"ΑΝΑΒΑΣΗ στον ΑΘΩ: Νίκος Καζαντζάκης-Stephan Micus"

(Με αφορμή την γενέθλια επέτειό του: 18 Φεβρουαρίου 1883)

Ο Νίκος Καζαντζάκης είναι ένας  από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες διανοούμενους, με πλούσιο λογοτεχνικό, ποιητικό και μεταφραστικό έργο.
Πνεύμα ανήσυχο και διψασμένος για την κάθε είδους γνώση, ο Καζαντζάκης ταξιδεύει πολύ, στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Το 1914 γνωρίστηκε με το Σικελιανό και μαζί περιοδεύουν στο Άγιο Όρος.
Την εμπειρία του την καταγράφει στην ποιητική αυτοβιογραφία του: "Αναφορά στον Γκρέκο", ένα από τα συναρπαστικότερα  βιβλία, όπου  ο συγγραφέας κάνοντας αναφορά  στον Κρητικό παππού του, εξηγεί γιατί η ανάβαση ήταν γι' αυτόν ευτυχία, σωτηρία και Παράδεισος.

Το ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ:

"Την άλλη μέρα, πριν ξημερώσει, κινούμε για την κορφή του Άθω. 

Δεν είχε ακόμα λαλήσει μέσα στο περιαύλι το σήμαντρο, τα πουλιά ακόμα δεν είχαν ξυπνήσει, κατακάθαρος, γαλαχτωμένος ο ουρανός, και λάμπει πέρα κατά την ανατολή 

σαν εξαφτέρουγο σεραφείμ ο Αυγερινός. 

Ο πάτερ Λουκάς, κοντός, ανοιχτογόνατος, παλιός κοντραμπαντζής, 

πάει μπροστά και μας δείχνει το δρόμο. 

Κάπου κάπου στέκουνταν και μας έπιανε κουβέντα για θάλασσες, για γλέντια, 

για καβγάδες με τους Τούρκους. 

Όλη η κοσμική ζωή του σαν παραμύθι μέσα του, σαν να 'γίνε σ' έναν άλλο κόσμο πιο άγριο και επικίνδυνο, γεμάτο φωνές και βλαστήμιες και γυναίκες. 

Το ' λέγε και το ξανάλεγε το παραμύθι του, το ξαναζούσε και χαίρουνταν. 

Όλα από την παλιά του ζωή τ' απαρνήθηκε, μα όλα τα πήρε μαζί του, τυλιγμένα στο ράσο του....[...]

Πήραμε πάλι τον ανήφορο· πεύκα, έλατα, γκρεμοί φοβεροί και κάτω, στο πρωινό ήρεμο φως, απλώνουνταν, γαληνεμένη σήμερα η θάλασσα. 

Όσο πληθαίνει το φως, ξεχωρίζουμε πέρα τα θεία νησιά, την Ιμπρο, τη Λήμνο, τη Σαμοθράκη, να πλένε θαρρείς ανάερα, να μην αγγίζουν τη θάλασσα...[...]Μπήκαμε στο εκκλησάκι...[...]

-Από την άγια κορφή ετούτη, έχουν να πουν, μπορείς να δεις την Πόλη! 

-Την είδες εσύ ποτέ, πάτερ Λουκά;

-Όχι, δεν το αξιώθηκα. 

-Το θεό όμως τον βλέπεις, είπα εγώ.

-Ε, αποκρίθηκε ο καλόγερος, αυτό δε χρειάζεται μάτια.[...]

Όλη μας η ζωή, παππού, ήταν ανήφορος· ανήφορος και γκρεμός κι ερημία, 

κινήσαμε με πολλούς συναγωνιστές[...]

Δε μας κινούσε η αλαζονεία, μήτε πώς θα βρούμε εκεί απάνω την ευτυχία, τη σωτηρία και τον Παράδεισο· ανεβαίναμε, γιατί ευτυχία, σωτηρία και Παράδεισος για μας ήταν η ανάβαση..."

"ΑΘΩΣ, Μονή Διονυσίου"(1924), Σπ.Παπαλουκά

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ: "ATHOS, A Journey To The Holy Mountain"

Stephan Micus

O γερμανός συνθέτης Stephan Micus επισκέφτηκε το Άγιον Όρος. Η εμπειρία της 3ήμερης παραμονής του και η μοναστηριακή ζωή τον ενέπνευσαν να συνθέσει το έργο του:
"ATHOS, A Journey To The Holy Mountain".


 Είναι ένας τρόπος  αποτύπωσης όσων βίωσε...την απομόνωση, την απόλυτη συγκέντρωση στην προσευχή, την απόλυτη προσήλωση στην πνευματικότητα.



Για να το πετύχει, καθώς είναι συνθέτης που συνηθίζει να αναμιγνύει στους Δυτικούς ήχους και ήχους παραδοσιακών οργάνων διαφόρων λαών, χρησιμοποίησε ποικιλία μουσικών οργάνων, όπως νέι της Μέσης Ανατολής, σατάρ των Ουιγούρων(είδος λαούτου που παίζεται με δοξάρι), ιαπωνικό σακουχάτσι από καλάμι μπαμπού, Μπαλινέζικο σούλινγκ(και τα δυο είδος φλάουτου) ή και αυτοσχέδια κρουστά, όπως σύνολο από αναποδογυρισμένες γλάστρες.  

Τα όργανα αυτά αντιστοιχούν σε ήχους της ημέρας στο Άγιο Όρος.

Για να μιμηθεί την ελληνική Ορθόδοξη παράδοση, που δεν επιτρέπει χρήση οργάνων, παρά μόνο φωνών, τα μέρη της σύνθεσης που αντιστοιχούν στις νύχτες στο Άγιο Όρος, εκτελούνται από  χορωδία a capella 22 φωνών, που αποδίδει προσευχές.
Οι μουσικοκριτικοί δήλωσαν για το έργο, πως η ακρόασή του σε κάνει να νιώσεις σχεδόν το δροσερό ​​θαλασσινό αεράκι του Β.Αιγαίου, την κατανυκτική σιωπή των μοναστηριών, την πνευματικότητα του ιερού βουνού και της ατμόσφαιράς του.
Η σύνθεση του Μίκους πλημμυρίζει με εσωτερική χαρά την ψυχή, αντανακλά έναν ηχητικό στοχασμό και ενδοσκόπηση, μια μουσική περιήγηση στα άδυτα του διαλογισμού.

Το έργο αναπτύσσεται σε 6 μέρη με πρόλογο και επίλογο:

"Πρόλογος, Ανάβαση στον Άθω"

"Πρώτη νύχτα"

"Πρώτη μέρα"

"Δεύτερη Νύχτα"

"Δεύτερη μέρα"

"Τρίτη νύχτα"

"Τρίτη μέρα"

"Επίλογος, η Επιστροφή"

Βλέπουμε δηλαδή πως τα μέρη ακολουθούν μια κυκλική εναλλαγή. Όπως λέει ο ίδιος ο συνθέτης:

"Στο "Athos" τα μέρη, που περιγράφουν τη νύχτα μου σε μια μονή του Αγίου Όρους διαδέχονται αυτά που απεικονίζουν ηχητικά την επόμενη ημέρα γιατί -σύμφωνα με τους κανόνες της μοναστικής ζωής, επιτρεπόταν η φιλοξενία για μία μόνο νύχτα σε κάθε μοναστήρι-  έτσι, το επόμενο βράδυ έπρεπε να πάω σε  άλλη μονή, κάτι που φυσικά ουδόλως με πείραζε, καθώς απολάμβανα να περπατώ στη φύση, ειδικά όταν είναι τόσο όμορφη όσο του Άθω..,Ήταν σαν το σκοτάδι που διαδεχόταν το φως".

Θα ακούσουμε ενδεικτικά:

1. Πρόλογος: "Ανάβαση στον Άθω". Ενας μουσικός διάλογος ανάμεσα στο γερμανικό τσίτερ και το τοξωτό σατάρ.

https://vimeo.com/66502685

2. "Δεύτερη μέρα", οργανικό μέρος με το βασικό θέμα να εκτελεί το σούλινγκ (φλάουτο απ'το Μπαλί), ενώ το ρυθμικό επιβλητικό οστινάτο αποδίδουν 22 αναποδογυρισμένες γλάστρες σε ρόλο κρουστών.

https://vimeo.com/66503141

3. "Τρίτη Νύχτα", φωνητικό μέρος, στηριγμένο σε ύμνους στην Παναγία, καθώς σύμφωνα με τον γερμανό συνθέτη : "Πρόκειται για ένα σύμβολο όχι μόνον ελληνικό και ούτε καν χριστιανικό, αλλά πανανθρώπινο, παγκόσμιο και διαχρονικό, καθώς υπάρχει ήδη από την προϊστορική εποχή. Δεν είναι τίποτε άλλο από τη θηλυκή ενέργεια και κατά μία έννοια είναι η συνέχεια της πρωταρχικής θεότητας, της Μητέρας Γης. Αρκεί άλλωστε να παρατηρήσει κανείς τον τρόπο που λατρεύεται η Παναγία στην Ελλάδα για να το διαπιστώσει αυτό"

Πηγές: stephanmicus.com, eoskavalas.gr, avgi.gr.

"Ρομπέρ ντε Βιζέ, ένας μαιτρ της κιθάρας στην Αυλή των Λουδοβίκων"

François Puget: "Reunion de musiciens"

Μακριά από το θορυβώδες, το ξέφρενο και την έξαψη της Καρναβαλικής πομπής, που σε λίγο θα ξεκινήσει στην πόλη μου, οι κιθαρίσιες χορδές μάς ταξιδεύουν σε μια σπάνια μουσική πανδαισία, ενδεδυμένη την ευαίσθητη μελωδική εκφραστικότητα του Γαλλικού μπαρόκ.

H χτεσινή αναφορά μου στο Μολιέρο, τον Λυλλί και τον βασιλιά Λουδοβίκο με παρέπεμψε στα σαλόνια των Βερσαλλιών  εκείνης της εποχής, που ο "'Αναξ  Ήλιος" δεν λάτρευε μόνο το μπαλέτο μα κάθε τι που λάμπρυνε τις γιορτές, κάθε τι που αναδείκνυε τα φαντασμαγορικά δείπνα και τις συγκεντρώσεις του.
Καλλιτέχνες-μουσικοί βρίσκονταν στην υπηρεσία του φιλότεχνου βασιλιά με νέα όργανα να χρησιμοποιούνται στα γαλλικά μπαλέτα.
Ανάμεσά τους η θεόρβη και η κιθάρα, που κέρδισε σε δημοτικότητα ως συνοδευτικό όργανο και για την ενίσχυση της γραμμής του κοντίνουο, την οποία το λαούτο, που βρισκόταν ήδη σε παρακμή, δεν μπορούσε να επιτύχει.
Ο ίδιος ο βασιλιάς μάθαινε κιθάρα δίπλα στον βιρτουόζο Ρομπέρ ντε Βιζέ, που μάλιστα λέγεται πως κιθαριστικά επέδρασε στις συνθέσεις του Λυλλί, που για κάποια χρόνια "συγκατοίκησαν" στην ορχήστρα των Γαλλικών Ανακτόρων.

Ο Ρομπέρ ντε Βιζέ αργότερα τιμήθηκε με τον τίτλο του "Maître de Guitare" στην υπηρεσία του Λουδοβίκου ΙΕ’ και διακρίθηκε για τη συγγραφή συλλογής έργων που θεωρούνται μέχρι σήμερα ως τα σημαντικότερα, κιθαριστικής γραφής, έργα του γαλλικού Μπαρόκ.
Πρόκειται για δύο βιβλία για την κιθάρα,  τα οποία μεταξύ άλλων περιέχουν  και 12 θαυμάσιες σουίτες.

Από το "Livre de pièces pour la guitare"  που ο Βιζέ εξέδωσε το 1686 θα ακούσουμε τη "ΣΟΥΙΤΑ σε ρε ελάσσονα".

Θυμίζουμε πως η Σουίτα της Μπαρόκ περιόδου είναι ανεξάρτητο, αυτοτελές σύνολο οργανικών  συνθέσεων  με αυστηρή δομή. Ξεκινά με μια ήρεμη και ισορροπημένη εισαγωγή, που ακολουθείται από μια συλλογή χορών.

Η έναρξη της Σουίτας σε ρε ελ. του Βιζέ  γίνεται με το "Πρελούδιο", ένα μουσικό προοίμιο , που εισάγει το βασικό θέμα κι ακολουθούν οι χοροί:

Αλεμάντ  ή γερμανικός χορός σε δίσημο χρόνο(0:52),
η γλυκιά τρίσημη Κουράντ(2:40),
η στοχαστική Σαραμπάντ(4:08), που θυμίζει πολύ (όχι τυχαία αν θέλετε τη γνώμη μου) την ομότιτλη σε ρε του Χαίντελ ή άλλως Barry Lyndon,
η αισιόδοξη τρεχαλητή Γκαβότα(6:03),
δύο κομψά, αριστοκρατικά Μενουέτα(6:49),
η βηματική, χαριτωμένη τετραμερής Μπουρέ(9:38) και
μια πιο ανάλαφρη Ζίγκα στο φινάλε(10:21).

Στο ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ του François Puget με τίτλο "Reunion de musiciens-Οι μουσικοί του Λουδοβίκου", πιθανολογείτο πως ο Βιζέ ήταν ο θεορβίστας.
Άλλοι όμως υποστηρίζουν πως είναι ο όρθιος αριστερά με το καπέλο, που υποδεικνύει την παρτιτούρα στον Λυλλί, που παίζει θεόρβη, ενώ η κιθάρα του Bιζέ βρίσκεται ακουμπισμένη στο τραπέζι.

Εκτελεί ο μέγας ΤΖΟΥΛΙΑΝ ΜΠΡΗΜ.

Robert de Visée: "Suite in D Minor"- Julian Bream

"Πάρσιφαλ: Εμπνεύσεις από το ταξίδι στην Ιταλία"

 

[Στη μνήμη του Ρίχαρντ Βάγκνερ] 

Μεταμόρφωσε την όπερα σε "μουσικό δράμα", σε ένα ιδανικό μείγμα μουσικής, ποίησης, χορού και οπτικής απόλαυσης.

Ο Ρίχαρντ Βάγκνερ εκτός από τη μουσική, έγραφε και τα λιμπρέτα των έργων του μόνος του, αντλώντας τα θέματά του από την ιστορία και τη μυθολογία.

 Ο μεγάλος Γερμανός συνθέτης πέθανε στη Βενετία, σαν σήμερα, 13 Φεβρουαρίου 1883.

Τιμάμε τη μνήμη του με το τελευταίο μελόδραμά του: "Πάρσιφαλ", που από πολλούς θεωρείται η πιο εμπνευσμένη δημιουργία του. 

Ο Βάγκνερ μπορεί να πρωτοδιάβασε το έπος "Πέρτσιβαλ" του φον Έσενμπαχ, στο οποίο στήριξε την υπόθεση, στο Κάρλοβυ Βάρυ, που είχε πάει για θερμά λουτρά το 1845...να εμπνεύστηκε την ιδέα της σύνθεσής του στη Ζυρίχη μια δεκαετία αργότερα, μια Μεγάλη Παρασκευή στο εξοχικό του φιλότεχνου  φον Βέζεντονκ, όπως ο ίδιος αναφέρει στην αυτοβιογραφία του...

Μπορεί η πλοκή να εκτυλίσσεται στην  μεσαιωνική Ισπανία, όμως η έμπνευση δυο από τις σκηνές του αριστουργηματικού μελοδράματος και το στήσιμό τους προέρχεται από το ταξίδι του στην Ιταλία το 1880...

Μοντέλο για το τέμπλο του Αγίου Δισκοπότηρου αποτέλεσε ο καθεδρικός της Σιένα, ενώ ο μαγικός κήπος του Κλίνγκσορ στήθηκε μετά από την επίσκεψή του στο Αμάλφι και συγκεκριμένα στους περίτεχνους κήπους του Palazzo Rufallo. 

"Ο Πάρσιφαλ και οι Λουλουδοκόρες",
(Σκηνή 2η) / Paul Berenson 

Η 2η ΣΚΗΝΗ:

Μοναδική η 2η σκηνή, στο μαγικό κήπο του Κλίνγκσορ, όπου οι λουλουδονεράιδες με αρχηγό τους την Κούντρι, προσπαθούν να σαγηνεύσουν και παραπλανήσουν τον Πάρσιφαλ, με την αγγελική φωνή τους που ψάλλουν: "Komm, komm, holder Knabe!"

Λέγεται πως σε αυτή την πράξη, στις παρουσιάσεις στο Μπαϊρόιτ, όταν εισέρχονταν οι λουλουδονεράιδες, ο Βάγκνερ δακρυσμένος αναφωνούσε χωρίς σταματημό: "Μπράβο-μπράβο!" 

"Αίθουσα Δισκοπότηρου, όμοια με καθεδρικό της Σιένα"
Σχέδιο του Paul von Joukowsky(Σκηνή 3η)

Η 3η ΣΚΗΝΗ:

Η τελευταία σκηνή του μουσικοδράματος εκτυλίσσεται μέσα στην Αίθουσα του Δισκοπότηρου(όμοια στο σκηνικό με το εσωτερικό του καθεδρικού της Σιένα).  Λέγεται πως όταν ο Βάγκνερ αντίκρυσε το Ντουόμο της ιταλικής πόλης ήταν η πιο συναισθηματική εμπειρία που είχε ποτέ βιώσει. Στάθηκε μπροστά στο κτίσμα κι άρχισε να κλαίει…

Στη σκηνή αυτή, ο Πάρσιφαλ  θεραπεύει την πληγή του Αμφόρτας με τη Λόγχη, η Κούντρυ πεθαίνει κι  ένα λευκό περιστέρι εμφανίζεται και στριφογυρνά γύρω από το κεφάλι του ιππότη. Μια δοξαστική μελωδία αντηχεί τριγύρω... 

"ΘΡΥΛΙΚΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ: Hans Knappertsbusch-Martha Mοdl"

Το μελόδραμα σε μια ανυπέρβλητης ομορφιάς παραγωγή.

Στο ρόλο της σαγηνευτικής νεραϊδοκόρης η εκπληκτική Μάρτα Μοντλ, μια κατ’εξοχήν Βαγκνερική ερμηνεύτρια που ερμήνευσε το ρόλο στο Μπαιρόιτ το 1951, πρώτη παρουσίαση του μελοδράματος κατά την μεταπολεμική περίοδο. Ειδικά για το ρόλο της Κούντρυ, η ίδια έχει δηλώσει πως τον θεωρεί από τους δυσκολότερους ρόλους και υποκριτικά, γιατί ο χαρακτήρας πέρα από τη σαγήνη απαιτεί μια τραχύτητα και αγριότητα.

Στο πόντιουμ ο Βαγκνεριστής Hans Knappertsbusch, ο κατά γενικήν ομολογία "ειδικός" σε ερμηνείες έργων Βάγκνερ, ειδικά του "Πάρσιφαλ" , ο καλύτερος του εικοστού αιώνα!

Απολαύστε το αγγελικό ηχοτόπιο της δεύτερης σκηνής "Komm, komm, holder Knabe" στο 2:20:22 και τη σκηνή στην αίθουσα του Δισκοπότηρου στο 4:10:03. Στο ρόλο του Πάρσιφαλ ο κορυφαίος Wolfgang Windgassen:

To κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

 

Βέρντι: "Οι Λομβαρδοί στην πρώτη Σταυροφορία"

VIVA, VERDI!

Εκτός από μέγας μουσικός και μεταρρυθμιστής του ιταλικού μελοδράματος, ο Τζουζέπε Βέρντι υπήρξε και σύμβολο της ιταλικής επανάστασης!Εκφραστής -μέσω των έργων του- της Risorgimento (Ιταλικής ενοποίησης).

Πάντα υπερασπιζόμενος τους καταπιεσμένους ενάντια στους καταπιεστές, το όνομά του τη δεκαετία του 1850 γίνεται το σύμβολο της μοναρχίας που ποθούσε ένας ολόκληρος λαός!Πάνω στους τοίχους έγραφαν "Viva,Verdi-Ζήτω ο Bέρντι", που αποτελούσε ακροστιχίδα των λέξεων:
Vitorio
Emanuele,
Re
D'
Italia
(Βίκτωρ Εμμανουήλ, Βασιλιάς της Ιταλίας), σύνθημα-κλήση για εθνικό φρόνημα.

Το έργο του Βέρντι, στις ψυχές και στις συνειδήσεις των ακροατών είναι ταυτισμένο με την προτροπή για απελευθερωτικούς αγώνες, κάτι σαν εγκώμια ελευθερίας.

Σαν σήμερα 11 Φλεβάρη του 1843 στη Σκάλα του Μιλάνου γίνεται η πρεμιέρα της όπεράς του:
"Οι Λομβαρδοί στην πρώτη Σταυροφορία", σε λιμπρέτο του Τεμιστόκλε Σολέρα, βασισμένο στο ομώνυμο επικό μυθιστόρημα του Tommaso Grossi.

Το έργο είναι τοποθετημένο ιστορικά τον 11ο αι, την περίοδο της Πρώτης Σταυροφορίας. Πρωταγωνιστές, ο έρωτας και η θρησκεία με φόντο μια πορεία από το Μιλάνο προς την Αντιόχεια.
Με τους "Λομβαρδούς", ο Βέρντι αντιμετώπισε την ιταλική λογοκρισία, καθώς ο Αρχιεπίσκοπος του Μιλάνου προέβαλλε θρησκευτικές ενστάσεις.
Οι στόχοι όμως του δημιουργού έμοιαζαν διαφορετικοί. Σε μια περίοδο αυστριακής κατοχής της χώρας του οι "Λομβαρδοί" κατάφεραν να εκφράσουν το αίτημα των Ιταλών για ελευθερία και ανεξαρτησία προκαλώντας, πέρα από τον ενθουσιασμό γύρω από μια καλλιτεχνική δημιουργία, βαθιά αισθήματα πατριωτισμού.

Με την όπερα αυτή, ο Βέρντι μεταβάλλεται σε κήρυκα του απελευθερωτικού αγώνα και σε "εθνική ελπίδα" της ιταλικής μουσικής.
Το πολιτικό κλίμα και το κοινωνικό περιβάλλον της Βόρειας Ιταλίας, υπόδουλης στην Αυστρία μετά την κατάρρευση της αυτοκρατορίας του Ναπολέοντα, υπαγόρευσαν στον Βέρντι επιλογές "ανατρεπτικών" θεμάτων κι αν ο "Ναμπούκο"  άγγιξε τις εθνικιστικές χορδές των ακροατών, οι "Λομβαρδοί" είναι έργο που ερεθίζει απροκάλυπτα την εθνική συνείδηση των υπόδουλων Ιταλών.

"Οι Λομβαρδοί στην Πρώτη Σταυροφορία", όπως είναι ο πλήρης τίτλος του μελοδράματος, είναι το πρώτο λυρικό έργο του παγκόσμιου ρεπερτορίου, που γράφτηκε για να προκαλέσει την ανατροπή του κατακτητή.

Οπως το χορωδιακό των εξόριστων Εβραίων, που αναπολούν την πατρίδα τους στο "Ναμπούκο", έτσι και το αντίστοιχο των "Λομβαρδών", όπου οι Ιταλοί Σταυροφόροι νοσταλγούν τη γη και τα αμπέλια τους, συγκίνησαν και ξεσήκωσαν τις ψυχές των πατριωτών, προκάλεσαν τις πρώτες πολιτικές διαδηλώσεις που αφύπνισαν τη Λομβαρδία και το Βένεττο.
Aκούγεται στη 2η σκηνή της τελευταίας Πράξης, όταν σταυροφόροι και προσκυνητές βρίσκονται εν μέσω της ερήμου απεγνωσμένοι πως ο Θεός τούς εγκατέλειψε...

Verdi - "Lombardi-O Signore dal tetto natio, choral" / Riccardo Muti

(Στοιχεία έχουν παρθεί κι από: "G.Verdi: Οι Λομβαρδοί", επιμ. Εύη Νίκα-Σαμψών,
 www.tovima.gr)

Μπαχ, 2ο Βραδεμβούργιο Κονσέρτο: ο θρίαμβος της τρομπέτας!!

 

Στροβιλισμοί, σήμερα στο σύμπαν του Μπαχ και της τρομπέτας, που σφύζει από παλλόμενη, δονούμενη, ενέργεια!

Μια από τις καλύτερες ορχηστρικές συνθέσεις της μπαρόκ θεωρούνται φυσικά τα "Βραδεμβούργια Κονσέρτα" του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, έξι κοντσέρτα αφιερωμένα στον μαρκήσιο του Βραδεμβούργου, Κρίστιαν Λούντβιχ, γραμμένα από τον "ταπεινότατο και ευπειθέστατο υπηρέτη του, Μπαχ", όπως ο συνθέτης γράφει στην αφιέρωσή του.

Επιλέγω να ακούσουμε το 1ο μέρος από το 2ο Κονσέρτο σε Φα μείζονα, όπου χαρακτηρίζεται για το μέρος της ΤΡΟΜΠΕΤΑΣ.

Μέρος, "εφιάλτης", όπως λένε οι εκτελεστές τρομπετίστες λόγω της απαιτητικής δεξιοτεχνίας και τρομακτικής δυσκολίας του.
Με ζωηρό και χαρούμενο χαρακτήρα το allegro, φέρνει το όργανο στα όρια των δυνατοτήτων του.
Eκτός από δεξιοτεχνικό, το μέρος αυτό διακρίνεται για τη λαμπρότητά του και τον εορταστικό χαρακτήρα του.
Ο τρομπετίστας ηγείται και καθορίζει με προσωπική ελευθερία τον ενεργητικό, ζωηρό ρυθμό, μιας και ΔΕΝ υπάρχει ένδειξη ρυθμού από τον Μπαχ.

Κυρίαρχη η αίσθηση χαράς, το ακούμε από την Bach Orchestra του Μονάχου με τον ιδρυτή της Καρλ Ρίχτερ(μάστορα στην ερμηνεία του Μπαχ) στο τσέμπαλο και ως μαέστρο.

Η τρομπέτα είναι ευέλικτο πνευστό και με την πιο ισχυρή ηχητική δύναμη. Όμως, η μη σωστή διαχείρισή της εκθέτει τον ερμηνευτή, καθώς και το παραμικρό λάθος γίνεται εύκολα αντιληπτό.

Ο πολυβραβευμένος γάλλος βιρτουόζος, Pierre Thibaud, απογειώνει αισθήσεις με την διαύγεια του ήχου του.

Bach: Brandenburg Concerto No 2, Allegro / Karl Richter-Pierre Thibaud:

"Ο Χαίντελ κι ο Μύθος της Σεμέλης"

 

 "Δίας και Σεμέλη", Tintoretto-National Gallery

Ο Δίας, βασιλιάς των θεών είναι ερωτευμένος με την όμορφη Σεμέλη, 

κόρη του Κάδμου και της Αρμονίας. 

Οργισμένη η Ήρα όταν ανακαλύπτει την απιστία του θέτει σε εφαρμογή 

το σχέδιο εξόντωσης της Σεμέλης. 

Μεταμφιεσμένη, εμφανίζεται και πείθει την κοπέλα  να επιμείνει να δει τον εραστή της 

στη θεϊκή του μορφή, να φανερωθεί μπροστά της με όλη του τη δύναμη.

Κάτι που έκαμε ο θεός, για να την ευχαριστήσει. 

Ανήμπορη όμως να αντέξει στη θέα των αστραπών, που περιέβαλλαν τον Δία, 

η Σεμέλη έπεσε κεραυνοβολημένη. 

Στον παραπάνω μύθο που διέσωσε ο Οβίδιος στις "Μεταμορφώσεις" του στηρίζεται η όπερα του Χαίντελ: "Semele" που έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 10 Φεβρουαρίου 1744 στο Covent Garden του Λονδίνου, στο πλαίσιο μιας σειράς συναυλιών που πραγματοποιούνταν κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής.

Το κοινό θεωρούσε πως το νέο Χαιντελικό έργο θα βασιζόταν στη Βίβλο. Έτσι, το ερωτικό θέμα του μύθου της "Σεμέλης" δεν ενθουσίασε.

Ο Χαίντελ επεξεργάζεται το μυθολογικό υλικό με το καλλιτεχνικό του τάλαντο και τη γόνιμη φαντασία του και δίνει ένα υψηλής ποιότητος  έργο, που όμως θεωρήθηκε "μιαρό" ως προς το περιεχόμενο κι ακατάλληλο για το αξιοπρεπές Λονδρέζικο κοινό, με αποτέλεσμα να κατέβει γρήγορα από τη σκηνή. Άσχετα όμως απ' αυτό η σύνθεση στο χρόνο δικαιώθηκε, ανγνωρίστηκε για την υψηλή της μουσικότητα, τις ευφάνταστες αρμονικές και μελωδικές πινελιές της, την απαιτητικότητά της σε έκφραση, ερμηνευτική και υποκριτική.

Η πριμαντόνα, Εlisabeth Duparc

Στην πρεμιέρα του 1744 ο πρωταγωνιστικός ρόλος της Σεμέλης είχε ανατεθεί στην αγαπημένη πριμαντόνα του Χαίντελ, Εlisabeth Duparc, γνωστή ως "μικρή Γαλλιδούλα", καθώς είχε γεννηθεί και μεγαλώσει στη Γαλλία, όμως σπούδασε στην Ιταλία τον ιταλικό τρόπο ερμηνείας του λυρικού τραγουδιού, τραγούδησε στη Φλωρεντία μέχρι να κλείσει υψηλών αμοιβών συμβόλαιο με την Όπερα του Λονδίνου, όπου μοιραζόταν συχνά τη σκηνή με το Φαρινέλι.
Στο Λονδίνο γνωρίστηκε με τον Χαίντελ που τον κατέπληξε με τις φωνητικές της δυνατότητες, την ανάλαφρη χροιά της και το έντονης δραματικότητας παρουσιαστικό της. 

Από το 1738 έως το 1745 η Ντυπάρκ υπήρξε η βασική και κορυφαία ερμηνεύτρια στα ορατόρια και τις όπερες του Χαίντελ με ξεχωριστή την εμφάνισή της ως Σεμέλη.

Η άρια "With fond desiring" της Σεμέλης, που προτείνω, προέρχεται από την δεύτερη πράξη της όπερας και συγκεκριμένα, από το σημείο, στο οποίο η κοπέλα εκφράζει  στο Δία τον φλογερό έρωτά της για κείνον και πόσο μελαγχολεί όταν δεν βρίσκεται κοντά της...
Δυνατά, ερωτικά αισθήματα που αντικατοπτρίζονται στη μελωδία από το μικρό  ορχηστρικό ritornello ως το βαθύ λυρισμό του φωνητικού τμήματος, χωρίς να λείπουν τα ξεσπάσματα, ένας φρενήρης μουσικός αναβρασμός, μια έξαρση, που υπαινίσσονται τους ενδόμυχους φόβους της Σεμέλης.
Κάτι που καταλαγιάζει με το χορωδιακό που ακολουθεί: "How engaging, how endearing", όπου ερωτιδείς και Ζέφυρος εγκωμιάζουν την ευφορία ψυχής των ερωτευμένων...Η μελωδική γραμμή του αφήνει ίχνη γοητείας και τρυφερότητος.

George Frideric Handel: "Semele"

Διευθύνει ο Χάρυ Μπίκετ, ειδικευμένος στη μπαρόκ περίοδο, ο ίδιος τσεμπαλίστας.

Ντοστογιέφσκυ-Γιάνατσεκ: "Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων"

 

Ένας ιδιοφυής άνθρωπος και ένας από τους σημαντικότερους ψυχογράφους, του οποίου το έργο αποτελεί ορόσημο στην παγκόσμια λογοτεχνία ειναι ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκυ. Απεβίωσε σε ηλικία 60 ετών, στις 9 Φεβρουαρίου 1881 μετά από χρόνιες επιληπτικές κρίσεις που τον ταλαιπωρούσαν. Τάφηκε στο μοναστήρι Alexander Nevsky στην Αγία Πετρούπολη και την νεκρική πομπή του ακολούθησαν 40.000 πολιτών αποτίοντας τιμή στον "εθνικό λογοτεχνικό ήρωα" ή "προφήτη της Ρωσίας", όπως αποκαλούσαν το ρώσο διανοούμενο. 

"Portrait of  Dostoyevsky", Vasily Perov - Tretyakov Gallery

Ο Ντοστογιέφσκυ έτρεφε μεγάλη αγάπη για τη μουσική παρότι δεν είχε ίχνος μουσικής εκπαίδευσης.  Στη νεότητά του ήρθε σε επαφή με την κλασική μουσική της Δύσης παρακολουθώντας συναυλίες στην Αγία Πετρούπολη. Παραβρέθηκε σε παραστάσεις του Φραντς Λιστ και του Εκτόρ Μπερλιόζ, λάτρευε τη μουσική του συμπατριώτη του Μιχαήλ Γκλίνκα, αλλά και  τις ιταλικές όπερες(τις οποίες γνώρισε από τους ιταλικούς θιάσους που έρχονταν στο Θέατρο Μαριίνσκυ).  Γι'αυτό αναφέρεται πως στη διάρκεια της μέρας άκουγαν τον Ντοστογιέφσκυ να σιγομουρμουρίζει άριες.
Βλέπουμε δε συχνά να χρησιμοποιεί "μουσικά στιγμιότυπα" στις νουβέλες και τα μυθιστορήματά του αξιοποιώντας στοιχεία και γνώσεις που αποκομίζει από τις παραστάσεις-ακροάσεις.

Όμως αρκετές είναι κι οι φορές που έργα του εμπνέουν μεγάλους συνθέτες, με τους ήρωες του Ντοστογιέφσκυ να ζωντανεύουν μουσικά...

Τέτοια περίπτωση αποτελεί το αυτοβιογραφικό έργο του "Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων" , όπου ο κορυφαίος λογοτέχνης ξεσκεπάζει αμείλικτα τα τσαρικά κάτεργα και συγχρόνως εκφράζει τη φλογερή αγάπη του για τους απλούς ανθρώπους και τη λαϊκή Ρωσία. Οι αναφορές του αποτελούν δριμύ κατηγορητήριο κατά της δουλοπαροικίας.

"Στις απόμακρες γωνιές της Σιβηρίας, ανάμεσα στις στέπες, τα βουνά ή τ’ αδιάβατα δάση, συναντάει κανείς πού και πού κάτι μικρές ασήμαντες πολιτείες...[…] 

Συνήθως είναι με το παραπάνω εφοδιασμένες με αρχιαστυνόμους, με παρέδρους κι όλους τους άλλους κατώτερους υπαλλήλους. Γενικά, αν και στη Σιβηρία κάνει κρύο, ο κάθε μικροζεστοθεσούλης το βρίσκει εξαιρετικά ευχάριστο να υπηρετεί εκεί πέρα. Γιατί εκεί ζούνε άνθρωποι απλοί, χωρίς φιλελεύθερες τάσεις. Oι συνήθειες είναι παλιές, γερές και οι αιώνες όχι μόνο δεν τις άλλαξαν, αλλά τις καθαγιάσανε κιόλας. 

[…]

Το κλίμα είναι υπέροχο. Υπάρχουν πολλοί αξιοπρόσεχτοι και φιλόξενοι μεγαλέμποροι, υπάρχουν πολλοί Ευρωπαίοι και αρκετοί πλούσιοι. Oι δεσποινίδες ανθίζουν σαν τα τριαντάφυλλα κι είναι ηθικές ως εκεί που δεν παίρνει. Το κυνήγι πετάει μέσα στους δρόμους και πέφτει μόνο του πάνω στον κυνηγό. Η κατανάλωση της σαμπάνιας φτάνει σε αμέτρητες ποσότητες. Το χαβιάρι είναι θαυμαστό.[...]

 

"Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων"
1η έκδοση, 1862

Ο πρώτος μήνας και γενικά η αρχή της ζωής μου στο κάτεργο μένει ζωηρή ακόμα στη θύμησή μου. 

Τα επόμενα χρόνια μόλις θαμποφέγγουν στο μυαλό μου… 

Με την πρώτη ματιά, το κάτεργο μού φάνηκε αποκρουστικό. Κι όμως –παράξενο πράγμα– είχα την εντύπωση πως θα μπορούσα να ζήσω εκεί μέσα πολύ ευκολότερα απ’ ό,τι φανταζόμουνα στο δρόμο. 

Oι κατάδικοι, αν κι αλυσοδεμένοι, μπορούσανε να περπατάνε λεύτερα στην αυλή, βρίζονταν, τραγουδούσαν. Και τις νύχτες μερικοί χαρτοπαίζανε. 

Κι η ίδια η αγγαρεία, για να λέμε την αλήθεια, μου φάνηκε πως δεν ήταν δα και τόσο δύσκολη, τόσο κατεργίτικη. Και μονάχα σαν πέρασε αρκετός καιρός κατάλαβα πως ήταν βαριά και δουλειά κατέργου, όχι γιατί ήταν δύσκολη κι αδιάκοπη, μα γιατί σ’ ανάγκαζαν, σε υποχρέωναν να την κάνεις και μάλιστα με τη βέργα. 

O μουζίκος, όταν είναι λεύτερος, δουλεύει ίσως πολύ περισσότερο.

Μα δουλεύει για δικό του όφελος, με λογικό σκοπό…

Σκέφτηκα κάποτε πως αν ήθελε κανείς να κουρελιάσει και ν’ αφανίσει έναν άνθρωπο, να τον τιμωρήσει με τον πιο βάρβαρο τρόπο, έτσι που κι ο τρομερότερος κακούργος να ’τρεμε και να φοβόταν αυτή την τιμωρία, τότε θα ’ταν αρκετό να τον εξαναγκάσει να κάνει μια αγγαρεία εντελώς ανώφελη και πέρα για πέρα παράλογη. […]

Φυσικά μια τέτοια τιμωρία θα ’ταν βασανιστήριο, εκδίκηση. 

Μα, επειδή ακριβώς η κάθε καταναγκαστική εργασία έχει μέσα της μια δόση βασανιστηρίου, παραλογισμού, εξευτελισμού και ντροπής, γι’ αυτό κι η αγγαρεία στο κάτεργο είναι η πιο τυραννική από κάθε λεύτερη δουλειά…"

(Φ. Ντοστογιέφσκυ: "Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων")

Στο παραπάνω απόσπασμα ο ρώσος λογοτέχνης περιγράφει τη ζωή σε μια φυλακή της Σιβηρίας.
Οι ουτοπικές αντιλήψεις, οι φιλελεύθερες πεποιθήσεις και οι δρυμείς διαμαρτυρίες του συγγραφέα τον είχαν φέρει κι αυτόν στη Σιβηρία.
Έτσι γνώριζε από πρώτο χέρι τις συνθήκες εγκλωβισμού στα τραχιά εδάφη της...

Απ'το μυθιστόρημα εμπνέεται ο Λέος Γιάνατσεκ την τελευταία του όπερα, που θεωρείται ένα από τα αριστουργήματά του.

Η βαθιά συμπάθεια του συνθέτη για τη ρωσική διανόηση και  πολιτισμό είναι αξιοπρόσεκτο στοιχείο της μουσικής του έμπνευσης.

Η όπερα απαιτεί μεγάλη ορχήστρα και είναι χαρακτηριστική η χρήση αλυσίδων ως κρουστικό όργανο, με το οποίο ο δημιουργός επιχειρεί να αποτυπώσει τον ήχο των αλυσοδεμένων κρατουμένων.
Η υπόθεση του βιβλίου φαίνεται να είχε αγγίξει πολύ τον Γιάνατσεκ καθώς κι αυτός για τις φιλελεύθερες αντιαυστριακές ιδέες του είχε κηρυχθεί παράνομος από την αστυνομία.

Σκληρό το θέμα του βιβλίου, έτσι ο Γιάνατσεκ για να μεταδώσει το κλίμα του κάνει χρήση σκληρών διαφωνιών, «βάναυσης» αρμονίας, ρυθμών όλο ένταση, χωρίς όμως να λείπουν και τα λυρικά μέρη, που όμως ακούγονται φευγαλέα.
Πρωτότυπη η μουσική αισθητική του, αποφασίζει για τις εκφραστικές ανάγκες, να παρουσιάσει μουσικούς αφηγηματικούς μονολόγους από τους διάφορους χαρακτήρες που περιγράφουν τα αδικήματα και τις ποινές τους.

Σημαντική  στην όπερα είναι η χορωδία, σε ρόλο σχολιαστή. Ο Γιάνατσεκ επιδέξια αναδεικνύει τις δυνατότητες ενός χορωδιακού σχήματος-έχοντας την εμπειρία- αφού για χρόνια στο Μπρνο διηύθυνε διάφορες ερασιτεχνικές χορωδίες της πόλης.
Άλλο ιδιαίτερο στοιχείο της όπερας είναι το ότι εκτός από μία πόρνη, δεν παρουσιάζεται κανένας άλλος γυναικείος χαρακτήρας.

Leos Janacek: "Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων-Overture" 

Στο μπλογκ υπάρχουν κι άλλα κείμενα που αφορούν τον Ντοστογιέφσκυ. Περιηγηθείτε! 

"Κλάουντιο Αράου και Καρναβαλικές φιγούρες"

Καλημερίζω σε κλίμα Αποκριάς, που αναμένουμε...

Το "Carnaval op.9" του Ρόμπερτ Σούμαν αποτελεί ένα μουσικό κρυπτογράφημα, καθώς ο συνθέτης αναπτύσσει την ιδέα του, βασιζόμενος στην αντιστοιχία των γραμμάτων με κλίμακες:
As-C-H ή Es-C-H-A, όπου:
 Α=λα-D=ντο-Η=σι- Es=μι ύφεση ...
Κάτι σαν παζλ δηλαδή, με τα πάντα κρυμμένα επιδέξια πίσω από "καρναβαλικές μάσκες"... 
Οι δυο του εαυτοί Eυσέβιος και Φλορεστάν, στοιχεία του ονόματος του, η πρώην αρραβωνιαστικιά Εστρέλα, η νυν σύζυγος Κλάρα, οι δυο βιρτουόζοι συνάδελφοί του Παγκανίνι και Σοπέν…

Όμως ένα "Καρναβάλι" θέλει και χαρακτήρες-έμπνευση από την Κομμέντια ντελ Αρτε…

Ετσι, τί θα λέγατε ν'ακούσουμε την κατά σειρά 16η μουσική εικόνα με τίτλο "Pantalon et Colombine".

Ο Πανταλόνε είναι ο γέρο-καμπούρης, ο φιλάργυρος έμπορος, ο αρχιτσιγγούνης, που χαρακτηρίζεται από εξαιρετική απληστία, ευφυής, ικανός και με αδυναμία στο γυναικείο φύλο, συχνά ερωτευμένος με την Κολομπίνα, την θρασύτατη και ερωτύλα υπηρέτρια, τη σουμπρέτα αεικίνητη κουτσομπόλα που δίνει ζωή, ευθυμία και χαρά με το σκέρτσο και το μπρίο της.

Οι καλλιτέχνες συχνά την απεικονίζουν να κρατά κι ένα ντέφι, για να αποκρούει "χαριτωμένα" τις ερωτικές παρενοχλήσεις του Πανταλόνε.

Αυτά τα χαρακτηριστικά τους προσπαθεί ο Σούμαν να αποδώσει στο μέρος αυτό του "Carnaval", όπου ο κοφτός, ταχύτατος ρυθμός presto υποδηλώνει την ζωντάνια και την ένταση του παλμού.

Το προτείνω από τον γεννημένο σαν σήμερα 6 Φλεβάρη 1903, Κλάουντιο Αράου.

Eναν πιανίστα, που θαυμάζω απεριόριστα, όχι μόνο για τις τεχνικές του δυνατότητες στο πιάνο που είναι αναμφισβήτητες, αλλά κυρίως για τις απόψεις του σχετικά με την ανάπτυξη μιας "ολοκληρωμένης" καλλιεργημένης προσωπικότητας.
Πίστευε στην αλληλεπίδραση των τεχνών, προέτρεπε για μελέτη κλασικών συγγραφέων, ιστορίας, τις επισκέψεις Μουσείων και θεατρικών παραστάσεων.

"Όλ’αυτά, έλεγε, επιδρούν και φαίνονται στην ερμηνεία!!"

Και νομίζω, έχει δίκιο γιατί οι ερμηνείες υψηλού επιπέδου απαιτούν συνδυασμό φυσικών και πνευματικών προσόντων.

"Σειρήνες, που όλους μαγεύουν τους θνητούς..."

Ήταν κόρες του ποτάμιου θεού Αχελώου και της Μούσας Μελπομένης ή της Τερψιχόρης και κατά τον Ησίοδο αριθμητικά τρεις: Αγλαόπη(όμορφη φωνή), Θελξιέπεια (Γλυκός Λόγος) και Θελξινόη (όμορφος νους).

Αναφέρομαι στις Σειρήνες, τις γυναικείες θαλάσσιες θεότητες της Μυθολογίας μας.
Κατοικούσαν σε ένα νησί του Τυρρηνικού πελάγους, με επικρατέστερη περιοχή την παραλία της Καμπανίας, κοντά στη Νάπολη.
Οι Αργοναύτες πέρασαν από την περιοχή τους αλλά ο Χείρων είχε προειδοποιήσει τον Ιάσονα να πάρει μαζί του τον Ορφέα, που με το τραγούδι του ξεπέρασε σε ομορφιά τις σειρήνες και κατόρθωσαν τελικά να διαφύγουν χωρίς απώλειες.
Ο Οδυσσέας πάλι, είχε ενημερωθεί από την Κίρκη για το γοητευτικό τραγούδι τους κι έτσι διέταξε όλο το πλήρωμά του να βάλουν κερί στα αυτιά τους ώστε να μην ακούν το τραγούδι των Σειρήνων, ενώ ό ίδιος ζήτησε να τον δέσουν στο κατάρτι ώστε όταν ακούσει το τραγούδι τους να μη παρασυρθεί στη γοητεία τους.

Στο απόσπασμα της Οδύσσειας, η Κίρκη αναφέρεται στα δεινά που προκαλούν οι Σειρήνες στους ναυτικούς με το τραγούδι τους και στο πώς εκείνοι θα μπορέσουν να γλυτώσουν:

"Πρώτα στο δρόμο που θα πας θα φτάσεις στις Σειρήνες,

που όλους μαγεύουν τους θνητούς,

όσοι κοντά τους φτάσουν.

Όποιος ζυγώσει ανύποπτα κι ακούσει τη λαλιά τους,

αυτόν πια δε θα τον χαρούν το τρυφερό του ταίρι

και τα μικρά του τα παιδιά, στο σπίτι να γυρίσει,

μόν' οι Σειρήνες με γλυκά τραγούδια τον μαγεύουν,

σ' ένα λιβάδι καθιστές κι ένας μεγάλος γύρω

είναι από κόκαλα σωρός ανθρώπων που σαπίζουν

και το πετσί τους χάνεται. Μόν' πέρνα από κοντά τους

και πιάσε των συντρόφων σου τ' αυτιά να φράξεις όλων

μ' απαλομάλαχτο κερί, κανείς να μην ακούσει.

Κι αν θέλεις μόνος άκου τες. Μα στο κατάρτι πρώτα

ολόρθον χεροπόδαρα οι ναύτες να σε δέσουν,

κι ας σφίξουν των παλαμαριών τις άκρες από πάνω,

χαρούμενα το λάλημα ν' ακούσεις, των Σειρήνων.

Κι αν σκούζεις στους συντρόφους σου και θέλεις να σε λύσουν,

ακόμα τότε πιο γερά να σφίγγουν τα δεσμά σου.."

Herbert Draper: "Ulysses and the Sirens"

Η συγκεκριμένη σκηνή έχει αποτυπωθεί στον καμβά από τον Herbert Draper το 1909: "Ulysses and the Sirens".

Ο Draper, απεικονίζει το δεμένο Οδυσσέα στο κατάρτι και τα θαλάσσια πλάσματα ως γοργόνες και νεαρές γυναίκες. Οι μυώδεις ναύτες, προφανώς τρομοκρατημένοι, τραβούν κουπί. Καθώς οι Σειρήνες ανεβαίνουν στο καράβι, (πράξη επίμονης σεξουαλικότητας), μεταμορφώνονται σε γυναίκες. Εδώ ο καλλιτέχνης φαίνεται να υπαινίσσεται την έννοια του "πειρασμού", που έχει παρουσιάσει από την αντίθετη πλευρά στο προγενέστερο έργο του: " The Sea Maiden" με τους ναυτικούς να επιτίθενται.
Η θαυμάσια ελαιογραφία ξεχειλίζει από αντιθέσεις...
Τη θάλασσα και τον αέρα, το αρσενικό και το θηλυκό, το σκοτάδι και το φως, που ενισχύονται από τα χρώματα που χρησιμοποιεί ο ζωγράφος.
Σκούρα για τους ναυτικούς, που παλεύουν με τις καιρικές συνθήκες και τα τέρατα, ανοιχτά για τις σειρήνες και εξόχως φωτισμένες.


Moυσικά, πολλοί είναι οι δημιουργοί που εμπνεύστηκαν από τα γλυκόλαλα πλάσματα της θάλασσας...

1. Γνωστότερο όλων, το περίφημο Τρίτο Νυχτερινό του Κλωντ Ντεμπισί, εμπνευσμένο από το μύθο των Σειρήνων τo 1899...

2. Aκολουθεί ο Reinhold Glière με το συμφωνικό του ποίημα "Sireny, Op.33" το 1901, αφιερωμένο στη γυναίκα του...

3.Έπεται ο Szymanowski στο πιανιστικό τρίπτυχο "Metopes" το 1915, με προγραμματικό περιεχόμενο και έμπνευση από την Οδύσσεια, όπου αποδίδει τη σκηνή του αποσπάσματος στο 1ο μέρος με τίτλο: "Η Νήσος των Σειρήνων".

4. Για σήμερα, προτείνω να ακούσουμε την εκδοχή του μύθου από μια γυναίκα δημιουργό, την Λιλί Μπουλανζέ, που το 1911 βασισμένη πάνω σε ποίημα του Charles Grandmougin συνθέτει ένα έργο για σοπράνο, μικτή χορωδία με συνοδεία πιάνου.

"Είμαστε η ομορφιά που γοητεύει τους ισχυρότερους άνδρες!

δονούντα άνθη του αφρού και της ομίχλης,

τα φευγαλέα φιλιά μας 

είναι το όνειρο των νεκρών!

Στα γαλάζια τα βάθη και τα ιερά

ζούμε μακριά απ' το χρυσό ήλιο,

Και τα πέπλα της σκοτεινής νύχτας

ακόμα και της ασέληνης, είναι 

το σήμα της έκρηξής μας!

Τα λαμπυρίζοντα βλέμματά μας 

πράσινα είναι και γαλάζια, σαν κύματα!

Με την απαλή, την ντελικάτη μας φωνή 

πετάμε χωρίς να έχουμε φτερά,

τ' αμέριμνα ψάχνοντας θύματά μας...

Είμαστε οι αθάνατες αδερφές, θυσίασμα 

στις επιθυμίες των γήινων καρδιών σας."

(σε μετάφραση δική μου από τα αγγλικά)

Η γαλλίδα καλλιτέχνις, συνέθεσε το έργο για τον προκριματικό γύρο του Prix de Ρώμη. Ας θυμίσουμε πως η Μπουλανζέ είναι η πρώτη γυναίκα που κέρδισε το "Βραβείο της Ρώμης".
Αφιέρωσε τις "Σειρήνες" της στην Jane Bathori, την περίφημη γαλλίδα μέτζο σοπράνο, από τις διασημότερες εκείνη την εποχή στην οπερατική σκηνή και με καίρια συνδρομή στην ανάπτυξη της σύγχρονης γαλλικής μουσικής.
Μαγική και μυστηριώδης η ατμόσφαιρα που στήνει, ονειρική, ατμοσφαιρική, μυσταγωγική, σχεδόν με ιμπρεσιονιστικές μουσικές πινελιές, που όπως και οι μεταγενέστεροι ζωγράφοι-εκπρόσωποι του κινήματος αποδίδει την εντύπωση αυτού που περιγράφει ο τίτλος.
Η μουσική της, γέφυρα ανάμεσα στην ποίηση και τους ακροατές, να περπατήσει και να ευφρανθεί η ψυχή τους...
Ψιθυρίζουν οι νότες της, σαγηνεύουν οι χορωδιακές φωνές, μεθά με το φωνητικό της νέκταρ η μέτζο...Όλα, μαγεύουν όπως το τραγούδι των σειρήνων...

Lili Boulanger - Les Sirènes/στο πιάνο ο Émile Naoumoff:

"Παραβολή του Ασώτου υιού": Daniel Auber / Arthur Sullivan

 

Guercino: "Return of the Prodigal Son"

"...Ο μεγαλύτερος γιος του βρισκόταν στο χωράφι· και καθώς ερχόταν και πλησίαζε στο σπίτι, άκουσε μουσικές και χορούς. Φώναξε, λοιπόν, έναν από τους υπηρέτες και ρώτησε να μάθει τι συμβαίνει. Εκείνος του είπε:
"γύρισε ο αδερφός σου, κι ο πατέρας σου έσφαξε το σιτευτό μοσχάρι, γιατί του ήρθε πίσω γερός".

Τότε εκείνος θύμωσε κι αποκρίθηκε στον πατέρα:
"εγώ τόσα χρόνια σού δουλεύω και ποτέ δεν παράκουσα καμιά εντολή σου· κι όμως σ’ εμένα δεν έδωσες ποτέ ένα κατσίκι για να ευφρανθώ με τους φίλους μου. Όταν όμως ήρθε αυτός ο γιος σου, που κατασπατάλησε την περιουσία σου με πόρνες, έσφαξες για χάρη του το σιτευτό μοσχάρι".
Κι ο πατέρας του τού απάντησε:
"παιδί μου, εσύ είσαι πάντοτε μαζί μου κι ό,τι είναι δικό μου είναι και δικό σου. Έπρεπε όμως να ευφρανθούμε και να χαρούμε, γιατί ο αδερφός σου αυτός ήταν νεκρός κι αναστήθηκε, ήταν χαμένος και βρέθηκε".

(Κατά Λουκάν, κεφ.15:25-32)

***

Καλημέρα, καλή Κυριακή, φίλοι μου αγαπημένοι!

"Κυριακή του Ασώτου" σήμερα, με την γνωστή Παραβολή του Ασώτου υιού, να τονίζει τη σημασία της μετάνοιας και συγχώρεσης.

Από το παραπάνω κεφάλαιο στο Ευαγγέλιο κατά Λουκάν που περιγράφει την Παραβολή του Ασώτου, η μουσική τέχνη εμπνέεται πλήθος αριστουργημάτων, καντάτες, όπερες, ορατόρια, μπαλέτα ...

Daniel Auber

Σήμερα προτείνω να ακούσουμε την όπερα "L'enfant prodigue" που έγραψε ο Daniel Auber  το 1850 και  το ορατόριο "The Prodigal Son" του σερ Arthur Sullivan, έργο του 1869. 

Ι. Η όπερα του Ωμπέρ είναι μεγάλης κλίμακας σε πέντε πράξεις, το γαλλικό λιμπρέτο της οποίας συνέταξε ο Eugène Scribe, μακροχρόνιος συνεργάτης του συνθέτη. Τον πρωταγωνιστικό ρόλο είχε αναλάβει ο διάσημος της εποχής εκείνης γάλλος τενόρος, Gustave-Hippolyte Roger.

 
Η όπερα είχε θριαμβευτικότατη επιτυχία και θαυμάστηκε για τη δραματική της ένταση.
Η μελωδική γραμμή του Ωμπέρ ανάλαφρη και οι αρμονίες του όλο λεπτότητα, ευγένεια και γοητεία, ενώ η μακροσκελέστατη ουβερτούρα (466 μέτρα) που ακούγεται με εμφανείς τις επιδράσεις από τον Μέγιερμπερ, φέρει το συναισθηματικό βάρος ξεδιπλώνοντας το συμβολικό μήνυμα  της ιστορίας.

Μην ξεχνάμε πως ο Ωμπέρ για τα έργα του είχε κερδίσει το σεβασμό των Ροσίνι και Βάγκνερ, όπως επίσης είχε τιμηθεί επανειλημμένως από το γαλλικό κράτος για την συμβολή του στην τέχνη της μουσικής.

Daniel Auber: "L'enfant prodigue, S. 41: Overture":

Arthur Sullivan

ΙΙ. Το ορατόριο του Arthur Sullivan: "The Prodigal Son" γράφτηκε με την επιρροή των ορατορίων του Μέντελσον να είναι ισχυρή.

Ο Σάλιβαν, που συνέθεσε τη μουσική μέσα σε τρεις εβδομάδες, παραλλάσσει ελαφρώς την ιστορία παραλείποντας το επεισόδιο στο οποίο ο πρεσβύτερος γιος αμφισβητεί το έλεος που προσφέρεται στον άσωτο αδερφό του.

Αντ 'αυτού, εστιάζει στη δραματική συμφιλίωση πατέρα-γιου.

Αντιμετωπίζει τον άσωτο όχι ως φύση που ρέπει προς την διαφθορά και την ακολασία (άποψη πολλών σχολιαστών, που ξεχνούν την ανθρώπινη φύση και τις νεανικές παρορμήσεις), αλλά ως ανήσυχο νέο, που βαριεστημένος από τη μονοτονία του σπιτιού, ανυπομονεί να ανακαλύψει τον κόσμο.
Ορατόριο με θαυμαστή ενορχήστρωση!

Θα ακούσουμε το τελικό χορωδιακό : "Εσύ Κύριε, είσαι ο Πατέρας όλων μας!"

Από τους διασημότερους ζωγράφους του μπαρόκ ήταν ο  Τζιοβάννι Φρανσέσκο Μπαρμπιέρι, γνωστός ως Γκουερτσίνο. Η "Επιστροφή του Ασώτου", που βλέπουμε παραπάνω, είναι έργο της πρώιμου περιόδου του, που ανατέθηκε στο ζωγράφο από τον καρδινάλιο Giacomo Serra.

Ο καλλιτέχνης ήδη εξοικειωμένος με τις κύριες τάσεις του πρώιμου ιταλικού μπαρόκ, προσεγγίζει την τεχνική του κιαροσκούρο του Καραβάτζιο ενισχύοντας το δραματικό στοιχείο και τον αποκρυφιστικό  χαρακτήρα της πίστης.
Ο Γκουερτσίνο δεν επιλέγει να απεικονίσει την επιστροφή του άσωτου γιου ως σκηνή αναγνώρισης ή χαράς, αλλά αντ 'αυτού το γαλήνιο  μοτίβο μετά τη μετάνοια και τη συγχώρεση, που ο άσωτος βγάζει τα κουρελιασμένα ρούχα για να φορέσει καθαρά και σιδερωμένα που του δίνει ο νεαρός άνδρας μαζί με καινούργια παπούτσια, ενώ ο γέροντας πατέρας τον έχει  αγκαλιάσει από την πλάτη. 

Oι πίνακες του Γκουερτσίνο διακρίνονται για τις ζωντανές απεικονίσεις και την φωτεινότητά τους. Έτσι και δω χρησιμοποιώντας τη φωτοσκίαση χωρίζει στα δυο το ζωγραφικό επίπεδο με τις σκούρες αποχρώσεις περιμετρικά και το φως να πέφτει στα απλωμένα χέρια και το πρόσωπο του πατέρα. Μοιάζει να είναι εκείνος που κυριαρχεί τελικά, η μορφή του αγαθού πατέρα, του καλού και σπλαχνικού, ενισχύοντας έτσι την αφήγηση και τους συμβολισμούς με έναν πιο ασυνήθιστο τρόπο.

Παλαιότερο άρθρο για έργα-εμπνεύσεις από την Παραβολή του Ασώτου μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

"Μέντελσον: μελωδίες γεννήματα των Σκωτικών ερειπίων..."

 

Έπιανε να σουρουπώνει…
Το  ημίφως της δύσης εκτός από μαγεία πρόσθετε κι ένα μυστήριο στην πόλη εκείνη του Βορρά με τα μεσαιωνικά κτίρια, το επιβλητικό κάστρο που δεσπόζει πάνω της, να αιωρείται σχεδόν, περήφανα τοποθετημένο στο ύψωμα, και να αιχμαλωτίζει τις καρδιές των επισκεπτών.
Κι έπειτα, το "Βασιλικό Μίλι", ένας περίφημος πλακόστρωτος δρόμος, που ενώνει το κάστρο με το παλάτι Χολυρόουντ, να οδηγεί τα βήματα κάθε μουσικόφιλου εκεί που κάποιο δειλινό του 1829 είχαν φέρει τα δικά του βήματα τον  Μέντελσον…

"Στο βαθύ λυκόφως πήγαμε σήμερα στο παλάτι …

Εκεί που η Βασίλισσα Μαίρη έζησε κάποτε…έζησε κι ερωτεύθηκε…

Περπατάγαμε αργά...το Βασιλικό παρεκκλήσι άσκεπο, πλήρως ερειπωμένο…"

Κισσοί και γρασίδι σ’ένα ιερό, μουχλιασμένο φιλί με την Άγια τράπεζα, τη ρημαγμένη, τη θρυμματισμένη απ’την αγριότητα του χρόνου και της παραμέλησης…
Ο τόπος που η Μαίρη στέφθηκε βασίλισσα της Σκωτίας, κάποτε, μέσα στη μοναξιά και την ερήμωση…

Tο Βασιλικό παρεκκλήσι, όπως και τότε, άσκεπο, πλήρως ερειπωμένο...
Μονάχα οι φεγγαραχτίδες έμπαιναν ανενόχλητες από την ανύπαρκτη στέγη να κρατήσουν συντροφιά στις πέτρες που αντιστέκονται στο χρόνο με το φως τους να προσπαθεί να ισορροπήσει το σκοτάδι της Ιστορίας, τη ζωή με το θάνατο, τη γέννηση με τη φθορά.

Πρώτη φορά ένοιωθα "γαλήνη να κυριεύει!"...να περιγράφει το αλάφιασμα της ψυχής από θαυμασμό και δέος...Αν αφηνόμουν θα ράγιζα...
Της μούχλας τα χρώματα, βαθυπράσινα, γραπωμένα σε μια στοίβα πεθαμένες πέτρες, που περιμένουν να τις ξυπνήσει, χωρίς αποτέλεσμα, όποτε βγαίνει ο άσπρος ήλιος...

Μια μελωδία τρυπούσε τη φαντασία του…μια υπόμνηση ότι η τέχνη ταλαντεύεται ανάμεσα στο αιώνιο και στο εφήμερο. Ακροβατεί ανάμεσα στο αναλλοίωτο και στο μεταβαλλόμενο.
Οι φεγγαραχτίδες, επισκέπτες εξ ουρανού σε ώρα μυροφόρα, είχαν φέρει τη μουσική ιδέα…

Ο Μέντελσον την εποχή σύνθεσης της Σκωτικής Συμφωνίας

Ο γεννημένος σαν σήμερα 3 Φεβρουαρίου του 1809, Φέλιξ Μέντελσον ταξίδεψε στο Εδιμβούργο το 1829…Το Σκωτικό τοπίο γοήτευσε μια ρομαντική ιδιοσυγκρασία όπως του Μέντελσον. Συναντήθηκε με τον σερ Ουόλτερ Σκοτ, που ήδη θεωρείτο πατέρας του ρομαντισμού.
Όταν βρέθηκε στα ερείπια του παρεκκλησιού στο Παλάτι Χολυρόουντ, κατά δήλωση του ίδιου εμπνεύστηκε τα πρώτα μέτρα της Σκωτικής Συμφωνίας του…

"Everything around is broken and moldering and the bright sky shines in. 

I believe I have found today in that old chapel the beginning of my Scottish symphony", 

γράφει ο ίδιος σε επιστολή στην αδερφή του…

 H ερήμωση κι η εγκατάλειψη αντικατοπτρίζονται στην αργή εισαγωγή του πρώτου μέρους...

Βαρύ κείνο το δειλινό στο Εδιμβούργο, που μόνη έφτασα στις σκοτεινές κάμαρες ενός παλατιού με ανύπαρκτη στέγη, με τη μελωδία της Σκωτικής Συμφωνίας, που ηχούσε στ'αυτιά μου, παράθυρο στον ουρανό ως μόνη παρηγορία…

"Αποψη του Εδιμβούργου", σκίτσο του Φ.Μέντελσον
(tapatalk)

Η Σκωτική Συμφωνία θεωρείται συμφωνικό αριστούργημα του Μέντελσον, πρωτοποριακό από άποψη της μορφής, της λαμπρής ενορχήστρωσης και του μελωδικού πλούτου.

Μια σύνθεση που το ξετύλιγμά της ανακαλεί εικόνες από τη Σκωτία του παρελθόντος με υπαινιγμούς της πολυτάραχης ιστορίας της, διάφορα δημώδη ιδιώματα και τον διαρκώς άστατο καιρό της.

• Το αρχικό Andante con moto-Allegro un poco agitato, σκοτεινό και θυελλώδες, αναδεικνύει τη συγκινητική μελαγχολική διάθεση των εικόνων που υπονοεί.
• Με περισσή χάρη και εκρηκτική ρυθμική ενέργεια ακολουθεί το ζωηρό Vivace non troppo, που μελωδικά και ρυθμικά κινείται στο ύφος της λαϊκής μουσικής της Σκωτίας. όλο κέφι και χάρη, το δεύτερο κίνημα αντικατοπτρίζει Σκωτσέζικα ηχοχρώματα -πιθανώς γκάιντα- αν και ο Μέντελσον παραπονιόταν ότι η σκωτσέζικη λαϊκή μουσική του προκαλούσε ..."πονόδοντο".
• Το μυστηριακό αργό τρίτο μέρος, Adagio παρουσιάζει εξαιρετικό δομικό και αρμονικό ενδιαφέρον με το σχεδιασμό στα τοξοτά, ιδίως στις βιόλες και τα τσέλα, προσδίδοντας απρόσμενο λυρισμό και μελαγχολικό τόνο.
• Στο φινάλε με το Allegro vivacissimo-Allegro maestoso assai, επανέρχεται στο προσκήνιο η ιδιοφυής φρεσκάδα και εξαίρετη κομψότητα της Μεντελσονικής μουσικής και ενορχήστρωσης.

Mendelssohn:"Symphony No. 3, Scottish"

Andante con moto- Allegro un poco agitato, διευθύνει ο Franz Konwitschny

Mια υπέροχα διάφανη προσέγγιση του γερμανού μάστορα του πόντιουμ, που δυστυχώς σπάνια ακούμε σήμερα, μιας και ξεχάστηκε γρήγορα, κυριευμένος από το πάθος του αλκοολισμού...

Renata Tebaldi - Manon Lescaut: Γενέθλια και Πρεμιέρα

 

wiki

Αν ζούσε, σήμερα θα έκλεινε τα 96.
Έτσι, υποδέχομαι το νέο μήνα με Ρενάτα Τεμπάλντι και προτείνω να την ακούσουμε σε μια άρια από τη "Μανόν Λεσκό" του Πουτσίνι, μια όπερα που τη "στιγμάτισε" η 1η Φλεβάρη , καθώς σαν σήμερα το 1893 έκανε πρεμιέρα στο Τορίνο.

Η Τεμπάλντι, υπήρξε μια σπίντο λεντζέρα σοπράνο ασύλληπτων ικανοτήτων!
Ο μεγάλος Τοσκανίνι, όταν αναφερόταν σ'αυτήν συνήθιζε να τη χαρακτηρίζει "Voce D'Angelo - ΦΩΝΗ ΑΓΓΕΛΟΥ".
Θαυμάστηκε για το ηχόχρωμα, τον απίστευτο όγκο, τους πλούσιους αρμονικούς, την άριστη άρθρωση και τεχνική της!

Παρόλους τους δισταγμούς των συνεργατών του για τη σύνθεση της όπερας, μιας και με το ίδιο θεμα είχαν προηγηθεί ο Μασνέ και ο Ωμπέρ, ο Πουτσίνι πίστευε στη Μανόν του κι επομένως-όπως έλεγε- θα κέρδιζε τις καρδιές του κοινού, κάτι που επαληθεύτηκε...
Εξάλλου, παρομοιάζοντας την Μανόν με την Όπερα, χαριτολογώντας έλεγε πως "μια γυναίκα σαν αυτή μπορεί να έχει περισσότερους από έναν, εραστές..."
Με έντονα τα βεριστικά στοιχεία, η όπερα εστιάζει στη σύγκρουση ανάμεσα στην αρετή και την αμαρτία.

Renata Tebaldi and Manuel Ausensi
in Puccini's 'Manon Lescaut', 1959
Photo by A. Ras Rigau
pinterest

Θ'ακούσουμε την άρια "Sola, perduta, abbandonata" από την τελική πράξη...
"Μόνη, χαμένη, σε έρημη γη εγκαταλελειμμένη ...!"

Η Τεμπάλντι με την έντονη δραματικότητα στη φωνή της πείθει για την εσωτερική κενότητα και τη συναισθηματική μοναξιά που βιώνει η ηρωίδα, Μανόν...
Mια γυναίκα κυριευμένη από τα πάθη της κι εντέλει απελπισμένη...Εξαντλημένη, αναλογίζεται το παρελθόν της, τη ζωή της που κινούνταν στα άκρα και καταριέται τη μοίρα και τη θανατηφόρα ομορφιά της...
Οι μουσικές φράσεις εκφέρονται με απερίγραπτη οδύνη και τραγικότητα.
Εντυπωσιάζει ο λεπτεπίλεπτος τρόπος έκφρασης στην έναρξη της άριας, για να δηλωθεί η ασθενική φύση της ηρωίδας.

Hχεί βελούδινη, μα θρυμματισμένη...Ακριβής τοποθέτηση, εύθραστη εκφραστικά....Στρατευμένη με την ορχήστρα, η ένταση της φωνής αυξάνεται με στόχο μια εκπληκτική κορύφωση, λίγο πριν καταρρεύσει στην αγκαλιά του αγαπημένου της ντε Γκριέ...

Εναλλαγή μεταπτώσεων άκρως επικίνδυνη, αλήθεια, όμως η Τεμπάλντι καταφέρνει να ισορροπήσει στις απότομες μετατοπίσεις, με εσωτερική δύναμη και αυτογνωσία, που τής δίνουν αυτοπεποίθηση να ανταπεξέλθει στις προσδοκίες του μεγάλου δραματουργού, Πουτσίνι!

 "Sola perduta abbadonata-Manon Lescaut, Puccini- Renata Tebaldi:

Για την Τεμπάλντι μπορείτε να διαβάσετε παλαιότερο άρθρο εδώ.