. Ήταν το φάντασμα του παλιού συνεταίρου του Σκρουτζ, που είχε πεθάνει ακριβώς πριν εφτά χρόνια. 

«Ποιος είσαι;» ψιθύρισε.

«Ποιος ήμουν!» τον διόρθωσε το φάντασμα.  «Ήμουν ο Τζακ Μάρλεϊ, ο συνέταιρός σου. Δε με θυμάσαι; Βλέπεις αυτές τις αλυσίδες;» τον ρώτησε το φάντασμα.  «Κάθε κρίκος τους αντιπροσωπεύει και μία άσχημη κουβέντα της ζωής μου. Όσο για τα βαριά χρηματοκιβώτια που σέρνω; Είναι τα πλούτη που συγκέντρωσα και δεν τα χρησιμοποίησα σωστά. Όλα αυτά θέλω να τα σκεφτείς σοβαρά και να δεις και τη δική σου ζωή αλλιώς, Σκρουτζ! Ήρθα να σε προειδοποιήσω. Έχεις ακόμη μια ευκαιρία να γλιτώσεις από τη δική μου μοίρα, θα έρθουν τρία πνεύματα. [...]

«Μη φοβάσαι», του είπε η οπτασία.  «Είμαι το Χριστουγεννιάτικο Πνεύμα του Παρελθόντος κι ήρθα να σε βοηθήσω».[...]

«Είμαι το Χριστουγεννιάτικο Πνεύμα τού Παρόντος», του φώναξε φιλικά. «Έλα!»[...]

Ο Σκρουτζ παραλίγο να λιποθυμήσει από τον τρόμο του.«Εσυ θα πρέπει να είσαι το  Χριστουγεννιάτικο Πνεύμα του Μέλλοντος. Τι μου επιφυλάσσει το μέλλον; Ίσως ν'αλλάξω.[...]

«Πνεύμα, βοήθεια, βοήθεια!» φώναξε. «Δεν θέλω να τελειώσει έτσι η ζωή μου. Μπορώ... θέλω να την αλλάξω.[...]

«Φρέντ», ρώτησε, «μπορώ να περάσω;».

«Ποιος είναι;» ρώτησε έκπληκτος ο ανιψιὸς του Σκρουτζ γυρνώντας το κεφάλι του.

«Ο θείος σου ο Σκρουτζ», του απάντησε. «Ήρθα για το χριστουγεννιάτικο τραπέζι που με κάλεσες!».

Ο Φρεντ και η γυναίκα του χάρηκαν πολύ που τελικά ο Σκρουτζ αποφάσισε να τους κάνει την τιμή. Και η γιορτή εξελίχτηκε θαυμάσια. Το γεύμα ήταν νοστιμότατο. Ακολούθησαν μουσική και χορός.  Αλλά το καλύτερο απ'όλα ητανεκείνη η ξέφρενη χαρά που ένιωθέ μέσα του ο Σκρουτζ. [...]

Ο Σκρουτζ κράτησε το λόγο του.  [...] Ο πρώην τσιγούνης έγινε πολύ γενναιόδωρος κι ήταν πάντα ευγενικός με όλους. Μερικοι βέβαια τον κορόιδεψαν για τη μεταβολή τους χαρακτήρα του. Αλλά ο Σκρουτζ δεν ενοχλήθηκε γιατί, όπως είπε πολύ σοφά: «Καλύτερα να σε περιγελούν παρά να σε περιφρονούν!».

Ο Σκρουτζ δεν ξαναείδε τα πνεύματα. Αλλά από εκείνη την ημέρα, όπως λένε, δεν υπήρχε άνιρωπος που να γιορτάζει καλύτερα τα Χριστύγεννα από τον Εμπενέζερ Σκρουτζ.

"Το φάντασμα του Μάρλευ
παρουσιάζεται στον Σκρουτζ"

(Χριστουγεννιάτικη Ιστορία, Κ. Ντίκενς)

***

Η "Χριστουγεννιάτικη Ιστορία" του Καρόλου Ντίκενς κυκλοφόρησε σαν σήμερα στις 19 Δεκεμβρίου 1843 είναι μια ιστορία, που ήρθε για να ζεστάνει τις ανθρώπινες καρδιές και που θυμίζει πως τα Χριστούγεννα ειναι  γιορτή αγάπης και συμπόνοιας. Μα και να επαναφέρει την πίστη πως το πνεύμα των Χριστουγέννων πρέπει να κυριαρχεί όλο τον χρόνο στις σχέσεις των ανθρώπων, ιδιαίτερα στις άσχημες και δύσκολες εποχές που διανύει η ανθρωπότητα σήμερα!

Για τη μπαλετική εκδοχή του βιβλίου "Christmas Carol" του Ντίκενς, ο άγγλος   Carl Davis  το 1993 γράφει μια μουσική σύνθεση, όπου χρησιμοποιεί αναπροσαρμοσμένες αρκετές μελωδίες συνδεδεμένες με τις γιορτινές αυτές μέρες, καταφέρνοντας να περάσει τα θαυμαστά νοήματα του άγγλου λογοτέχνη. Διακρίνουμε τα: "We Wish You a Merry Christmas" , "Fa la la la", και μεσαιωνικα καλαντα, όπως το περίφημο "Ding-Dong".

Τα μέρη:

Nephew and Niece

Bob

Young Scrooge and Bella

Marley's Ghost and Phantoms

Μπορείτε να ακούσετε τη Σουίτα μπαλέτου ως το 17:25:

Edward MacDowell: Ξεχασμένα παραμύθια μετά μουσικής...

"Η Πεντάμορφη και το τέρας στον κήπο με τα τριαντάφυλλα",
από εικονογράφηση του παραμυθιού, Warwick Goble, 1913.

"...Το άλλο πρωί, η Πεντάμορφη έτρεξε πάλι στον κήπο με τα τριαντάφυλλα που είχε αφήσει το Τέρας...Ήταν ακόμα εκεί και δεν κουνιόταν.
-Θεέ μου, είναι αλήθεια νεκρός; Εγώ φταίω που σε άφησα μόνο αγαπημένε!, είπε..
Το Τέρας κουνήθηκε, ένδειξη πως ακόμα ήταν ζωντανό. Του έφερε λίγο νερό και κείνο άρχισε να συνέρχεται.
-Αγαπημένε, πόσο τρόμαξα! Δεν είχα καταλάβει μέχρι τώρα πόσο πολύ σε αγαπούσα!Φοβήθηκα πως δεν μπορούσα πλέον να σε σώσω!
-Αλήθεια, θα μπορούσε ν' αγαπήσεις ένα τόσο άσχημο πλάσμα σαν εμένα; τη ρώτησε το Τέρας.
-Μα, ναι, Είσαι τόσο καλόκαρδος, ευαίσθητος κι ευγενικός! Δεν θέλω τίποτε άλλο στη ζωή μου!
-Πεντάμορφη θα με παντρευτείς;
-Ναι, μου δίνεις μεγάλη χαρά! Σ' αγαπάω!
Όταν η πεντάμορφη είπε αυτά τα λόγια, το Τέρας αίφνης τυλίχτηκε σ'ένα εκτυφλωτικό φως. Αιωρήθηκε και μεταμορφώθηκε σ' έναν γοητευτικό πρίγκιπα!
-Ω, Θεέ μου! Είσαι ο πρίγκιπας των ονείρων μου!
-Αγαπημένη μου, ευχαριστώ που μ' ελευθέρωσες από τη βαριά κατάρα της κακιάς μάγισσας!..."

(Η Πεντάμορφη και το τέρας, Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve )

Με κλασικό παραμυθάκι που μάς διδάσκει την αναζήτηση της ευτυχίας μέσα από την αποδοχή του διαφορετικού, σας καλημερίζω, φίλοι μου και μια σύντομη μουσική απεικόνιση της τελευταίας σκηνής της μεταμόρφωσης στον Κήπο με τα τριαντάφυλλα...

Αποτελεί μέρος της πιανιστικής συλλογής του Edward MacDowell: "Forgotten Fairy Tales"...

Σήμερα ξετυλίξαμε την δεμένη στην ανέμη κόκκινη κλωστή, για χάρη του τιμώμενου, MacDowell, (γεννήθηκε 18 Δεκεμβρίου 1860) ενός από τους πιο διάσημους αμερικανούς συνθέτες του 19ου αι., τα έργα του οποίου ενθουσίασαν εγχώριους και Ευρωπαίους συναδέλφους του και κριτικούς, ανάμεσά τους ο Franz Liszt και ο Joachim Raff.

Ενας έξοχος εκπρόσωπος της ρομαντικής μουσικής, πήρε τα πρώτα μουσικά μαθήματα από την Teresa Careno. Στα δεκαπέντε του κέρδισε υποτροφία να μαθητεύσει με τον περιζήτητο τότε δάσκαλο Antoine Marmontel στο Παρίσι. Ήταν ένας από τους δεκατρείς από τους 230 αιτούντες. Στη συνέχεια διδάχτηκε σύνθεση με τον Ραφφ, στην τάξη του οποίου τον άκουσε ο Λιστ και η χήρα Κλάρα Σούμαν, που εντυπωσιάστηκαν με το ταλέντο του!
Όταν την επόμενη χρονιά ο MacDowell επισκέφτηκε τον Λιστ στη Βαϊμάρη προκειμένου να τού παρουσιάσει το "Κονσέρτο του για πιάνο σε λα ελ., op. 15", που ο νεαρός αφιέρωσε σε κείνον, ενθουσιασμένος ο Λιστ φρόντισε για την έκδοσή του...
Η εξέλιξή του αναμενόμενη και στην αντίπερα όχθη των ΗΠΑ, που επέστρεψε κι έζησε από το 1888...

Tο κονσέρτο φυσικά ως πρώιμο έργο δεν μπορεί να συγκριθεί με κατοπινά έργα του κορυφαίου αμερικανού συνθέτη, ιδίως το αριστούργημά του "To a Wild Rose".

1. H μινιατούρα του "Η Πεντάμορφη στον κήπο με τα τριαντάφυλλα" γράφτηκε την τελευταία περίοδο της ζωής του, όταν ο Mac Dowell παρουσίαζε συνθέσεις του με το ψευδώνυμο Edgar Thorn.

Mac Dowell: "Forgotten Fairy Tales, III:Beauty in the Rose-Garden":

2. Από το Κονσέρτο σε λα, προτείνω να ακούσουμε το έντονου λυρισμού δεύτερο μέρος "Andante tranquillo", που δίνει εμφανώς την ανάλαφρη, τρυφερή και ρομαντική γεύση του συνόλου των συνθέσεων του Ντάουελ.

Αφήστε τη φαντασία σας, με το ξετύλιγμα της μελωδίας να περιπλανηθεί στον κήπο με τα τριαντάφυλλα που μαζί τους άνθισε και η αληθινή αγάπη, που όλα τα υπομένει, ελπίζει, πιστεύει...Η αγάπη που γεμίζει τις καρδιές όλων εκείνων, που την παραδέχτηκαν και την εφάρμοσαν μέσα στους απέραντους αιώνες των αιώνων...

Edward MacDowell: "Piano Concerto No 1, Op 15-Andante tranquillo":

Τα παραμύθια ξετυλίγουν, φέρνουν στην επιφάνεια την παιδικότητα της ψυχής μας...Η Πεντάμορφη είναι ένα παραμύθι με πολλά μηνύματα και διδάγματα, το κεντρικό της αγάπης, που "μεταμορφώνει" μαεστρικά σε ήχους ο Ντάουελ, σε αυτή τη μινιατούρα!
Αλλά και το κονσέρτο -που αξιοσημείωτο είναι πως έγραψε σε μόλις 2 εβδομάδες- ξεχειλίζει λυρισμό και δημιουργεί εικόνες του παραμυθιού, χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια. Εχει αυτή την ικανότητα ο σπουδαίος συνθέτης, ένας ρομαντικός εκπρόσωπος της προγραμματικής μουσικής, που σήμερα αφεθήκαμε στη μουσική, παραμυθική του γλώσσα...

Μπετόβεν: Οι πρώτες δημοσιευμένες συνθέσεις του...

"Η Γέννηση του Μπετόβεν", Friedrich Geselschap

Εκείνο που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι η ημερομηνία βάπτισής του, 17 Δεκεμβρίου 1770...
Έτσι με το σκεπτικό πως εκείνη την εποχή τα νεογέννητα βαπτίζονταν εντός 24 ωρών από τη γέννησή τους, εικάζουμε πως ο μέγας Μπετόβεν γεννήθηκε σαν σήμερα, 16 του τελευταίου μήνα του έτους 1770.

Εδώ ίσως πρέπει να θυμίσουμε πως για πολλά χρόνια ο τιτάνας νόμιζε πως είχε γεννηθεί το 1772, καθώς έτσι διέδιδε ο πατέρας του για να τον παρουσιάζει μικρότερο σε ηλικία, άρα να προκαλείται και μεγαλύτερος ενθουσιασμός για τα μουσικά του επιτεύγματα!

250 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τη γέννηση του Μπετόβεν.
Κι ο ζωγράφος, Friedrich Geselschap στο παραπάνω εικαστικό έχει απεικονίσει τη στιγμή που έρχεται στον κόσμο ο κορυφαίος των κορυφαίων της παγκόσμιας μουσικής!
Η Μούσα με την άρπα της τον προικίζει με το μεγαλύτερο τάλαντο, ενώ μια χορωδία μικρών αγοριών ψάλλουν για τον ερχομό του. Ο πατέρας του, Γιόχαν, ένας μέθυσος και πραγματικά δύσκολος χαρακτήρας κάθεται σκεφτικός. Ίσως συλλογίζεται από τώρα τον τρόπο που θα κάνει το γιο του "χρυσοφόρο παιδί-θαύμα" κατά το προηγούμενο του Μότσαρτ. Δίπλα στη Μούσα, μια γερόντισσα μοίρα ετοιμάζεται να του φορέσει ακάνθινο στεφάνι προοιωνίζοντας τις κακουχίες και ταλαιπωρίες που θα υποστεί στη ζωή του ο μεγάλος μουσουργός με αποκορύφωμα την απώλεια της ακοής του... 

Πολλά θα είναι τα αφιερώματα σήμερα για τη γενέθλια επέτειό του...
Εγώ, σκέφτηκα να σταθούμε στις πρώτες δημοσιευμένες συνθέσεις του.

Ο Μπετόβεν ξεκίνησε μαθήματα μουσικής με τον πατέρα του και τοπικούς δασκάλους στη Βόννη από τα 5 χρόνια του... Στη συνέχεια διδάχτηκε σύνθεση από τον μέγα Νέεφε, ο οποίος τον χαρακτήρισε "προικισμένο και χαρισματικό, δεξιοτέχνη στο πιάνο με ερμηνείες δυναμικές"...

"Ο 12χρονος Μπετόβεν", Ελαιογραφία αγνώστου

Εκείνη την περίοδο ο Μπετόβεν ήταν 11 χρονών και δίνει την πρώτη του σύνθεση, που εκδόθηκε με τη φροντίδα του Νέεφε.
Μια μουσική δημιουργία, που έκανε τον δάσκαλό του να υπογραμμίσει τη νεαρή ιδιοφυΐα του μικρού Λούντβιχ, σημειώνοντας πως: "αν συνεχίσει όπως άρχισε, σίγουρα θα γίνει δεύτερος Μότσαρτ!"

Πρόκειται για τις "9 Παραλλαγές για πιάνο πάνω σε ένα March του Ernst Dressler".
Ο Μπετόβεν επιλέγει να συνθέσει πάνω σε κλίμακα αρκετά δύσκολη, την ντο ελάσσονα με τρεις υφέσεις στον οπλισμό της, ασυνήθιστη για τη μουσική της εποχής και κλίμακα στην οποία -όπως φάνηκε στην πορεία του- έδειξε ιδιαίτερη αδυναμία. (Ας θυμηθούμε το "Beethoven's C mood").

O Nέεφε είχε ενθουσιαστεί με την μελωδική του ευρηματικότητα και την ευφάνταστη αρμονική επεξεργασία του θέματος, καθώς η τεχνική της Παραλλαγής αποτελούσε βασικό μέρος εκπαίδευσης των σπουδαστών σύνθεσης τον 18ο αιώνα, και δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η πρώτη σύνθεση του Μπετόβεν προέκυψε από τα μουσικά του μαθήματα.

Beethoven: 9 Variations on a March by Dressler / Mikhail Pletnev:

Ένα χρόνο αργότερα και πάλι με τη βοήθεια του δασκάλου του, Νέεφε εκδόθηκαν και οι τρεις Σονάτες αφιερωμένες στον Εκλέκτορα Μαξιμιλιανό-Φρειδερίκο. Έχει ενδιαφέρον να διαβάσουμε ένα απόσπασμα από την επιστολή που έγραψε ο 13χρονος συνθέτης προς τον Υψηλότατο κατόπιν προτροπής του Νέεφε, φυσικά. Ο Μπετόβεν καυχιέται για τις δεξιότητές του(παράδοξο για κείνον), κι εκφράζεται με ποικίλες φιλοφρονήσεις και κολακείες, στοιχείο που ξαφνιάζει σκεπτόμενοι την ανεξάρτητη φύση που διαμόρφωσε μεγαλώνοντας, μια φύση επαναστατική, που αντιδρούσε απέναντι σε κάθε είδους εξουσία και τυραννία...

Ο Μπετόβεν στην πραγματικότητα πάλεψε μόνος του με χρήματα που κέρδιζε από δημόσιες συναυλίες και κατά παραγγελία συνθέσεις, μένοντας μακριά από την παράδοση της εποχής ο επιφανής δημιουργός να είναι αρεστός στους προύχοντες και της αυλής τους.

Γράφει λοιπόν:

(από: bl.uk/collection)

"Γαληνοτάτη Υψηλότης!
Από το τέταρτο ήδη έτος της ηλικίας μου η μουσική ήταν η κυριότερη από τις ασχολίες μου. Εξοικειώθηκα τόσο πρόωρα με τη γλυκιά Μούσα, η οποία δονούσε στην ψυχή μου τις αγνές αρμονίες της, που σύντομα την αγάπησα και νομίζω πως και γω της έγινα αρεστός. Από τότε η Μούσα μού ψιθύριζε: "Προσπάθησε να αποτυπώσεις τις αρμονίες που έχεις στην ψυχή σου!".
Και γω σκεφτόμουν: Έντεκα χρονών, πώς να πάρω το ύφος συνθέτη; Όμως, ήταν γραμμένο. Υπάκουσα και έγραψα. Τώρα, Γαληνοτάτη Υψηλότης τολμώ να καταθέσω τις πρώτες εργασίες μου στα σκαλοπάτια του θρόνου Σας, ελπίζοντας σε ένα τρυφερό πατρικό βλέμμα.
Ω, ναι, σ' όλες τις περιστάσεις, οι επιστήμες και οι τέχνες βρήκαν σε Σας το σοφό τους υπερασπιστή και γενναιόδωρο προστάτης τους και γνωρίζω ότι το ταλέντο ευδοκιμεί όταν εκκολάπτεται κάτω από τις πατρικές Σας φροντίδες.

Λ.Μπετόβεν"

(Ο Μπετόβεν μέσα από την αλληλογραφία του", Αμ. Αμαραντίδης, εκδ.Νάκας, σελ.22)

Οι "Τρεις Σονάτες για Πιάνο, WoO 47", γραμμένες από τον 12χρονο Μπετόβεν δείχνουν ένα υψηλό συνθετικό επίπεδο για την ηλικία του κι αποτελούν τον προπομπό των αριστουργημάτων που θα ακολουθήσουν. Είναι γνωστές ως "Kurfürstensonaten", από τη γερμανική λέξη για τον Εκλέκτορα = Kurfürst.

Ο Μπετόβεν δεν τους έδωσε opus, καθώς γράφτηκαν σε τόσο μικρή ηλικία. Όμως ακολουθώντας τα πρότυπα της κλασικής σονάτας του Μότσαρτ και των παλαιοτέρων δασκάλων πετυχαίνει ένα εντυπωσιακότατο αποτέλεσμα με ευφάνταστες αναπτύξεις θεμάτων πάνω στις κλίμακες: Μι υφ. μείζονα, Φα ελάσσονα και Ρε μείζονα. Θα απολαύσουμε τη Ν.2 σε Φα.

Beethoven - Piano Sonata No. 2, WoO 47 / Mikhail Pletnev

Larghetto maestoso - Allegro assai 

Andante 

Presto

Οι συνθέσεις αυτές, φίλοι μου, αν και πρώιμες μαρτυρούν το άφθαστο ταλέντο του Μπετόβεν! Τη μελωδική, αλλά και την ευρηματικότητά του στην αρμονία, μαρτυρούν πως γνωρίζει τον τρόπο να μεταπλάθει τα μοτίβα, χωρίς να απομακρύνεται από το ύφος τους, αλλά μεταμορφώνοντάς τα σε κάτι "δίδυμο", δηλαδή ενωτικό και ξεχωριστό συγχρόνως...

Τιτάνας ο Μπετόβεν, δεν του δόθηκε τυχαία ο χαρακτηρισμός, όπως και άλλα επίθετα που αντικατοπτρίζουν το μεγαλείο του...

Μουσική για ένα μυστήριο βουνό...

 

(H εξαίσια φωτογραφία είναι του φυσιολάτρη γαμπρού μου, Andreas, που ζει με την οικογένειά του στο Σιάτλ,
τραβηγμένη πριν λίγες μέρες από εξόρμησή του στα γύρω βουνά)

Η 11η Δεκεμβρίου έχει καθιερωθεί από τα Ηνωμένα Έθνη ως "Διεθνής Ημέρα Βουνού", με στόχο να αναδειχθεί ο ζωτικός ρόλος, που παίζει το βουνό στη ζωή των ανθρώπων.

Ετσι για το απομεσήμερο προτείνω να ακούσουμε το έργο ενός φυσιολάτρη συνθέτη, που λάτρεψε την ανάβαση σε κατάφυτα βουνά και εγκωμίασε το ορεινό περιβάλλον με τη μουσική του.

Ο αρμενικής καταγωγής, Αlan Hovhaness αρχές της δεκαετίας του 1970, εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Σιάτλ της Πολιτείας της Ουάσινγκτον, μια πανέμορφη πόλη, κτισμένη μέσα σε μια στενή λωρίδα του Ειρηνικού ωκεανού, τριγυρισμένη από πλουσιότατα σε βλάστηση βουνά, εξ ού και το προσωνύμιο "σμαραγδένια πόλη".

Ο Χοβχάνες είχε εντυπωσιαστεί, όταν επισκέφτηκε την περιοχή πριν χρόνια:

"Μου αρέσει πολύ η φύση εδώ, κυρίως τα υψώματα. Δεν χρειάζεται να πάω στις Ελβετικές Άλπεις...Εδώ τα βουνά έχουν μια ιερότητα...Είναι εκείνα που σε οδηγούν στο Θεό... Βρίσκονται στα μισά του δρόμου, ανάμεσα στη Γη και τον Ουρανό..."

Η Συμφωνία του, Νο. 2, έχει τον υπότιτλο: "Mysterious Mountain" και είναι εμπνευσμένη από τα γύρω βουνά του Σιάτλ.

Η τριών κινήσεων ορχηστρική σύνθεση παραγγέλθηκε το 1955 από τον Leopold Stokowski προκειμένου να παρουσιαστεί στην παρθενική εμφάνιση του μαέστρου ως δ/ντής στην Συμφωνική Ορχήστρα του Χιούστον.

Η εντυπωσιακή σύνθεση στηρίζεται σε πεντατονικές κλίμακες, που δίνουν ένα άρωμα εξωτισμού, ενώ εμφανή είναι στοιχεία αναγεννησιακής πολυφωνίας και θρησκευτικών ύμνων της Δυτικής μουσικής, που ίσως μαρτυρούν επιρροές από Part και Tavener.

Μελωδική γραμμή, αρμονίες και ενορχήστρωση σκιαγραφούν τη μυστηριώδη ατμόσφαιρα, την ιερότητα των βουνών, στην γαλήνη και τη σιωπή των οποίων μπορεί κανείς να αφεθεί, να καθαρίσει η ψυχή, να φρεσκαριστεί η σκέψη ...

Ο Χοβχάνες πετυχαίνει έναν μουσικοπνευματικό διαλογισμό, που ενθουσίασε τον Ραλφ Βον Ουίλιμς, τόσο, που σχολίασε χαρακτηριστικά:

"Τα "βουνά" του Χοβχάνες γεμάτα μυστήριο γίνονται σύμβολα, όπως οι πυραμίδες. Είναι η προσπάθεια του ανθρώπου να γνωρίσει το Θεό..."

Η πρώτη και πιο δημοφιλής ηχογράφηση του έργου, (θεωρείται από τους κριτικούς ως η σημαντικότερη) έγινε με τη Chicago Symphony Orchestra υπό τον Fritz Reiner.

HOVHANESS: Symphony No. 2 op. 132 "Mysterious Mountain" / Reiner:

Μάριος Βάρβογλης: "Απόγευμα της Αγάπης"

 

"Le beau Marius", Αμεντέο Μοντιλιάνι

"Οἱ νεκροθάφτες τῆς Ἑλληνικῆς Μουσικῆς, Κρέοντες μιᾶς νέας τραγωδίας ἀντάξιας τοῦ Σοφοκλῆ, παράχωσαν ζωντανή τόσο βαθιά την Ἀντιγόνη τους, που να μην την βρίσκει κανένας διαβατάρης ἀπ' αὐτήν τη χώρα. Ὅμως ἡ Ἑλληνική Μουσική ἔχει ἀρκετή ζωντάνια και χυμούς για να τους ξεπεράσει και να ξεπηδήσει για μια φορά ἀκόμη σε τοῦτα τα χώματα που τῆς ἀνήκουν. Και τα βλαστάρια της θα ξανανθίσουν σ' αὐτόν τον... Κρανίου τόπον".

(Μάριος Βάρβογλης)

"Λιγόσταγη και καθαρή σαν το κρυστάλλινο νερό ελληνικής βρυσούλας", χαρακτήριζε τη μουσική του Μάριου Βάρβογλη, ο Αιμίλιος Ριάδης.

Μουσική λιτή, με απαράμιλλο λυρισμό και ιδιαίτερο, προσωπικό ύφος…

Γεννήθηκε σαν σήμερα, 10 Δεκεμβρίου 1885 και μεγάλωσε σε ένα αστικό περιβάλλον με όλες τις ανέσεις. Φοίτησε για λίγο στη σχολή Τεχνών με δάσκαλο τον Νικηφόρο Λύτρα και συμμαθητές τους Ροϊλό και Ιακωβίδη.

Παράλληλα με τη ζωγραφική παρακολουθούσε μαθήματα μουσικής στο Ωδείο Αθηνών. Κατόπιν έφυγε για σπουδές στο Παρίσι, όμως γρήγορα τον απορρόφησε ολοκληρωτικά η μουσική τέχνη ….

Έκανε παρέα με τον Μωρίς Ραβέλ και τον "καταραμένο" Αμεντέο Μοντιλιάνι, που φιλοτέχνησε και το γνωστό πορτρέτο του ως "Le beau Marius".

Θεωρείται από τους κορυφαίους δημιουργούς της σύγχρονης νεοελληνικής μουσικής σκηνής, η μουσική του ανήκει αναμφισβήτητα στην Ελληνική Εθνική σχολή, με εμφανείς επιρροές από την Γαλλική τεχνοτροπία.

Ο Βάρβογλης βρέθηκε στο Παρίσι σε μια περίοδο "εκρηκτικής" ατμόσφαιρας, που είχαν δημιουργήσει τα αλληλοσυγκρουόμενα αισθητικά ρεύματα (Ντεμπισί, Στραβίνσκι...). Στη δίνη τους, ο Βάρβογλης σφυρηλατεί το καλλιτεχνικό ύφος του, όπου το εκλεπτυσμένο πνεύμα της γαλλικής τέχνης συνυπάρχει με το ιδεώδες της ελληνικής μουσικής.

[Από δεξιά: Βάρβογλης, Καλομοίρης, Μητρόπουλος, Ριάδης]
(Αρχείο Ωδείου Αθηνών)

Πρόκειται για έναν άξιο και σεμνό εργάτη της τέχνης και από τους πρωτοπόρους αγωνιστές για τη θεμελίωση της Εθνικής μας μουσικής. Συνδέθηκε με τον Μ. Καλομοίρη, με τον οποίο τούς ένωσε η περιφρόνησή τους για την ιταλική μουσική και συνεπώς την Επτανησιακή Σχολή, αλλά και η επιρροή του μουσικοδραματικού Βάγκνερ.
Όπως επίσης και η αγάπη τους για την εθνική φιλολογία και την εθνική γλώσσα. Υπήρξαν κι οι δυο τους φανατικοί δημοτικιστές.

Η όπερά του "Απόγευμα της Αγάπης", βασίζεται στο ομώνυμο θεατρικό του Θεόδωρου Συναδινού. Γράφτηκε το 1933 και πρωτοπαρουσιάστηκε από την Ε.Λ.Σ. το 1944.

Η υπόθεση του μονόπρακτου λυρικού δράματος, το λιμπρέτο του οποίου διαμόρφωσε ο ίδιος ο Βάρβογλης, διαδραματίζεται στα μέσα του 19ου αι. το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, μέρα που ψάλλεται ο εσπερινός της Αγάπης, στην πλατεία του χωριού, έξω απ' το εκκλησάκι του.

Ένα έργο σε δυο σκηνές, μεταξύ των οποίων παρεμβάλλεται ορχηστρικό ιντερλούδιο και που διακρίνεται για την καθαρότητα του αρμονικού στυλ, τη διαύγεια της μελωδίας και τη συμμετρία της μορφής.

ΥΠΟΘΕΣΗ:

Ο Θάνος είναι παντρεμένος κι ευτυχισμένος με τη Σμαράγδα, παρότι φτωχοί. Με την κοπέλα είναι όμως ερωτευμένος σφοδρά και ο προύχοντας του χωριού, Τάσος. Στον εσπερινό της Αγάπης ο νέος εκμυστηρεύεται στη γυναίκα τον έρωτά του, ζητώντας της να τον ακολουθήσει. Τής υπόσχεται να τής προσφέρει μια πλουσιοπάροχη ζωή. Εκείνη λέγοντας πως αγαπά τον άντρα της, επιλέγει την αγάπη από τα πλούτη, αρνείται και τον απωθεί. Έτσι ο Τάσος οργισμένος αποφασίζει να την εκδικηθεί.
Λέει στην πεθερά της πως την ημέρα του γάμου του γιου της ο παπάς είχε τελέσει και κηδεία. Σύμφωνα με προκαταλήψεις, κάτι τέτοιο σήμαινε πως μέσα σε ένα χρόνο ένας από τους δυο νεόνυμφους θα πέθαινε. Η μάνα για να σώσει το γιο της πηγαίνει και σκοτώνει τη νεαρή νύφη της...
Ο Τάσος μετανοιωμένος γονατίζει στα σκαλιά της εκκλησίας και ζητά συγχώρεση από το Θεό, όταν εμφανίζεται ο Θάνος ανυποψίαστος. Από μακριά ακούει φωνές. Είναι τα ουρλιαχτά της μάνας του που αλλόφρων πέφτει στα πόδια του γιου της και του λέει για το φονικό, που διέπραξε...
Εκείνος σοκαρισμένος τήν συγχωρεί, όμως τής λέει πως είναι σαν να σκότωσε εκείνον...

Η υπόθεση βασίζεται σε μια εκτός λογικής λαϊκή πρόληψη, όμως αποδίδεται απολύτως ρεαλιστικά, με εμφανώς βεριστικό ύφος. Έτσι, το "Απόγευμα της Αγάπης" χαρακτηρίζεται βεριστικό δράμα με ηθογραφικά στοιχεία, στο οποίο περιγράφονται με αριστουργηματικό τρόπο έθιμα και συνήθειες των ανθρώπων της ελληνικής υπαίθρου, όπου κυριαρχεί το τρίπτυχο: παράφορος έρωτας-υποτιθέμενη προδοσία-φόνος.

Ο συνθέτης κλείνει το έργο με το σχόλιο πως κανείς δεν μπορεί να αποφύγει το πεπρωμένο του, αναθέτοντας στους ζητιάνους να εκφράσουν τη λαϊκή σοφία...

Ένα έργο που διακρίνεται για την καθαρότητα του αρμονικού στυλ, τη διαύγεια της μελωδίας και τη συμμετρία της μορφής.

Μ. Βάρβογλης: "Απόγευμα της Αγάπης":

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)10 December 2020 at 05:48

Πόσο "ειρωνικός" τίτλος για ένα έργο που στο όνομα της Αγάπης διαπράττεται προδοσία και φόνος! Έτσι συμβαίνει όταν τα πάθη των ανθρώπων δεν συγκρατούνται από την λογική. Όντως τα ηθογραφικά στοιχεία της ελληνικής επαρχίας περιγράφονται εξαιρετικά και η μουσική του Βάρβογλη, μεστή ελληνικότητας αιχμαλωτίζει τον ακροατή. Ονομάστηκε και "παππούς της ελληνικής μουσικής". Το δε εικαστικό του Μοντιλιάνι δείχνει έναν σκεπτικισμό στο πρόσωπο του Βάρβογλη.
Ευχαριστούμε, Ελπίδα μου για την αφιέρωση στη γενέθλια μέρα του σπουδαίου αυτού εκπρόσωπου της ελληνικής μουσικής. Σε φιλώ! ❤
ReplyDelete
Replies
ELPIDA NOUSA10 December 2020 at 07:32

Ακριβως Αζη μου...Σχημα οξυμωρο...Μια φρικιαστική πραξη, αυτη της αφαιρεσης ζωης , τη μερα που υμνειται η Αγαπη στο συνανθρωπο και στο ονομα της βαθιας αγαπης...
Ηθογραφικου περιεχομενου η υποθεση, που ο σπουδαιος Βαρβογλης μεταφερει εξαιρετικά πατωντας σε μουσικά μοτιβα της παραδοσιακης μουσικής αναμικτα με τη λεπτη γευση και τη φινέτσα της γαλλικης μουσικής, ορατο περισσοτερο στο ιντερλουδιο...
Το εικαστικό του Μοντιλιάνι, στη δικη του προσωπικη τεχνοτροπια με τα επιμηκη προσωπα-σωματα, απεικονζει την λεπτή, αριστοκρατική και στοχαστική φιγουρα του φιλου του, Μαριου..
Ευχαριστω για τον επαινο και την ανταποκριση σου, καλή μου φιλη σε αυτο το άγνωστο εργο του Βαρβογλη, που γνωρισα πριν 2 χρονια στο Παν/μιο Αθηνων, οταν ημουν εισηγητρια στο Συνεδριο και η επομενη απο μενα εισηγηση ειχε θεμα της την εθνικη σχολη...Ετσι, κρατησα σημειωσεις, εκανα και την προσωπικη μου ερευνα, περιληψη της οποίας σάς παρουσιάζω σημερα...
Στελνω τα φιλιά και την αγαπη μου!Delete

Ο ζωγράφος, ο μουσικός, ο βασιλιάς και ο ηλίανθος...

"Αυτοπροσωπογραφία με ηλίανθο", Βαν Ντάικ

[Στη μνήμη του Anthony van Dyck]

Ο φλαμανδός ζωγράφος, Άντονι βαν Ντάικ θεωρείται από τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες του 17ου αιώνα, ιδιαίτερα για τα πορτρέτα αριστοκρατών.
Ξεχώρισε επίσης για τα μυθολογικά και θρησκευτικά του θέματα.
Το άφθαστο ταλέντο του διέκρινε κι ο Ρούμπενς, στο εργαστήριο του οποίο ο Βαν Ντάικ παρέμεινε τρία χρόνια ως βασικός συνεργάτης του.
Ως καλλιτέχνης ξεχώρισε για την θερμή χρωματική του κλίμακα και τις απότομες αντιθέσεις στη φωτοσκίαση.

***

Το πορτρέτο του Nicholas Lanier που φιλοτέχνησε ο
Βαν Ντάικ στην Αμβέρσα το 1632

Aπόγονος Ουγενότων, μιας γαλλικής οικογένειας μουσικών, εγκατεστειμμένης στην Αγγλία ήταν ο Nicholas Lanier.
Ήταν δεξιοτέχνης της βιόλα ντα γκάμπα και είχε υπέροχη φωνή.
Ο Βασιλιάς ενθουσιάστηκε με το ύψιστο επίπεδό του στη μουσική εκτέλεση, τη σύνθεση, αλλά και τη ζωγραφική, καθώς είχε ταλέντο και στην εικαστική τέχνη.
Ο φιλότεχνος Κάρολος Α΄ τον πήρε στην Αυλή του και τον τίμησε με τον τίτλο του "Master of the King's Music", τιμή που δινόταν σε μουσικούς μεγάλης διάκρισης.
Τού είχε δε αναθέσει -λόγω της εικαστικής του ιδιότητας και του υψηλού αισθητικού του κριτηρίου- να ταξιδεύει στην Ευρώπη ώστε να συλλέγει πίνακες ζωγραφικής για λογαριασμό της Αυλής.
Σε μια από τις επισκέψεις του Λανίερ στην Αμβέρσα συνάντησε τον Βαν Ντάικ, ο οποίος φιλοτέχνησε το πορτρέτο του συνθέτη. Τόσο εντυπωσιάστηκε από την τεχνική του φλαμανδού ο Λανίερ, που έπεισε τον βασιλιά Κάρολο να τον δεχτεί στο παλάτι.
Ο φιλότεχνος μονάρχης θαύμασε αμέσως το ταλέντο του Βαν Ντάικ και του πρότεινε να εγκατασταθεί στην Αγγλία, παραχωρώντας του τη θέση του "Κορυφαίου ζωγράφου της Αυλής", όπως κι έγινε... Λίγο αργότερα τον έχρισε ιππότη.

Ο θαυμασμός του μονάρχη προς το ζωγράφο, όπως και η αφοσίωση του δεύτερου στο βασιλιά αποδεικνύονται και στην αυτοπροσωπογραφία του Βαν Ντάικ που βλέπετε παραπάνω.

Ο Βαν Ντάικ φορά ένα ροδί πανωφόρι από ακριβό, στιλπνό ύφασμα πάνω από λευκό πουκάμισο, του οποίου βλέπουμε το γιακά, τη μανσέτα και μια λεπτή σχισμή του ρούχου στην πλάτη. Έχει στραμμένο το πρόσωπό του και κοιτάζει το θεατή. Με το δεξί του χέρι ετοιμάζεται να αγγίξει τα πέταλα ενός χρυσοκίτρινου ηλίανθου, ενώ με τα δάκτυλα του αριστερού παίζει με μια ολόχρυση καδένα που πέφτει στην πλάτη του.
Στο στοιχείο αυτό κρύβεται και το μήνυμα που επιθυμεί ο ζωγράφος να υπογραμμίσει. 
Η χρυσή αλυσίδα ήταν δώρο του βασιλιά Καρόλου προς το ζωγράφο του οποίου τη δουλειά και τις υπηρεσίες εκτιμούσε απεριόριστα.
Καθώς η γλώσσα των λουλουδιών βοηθά στην εξαγωγή συμβολισμών, ο ηλίανθος ανέκαθεν συνδεόταν με την αφοσίωση και την πίστη επειδή το συγκεκριμένο φυτό στρέφεται πάντα προς τον ήλιο, ακολουθώντας την πορεία του στον ουρανό.

"Τριπλό πορτρέτο του Βασιλιά Καρόλου", Βαν Ντάικ

Ο Βαν Ντάικ μαζί με τον Νίκολας Λανίερ φρόντιζαν να εντοπίζουν σπουδαία εικαστικά έργα για τον φιλότεχνο μονάρχη τους, ο οποίος ανταποδοτικά για τις υπηρεσίες τους τούς χορήγησε δια βίου οικονομική ενίσχυση...
Το 1641 σ' ένα ταξίδι του στο Παρίσι, ο Βαν Ντάικ αρρώστησε βαριά. Επέστρεψε εσπευσμένα στο Λονδίνο, όπου πέθανε σαν σήμερα, 9 Δεκεμβρίου.

Από την εποχή του μεγάλου ζωγράφου που πέρασε στην αιωνιότητα μια τέτοια μέρα και προς τιμήν του, θα ακούσουμε μια σύνθεση του φίλου και συνεργάτη του, Νίκολας Λανίερ σε ποίηση του Thomas Carew, διάσημου ποιητή στην Αυλή του Καρόλου.

Μια υποβλητική άρια, στον τύπο της chaconne, το μελωδικό μοτίβο της διακατέχεται από μια ελαφρά χορευτική, πλην μελαγχολική διάθεση.

"Δεν θα στολίζονται πια τα λιβάδια με άνθη,

ούτε γλυκύτητα θα βρίσκεις σε ρόδινες σκιές,

ούτε τα πράσινα μπουμπούκια στα κλαδιά την άνοιξη,

ούτε τα πουλιά θα χαίρονται να κελαηδούν,

ούτε οι βιολέτες τ' Απριλιού θα ζωγραφίζουν τα δάση,

αν κάποτε χάσω την αγάπη της Σήλιας μου .

Η αγάπη δεν θα κατοικεί στη Γη,

ούτε οι ερωτευμένοι θα αγαπούν με την ψυχή τους

κι η χαρά στον παράδεισο δεν θα κατοικεί,

Ούτε ο πόνος τις φτωχές ψυχές στην κόλαση θα βασανίζει 

Ο ζοφερός θάνατος δεν θα φαντάζει πιο φρικτός,

αν χάσω τη φωτεινή αγάπη της Σήλιας"

Με περιγραφικό χαρακτήρα, τρυφερή, ευγενική, παρά το ζοφερό περιεχόμενο του ποιητικού κειμένου, η άρια αποτελεί εμβληματικό δείγμα έκφρασης, δείγμα της κομψής, ασματικής γραφής του Lanier.
(Πολλοί αναλυτές θεωρούν πως ο ποιητής με το όνομα Σήλια αναφέρεται στην Αγία Καικιλία(Σεσίλια).

Nicholas Lanier: "No more shall meads":

"Ωδή στη χαρά": Μια νεανική καντάτα του Μασκάνι...

 

Ο Μασκάνι παίζοντας μπιλιάρδο με πούρο στο στόμα,
καθώς δεν το αποχωριζόταν ποτέ..
(από pietromascagni.com)

Ο συνθέτης είχε πολλά πάθη...Έπαιζε χαρτιά μανιωδώς, κάπνιζε πούρα επίσης μανιωδώς, μάλιστα πριν από κάθε ταξίδι του ετοίμαζε προσεκτικά το απόθεμα πούρων που θα είχε μαζί του, καθώς κάπνιζε το λιγότερο 36 μισά ημερησίως.

Τού άρεσε να παίζει με φίλους μπιλιάρδο, να κάνει ποδήλατο, όπως και να συλλέγει διάφορα παλιά αντικείμενα.
Από μουσικά όργανα, σπιρτόκουτα και ρολόγια τσέπης ως πένες, νομίσματα, γραβάτες, τσοπστικς και μπαστούνια.

Καμάρωνε γιατί είχε στην κατοχή του το μπαστούνι του Τζοακίνο Ροσίνι, αλλά και ένα πολύτιμο μουσικό όργανο, το σπινέτο του Μότσαρτ...

Δεν ξέρω, εκλεκτοί μου φίλοι, αν καταλάβατε, αλλά όλα αυτά αφορούν τον αγαπημένο βεριστή συνθέτη, Πιέτρο Μασκάνι.

Ο συνθέτης της Καβαλλερία Ρουστικάνα, και τόσων άλλων δημιουργιών γεννιέται στο Λιβόρνο σαν σήμερα, 7 Δεκέμβρη του 1863.

Ο Πιέτρο ξεκίνησε κρυφά μαθήματα μουσικής, καθώς ο πατέρας του δεν συμφωνούσε με την αποφασή του να ασχοληθεί με την τέχνη και τον προόριζε για τη Νομική επιστήμη...

Στα πρώτα χρόνια των σπουδών του στο Ωδείο θα γράψει μια μικρή όπερα με τίτλο: "Zilia" αναφερόμενη στα ταξίδια του Κολόμβου, μια συμφωνία, διάφορα εκκλησιαστικά έργα και δυο καντάτες, που θα παρουσιαστούν στο Λιβόρνο και θα ενθουσιάσουν.

Πρόκεται για τις καντάτες "In Filanda" και "Alla Gioia- Ωδή στη χαρά", πάνω σε κείμενο του Φρήντριχ Σίλλερ, που μελοποίησε και ο Μπετόβεν, αλλά σε μετάφραση στην ιταλική γλώσσα από τον Αντρέα Μαφέι.
Η ωραία καντάτα για σοπράνο, τενόρο, βαρύτονο και μπάσο αφιερώθηκε στον κόμη Μαρντερέλ, που εντυπωσιασμένος με το ταλέντο του νεαρού Μασκάνι αποφασίζει να χρηματοδοτήσει τις σπουδές του στο Μιλάνο.

Η "Ωδή στη Χαρά", πρόκειται για καντάτα που μαρτυρά τη μουσική ιδιοφυία του δημιουργού της και την εξέλιξή του φυσικά.. Οι δάσκαλοι του Μασκάνι χαρακτήρισαν αυτή τη νεανική σύνθεση, "φιλόδοξο έργο, κομψό και εκλεπτυσμένο μελωδικά", ενώ ο ίδιος ο Μασκάνι μετά από χρόνια το έκρινε, ως "σύνθεση ανώτερη από τη δύναμή του παρά την τεράστια ομορφιά της νιότης του".

Στην παρουσίαση της καντάτας ο Μασκάνι ήταν 19 χρονών και είχε αναλάβει να ερμηνεύσει το μέρος του βαρύτονου.
Ο φιλόδοξος νεαρός συνθέτης ακολουθεί την τυπική δομή της καντάτας, που είχε μελετήσει στο Ωδείο του Λιβόρνο και παρότι δεν παρουσιάζει κάποιες πρωτοτυπίες , ωστόσο αναδύεται η χάρη και ο αυθορμητισμός του, αλλά κυρίως η αγάπη του για το λυρικό τραγούδι.
Ιδιαίτερα είναι τα μιμητικής τεχνικής χορωδιακά μέρη στο ύφος της φούγκας, η κατανυκτική σόλο "Προσευχή", και η ειδυλλιακή "Romance" του βαρύτονου που ξεχωρίζουν για την εκφραστικότητα και το λυρισμό τους.

1. Μascagni "Ωδή στη Χαρά": Coretto (χορωδιακό):

2. Μascagni "Ωδή στη Χαρά": Preghiera(Προσευχή):

3. Μascagni "Ωδή στη Χαρά": Romanza-Baritone:

Μπορεί, φίλοι μου η Καντάτα αυτή να είναι ένα πρωτόλειο έργο του Μασκάνι, όμως -πιστεύω θα συμφωνήσετε-  προοιωνίζει την τρανή πορεία του!


Για τον Μασκάνι μπορείτε να διαβάσετε αρκετά άρθρα στο μπλογκ. Περιηγηθείτε!

ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ: "Divina" και "Τίγρης"

 

Ο Bing με την Κάλλας, (pawprints.kashalinka)

"Η Κάλλας είναι η Βίβλος της όπερας" (Λεονάρντ Μπερνστάιν)

"Η φωνή της Κάλλας είναι η Pieta του Μικελάντζελο...,η ζωγραφική της Καπέλα Σιξτίνα,που έγινε ουράνιο τραγούδι! Η φωνή της δονεί την ψυχή, όπως το τσέλο του Casals"(Phyllis Chesler)

"Το πιο αξιοπρόσεκτο για τη Μαρία είναι ότι, για πολλούς, η φωνή της δεν ήταν "κλασικά όμορφη". Η φωνή της, διαυγέστατη μεν, αλλά δεν διέθετε στοιχεία που θα την περιέγραφαν "βελούδο ή λούστρο", αλλά πιστεύω ότι μέρος της ομορφιάς της οφείλεται ακριβώς σε αυτό. Επειδή η έλλειψη λούστρου, έκανε τη φωνή να αποκτά ιδιαίτερο τίμπρο, τόσο διακριτικά χρώματα, ώστε να μένει αξέχαστη" (Rodolfo Celletti)

"Η φωνή της Κάλλας είχε απίστευτη γοητεία, αυτό το είδος ήχου, που σε κερδιζει στο πρώτο άκουσμα, μια μαγική ποιότητα" (Carlo Maria Giulini)

"Από τότε που άκουσα την Κάλλας σε ρόλους στις όπερες: "Puritani", "Madama Butterfly" και "Norma" έγινε το υπέροχο είδωλό μου... Η φωνή της τραγουδάει πέρα από τις νότες"(Leontyne Price)

Η Μαρία δεν ήταν απλώς μια σοπράνο. Ήταν ένα "νέο, απίστευτο ηχητικά όργανο" και όλοι ήταν θαυμαστές της, από τη Γκρέις Κέλι ως τη Βασίλισσα της Αγγλίας…

Εξακολουθεί, ακόμα και μετά το θάνατό της, να είναι ο ορισμός της ντίβας ως καλλιτέχνη. Αλλά ο τύπος ήταν σπάνια στο πλευρό της και καθ 'όλη τη διάρκεια της καριέρας της χαρακτηρίστηκε μεν ως "Divina prima donna", αλλά και "Tίγρης"...Τίγρης με την έννοια της αυστηρά απαιτητικής. 

Η Κάλλας στο ρόλο της Τόσκα(ΜΕΤ 1965)
Δίπλα της ο Γκόμπι ως Σκάρπια (operametro.com)

Ο ιμπρεσάριος της Met, Rudolf Bing,  είχε δηλώσει ότι:
" η Κάλλας ήταν ο πιο δύσκολος καλλιτέχνης με τον οποίο συνεργάστηκα ποτέ!
Κι αυτό γιατί ήταν πανέξυπνη, δεν μπορούσες να ξεφύγεις από την Κάλλας. Ήξερε  ακριβώς  τι ήθελε και  γιατί  το ήθελε". 

Το 1958 ο Μπινγκ ακύρωσε το συμβόλαιο της  Κάλλας με τη Μητροπολιτική Όπερα γιατί προηγήθηκε κάποια διαφωνία τους. Το ρόλο  της  Λαίδης Μάκβεθ στην όπερα του Βέρντι πήρε η Λεόνι Ρισάνεκ. Ο Μπινγκ  επειδή φοβόταν  πως  το κοινό θα αντιδρούσε άσχημα στην απουσία της Κάλλας και η Ρισάνεκ θα είχε εχθρική υποδοχή, προσέλαβε κάποιον να φωνάζει "Μπράβα, Κάλλας", κατά την πρώτη είσοδο της πριμαντόνας. Ορθώς προνοητικός ο Μπινγκ, κατάφερε να παραπλανήσει τουλάχιστον για τα πρώτα κρίσιμα λεπτά το ακροατήριο και η παράσταση ήταν τελικά επιτυχής. 

Πάντως, ακόμα και κατά τη διάρκεια της μεταξύ Μπινγκ-Κάλλας, μεγάλης διαμάχης, ο θαυμασμός του ιμπρεσάριου της ΜΕΤ για την λυρική τραγουδίστρια δεν άλλαξε ποτέ.
Μάλιστα παραδέχτηκε πως  κάποια φορά τρύπωσε κρυφά στη Σκάλα του Μιλάνου, προκειμένου να την ακούσει κατά τη διάρκεια μιας ηχογράφησης. 

Το πλήθος ενώ περιμένει στην είσοδο της ΜΕΤ
(operametro.com)

Η σχέση των δυο τους αποκαταστάθηκε τελικά και η Κάλλας επέστρεψε στη Met της Νέας Υόρκης για τις παραστάσεις της  "Tosca" το Μάρτιο του'65. 

Hταν ένας προσωπικός θρίαμβος της Κάλλας και οι εφημερίδες έγραφαν πως "επιτέλους! η λατρεμένη σοπράνο επέστρεψε στο σπίτι της!"

 Η Νέα Υόρκη από τη στιγμή ανακοίνωσης της παράστασης είχε πέσει σε  κατάσταση παραζάλης!Από νωρίς είχε συγκεντρωθεί κόσμος στην είσοδο της Όπερας αψηφώντας το τσουχτερό κρύο. 

Οι επευφημίες στις εισόδους της Κάλλας αντηχούσαν ως έξω! Μετά δε, την άρια "Vissi d'arte", τα χειροκροτήματα ηχούσαν  ασταμάτητα, εκφράζοντας  τη θερμή υποδοχή, το γεμάτο ευγνωμοσύνη καλωσόρισμα του Νεοϋορκέζικου κοινού προς την αγαπημένη του πριμαντόνα!

(Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή τη γενέθλια επέτειο της μεγάλης πριμαντόνα, Μαρίας Κάλλας )

Azy Gouziou (Άζη Γουζίου)3 December 2020 at 05:56

"Ήξερε ακριβώς τι ήθελε και γιατί το ήθελε".
Αυτό κάνει την διαφορά του μεγάλου καλλιτέχνη, που πατάει γερά στα πόδια του, έχει άριστη γνώση του αντικειμένου του και απαιτεί το ίδιο και από τους άλλους.
Μοναδική, αξεπέραστη, αθάνατη η Κάλλας, με βελούδινη ή όχι απόχρωση, ποτέ δεν απογοήτευσε το αγαπημένο κοινό της.
Έξοχη αφιέρωση αυτή, Ελπίδα μου, με μοναδικές φωτογραφίες και μια απ' τις πιο λυρικές άριες, που εκφράζει και την ίδια. "Έζησα για την Τέχνη, έζησα για την αγάπη". Υπογραφή Μαρία Κάλλας!
Καλό απόγευμα, Ελπίδα μου γλυκιά! ❤

ReplyDelete