"ΡΟΜΠΕΡΤ ΣΟΥΜΑΝ, στον αστερισμό των Διδύμων"

 

Τα φιλιά της καλημέρας μου συνοδεύονται με όμορφη, μοναδικής έμπνευσης, λυρισμού, ευαισθησίας και συμβολισμών, μουσική εξ  αφορμής τη σημερινής γενέθλιας επετείου του μεγάλου ρομαντικού συνθέτη Ρόμπερτ Σούμαν.

Γεννημένος την 8η Ιουνίου του 1810, γνήσιο "Διδυμάκι" ο Σούμαν, έχει μάλλον όλα τα χαρακτηριστικά του αγαπητού, κατ'εμέ, ζωδίου...

Ενεργητικοί, παρορμητικοί, ευαίσθητοι, ευρηματικοί, πνευματώδεις, μα και άστατοι οι Δίδυμοι!
Πολλοί, λόγω των συχνών  εναλλαγών στη συμπεριφορά τους και των κυμαινόμενων διαθέσεών τους, τούς χαρακτηρίζουν ως "διχασμένες προσωπικότητες".

Γόνιμη η φαντασία του Σούμαν επινοούσε από μικρός  φανταστικούς χαρακτήρες, διαφορετικούς μεταξύ τους, με τους οποίους συνομιλούσε κιόλας!
Ο συνθέτης έβλεπε τον εαυτό του σαν δύο ξεχωριστές οντότητες, που μάλιστα στο μουσικό του κόσμο είχαν και όνομα: "Φλορεστάν"  και "Ευσέβιος"!

Ο πρώτος ήταν εξωστρεφής, εκδηλωτικός, ενθουσιώδης, ενώ ο δεύτερος ευαίσθητος, τρυφερός, στοχαστικός κι εσωστρεφής.
Τα ονόματα αυτά χρησιμοποιούσε και στα άρθρα του ως κριτικός μουσικής.
Η αντιθετική προσέγγιση στις αξιολογήσεις του αντανακλά την ιδιοσυγκρασία του.
"Ο Φλορεστάν και ο Ευσέβιος είναι η διττή φύση μου", έλεγε...

*****

Ο ήρεμος, γλαρός, ονειροπόλος,  "Ευσέβιος" κι ο παθιασμένος, φλογερός, εκρηκτικός "Φλορεστάν" παρουσιάζονται στο έργο του "Carnaval, Op. 9", δύο από τα 21 μέρη, που συνδέονται με ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο γι'αυτό και ο δεύτερος τίτλος:  "Μικρές σκηνές σε τέσσερις νότες".

[Οι 4 νότες αποτελούν ένα κρυπτογράφημα, για το οποίο έχουμε γράψει παλιότερα.
Απλά υπενθυμίζω πως ο συνθέτης μετατρέπει γράμματα σε μουσικούς τόνους...(π.χ  μέρος του ονόματός του: SCH-um-A-nn ή το όνομα της πόλης Asch, απ' όπου καταγόταν η πρώτη του μνηστή)].

Η πραότητα και η ηρεμία του Ευσέβιου εκφράζεται σε ένα "Adagio σε Μι ύφεση Μείζονα", ενώ το πάθος και η ορμή του Φλορεστάν σε ένα  "Passionato σε σολ ελάσσονα".

Μελαγχολικό, βαθιά ονειρικό το πρώτο, με μαλακή φραστική ανάπτυξη...
Το δεύτερο, σκιαγραφεί έναν αντίθετο  χαρακτήρα, ευέξαπτο, με ξεσπάσματα, κάνοντας  χρήση ταχυτήτων και δυναμικών σε μια οργιώδη δεξιοτεχνία.


Το ακούμε σε μια εκπληκτική ερμηνεία από τον Vladimir Ashkenazy.
Ακρίβεια εκτέλεσης και χρωματισμών, πλήρης απόδοση του πλούτου των αρμονιών!'
Ομορφος, λεπτός ήχος ή απότομη έκρηξη όπου χρειάζεται, με τις φράσεις να αναπνέουν, οδηγώντας στην απόλαυση της ακρόασης.
Μέσα από την ερμηνεία της η "διχασμένη προσωπικότητα" του Ρόμπερτ Σούμαν αποκτά μια ευγλωττία, αξιοθαύμαστη!

1. Eusebius: 0:00-1:43 και

2. Florestan: 1:44-2:35

Aπό τον κορυφαίο Γεβγένι Κίσιν θα ακούσουμε ένα δεύτερο έργο-έμπνευση από τη διττή φύση του Σούμαν, την Piano  "Grosse Sonate", No. 1 - Op. 11.

Άρχισε να γράφεται γύρω στα 20, όταν ο Σούμαν ήταν αρραβωνιασμένος με  την Ernestine von fricken και τελείωσε 15 χρόνια αργότερα όταν ήταν ερωτευμένος με την μετέπειτα γυναίκα του, Κλάρα.

Η πρώτη δημοσίευση της σονάτας έγινε κάτω από  τα ονόματα των Φλορεστάν και Ευσέβιου και ολοκληρώνεται σε 4 κινήσεις.

Η πρώτη κίνηση ανοίγει με μια μακρά, πολύ όμορφη εισαγωγή "Un poco adagio", με το κύριο θέμα να οδηγεί στην ευοίωνη ηχητικα δεύτερη κίνηση.
Ακολουθεί το "Allegro Vivace", πάνω σε θέμα ζωντανό και φλογερό.
Σύντομα εμφανίζεται εναλλακτικά σε αργό ρυθμό και με τρόπο αισθησιακό το κυρίως θέμα, προσφέροντας την  αντίθεση των χαρακτήρων.

Μετά την έξοχη πολύχρωμη ανάπτυξη, άλλοτε θυελλώδη, ορμητική κι άλλοτε συντετμημένη, σχεδόν μελαγχολική, ακολουθεί η "Aria".
Πολύ σύντομη, αλλά γεμάτη συναισθήματα , ρομαντισμό και  πάθος!
Έπεται το "Scherzo",  μια νευρώδης, ιδιόμορφη μελωδία αρχικά, που μεταστρέφεται σ'ένα  ήρεμο κι αρχοντικό "Intermezzo", με εμφανή την επίδραση του Σοπέν.

Το φινάλε "Allegro un poco Maestoso" είναι ένα ρόντο γεμάτο πλούσιο, μελωδικό υλικό, γρήγορα περάσματα, συνοδευτικές, επαναλαμβανόμενες και θορυβώδεις συγχορδίες, διαθέσεις που αντανακλούν τους δυο εσωτερικούς χαρακτήρες, τον ανήσυχο και διασπαστικό Φλορεστάν και τον στοχαστικό, πράο Ευσέβιο.
Η σονάτα κλείνει με μια  δεξιοτεχνικότατη coda.

Unknown9 June 2016 at 06:00

Υπέροχα,τρυφερος, ευαίσθητος και με τις μελωδίες του που σε συνεπαιρνουν!!!!ReplyDelete
Replies

ELPIDA NOUSA9 June 2016 at 13:15

Έτσι είναι Μαρία μου!λυρικά τα ακούσματά του, αφηνόμαστε στην ευαισθησία, τον ρομαντισμό του, στα χάδια της σονάτας Γκρόσο και τις αντιθετικές διαθέσεις των Φ και Ε...Το έργο του, γλυκασμα ψυχης, κι ας ειναι ο "διαταραγμένος του ρομαντισμού", πάντα συγκινεί με τα δημιουργήματα της "τρέλας" του!Ομορφη και χαρούμενη νυχτα κι ευχαριστω πολύ για την τοποθέτησή σου!Delete

«Ποπ-αρτ Αφροδίτες»

 

"Balloon Venus", Jeff Koons

Μ'αρέσει να χάνομαι στους απέραντους κόσμους της Τέχνης κι όποτε πέσει στα χέρια μου κάποια σχετική φυλλάδα με θέματα εικαστικά, δεν χάνω την ευκαιρία της μελέτης της.
Φυσικά, το ότι λατρεύω τα κλασικά θέματα, δε σημαίνει πως προσπερνώ ο,τιδήποτε εκκεντρικό, ιδιαίτερο, περίεργο κι ασυνήθιστο…
Κι ούτε είναι περιφρονητική ή ειρωνική η διάθεσή μου απέναντι στην μοντέρνα οπτική του καλλιτέχνη…
Ίσα –ίσα, το αντίθετο!
Μια μοντέρνα καλλιτεχνική δημιουργία, που παντρεύει την ιδιαίτερη έκφραση ενός σύγχρονου καλλιτέχνη με τον αρχαίο κόσμο, δίνει αφορμή γι’αυτή την εισαγωγή μου.

Ο Jeff Koons, ένας από τους πιο διάσημους Αμερικανούς σύγχρονους καλλιτέχνες αναμειγνύει τις προσωπικές του ανησυχίες με σύγχρονες μεθόδους τέχνης και δίνει τη δική του μοναδική εικονογραφία.
Η «Balloon Venus» του, εμπνέεται από ένα μικροσκοπικό Παλαιολιθικό ειδώλιο, που ο καλλιτέχνης προσαρμόζει στη μνημειακή γλυπτική του προτείνοντας, θα έλεγα, ένα νέο είδος ειδώλου…μια σύγχρονη θεά του έρωτα, με τη ματιά του ν’  αγκαλιάζει στοχαστικά την πληθωρικότητα και τις καμπύλες της…

-«Απεικόνιση της μαζικής κουλτούρας», ίσως σκεφτεί κάποιος…
-«Έμπνευση που ξεπερνά τα  όρια του κιτς», κάποιος άλλος…

Μη βιαστείτε να προβείτε σε κάθε είδους συμπεράσματα…
Αλλά και να το κάνετε, το αυτάκι του Τζεφ Κουνς να’στε σίγουροι πως δεν θα ιδρώσει! Αρνείται κατηγορηματικά την έννοια της κριτικής στην Τέχνη, και σε κάθε ευκαιρία προτάσσει πως «τα έργα του αγγίζουν όλον τον κόσμο»!

Άλλοι μιλούν για Τέχνη κι άλλοι για απάτη…
Άλλοι εξοργίζονται από την απληστία του μυαλού του κι άλλοι μαγεύονται από την ιδιοφυΐα του.
Οι πιο πολλοί τον αποκηρύττουν, τού γυρνούν την πλάτη, τον χλευάζουν με πάθος!
Υπάρχουν όμως κι άλλοι, που τον αποθεώνουν και τον χρίζουν σούπερ σταρ!
Διαλέξτε με ποιους θα ταχθείτε!

Αν πάραυτα επιμένετε στην  σκληρή, συντηρητική κριτική σας, ένα θα σας πω:
Αυτή η απαστράπτουσα και σε ροζουλί απόχρωση φουσκωμένη μορφή είναι αποκύημα της ομολογουμένως ανεξέλεγκτης φαντασίας του καλλιτέχνη, ερέθισμα που δόθηκε από ένα εμβληματικό άγαλμα στην ιστορία της τέχνης, την «Αφροδίτη του Willendorf».

Ένα σπουδαίο έκθεμα από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βιέννης!
Πρόκειται για αγαλματίδιο της Παλαιολιθικής Περιόδου, που παριστά γυναίκα και βρέθηκε στο χωριό Willendorf της Αυστρίας.

Το αγαλματίδιο, που έχει ύψος μόλις 11 εκατοστών, είναι κατασκευασμένο από ασβεστόλιθο,  βαμμένο με ώχρα, και οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν πως συνδέεται με την εγκυμοσύνη, καθώς τονίζονται  κάποια, σχετικά μ’αυτό, σημεία του σώματος, όπως η κοιλιά, το στήθος ή οι μηροί.

Δεν έχει πρόσωπο, και το κεφάλι δένεται με ζωνάρια κυκλικά, πιθανόν είδος κόμμωσης.
Πιστεύεται ότι απεικονίζει κάποια θεότητα της γονιμότητας.

Επειδή γυναικεία αγαλματίδια με τέτοια χαρακτηριστικά, είναι γνωστά ως ειδώλια της Αφροδίτης, έτσι και το συγκεκριμένο ονομάστηκε «Αφροδίτη του Βίλλεντορφ».


Ξαναρίχνω τη ματιά μου στο ειδώλιο του Κουνς…
-«Παρωδία αρχαιότητος»;…σκέφτομαι…
-«Ιεροσυλία» ;…
-«Σφαγιασμός της κυρίαρχης αισθητικής»;.. Κι αυτό όμως, δεν είναι τέχνη;

Θέλω να βρω δικαιολογία. Γι’αυτό και βιάζομαι  ν’απαντήσω…
Μπορεί η αισθητική του να’ναι μακράν της δικής μου, των στερεοτύπων και της ρομαντικής αντίληψής μου περί τέχνης, όμως όχι!
Δεν είμαι εγώ αυτή που θα θα θέσει συρματόπλεγμα στον «διαφορετικό» αναζητητή καλλιτέχνη.
Και στην τελική, η Αφροδίτη (είτε παλαιολιθική, είτε balloοn), σφραγίζει την ύπαρξη μιας συνεχούς ροής της ίδιας ιδέας…
Την άρρηκτη σχέση του σήμερα με το χτες.
Ετσι λοιπόν, προσπερνώ!Δεν θέλω ν’ανήκω στους πουριτανούς.
Η Τέχνη θέλει πρωτοπόρους, καινοτόμους και  τολμηρούς!
Κι ο κόσμος του Κουνς με το χρώμα, τη γυαλάδα, το πλεξιγκλάς ή το ατσάλι, τις προκλήσεις, τα υπονοούμενα, τα ίχνη αστειότητος και καυστικότητας στις δημιουργίες του, είναι μοναδικός.

Είναι ο εντυπωσιακός κόσμος της ποπ-αρτ, που στοχεύει να μηδενίσει τη διάκριση ανάμεσα στις έννοιες της εμπορικής και υψηλής τέχνης, αδιαφορώντας για ο,τιδήποτε δυσνόητο και δυσεξήγητο, προϊόν μιας "ελιτίστικης" διάθεσης.

Στα πλαίσια αυτής της φιλοσοφίας κινήθηκε και μια άλλη "Αφροδίτη" της οποίας ο Κουνς ανέλαβε να σχεδιάσει το εξώφυλλο.

Το άλμπουμ "Artpop" της Lady Gaga, που το εικαστικό μέρος του φέρει την υπογραφή του Τζεφ Κουνς, παρουσιάζει τη νεαρή καλλιτέχνιδα στο κέντρο, κρατώντας ανάμεσα στα πόδια της μια μπλε, γυαλιστερή, μεταλλική μπάλα, που μάλλον αντικατοπτρίζει τον αστραφτερό κόσμο της σόου μπιζ και στο φόντο να διακρίνεται μέσα από  τριγωνικές λωρίδες, η διάσημη "Αφροδίτη" του Μποτιτσέλι, σε μια ιχνηλάτιση της γυναικείας φύσης, της συνέχειας της ζωής, της διαρκούς ενέργειας, της απόλαυσης, της αισθητικής, της ομορφιάς...

Ο Κουνς πιο τολμηρός από ποτέ, απελευθερώνει την...τρελή ιλαρότητα!

Lady Gaga: "Venus"

Το άρθρο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

"Ποτέ πια"...: μια επωδός-έμπνευση!

Paul Gauguin: "Nevermore"

"Γρίφος θάναι ή αίνιγμά του κι ίσως μήνυμα θανάτου

και στο κάθισμά μου απάνω , χίλιες τόσες σκέψεις κάνω

Και στο νου μου τώρα βάνω για ποιό λόγο αληθινά

Σα μιαν επωδή μακάβρια να μου λέει όλο ξανά

Το κοράκι : Ποτέ πια !"

(Εντγκαρ Άλαν Πόε)

Γκωγκέν: Αυτοπροσωπογραφία

Την πολυτέλεια μιας άγριας ομορφιάς θέλει να απεικονίσει στον πίνακα "Nevermore" ο γάλλος μετα-ιμπρεσσιονιστής ζωγράφος Πωλ Γκωγκέν.
Ένας από τους μείζονες ζωγράφους όλων των εποχών, ο Γκωγκέν, που γεννήθηκε σαν σήμερα 7 Ιουνίου του 1848, χρησιμοποιεί τη ζωγραφική ως μέσο επίλυσης των προσωπικών γρίφων του, ψάχνει μέσω αυτής απαντήσεις στις πνευματικές ανάγκες του.

Το εικαστικό του "Nevermore", παρουσιάστηκε σε ένα δείπνο στο Παρίσι το 1895 λίγο πριν την oριστική αναχώρηση του καλλιτέχνη για την Πολυνησία.
Η γυμνή "Pahura"(γυναίκα ή ερωμένη του από την Ταϊτή) ξαπλωμένη ηδονικά με τη σκούρα, λάγνα σάρκα της παντελώς ακάλυπτη, αναδύει όλη την ένταση της επιθυμίας, τη φλόγα της λαχτάρας για τη γνωριμία του ζωγράφου μ' ένα νέο κόσμο και τον πρωτογονισμό του!

Στο σκοτεινό φόντο δυο φιγούρες συνομιλούν.
Το μαξιλάρι σε μια λαμπρή ώχρα,  συναρπάζει μυστηριωδώς.
Στο περβάζι του παραθύρου ένα κοράκι, εντείνει το αινιγματικό και δυσεξήγητο στους δρόμους αναζήτησης από τον θεατή που αναρωτιέται: "Πρόκειται για πόθο ή για φόβο κι ανησυχία;"

Η βάρβαρη αίγλη παρελθόντων χρόνων, λουσμένη σε χρώματα σκόπιμα μελαγχολικά και θλιμμένα.
Γοητευτικός ρεαλισμός, μια ρομαντική φαντασία του Γκωγκέν, που ερμηνεύει συνειδητά την αθλιότητα του περιβάλλοντός του.

Αν και ο Γκωγκέν ποτέ δεν παραδέχτηκε πως το "πουλί του διαβόλου" έχει ομοιότητες με τη δυσοίωνη ποιητική δημιουργία του καταραμένου Έντγκαρ Άλαν Πόε, η επιγραφή επάνω αριστερά με τη γνωστή επαναλαμβανόμενη φράση από το περιβόητο "ΚΟΡΑΚΙ": "Nevermore-Ποτέ πια", αποτελεί σαφή αναφορά στο ποίημα.
Εξάλλου και η παρουσίαση του εικαστικού συνοδεύτηκε και με απαγγελία του ποιήματος.

Fr. Delius

Ο πίνακας αγοράστηκε για 500 φράγκα από τον άγγλο συνθέτη Φρέντερικ Ντήλιους, που εκείνη την εποχή ζούσε στο Genz, μια περιοχή έξω από το Παρίσι, σε μια δημιουργική, καλλιτεχνική του περίοδο, στην οποία είχε συμβάλει και η φιλική σχέση που είχε αναπτύξει με προσωπικότητες της Τέχνης, ανάμεσά τους και ο Πωλ Γκωγκέν.

"Γρίφος θάναι ή αίνιγμά του κι ίσως μήνυμα θανάτου..."

Σκοτεινιά, μυστήριο, θλίψη ανάκατη με προσδοκώμενη ευτυχία κι ανάσασμα, τα συναισθήματα. Συναισθήματα,  που εντείνονται κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου πολέμου.
Με τη ματιά να παρατηρεί το πολύτιμο απόκτημά του και την επιγραφή του "Ποτέ πια", στροβιλίζουν στο νου και την ψυχή του Ντήλιους σκόρπια μουσικά μοτίβα, που αργότερα θα χρησιμοποιήσει στην "3η Σονάτα του για βιολί και πιάνο".

Ένα έργο απαιτητικό, και τεχνικά και εκφραστικά σε τρεις κινήσεις:
I. Slow,
II. Andante scherzando και
III. Lento - Cοn moto.

Ιδιαίτερα το πρώτο μέρος του (Slow), αντικατοπτρίζει όλη εκείνη τη θλίψη, τoν ψυχικό μαρασμό, τη φρίκη και τον αποτροπιασμό που γεννά ο πόλεμος...
Aπερίγραπτα πειστικός ο μουσικός διάλογος σε ό,τι στοχεύει ο συνθέτης...
Με μια νοσταλγική έκσταση, μια ελπίδα για ανάκτηση του χαμένου παραδείσου...
Η μουσική τροφοδοτεί με αυτονόητο τρόπο την ερμηνεία των στοχασμών...

Στο πορτρέτο του Ντήλιους φιλοτεχνημένο από την σύζυγό του ζωγράφο, Jelka Rosen-Delius, ο  συνθέτης ποζάρει μπρος από το εικαστικό απόκτημά του, το "Nevermore" του Γκωγκέν:

"Στο Λογοτεχνικό Καφενείο με τον Πούσκιν"

Το ραντεβού μας σήμερα δίνεται στην Βενετία του βορρά, την αριστοκρατική πόλη της Αγίας Πετρούπολης, ένα μέρος γεμάτο ομορφιές, μια πόλη παγκόσμιας ακτινοβολίας!

Λέω λοιπόν, το απογευματινό καφεδάκι να το γευτούμε στο ιστορικό "Λογοτεχνικό Καφενείο", στέκι πολλών μεγάλων ρώσων δημιουργών, Ντοστογιέφσκυ , Λέρμοντοφ, αλλά και του Πούσκιν!







Ο Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν γεννήθηκε σαν σήμερα 6 Ιουνίου του 1799 και ήταν θαμώνας του Λογοτεχνικού Καφενείου.

Σύμφωνα με το θρύλο, μάλιστα, ήταν το τελευταίο μέρος που επισκέφθηκε ο Πούσκιν πριν από το θάνατό του.

Εδώ ήπιε τον καφέ του κι έφυγε για τη μοιραία μονομαχία, ο μικρόσωμος άνδρας με τα σγουρά μαλλιά και το "μπρούτζινο δέρμα" ( χαρακτηριστικά που οφείλονται στην καταγωγή του από έγχρωμο  σκλάβο από την Αβησσυνία, που βρέθηκε στην υπηρεσία του Μεγάλου Πέτρου),  ο μεγάλος ποιητής, δραματουργός και πεζογράφος  της Ρωσίας, ο αποκληθείς "αρχή κάθε αρχής" από τον ομόεθνό του, Μαξίμ Γκόρκι. Ενώ ο Νικολάι Γκόγκολ έγραψε πως "ο Πούσκιν για τους ποιητές υπήρξε η εξ ουρανού πεσμένη  ποιητική φλόγα που απ'αυτήν, σαν κεράκια,  άναψαν άλλοι ποιητές". 


Στην είσοδο του διόροφου κτίσματος σε υποδέχεται το κέρινο ομοίωμά του, που τον παριστά καθιστό στο λιτό γραφείο του, κρατώντας μια πένα να καταγράφει τις ποιητικές του εμπνεύσεις!


Η σκάλα και οι τοίχοι του επιβλητικού και με αριστοκρατική ατμόσφαιρα κτιρίου κοσμώνται με γκραβούρες και πίνακες ρώσων ζωγράφων με θέματα τον μεγάλο ποιητή!













Το 1949, ο Σεργκέι Προκόφιεφ έγραψε  για τον εορτασμό των 150 χρόνων από τη γέννηση του Πούσκιν δυο μικρά βαλς, τα οποία τιτλοφόρησε με το όνομά του: "Pushkin Waltzes, Op. 120".

Στο πρώτο, με ρυθμό "Allegro espressivo", μια χαριτωμένη μελωδία εισάγεται από το όμποε και γρήγορα μεταπηδά στο κλαρινέτο.
Ανάλαφρη, με την ανάπτυξη να γίνεται μέσα από λεπτές, τραγουδιστές φράσεις και την κίνηση να ολοκληρώνεται ήσυχα και γαλήνια.

Το "Allegro meditativo" αναθέτει στο κλαρινέτο έναν πιο γλυκόπικρο ρόλο, εισάγοντας εν συντομία ένα θέμα σε τριμερές φυσικά  βαλς που σύντομα αναλαμβάνουν τα τοξοτά.
Αργή, λυπημένη η μελωδία επιστρέφει  στα πνευστά ενώ στη συνέχεια εμφανίζεται σε ισχύ δυναμικής από τα έγχορδα.
Το μελωδικό επεισόδιο ζοφερό, σε ύφος απειλητικό που ενισχύουν τα ξεσπάσματα από τις τρομπέτες και τα τύμπανα.
Το βαλς τελειώνει με μια πλημμυρισμένη λυρισμό, σχεδόν ερωτική coda.

Χορός με ..."μπανανένια" φούστα!

 

Μητέρα της "φυλής του ουράνιου τόξου"!
Λεγόταν έτσι γιατί είχε υιοθετήσει 12 παιδιά διαφορετικών εθνοτήτων, θρησκείας και χρώματος...

Ακτιβίστρια, πολέμια του ρατσισμού...
Θηλυκό-βόμβα, αλλά και εθελόντρια του Ερυθρού Σταυρού...
Το κορίτσι-έκρηξη με τη "μπανανένια φούστα", η καλλιτέχνις -θρύλος με την αρχέγονη  ζωντάνια και την εξωτική ομορφιά...
Το καταφύγιο των παρτιζάνων στην Αντίσταση...
Παρασημοφορεμένη για τη δράση της κατά των Ναζί, αλλά και το σεξ απήλ προσωποποιημένο!!!!

Ποια είναι εκείνη με τα τόσο αλλοπρόσαλλα και αταίριαστα μεταξύ τους χαρακτηριστικά;;;

"Η πιο συναρπαστική γυναίκα που θα μπορούσε να γνωρίσει κανείς!!!" , κατά τον Χέμινγουέι...

Η Ζοζέφ Μπέικερ, γεννημένη στις 3 Ιουνίου του 1906,η αφροαμερικανή ντίβα...ο μαύρος θρύλος των βαριετέ...
H εντυπωσιακή και άκρως προκλητική χορεύτρια που ξεσήκωνε  με τον τολμηρό ηδυπαθή χορό της...
Eκείνη που λάτρεψε μια ολόκληρη εποχή για το μοναδικό της στυλ !!

H περιβόητη χορεύτρια με τη θρυλική φούστα με τις μπανάνες.

Η Ζοζεφίν με τα παιδιά της -"Rainbow Tribe"Η Ζοζεφίν με τα παιδιά της -"Rainbow Tribe"

Εκκεντρική, αισθησιακή, η "Σύγχρονη Νεφερτίτη με τον καφέ στο δέρμα , τον έβενο στα μάτια , και τον παράδεισο στις γάμπες", όπως την εξυμνούσε ο Πικάσσο...,αγωνίστηκε ως το τέλος της ζωής της για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Όταν εμφανιζόταν  στα Φολί-Μπερζέρ και στο Καζινό ντε Παρί μαγνήτιζε  τους πάντες με το χορό και το τραγούδι της!!!
Άνθρωπος της προσφοράς, λάτρευε τα ζώα.


Από αυτά, που άφησαν ιστορία και ο τίτλος τους έχει συνδεθεί με το όνομα της μαύρης ντίβας Ζοζέφ Μπέικερ, το  "CHIQUITA MADAME", που θα μας κρατήσει συντροφιά...

Με το σκέρτσο και το μπρίο της η Ζοζεφίν μάς δείχνει το δρόμο της απόλαυσης,της ανεμελιάς, της ....αληθινής ευτυχίας!

Joséphine Baker - "C'est ça le vrai bonheur-Να τη η αληθινή ευτυχία":

"O σκλάβος μπαρμπα Θωμάς που ήταν λεύτερος"

 

Σήμερα πάμε ταξιδάκι στο Κονέκτικατ..Κάπως μακριούτσικα, θα σκεφτείτε...Είναι όμως ευκαιρία να δούμε έστω και νοερά την "καλλονή των πόλεων", αυτής της Πολιτείας, το Χάρτφορντ!

Έτσι είχε γράψει ο Μαρκ Τουαίιν λίγο πριν το θάνατό του:

"Of all the beautiful towns it has been my fortune to see this is the chief ! 

Από όλες τις όμορφες πόλεις που είχα την τύχη να δω, αυτή είναι η αρχηγός!"

features.letsgoarts.org

Από τα αξιοθέατά της, που κάθε ταξιδιώτης επιβάλλεται να επισκεφθεί, είναι το Riverside Park.

Απέραντη έκταση πρασίνου κατά μήκος του ποταμού, ρυάκια, βόλτες στα ανθοστόλιστα μονοπάτια του.
Ανάμεσά τους και πλήθος γλυπτών, καθένα με τη δική του ιστορία.
Σήμερα στεκόμαστε σε κείνο του Αβραάμ Λίνκολν που απλώνει το χέρι σε μια γυναίκα να τη συγχαρεί...

Η Ιστορία έχει καταγράψει την περίφημη φράση, που λέγεται πως είπε:

"Ώστε αυτή είναι η μικρή κυρία που έκανε αυτόν τον μεγάλο πόλεμο".

Η μικρή κυρία ήταν η Χάριετ Μπίτσερ Στόου, η αμερικανίδα συγγραφέας, που γεννήθηκε σαν σήμερα 14 Ιουνίου του 1811.

Μεγαλωμένη σε ένα περιβάλλον ανθρώπων του πνεύματος ανέπτυξε το ταλέντο της στη γραφή από νωρίς, δημοσιεύοντας διηγήματα σε σχολικά έντυπα.
Ζούσε στο Οχάιο, μια ελεύθερη Πολιτεία, που όμως μόνο ένα ποτάμι τη χώριζε από άλλες που επικρατούσε δουλεία.
Ήταν αμέτρητες οι φορές που η Χάριετ είδε σκλάβους να αγωνίζονται να περάσουν τον ποταμό, λαχταρώντας την ελευθερία τους. Εκείνη η αγωνία, που διέκρινε στο πρόσωπό των βασανισμένων αυτών ανθρώπων, τη συγκινούσε βαθιά.

Σπαρακτικές οι σκηνές των δούλων, χαράκτηκαν στη μνήμη και την καρδιά της.

Όλα καταγράφηκαν στο μνημειώδες έργο της: "Η καλύβα του μπαρμπα Θωμά", βιβλίο που έγινε ανάρπαστο, μεταφράστηκε σε όλες τις γλώσσες και έγινε ερέθισμα για την έναρξη αγώνων κατά της δουλείας.

Ο Μπάρμπα-Θωμάς είναι ένας νέγρος δούλος που αγαπάει τους ανθρώπους, λευκούς και μαύρους, κάνει πάντα το καλό και δέχεται αδιαμαρτύρητα τη μοίρα του γιατί πιστεύει στο θεό και στο δίκαιο. Όμως η κοινωνία των ανθρώπων είναι άδικη και σκληρή, γεμάτη πόνο και εκμετάλλευση. Ο Μπάρμπα-Θωμάς θα καταδιωχθεί, θα τιμωρηθεί και τέλος θα πεθάνει μαρτυρικά.

"Μόνο μιζέρια είναι η ζωή μας. Μόνο μιζέρια! Γιατί να προσπαθώ να κάνω το οτιδήποτε, να γίνω οτιδήποτε; Τι αξία έχει να ζω; Μακάρι να πέθαινα… Αφέντης μου! 

Και ποιος τον όρισε αφέντη μου; Αυτό σκέφτομαι συνέχεια. Τι δικαιώματα έχει επάνω μου; 

Είμαι τόσο άντρας όσο κι αυτός. Ποιο δικαίωμα έχει λοιπόν να με κάνει να δουλεύω σαν άλογο του κάρου; 

Να με παίρνει από μια δουλειά που μπορώ να την κάνω καλύτερα απ’ αυτόν; 

Λέει πως θα με δαμάσει και θα με ταπεινώσει... δε χάνει ευκαιρία για να με προσβάλει και να με βασανίσει.

Χτες μόλις, εκεί που φόρτωνα πέτρες στο κάρο, ο νεαρός γιος του, στεκόταν και πλατάγιζε το μαστίγιο τόσο κοντά στο άλογο, που το τρόμαξε το έρημο  .

Όσο πιο ευγενικά μπορούσα, του ζήτησα να σταματήσει. 

Κι εκείνος γύρισε κι άρχισε να κοπανάει εμένα με το βούρδουλά του. 

Του έπιασα τότε το χέρι, κι ο νεαρός άρχισε να κλοτσάει και να τσιρίζει∙ και, σαν τον άφησα, πήγε τρέχοντας στον πατέρα του να του πει πως τον παίδευα. 

Εκείνος τότε μ’ έδεσε σ’ ένα δέντρο, έκοψε βίτσες, τις έδωσε στο μικρό αφέντη και του είπε να με δείρει μέχρι να κουραστεί. Κι έτσι έγινε!…"

Το όνομα του Stephen Foster, το γνωρίζουμε όλοι οι μουσικόφιλοι.
Είναι ο "πατέρας της Λαϊκής αμερικανικής μουσικής". Πολλές από τις δημιουργίες του είναι μπαλάντες που περιγράφουν τη ζωή στις φυτείες του Νότου.

Μάλιστα σε ένα σόου λαϊκής ψυχαγωγίας,  ιδιαίτερα δημοφιλές στα μέσα του 19ου αι., με χορό, τραγούδι και κωμικά σκέτς, όπου λευκοί καλλιτέχνες με βαμμένα μαύρα πρόσωπα κορόιδευαν τις  συμπεριφορές των σκλάβων προσπάθησε να εξανθρωπίσει τους χαρακτήρες, να τους εμφυσήσει μια διαφορετική πνοή, και ταυτόχρονα να μεταφέρει την αίσθηση ότι όλοι οι άνθρωποι, ανεξάρτητα από την εθνικότητα,την κοινωνική τάξη και την οικονομική κατάστασή τους, έχουν τα ίδια συναισθήματα και την ίδια ανάγκη για μια ευτυχισμένη ζωή!
Προέτρεπε δε, τους λευκούς τραγουδιστές να μην γελοιοποιούν τους μαύρους αλλά να προσπαθούν να κάνουν το κοινό τους να νοιώσει συμπάθεια γι'αυτούς.

Συγκινημένος από την ανάγνωση της "Καλύβας του μπάρμπα Θωμά", o Stephen Foster έγραψε το αγαπημένο τραγούδι "My old Kentucky home, goodnight", που από το 1928 καθιερώθηκε ως επίσημο τραγούδι της Πολιτείας του Κεντάκυ.

[Το κείμενο αποτελεί απόσπασμα από εργασία που παρουσιάστηκε τον Απρίλη του 1995 σε εκδήλωση για την "Κατάργηση της δουλείας", που είχαμε ετοιμάσει με μαθητές του 19ου Γυμνασίου Πάτρας, όλα μέλη της χορωδίας του σχολείου]

Unknown14 June 2016 at 07:37

Εξαιρετικο απόσπασμα πάνω σε ένα κοινωνικό θέμα, με μια τρυφερή προσέγγιση στον άνθρωπο, που ως οντότητα αξίζει το σεβασμό και την αγάπη. ΜΠΡΑΒΟ, Ελπίδα, πολύ καλή δουλειά, που πατά στο υπέροχο μελωδικό χαλί του St. Foster!
ReplyDelete
Replies

ELPIDA NOUSA14 June 2016 at 10:22

Δυστυχώς, ο σεβασμός που απαιτείται προς τον άνθρωπο, δεν έχει αποδοθεί ακόμα κι ας αυτοαποκαλούμεθα "πολιτισμένοι", αφού μέχρι σήμερα η μισαλλοδοξία δηλητηριάζει τις ψυχές και τη συνύπαρξή μας...Ευχαριστω πολύ για τα καλά σου λόγια!Delete

"...όταν χαμογελάς ακούω μιαν άρπα..."

 "…η γλώσσα του σύμπαντος έχει μια μόνο λέξη.
Όλα λένε: "Αγάπη"…

[…]

Άκουσα να θροΐζει η ψυχή σου όπως ένας πευκώνας το καλοκαίρι.

Τα δάχτυλά σου μ' αγγίξαν σαν ένα σμήνος πουλιών.

Κι όταν χαμογελάς ακούω μιαν "άρπα".

(Ν.Βρεττάκος)

Παράλληλα με τον ποταμό Νέβα και μπροστά από τον καθεδρικό του Αγ.Ισαάκ στην Αγ. Πετρούπολη, εκτείνονται οι πανέμορφοι κήποι του Αλεξάνδρου.

Από κει θα σας καλησπερίσω σήμερα και θα ευχηθώ όμορφο μήνα, γεμάτο χαρές και χαμόγελα, πλημμυρισμένο με ό,τι ποθεί ο καθένας μας!
Hλιολουσμένος ο Ιούνης, ας αντιλαλήσει τα θαύματα, που προσδοκά η ψυχή!

Οι κήποι, ένας θρίαμβος της φύσης! Πέρα από την απλωσιά του πράσινου και τις πολύχρωμες άνθινες αλέες τους, διακρίνονται για τις εκπληκτικές προτομές διάσημων προσώπων της Επιστήμης και των Τεχνών.

Ανάμεσά τους κι ένας μεγάλος συνθέτης, ο "πατέρας" της ρωσικής μουσικής, αφού το  έργο του, αν και μικρό σε όγκο, θεμελίωσε εκείνο των μεταγενέστερων ρώσων συνθετών.


Ο Μιχαήλ Ιβάνοβιτς Γκλίνκα γεννήθηκε σαν σήμερα 1 Ιουνίου του 1804.

Είναι πολλά τα μουσικά του αριστουργήματα.
Διάλεξα όμως γι'αυτό το πρώτο καλοκαιριάτικο σούρουπο να ονειρευτούμε με ένα κομμάτι της νεότητας του συνθέτη, που ρέει ρομαντισμό και τρυφεράδα...μια λεπτή, βελούδινη έκφραση αισθημάτων αγάπης.


Στη δεύτερη δεκαετία της ζωής του και πολύ πριν τις πρωτοποριακές όπερές του "Μια ζωή για τον Τσάρο" και "Ρούσλαν και Λουντμίλα", αυτό το "Νυχτερινό" του σε Μι ύφεση  κρύβει έντεχνα όλη τη λάβα, τη φωλιασμένη μέσα του, που ζητάει την ευκαιρία για έκρηξη!

Μια σύνθεση γοητευτική που ο νεαρός Γκλίνκα μέσω αυτής φανερώνει το ύψιστο ταλέντο, που διαθέτει.
Το "Nocturne in Eb Major" το βρίσκουμε γραμμένο είτε για πιάνο, είτε για άρπα.

Λέγεται πως ο Γκλίνκα το εμπνεύστηκε την περίοδο που φλέρταρε μια  νεαρή αρπίστρια, γι'αυτό  και ξεχειλίζει από την τρυφερότητα και τη δύναμη  του νεανικού, πλατωνικού, κάλλιστου θεών, έρωτα!
Έλιωνε με το χαμόγελό της, που στους ήχους του άκουγε αρπίσματα κυλαριστά!

"...όταν χαμογελάς ακούω μιαν άρπα..."

Ακόμα και στην εκτέλεση σε πιάνο, τα συνεχή αρπέζ παραπέμπουν στον αρπιστή, που τα δάχτυλά του χαϊδεύουν γλυκά κι ηδονικά τις χορδές...

Η ονειρική, υπέροχη μελωδία, γλυκιά σα μέθη, δημιουργεί ατμόσφαιρα γαλήνης κι ηρεμίας.
Mελωδία απλή, με πλούσια αρμονική γλώσσα, χωρίς εξάρσεις, αλλά ευγενής, απαλή και βελουδένια, που παραπέμπει στο Μπετοβενικό "Moonlight", αντιφέγγισμα των χρυσών ματιών της...

Πολύ δυνατό κι αθώο συνάμα το νοιώθεμα...
Σονέτο ενός γλυκού σκιρτήματος...
Κρυφό  καρδιοχτύπι δονεί τις αρπίσιες χορδές... Xορδές, που τον φρενοκλόπο έρωτα αντηχούν...
Ολάκερη νίκη τούτη η δόνηση και πλούτη που κατασταλάζουν µέσα σου...


Ας γίνουμε συνοδοιπόροι σ’ αυτό το μυσταγωγικό ταξίδι στις νότες του ερωτοχτυπημένου Μιχαήλ...
Μοναδικοί μάρτυρες στη νυχτερινή ερωτική του εξομολόγηση...
Στον τόπο της ψυχής του, κει που κρύβεται το λουλουδόφως όλο...κει που ο Γιούνης ντύνεται με τον έρωτα, λαμπρή αστροφεγγιά...

Μ' ευγένεια ψυχής κι αγάπης στάλες, ο νιόφερτος μήνας, φίλοι μου!
(Στην άρπα η Olga Erdeli, μια αξιοθαύμαστη ρωσίδα αρπίστρια από μουσική οικογένεια με λαμπρή τεχνική και εξαιρετική γνώση των δυνατοτήτων της άρπας, μαγεύει με τα λάγνα γκλισσάντι και τα δελεαστικά τσιμπήματά της στις χορδές!)

                                             M. Glinka: Nocturne in E flat major 

Το απολαμβάνουμε και από μια ηχογράφηση για πιάνο με συλλεκτικό Erard του 1837 από την περίφημη  συλλογή του Edwin Beunk:

Σαγκάλ - Ραβέλ: "Η εποχή του θέρους"...

 

Marc Chagall: "La Saison d'Été"

"...όποια κι αν είναι η εποχή, ο πόθος είναι πάντα θέρος .."

(A. Εμπειρίκος)

Καλημέρα και καλό μήνα! Ευχές για ένα ηλιολουσμένο καλοκαίρι, που θ' αντιλαλήσει τα θαύματα, που προσδοκά η ψυχή!

Το παραπάνω εικαστικό είναι του Μαρκ Σαγκάλ και τιτλοφορείται: "La Saison d'Été-Η εποχή του θέρους".

Η δημιουργία του Σαγκάλ είναι από τη σειρά λιθογραφιών για την εικονογράφηση του "Δάφνις και Χλόη" του Λέσβιου συγγραφέα, Λόγγου, ποιμενικού ειδυλλίου στο οποίο οι δύο ρομαντικοί ήρωες είναι  παιδικοί φίλοι που υφίστανται τις δοκιμασίες της ενηλικίωσης και της αγάπης. 

Η ανάθεση έγινε από τον Έλληνα εκδότη,  Στρατή Ελευθεριάδη(Τεριάντ).

Ο Σαγκάλ απεικονίζει τον Δάφνι και τη Χλόη να χαίρονται δίπλα σε ένα ποτάμι τη μετάβαση από την άνοιξη στο καλοκαίρι.

 Ο Δάφνις βρίσκεται μισοβυθισμένος στα γαλάζια νερά, ενώ η Χλόη περπατά σκυμένη στην όχθη. Πάνω δεξιά ο ζωγράφος τοποθετεί μια χρυσή σφαίρα που παραπέμπει στη λάμψη του καλοκαιρινού ήλιου. Στην πάνω αριστερή γωνία δυο φιγούρες μοιάζουν να αιωρούνται στον ουρανό αγκαλιασμένοι, παραπέμποντας τόσο στις ρομαντικές συναντήσεις των δυο νέων, όσο και στην έλξη που νοιώθει ο ένας για τον άλλο. Δυο πετούμενα στον ουρανό, καθώς και ένας αυλητής σκαρφαλωμένος ανορθόδοξα στο δέντρο συμπληρώνουν το έργο.
Ωστόσο χαρακτηριστική είναι κι η κίτρινη κολόνα ανάμεσα στον Δάφνι και τη Χλόη, που υποδηλώνει την αντανάκλαση του ηλιακού δίσκου στο νερό, αλλά θα μπορούσε επίσης να συμβολίζει τον διακαή πόθο των δύο πρωταγωνιστών, τη φλόγα του έρωτα, που κατακαίει τις νεανικές τους καρδιές...

Ο Σαγκαλ προκειμένου  να μπει στην ατμόσφαιρα του σχεδίου ταξίδεψε το καλοκαιρι στην Ελλάδα. Ηρθε στον Πόρο, με το λαμπρό φως του νησιού να τον αιχμαλωτίζει.
Οι πρώτες λιθογραφίες κυκλοφορούν, με τον ζωγράφο να επιστρέφει στη χώρα μας στοιχειωμένος από το Μεσογειακό, ηλιοφώτεινο σύμπαν.

Το 1958 ζωγραφίζει τα σκηνικά για τη χορογραφική συμφωνία "Daphnis et Chloe" μετά από παραγγελία του Σεργκέι Ντιάγκιλεφ και τα Ρωσικά Μπαλέτα σε μουσική Μωρίς Ραβέλ.

Η μουσική θεωρείται από τις πιο παθιασμένες του συνθέτη, με ασυνήθιστα πλούσιες αρμονίες χαρακτηριστικές του ιμπρεσιονιστικού κινήματος, που μέχρι σήμερα οι κριτικοί τη χαρακτηρίζουν ως το "ορχηστρικό του αριστούργημα".

Από τη χορογραφική συμφωνία, ο Ραβέλ δημιούργησε δύο ορχηστρικές σουίτες, με τη δημοφιλέστερη δεύτερη χωρισμένη στα μέρη: 

(Lever du jour-Pantomime-Danse générale / Ανατολή - Παντομίμα - Γενικός χορός)

Πρώτη μέρα του καλοκαιριού σήμερα ανέτειλε, ας απολαύσουμε με νότες την Ανατολή του ήλιου από τη σουίτα του Μωρίς Ραβέλ...

Ravel: "Daphnis et Chloe, Lever du jour":

Η "Badinage" του φουσκομάγουλου, Μαραί...

Portrait of Marin Marais, André Bouys

"Μια μέρα ένα ψηλό δεκαεφτάχρονο παιδί, με μάγουλα κόκκινα σαν το λειρί του γερο-κόκκορα, ήρθε να χτυπήσει την πόρτα τους και ρώτησε τη Μαντλέν αν μπορούσε να παρακαλέσει τον κύριο ντε Σαιντ- Κολόμπ να τον διδάξει βιόλα και σύνθεση. 

Η Μαντλέν τον βρήκε πολύ όμορφο και τον κάλεσε στο σαλόνι. Ο νεαρός με την περούκα στο χέρι ακούμπησε στο τραπέζι ένα γράμμα διπλωμένο στα δύο και σφραγισμένο με πράσινο κερί. Ο Σαιντ Κολόμπ κάθισε σιωπηλά, δεν άνοιξε το γράμμα κι έκανε νόημα ότι άκουγε.
[...]
Λεγόταν κύριος Μαρέν Μαραί. Ήταν φουσκομάγουλος. Είχε γεννηθεί στις 31 Μαϊου 1656 και επειδή είχε ωραία φωνή, σε ηλικία έξι ετών τον είχαν πάρει στη βασιλική χορωδία της εκκλησίας που βρίσκεται απέναντι απ΄ την είσοδο των ανακτόρων του Λούβρου.
Επί εννέα χρόνια φορούσε λευκό στιχάριο, κόκκινο ράσο, τετράγωνο μαύρο σκουφί κοιμόταν στον κοιτώνα του μοναστηριού και μάθαινε όχι μόνο γράμματα αλλά και να σημειώνει τις νότες, να τις διαβάζει και να παίζει βιόλα στο λίγο χρόνο που του έμενε διαθέσιμος ...
[...]

Ο κύριος ντε Σαιντ-Κολόμπ είπε:
"Δε νομίζω ότι θα σας δεχτώ για μαθητή μου".
Ακολούθησε μεγάλη σιωπή και το πρόσωπο του εφήβου άρχισε να τρέμει. Ξαφνικά, φώναξε με τη βραχνή φωνή του:
-"Τουλάχιστον πείτε μου γιατί!"
-"Παίζετε μουσική, κύριε. Δεν είστε μουσικός".

Το πρόσωπο του εφήβου πάγωσε, τα δάκρυα ανέβηκαν στα μάτια του. Όταν μίλησε, τραύλιζε από απόγνωση:
"Τουλάχιστον αφήστε με να..."

Ο Σαιντ Κολόμπ σηκώθηκε, γύρισε τη μεγάλη πολυθρόνα στο τζάκι. Η Τουανέτ είπε:

-"Περιμένετε πατέρα. Ο κύριος Μαραί ίσως να θυμάται κάποια μελωδία που έχει συνθέσει ο ίδιος".

Ο κύριος Μαραί κούνησε καταφατικά το κεφάλι και έσπευσε να υπακούσει. Έσκυψε αμέσως στη βιόλα του, για να την κουρδίσει πιο προσεκτικά απ΄ την πρώτη φορά, και έπαιξε το "Μπαντινάζ σε σι"...
-"Ωραίο είναι πατέρα! Πολύ ωραίο!", είπε η Τουανέτ.

[...]
Ο Σαιντ-Κολόμπ είχε μείνει όρθιος. Τη στιγμή που ετοιμάζονταν να διαβεί τη πόρτα, περιεργάστηκε σχολαστικά το παιδί και είπε:
-"Ελάτε πάλι σε ένα μήνα. Τότε θα σας πω αν έχετε αρκετή αξία για να σας κατατάξω ανάμεσα στους μαθητές μου".

Καμμιά φορά τού ερχόταν ξανά στο νου το Μπαντινάζ, που τού είχε παίξει το παιδί και η ανάμνηση τον συγκινούσε. Ήταν μια κομψή κι εύκολη μελωδία, που διέθετε τρυφερότητα."

(Πασκάλ Κινιάρ: "Όλα τα πρωινά του κόσμου",

εκδ. Καστανιώτη, μτφ. Ρένα Χατχούτ, σελ. 38, 39, 45, 46)

Όπως μας πληροφορεί ο Πασκάλ Κινιάρ στο περίφημο βιβλίο του, ο Γάλλος συνθέτης και βιρτουόζος εκτελεστής της βιόλα ντα γκάμπα, Μαρέν Μαραί γεννήθηκε στις 31 Μαΐου 1656 και ο φημισμένος Ζαν ντε Σαιν-Κολόμπ υπήρξε ο πρώτος δάσκαλός του.
Μαθήτευσε δίπλα του αφού πρώτα πείστηκε για την αξία του. Ο μικρός Μαραί  είχε μια ξεχωριστή, βελούδινη φωνή και έγινε χορωδός. Όταν όμως μεγαλώνοντας και απέναντι στην αήττητη μεταφώνηση έχασε τη φωνή του, ασχολήθηκε με τη βιόλα ντα γκάμπα*, ένα όργανο για το οποίο υποστήριζε την άμεση σχέση του με τη φωνή.

Portrait of Marais (webmuseo)

Η βιόλα ντα γκάμπα με τις υψηλής οξύτητας τραγουδιστές νότες της από τη μια και τον βαθύ, μπάσο ήχο της από την άλλη, ήταν για τον Μαραί το πλησιέστερο όργανο στην ανθρώπινη φωνή.

[*Η βιόλα ντα γκάμπα είναι τοξοτό έγχορδο της αναγεννησιακής και μπαρόκ περιόδου, που πήρε το όνομά του από την ιταλική λέξη: gamba = γάμπα, ενδεικτικό της στάσης παιξίματος, καθώς δεν στηρίζεται στο έδαφος, αλλά ανάμεσα στις γάμπες.]

  

Ο Μαραί αργότερα, μαθήτευσε και στο πλευρό του Ζαν Μπατίστ Λυλί. Ως βιρτουόζος της βιόλας ντα γκάμπα, αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους Γάλλους συνθέτες για το όργανο αυτό. Διετέλεσε μουσικός στο Παλάτι των Βερσαλλιών, όπου το 1679 διορίστηκε βασιλικός βιολίστας (ordinaire de la chambre du roy pour la viole), θέση που κράτησε μέχρι το 1725. Παρότι όμως εργάστηκε στη Βασιλική Αυλή, κράτησε χαμηλούς τόνους, αφιερώθηκε στη μουσική ολοκληρωτικά, πάντα με σεμνότητα, με σεβασμό και χωρίς επάρσεις . 

Έγραψε επίσης για βιόλα, τρίο-σονάτες και όπερες. Από τις πρώτες, χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις, μα τρυφερές συνθέσεις του είναι εκείνη που συγκίνησε και τον Σαιν-Κολόμπ, εκείνη που τού αποκάλυψε την αξία του ως συνθέτη και "μεσολάβησε" ώστε να τον δεχτεί ως μαθητή του.

Απολαμβάνουμε την περίφημη "Badinage" σε φα ελ. από το 4ο Βιβλίο του Μαραί, που δημοσιεύτηκε το 1717. Aπλή ως προς τη δομή, η λυρική σύνθεση στηρίζεται σε επαναλαμβανόμενες φράσεις μέσω των οποίων ο Μαραί επεξεργάζεται τις διάφορες τεχνικές της βιόλας, παρεμβάλλοντας στη μελωδική γραμμή κάποια ανεπαίσθητα επιδεικτικά μέρη, προκειμένου να δώσει τη δυνατότητα στον εκτελεστή να αναδείξει τη βιρτουοζιτέ του.

Σε αγνό, ανάλαφρο ύφος (απ' όπου και ο τίτλος), περιγράφει "το εκλεπτυσμένο, χαριτωμένο, ονειροπόλο θέλγητρο της μουσικής του. Υπό την φαινομενική του όμως ελαφρότητα υποκρύπτει διεισδυτικό αίσθημα μουσικής ωραιότητος".

Το ακούμε με συνοδεία θεόρβης, όπως αυτό εκτελέστηκε για τις ανάγκες της ταινίας "Όλα τα πρωινά του κόσμου", μεταφορά του βιβλίου του Πασκάλ Κινιάρ, απόσπασμα του οποίου διαβάσαμε παραπάνω. Η συμπόρευση της θεόρβης ρυθμικά ακριβής, ενδείκνυται για σταθερό βάσιμο. To "Tous les matins du monde" είναι η ταινία που ανέδειξε τον Jordi Savall ο οποίος έπαιξε και διηύθυνε τη μουσική της.

Marin Marais: "Le Badinage" / Jordi Savall:

"Όλα τα πρωινά του κόσμου φεύγουν και δεν ξαναγυρίζουν. Τα χρόνια πέρασαν.
[...]
Ο Μαρέν Μαραί στεκόταν κουλουριασμένος στο άνοιγμα. Ο κύριος ντε Σαιντ Κολόμπ έσκυψε μπροστά και είπε:

-Τι γυρεύετε να βρείτε κύριε στη μουσική;
-Γυρεύω τη μετάνοια και τα δάκρυα...
[...]
-Ανακαλύψατε, λοιπόν, ότι δεν είναι για το βασιλιά;
-Ανακάλυψα ότι είναι για το Θεό..."

(Πασκάλ Κινιάρ: "Όλα τα πρωινά του κόσμου",

εκδ. Καστανιώτη, μτφ. Ρένα Χατχούτ, σελ. 108, 113, 114)

"Το πάρσιμο της Πόλης": Κόντογλου- Αστρινίδης

 "Εσείς πουλιά μ’ πετούμενα σύρτε να πήτε στην Φραγκιά, 
πέστε και στην Ελλάδα, 
πήραν την Πόλην η Τουρκιά, το μέγα μοναστήρι"

("Το πάρσιμο της Πόλης", δημοτικό)

"Η πολιορκία της Πόλης, 1453", Θεόφιλος.  Πάνω στο άσπρο άλογο, ο Κων/νος Παλαιολόγος.

"Στo δεύτερο λάλημα του πετεινού άρχισε ο πόλεμος. Οι Τούρκοι ξαμολυθήκανε από παντού σαν άγρια βουβάλια, βγάζοντας αφρούς απ᾿ τα στόματά τους. 

Τέτοιο ούρλιασμα και ποδοβολητό έβγαινε από κεινο τ'αμέτρητο κοπάδι και τόσο πατιρντί κάνανε τα τούμπανα, οι ζουρνάδες κι οι ντερβισάδες, π᾿αντιλαλήσανε ολοτρόγυρα τα βουνά, σαν να γκρεμνιζόντανε. [...]

Σαν τσακισθήκανε τούτοι οι πρώτοι, χυμήξανε άλλοι πιο λυσσασμένοι, σαν τα πεινασμένα λιοντάρια που πέφτουνε απάνω σε λάφια.[...]

Τότες αρχίσανε να χτυπάνε οι καμπάνες σ᾿ όλη την πολιτεία. Θρήνος και κλαυθμός έβγαινε από παντού. Οι γυναίκες και τα παιδιά είχανε γίνει σαν κερένια από το φόβο τους, όσο ακούγανε εκείνες τις φωνές, που δε βγαίνανε από λαρύγγια ανθρώπινα, μα από θηρία. 

Άντρες και γυναίκες ήτανε γονατιστοί και κλαίγανε. 

Στο μεταξύ οι Τούρκοι πολεμούσανε με την ίδια και περισσότερη μανία. [...]

 Οι σκοτωμένοι κειτόντανε κουβάρες σαν σακκιά.[...]

Κείνη την ώρα έβγαινε ο ήλιος. Οι Τούρκοι μπαίνανε σαν ποτάμι αφρισμένο από τα κάστρα κι᾿ από την πόρτα. Οι Χριστιανοὶ απελπισμένοι πέφτανε με σφαλιχτά μάτια απάνω τους, κι έγινε τέτοιος σκοτωμός, που το αίμα έτρεχε να κολυμπήσει δαμάλι.

Ο βασιλέας, παραμιλώντας  απ' την απελπισιά του, χύμηξε στην πόρτα με τα παλικάρια του κ᾿ έπεσε μέσα στο πιο  πηχτό τουρκομάνι, βαρώντας με το σπαθί του.[...]

Ο βασιλιάς βλέποντας πως απόμεινε μονάχος ζωντανός, φώναξε: 

"Δεν υπάρχει Χριστιανός να κόψει το κεφάλι μου!" 

Την ίδια την στιγμή τον βαρέσανε δυο Τούρκοι, ο ένας στο πρόσωπο κι ο άλλος στον ώμο. 

Το κορμί του κύλησε κι ανακατεύτηκε μέσα στο σωρό π' όφραξε την πόρτα.

(Φώτης Κόντογλου: "Το πάρσιμο της Πόλης")

***

Ν.Αστρινίδης: "ΣΥΜΦΩΝΙΑ 1821, Μέρος 1ο: ΑΛΩΣΗ"

Το 1971 ο Αστρινίδης έγραψε τη "Συμφωνία 1821" για μικτή χορωδία και ορχήστρα, έργο 39 έπειτα από παραγγελία του Δήμου Θεσσαλονίκης. Καλύπτει χρονολογικά την περίοδο από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης μέχρι το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821 και διαρθρώνεται σε τέσσερα μέρη:

I. Άλωση,
II. Σκλαβιά,
III. Κλεφτουριά, και
IV. Επανάσταση.

Τα κείμενα που χρησιμοποιούνται προέρχονται από δημοτικά τραγούδια, το "Θούριο" του Ρήγα, τον "Ύμνο εις την Ελευθερίαν" του Σολωμού, έναν "Ψαλμό" του Δαβίδ και το "Τροπάριον" της Αναστάσεως.

Στο 1ο Μέρος με τίτλο "ΑΛΩΣΗ" χρησιμοποιεί για ποιητικό κείμενο το δημοτικό "Της Αγιά- Σοφιάς":

"Σημαίνει ο Θιός, σημαίνει η γης, σημαίνουν τα επουράνια, 
σημαίνει κ’ η Αγιά-Σοφιά, το μέγα μοναστήρι, 
με τετρακόσια σήμαντρα κ’ εξήντα-δυό καμπάναις,
κάθε καμπάνα και παπάς, κάθε παπάς και διάκος..." ...κλπ


και τρεις στίχους από το δημοτικό της Δυτικής Μακεδονίας "Το πάρσιμο της Πόλης":

"Εσείς πουλιά μ’ πετούμενα σύρτε να πήτε στην Φραγκιά, 
πέστε και στην Ελλάδα, 
πήραν την Πόλην η Τουρκιά, το μέγα μοναστήρι"


Το μέρος αρχίζει με το θέμα από το δημοτικό "Το πάρσιμο της Πόλης", που το δίνουν τα βαθιά έγχορδα, και αποτελεί την βάση για την ανάπτυξη της μικρής συμφωνικής εισαγωγής που προλογίζει την είσοδο της χορωδίας.
Με τον στίχο "Ψάλλει ζερβά ο βασιλιάς, δεξιά ο πατριάρχης" εμφανίζεται το δεύτερο θέμα, που αναπτύσσεται σε παραλλαγή.

Θεόφιλος, Η Άλωση της Πόλης

Ακολουθεί ένα φουγκάτο αλλέγκρο, που καταλήγει στο επιβλητικό αργό χορικό: "Σώπασε κυρά Δέσποινα"
Το δεύτερο ποιητικό κείμενο αυτού του μέρους:
"Εσείς πουλιά μ’ πετούμενα" στηρίζεται στην δική του μουσική. Αρχικά η απόδοση γίνεται μόνο από τις γυναικείες φωνές, ενώ οι αντρικές περιορίζονται σ’ έναν θρηνητικό λυγμό, που χρησιμεύει και για αρμονικό στήριγμα της μελωδίας.
Στον τρίτο στίχο η διαδικασία αναστρέφεται και η βασική ερμηνεία γίνεται από τις αντρικές φωνές , ενώ οι γυναικείες έχουν παραλάβει τον θρηνητικό λυγμό.
Στο τέλος ολόκληρη η χορωδία ξανατραγουδά τον τελευταίο στίχο και καθώς ολοκληρώνεται το μέρος αυτό ξανακούγεται το θέμα της αρχής, αυτή την φορά από τα βαθύτερα πνευστά.

Το 1ο μέρος, η "Άλωση", έχει -σύμφωνα με τους αναλυτές- την βαθύτερη εσωτερικότητα απ’ όλα τα μέρη του έργου. Ο θρήνος για το πάρσιμο της Πόλης, η νοσταλγία για κάτι μεγάλο που χάθηκε, κυριαρχεί απ’ την αρχή ως το τέλος αυτού του μέρους, που μολονότι κυλά χαμηλόφωνα σχεδόν (εκτός από κάποιες λιγόστιγμες εκρήξεις) δημιουργεί έντονη εντύπωση στον ακροατή. Σ’ αυτό βοηθά κι η υποβλητική απλότητα του πρώτου δημοτικού μουσικού θέματος, που η λιτότατη γραμμή του έχει έντονα λυρικό χαρακτήρα.
Επίσης και η μαστορική ανάπτυξη του θέματος αυτού, με τις παραλλαγές και τις αλλοιώσεις του, που καταφέρνουν να δίνεται τόσες φορές το θέμα χωρίς να γίνεται μονότονη η επανάληψή του, θέτει από την αρχή την σφραγίδα στο έργο.

"Symphony 1821-The Fall of Constantinople":

Διευθύνει ο ίδιος ο συνθέτης.

Μέρος του κειμένου έχει δημοσιευτεί και στο: Ακούτε Κλασική Μουσική;





Πηγές: http://users.uoa.gr, Mακεδονικό Ωδείο, Stanford University/NICOLAS ASTRINIDIS, tar.gr, Ηλίας Χρυσοχοΐδης:Nicolas_Astrinidis