Aνεμώνη, πρώτο άνθος της άνοιξης: ο μύθος και το λυρικό τραγούδι του Σιμπέλιους...

 

Γεννήθηκε κάποτε ένας πολύ όμορφος νέος, γιός του Κινύρα και της Σμύρνας, ο Άδωνις.
Η ομορφιά του κατάφερε να μαγέψει την θεά Αφροδίτη, που δεν δίστασε να τον κρύψει σε μια λάρνακα και να τον δώσει στην θεά του κάτω κόσμου, Περσεφόνη, για να τον φυλάξει μακριά από τα βλέμματα των άλλων γυναικών. Όταν όμως κάποια στιγμή τον ζήτησε πίσω, η Περσεφόνη αρνήθηκε να τον παραδώσει θαμπωμένη και αυτή από το κάλλος του Άδωνη. Τότε η Αφροδίτη ζήτησε από τον Δία να παρέμβει. Ο Ζεύς, δίκαιος καθώς ήταν, χώρισε τον χρόνο του Άδωνη, έτσι ώστε έξι μήνες να βρίσκεται με την Αφροδίτη, και άλλους έξι με την Περσεφόνη.

Nicolas-Bernard Lépicié: "Adonis changé en anémone" 

Ως γνωστόν, η Αφροδίτη ήταν ζευγάρι με τον Άρη, το θεό του πολέμου. Η αγάπη και ο θαυμασμός της Αφροδίτης για τον Άδωνη προκάλεσε το φθόνο του θεού Άρη κι έτσι, μια μέρα, που ο Άδωνις είχε βγει για κυνήγι, ο θεός του πολέμου έστειλε έναν άγριο κάπρο να σκοτώσει τον όμορφο νέο. Ο Άδωνις λαβώθηκε θανάσιμα από τον κάπρο... Όταν η Αφροδίτη έμαθε το νέο, έκλαψε για πρώτη φορά και μόλις τα θεία της δάκρυα έβρεξαν το χώμα, αμέσως σε κείνο το σημείο ξεφύτρωσαν πανέμορφα άνθη.
Άνθη, που η ζωή τους κρατάει λίγο. Όταν ο άνεμος φυσάει κάνει τα μπουμπούκια τους ν' ανθίσουν και ύστερα ένα άλλο ανεμοφύσημα παρασέρνει τα πέταλα μακριά. 
Έτσι το λουλούδι  ονομάστηκε ανεμώνη ή ανεμολούλουδο, επειδή ο άνεμος βοηθάει την ανθοφορία του αλλά και την παρακμή του.

Ο ποιητής Βίωνας γράφοντας το μοιρολόι "ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΔΩΝΗ" αναφέρει για την γέννηση της ανεμώνης:

"….Κι η Αφροδίτη με τα μαλλιά της ξέπλεκα, στους λόγγους τριγυρνάει, μαυροντυμένη, ξέζωστη, ξυπόλητη ως διαβαίνει τη σκίζουνε και το θεϊκό της πίνουν αίμα οι βάτοι γοερά θρηνώντας λαγκαδιές περνάει, και τον Ασσύριον άντρα της κράζει, τ’ όνομά του λέει, και ξαναλέει….... Έτσι τον θρήνησε και κλαίν και οι Έρωτες μαζί της . "Μαύρη Κυθέρεια, χάθηκε, αχ, ο Άδωνς ο ωραίος". Όσο αίμα χύνει ο Άδωνης, τόσα η Παφία δάκρυα. Kι όπως στο χώμα πέφτουνε, λουλούδια γίνονται όλα. Απ’ το αίμα ρόδο φύτρωσε, απ’ τα δάκρυα η ανεμώνη…."

(Μετάφραση: Θρ. Σταύρου)

Renoir: "Anémones"

Ανεμώνες στολίζουν τα λιβάδια αυτή την εποχή, λευκές, μαβιές, κοκκινωπές είναι τα πρώτα λουλούδια στους αγρούς της άνοιξης και λαμπυρίζουν χορεύοντας στο φύσημα του ανέμου.Γι' αυτό και σε ορισμένους πολιτισμούς, οι ανεμώνες συμβολίζουν την προσμονή, καθώς είναι από τα πρώτα λουλούδια που ανθίζουν την άνοιξη. 

Ο Βρετανός βοτανολόγος Sibthorp αντικρίζοντας αυτή την εικόνα στον Παρνασσό, απέδωσε το όνομα του λουλουδιού ως "ρόδο του ανέμου"(Wind Rose).
Οι σουηδοί ονομάζουν την ανεμώνη "Sippan" και ο σκανδιναυός ποιητής  Γιόχαν Λούντβιχ Ρούνεμπεργκ γράφει για το όμορφο και εύθραυστο αγριολούλουδο στα "Λυρικά του Ποιήματα":

"Ανεμώνη, πρώτο λουλούδι της άνοιξης,

σε διαλέγω για να σε δώσω

σ' αυτήν που αγαπώ, σ' αυτήν που κρυώνει!

Αν σε διάλεγα, θα σ' έδινα, λέγοντας:

"Κοντά στην άκρη του χιονιού, ω κορίτσι,

Το πρώτο λουλούδι της άνοιξης βλασταίνει,

όπως στον πάγο της καρδιάς σου δίπλα,

ανθίζει η πιστή μου αγάπη

Τρέμει στο κρύο του χειμώνα,
όμως ούτε δειλιάζει, ούτε εγκαταλείπει"
(απόδοση δική μου)

Πληθωρικός λόγος, με φαντασία και αισθαντικότητα το τρυφερό ποίημα του Ρούνεμπεργκ μελοποιήθηκε από τον Γιαν Σιμπέλιους το 1917 και συμπεριλήφθηκε στα "Six Songs" του, ένα σύνολο για φωνή και πιάνο, με ποιήματα που αναφέρονται σε λουλούδια.

Nα θυμίσουμε πως ο Σιμπέλιους αγαπούσε πολύ τη φύση και το φινλανδικό τοπίο συχνά χρησίμευε ως έμπνευση για τη μουσική του. Ο βιογράφος του, Tawaststjerna, αναφέρει χαρακτηριστικά:

"Ο Σιμπέλιους ανταποκρίθηκε εξαιρετικά στις διαθέσεις της φύσης και στις αλλαγές των εποχών. "Σάρωνε" τους ουρανούς με τα κιάλια του να παρακολουθεί τις αγριόχηνες που πετούσαν πάνω από τη λίμνη, άκουγε το κράξιμο των γερανών και απολάμβανε τις κραυγές, που αντηχούσαν στην ελώδη έκταση στην Αϊνόλα. Κυριεύονταν από απέραντο θαυμασμό για τα φθινοπωρινά χρώματα, όμως κυρίως εκστασιαζόταν από τα χρωματικά πιτσιλίσματα που δημιουργούσαν τα αγριολούλουδα στο γήινο χαλί τις αρχές της άνοιξης..."

Σύντομο σε διάρκεια το ληντ του Σιμπέλιους με ήρεμη μελωδική κίνηση και ομαλή ρυθμική ροή ηχεί με απαλότητα, ενώ η λεπταίσθητη πιανιστική συνοδεία αποδίδεται ταιριαστά στη λεκτική περιγραφή της χρωματιστής φύσης και συναισθημάτων που δημιουργεί.

Sibelius: "Six Songs, Νo. 4: Sippan-Ανεμώνη"

Ερμηνεύει η Anne Sofie von Otter

Francesca Campana: μια "μαέστρα" στην τέχνη του μπαρόκ...

  Με αφορμή την "Ημέρα της Γυναίκας"

Η γυναίκα κάποτε...

Σύμφωνα με χαρακτηρισμό του φημισμένου ποιητή Fulvio Testi, η "Francesca Campana υπήρξε τραγουδίστρια που διακρίθηκε για τη λαμπρότητα της φωνής της, αλλά και περίφημη τσεμπαλίστρια και συνθέτις".

Ηταν το 1629 -και μόλις 20 χρονών- όταν η ταλαντούχα καλλιτέχνιδα δημοσίευσε ένα βιβλίο με δώδεκα "Άριες για μία, δύο και τρεις φωνές".
Με αφορμή τη δημοσίευση εμφανίστηκε ενώπιον του τοπικού άρχοντα δίνοντάς του το πρωτότυπο του βιβλίου της με την αφιέρωση:

"Το αφιερώνω στην Εξοχότητά σας γιατί, αν κατηγορηθώ -ως γυναίκα-
ότι είμαι πολύ τολμηρή που το κάνω,
τουλάχιστον πρέπει να επαινεθώ ως συνετή για την αφιέρωση,
αφού με την έγκριση ενός πρίγκηπα όπως εσείς,
αποκτώ μοναδική αξία για τις συνθέσεις μου". 

Μέσω του γάμου της η Καμπάνα συνδέθηκε με τον διάσημο συνθέτη Λουίτζι Ρόσι , αφού παντρεύτηκε τον αδερφό του και έτσι κινήθηκε στους υψηλότερους μουσικούς και πολιτιστικούς κύκλους της Ρώμης. 

Μια συστατική επιστολή για τον δούκα Ντ' Έστε αποκαλύπτει μια ενδιαφέρουσα εικόνα για τη θέση της γυναίκας και δη της γυναίκας-μουσικού στην κοινωνία της εποχής: 

"Αν η Υψηλότης σας επιθυμεί γυναίκες καλλιτέχνιδες στην Αυλή σας, θα πρότεινα μερικές από τις καλύτερες στη Ρώμη, ανάμεσά τους και πρώτη στη σειρά την δεσποσύνη Campana. Πρόκειται για "μαέστρα"  στην τέχνη, γιατί συνθέτει μόνη της, τραγουδά σαν άγγελος και παίζει θεϊκά . Εχει το προσωπικό της στυλ κι επιθυμεί να βρεθεί στην υπηρεσία κάποιου ευγενούς. Είναι μια γυναίκα μετρημένη".

Η Συλλογή της με "Άριες για μία, δύο και τρεις φωνές" είναι γραμμένες σε στροφική μορφή, με την ευρηματική δημιουργό να αξιοποιεί δυναμική και ηχόχρωμα, όπως και άλλα δραματικά χαρακτηριστικά, προκειμένου να εκφράσει πλήρως το νόημα του κειμένου. Τολμηρή αρμονικά, δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει ακόμα και παραφωνία προκειμένου να αναδείξει λεπτομέρειες και περιγράψει εικόνες που διαμορφώνουν οι στίχοι. 

Με τη συλλογή αυτή, η Καμπάνα κατέχει την αξιοσημείωτη θέση της πρώτης δημοσιευμένης  μουσικής συλλογής αποκλειστικά γραμμένη από γυναίκα συνθέτη.

Γυναίκες ευλογημένες, όποιο ρόλο κι αν υπηρετούμε!
Μάνα, κόρη, σύζυγος, ερωμένη,γιαγιά, γυναίκα του περιθωρίου!
Γυναίκα βασανισμένη, ταλαίπωρη, άρρωστη, γυναίκα, που παλεύει σκληρά!
Γυναίκα της Τεχνης, του ονείρου, της ομορφιάς...
Γυναίκα του μόχθου, του αγώνα, αλλά και της ελπίδας!  

[Πρέπει να αναφέρουμε πως οι γυναίκες συνθέτριες ήταν σπάνιο φαινόμενο τον 16ο-17ο αιώνα, που έζησε η Campana. Υπήρχαν κάποιες, οι περισσότερες μοναχές, που έγραφαν μουσική για τις μοναστικές συναυλίες και τελετές. Στη δημόσια μουσική σκηνή όμως, οι γυναίκες ήταν ελάχιστες. Πιο γνωστές απ' αυτές είναι η Barbara Strozzi και η Francesca Caccini. (Και για τις δύο μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ)].

Χρόνια μας Πολλά με την άρια  για 3 φωνές "Fanciulla vezzosa-Γοητευτικό Κορίτσι" από τη συλλογή της χαρισματικής Francesca Campana, μιας γυναίκας που άνοιξε νέους δρόμους στην μουσική της εποχής της.
Πρόκειται για έξοχο δείγμα της μεγάλης εκφραστικής δύναμης της δημιουργού , η οποία ως "μαέστρα" του είδους χρωματίζει με τις κατάλληλες φιγούρες το συναισθηματικό κόσμο του "γοητευτικού κοριτσιού" των στίχων. Ο χαρακτήρας των θεμάτων είναι ανάλαφρος, ενώ εμφανής είναι επίσης η ρυθμική ζωντάνια της σύνθεσης με υφή, που διαπνέεται από εξωστρεφή και χαρμόσυνη διάθεση.

"Arie a una, due e tre voci - Fanciulla vezzosa":

***

Για την Ημέρα της Γυναίκας υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ. Στη γραμμή αναζήτησης πάνω αριστερά, πληκτρολογήστε "Γυναίκα και θα εμφανιστούν όλα τα σχετικά άρθρα.

3 Μαρτίου: Παγκόσμια Ημέρα Ακοής...

Πάνω από 300 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο είναι κωφοί ή αντιμετωπίζουν προβλήματα ακοής. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας έχει καθιερώσει την "Ημέρα Ακοής" προκειμένου ο πληθυσμός να ευαισθητοποιηθεί σχετικά με την υγιεινή του αυτιού. Ως ημέρα επελέγη η 3η Μαρτίου ( 3/3 ), καθώς το σχήμα των συγκεκριμένων αριθμών προσομοιάζουν με κείνο των ανθρωπίνων αυτιών.

Κανείς δεν αμφισβητεί το πόσο οδυνηρό είναι για κάθε άνθρωπο να χάνει την ακοή του, πόσο μάλλον για έναν μουσικό δημιουργό, που η ακοή αποτελεί πολύτιμο εργαλείο της τέχνης του. Είναι η αίσθηση που τον κατευθύνει, ο οδηγός που τον βοηθά να ακολουθεί και να συντονίζεται αρμονικά με το σύνολο. Πόσο τρομερό για τον καλλιτέχνη -αλήθεια- που απαιτείται να νοιώθει τον ήχο σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια, να έχει πλήρη αίσθηση του ύψους και του ηχοχρώματος...Ή μήπως...δεν απαιτείται;... και η αίσθηση της εσωτερικής ακοής είναι αρκετή για να δημιουργήσει;

pinterest

Ι. Χωρίς αμφιβολία, ο πιο διάσημος συνθέτης κλασικής μουσικής, που έμεινε κωφός ήταν ο Λ.Β.Μπετόβεν.
Τα πρώτα σημάδια απώλειας εμφανίστηκαν γύρω στα 20 χρόνια του. 'Ηταν περίπου στα 30 όταν η κατάσταση είχε επιδεινωθεί τόσο, που έφτασε στα πρόθυρα της αυτοκτονίας. Σε μια επιστολή που έγραψε στα αδέρφια του, την περίφημη Διαθήκη του Χάιλιγκενσταντ, σημειώνει:

"Ω εσείς άνθρωποι, που με θεωρείτε εχθρικό, ισχυρογνώμονα ή μισάνθρωπο, πόσο πολύ με αδικείτε. Δεν γνωρίζετε τον κρυφό λόγο που με κάνει να δείχνω έτσι[...]
Σκεφθείτε όμως, ότι εδώ και έξι χρόνια, ταλαιπωρούμαι χωρίς ελπίδα[...] Μου ήταν αδύνατον να λέω στους ανθρώπους "Μιλήστε πιο δυνατά, φωνάξτε, γιατί είμαι κουφός".

Πώς θα μπορούσα να παραδεχτώ μια αναπηρία σε εκείνη την αίσθηση, που σε εμένα έπρεπε να είναι πιο τέλεια απ’ότι στους άλλους, μια αίσθηση που κάποτε διέθετα στο τελειότερο επίπεδο, μια τελειότητα που λίγοι στο επάγγελμά μου απολαμβάνουν ή απόλαυσαν ποτέ!"

Κι όμως κωφός ο Μπετόβεν συνέθεσε πολλά από τα αριστουργήματά του, μερικά από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του ανθρωπίνου πνεύματος. Και πόσο άδικη και ειρωνική στάθηκε η μοίρα απέναντί του, καθώς στέρησε από τον συνθέτη την δυνατότητα να ακούσει ο ίδιος αυτά τα αθάνατα έργα του...

Theater am Kärntnertor, Βιέννη

Ήταν εντελώς κωφός, όταν ο Μπετόβεν συνέθεσε τη μεγαλειώδη "Ενάτη Συμφωνία - της Χαράς", γνωστή και ως "Χορωδιακή".

Έκανε πρεμιέρα την άνοιξη του 1824, στο Theater am Kärntnertor της Βιέννης με το συνθέτη να αναλαμβάνει -τυπικά- τη δ/νση της ορχήστρας και χορωδίας γιατί λόγω της κώφωσής του πρακτικά οι εκτελεστές καθοδηγούνταν από τον Κάπελμάϊστερ, Μίχαελ Ούμλαουφ.

Κάποιοι είπαν πως ακόμα και μετά το πέρας της Συμφωνίας που το κοινό χειροκροτούσε ενθουσιασμένο, ο Μπετόβεν συνέχισε να διευθύνει...Ετσι, μία από τις σολίστ πήγε προς το μέρος του, και τον έστρεψε προς τους θεατές. 

Beethoven conducting the 9th Symphony

Ο τιτάνας βλέποντάς τους σηκωμένους να χειροκροτούν, ενώ στον αέρα πετούσαν τα καπέλα ή τα μαντήλια τους, υποκλίθηκε με δάκρυα στα μάτια. Δεν μπορούσε να ακούσει, όμως μπορούσε να διαπιστώσει ιδίοις όμμασι τον ενθουσιασμό που είχε προκαλέσει η δημιουργία του.

Ο Μπετόβεν κλήθηκε πέντε φορές με μπιζαρίσματα, γεγονός που θεωρήθηκε απρεπές για ένα κοινό θνητό, καθώς οι ανάλογες τιμές προς τον βασιλιά δεν ξεπερνούσαν τα τρία μπιζαρίσματα.

Παρακολουθούμε τη συγκλονιαστική σκηνή από την ταινία "Αθάνατη Αγαπημένη" σε σκηνοθεσία και σενάριο του Μπέρναρντ Ρόουζ. Τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Μπετόβεν υποδύεται ο Γκάρι Όλντμαν:

ΙΙ. Αν και η αιτία αμφισβητείται, η κώφωση του Μπέντριχ Σμέτανα ήταν πιθανότατα αποτέλεσμα σύφιλης. Ο σπουδαίος τσέχος συνθέτης έχασε αρχικά την ακοή από το αριστερό του αυτί τον Σεπτέμβριο του 1874. Για μήνες τυρρανιόταν από έντονα βουητά. Ο ίδιος περιγράφει σε μια επιστολή του:

Ακουστικά βαρηκοΐας 18ου-19ου αι.

"Αυτό που ηχεί στο κεφάλι μου! Αυτός ο θόρυβος είναι το χειρότερο απ' όλα. Η κώφωση θα ήταν σχετικά υποφερτή, αν όλα ήταν ήσυχα μέσα στο κεφάλι μου. Όμως, το μεγαλύτερο μαρτύριό μου προκαλείται από το συνεχόμενο κουδούνισμα στο εσωτερικό, που συχνά καταλήγει σε βροντερά χτυπήματα. Νοιώθω ενοχλητικά σφυρίγματα, σαν κάποιος να ουρλιάζει δυνατά ή να κραυγάζει με φρίκη και μου δημιουργείται εσωτερική αναταραχή. Είναι σαν να πλήττομαι από μανιώδεις, εξοργισμένους δαίμονες".

Ένα μήνα αργότερα ακολούθησε απώλεια και απ' το δεξί αυτί του συνθέτη. Εντελώς ξαφνικά και απροσδόκητα, μετά από παρακολούθηση μιας όπερας το προηγούμενο βράδυ. Ήταν πενήντα χρονών και στο απόγειο της δημοτικότητάς του. Η απώλεια ακοής τον ανάγκασε να παραιτηθεί από διευθυντής του Θεάτρου της Πράγας, θέση την οποία αποχωρίστηκε με πόνο καρδιάς γιατί είχε αγωνιστεί σκληρά για να την αποκτήσει.
Μετά το πρώτο σοκ, αντιμετώπιζοντας με ψυχραιμία το γεγονός και αντιδρώντας με ωριμότητα αποδέχτηκε την κατάσταση και αποφάσισε πως η κώφωσή του δεν θα τον εμπόδιζε σε όποια δημιουργία του. Ετσι ο Σμέτανα συνέχισε να συνθέτει.

Αν και το πιο διάσημο έργο του, είναι ο "Μολδάβας" από τον κύκλο "Πατρίδα μου", σήμερα θα προτείνω να ακούσουμε το φινάλε από το "Κουαρτέτο Εγχόρδων του Ν.1", καθώς εδώ ευρηματικά ο συνθέτης αποτυπώνει το βούισμα στ'αυτιά του σε υψηλό τόνο που τον βασάνιζε... 

Το "String Quartet No. 1" είναι ένα ημιαυτοβιογραφικό έργο με εθνικιστικά στοιχεία, καθώς αποτελείται από σκίτσα περιόδων από τη ζωή του Σμέτανα, όπως υποδηλώνει ο υπότιτλός του "Από τη ζωή μου". 

Το αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό του βουίσματος το εντοπίζουμε να ηχεί ως υψηλό Μι στο πρώτο βιολί στο τέταρτο μέρος του Κουαρτέτου(Vivace), που το απολαμβάνουμε από το διάσημο Guarneri Quartet...

Παρατηρείστε τη συνεχή ήχηση του υψηλού Μι, που συμβολίζει το βούισμα στ' αυτιά, στο 3:22.

Smetana: "String Quartet No. 1":

Στους δημοφιλείς συνθέτες που είχαν την ατυχία να απωλέσουν την ακοή τους συγκαταλέγονται οι Γκαμπριέλ Φωρέ και Ραλφ Βον Ουίλιαμς.

• Ο Φωρέ για χρόνια κρατούσε μυστικό από τους πάντες πως έχανε σταδιακά την ακοή του, όντας επικεφαλής του Ωδείου του Παρισιού και ένας από τους πιο σεβαστούς συνθέτες της Γαλλίας. Για αρκετά χρόνια άκουγε τις ψηλές και χαμηλές νότες μπερδεμένες, ενώ η μεσαία ηχητική περιοχή σταδιακά εξασθένιζε επίσης. Ήταν το 1920 που αποσύρθηκε πιθανότατα εντελώς κωφός και έστρεψε την προσοχή του στη σύνθεση.

• Η απώλεια της ακοής του Βον Ουίλιαμς οφείλεται στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς ο συνθέτης πολέμησε ως υπολοχαγός στο Πυροβολικό και ήταν υπεύθυνος για τις οβίδες των πυροβόλων όπλων. Η παρατεταμένη έκθεσή του στις βοές αυτών των όπλων τραυμάτισε το σύστημα ακοής και τελικά προκάλεσε την ολοκληρωτική απώλεια. Παρά την κατάστασή του, ο Βον Ουίλιαμς συνέχισε να συνθέτει.

Για τη σύνταξη του άρθρου πάρθηκαν στοιχεία κι από classicalwcrb.

Ο Βίκτωρ Ουγκώ και τα "Ξωτικά" του στη Γαλλική μουσική...

"Portrait de Victor Hugo", Jean Alaux
φιλοτεχνημένο της εποχή γραφής του ποιήματος, "Les Djinns"

Θεωρείται ο σπουδαιότερος εκπρόσωπος του γαλλικού ρομαντισμού, μια από τις σημαντικότερες λογοτεχνικές φυσιογνωμίες του 19ου αιώνα. Ο Βίκτωρ Ουγκώ γεννήθηκε σαν σήμερα, 26 Φεβρουαρίου 1802.

Πρόκειται για πολύπλευρη και πολυτάλαντη προσωπικότητα καθώς εκτός από εξαίρετος μυθιστοριογράφος υπήρξε και αξιόλογος ζωγράφος. Η εικαστική τέχνη αποτέλεσε πολύτιμη πνευματική ενασχόληση του Ουγκώ κατά την εξορία του, διάστημα που σταμάτησε τη συγγραφή και φιλοτέχνησε πλήθος έργων, ακουαρέλες, μελάνι, κάρβουνο...

Ο σπουδαίος εκπρόσωπος του γαλλικού ρομαντισμού, που τιμάμε σήμερα τη γενέθλια επέτειό του σεβόταν και εκτιμούσε απεριόριστα τη δύναμη και την αξία της μουσικής τέχνης. Παρότι δεν ήταν καλός γνώστης του πιάνου σύμφωνα με τον ίδιο, ωστόσο είχε άπειρες γνώσεις για συνθέτες και δημιουργίες τους, όπως επίσης άσκησε με το έργο του μεγάλη επίδραση στον κόσμο της μουσικής και τους συνθέτες του 19ου και του 20ού αι.

Aπό εικονογράφηση του ποιήματος "Τα Ξωτικά"

Γνωστός είναι επίσης ο αγνός και θερμότατος φιλελληνισμός του Ουγκώ. 

Ένα από τα πλέον αξιόλογα έργα του, γραμμένο το1828 από το νεαρό Ουγκώ κι εμπνευσμένο από την Ελληνική Επανάσταση αποτελεί η συλλογή του "Ανατολίτικα", στην οποία περιλαμβάνεται και το ποίημά του με τίτλο "Les Djinns - Τα Ξωτικά".
Τα Djinns είναι πνεύματα ειρηνικά κα κακοδαίμονα, δηλαδή άγγελοι και διάβολοι περιφερόμενα ανάμεσα στους ανθρώπους, άλλα με ευμενείς κι άλλα με εκδικητικές διαθέσεις.  Πρόκειται για θυελλώδες ποίημα σε μορφή γκροτέσκο, που περιγράφει τη συνάθροιση ξωτικών πλασμάτων-φαντασμάτων. Η επική και μυστικιστική δύναμή του το καθιστά από τα εμβληματικότερα της συλλογής:

"Les Djinns-Tα Ξωτικά"

Πόλη, τείχη

Και λιμάνι

Καταφύγιο

Του θανάτου

Γκρίζα θάλασσα

Όπου σπάει

Πάντα ο μπάτης

Τη δροσιά του.

Μέσα στο λαγκάδι

Θόρυβος ξεσπάει

Μοιάζει σαν ανάσα

Μέσα στο σκοτάδι

Η νυχτιά κραυγάζει

Σαν ψυχή που πάντα

Μιας μεγάλης φλόγας

Είναι το μαγνάδι.

Η φωνή λίγο πιο πάνω

Μοιάζει σα να κουδουνίζει

Πρέπει να ‘ναι κάποιος νάνος

Που μ’ ένα άλογο καλπάζει.

Φεύγει και γοργά αλαργεύει

Κι έπειτα με ζωή και χάρη

Στο ένα πόδι του χορεύει

Και τα κύματα ταράζει.

Τώρα ο θόρυβος πλησιάζει

Κι όλα γύρω αντιλαλούνε

Είναι σαν παλιά καμπάνα

Σ’ εκκλησιά καταραμένη

Σαν οχλοβοή του κόσμου

Που βροντάει και πάντα φεύγει

Κι άλλοτε είναι ξεγραμμένη

Κι άλλοτε είναι ανταριασμένη.

Είναι, Θεέ μου, μια φωνή επιτάφια

Ξωτικών που κάνουν θόρυβο μεγάλο

Όλοι ας πορευτούμε ακολουθώντας

Μια εσωτερική υπερκόσμια σκάλα.

Τώρα σβήνει κι η δική μου λάμπα

Κι ο ίσκιος απ’ τα κάγκελα του φράχτη

Που έρπει πέφτοντας πάνω στον τοίχο

Ανεβαίνει ως το ταβάνι μες στη σάλα.

Ένα πλήθος ξωτικών περνάει

Κι όπως στροβιλίζεται σφυρίζει

Σπάνε γύρω οι κλώνοι όπως πετάνε

Σαν το πεύκο που αναμμένο τρίζει

Το κοπάδι τους αργά χορεύει

Και στον άδειο χώρο φτερουγίζει

Μοιάζει μ’ ένα σύννεφο που γκρίζο

Αστράφτει και τον ουρανό φωτίζει.

Είναι τώρα δίπλα μας! Κοντά στη σάλα

Ας την έχουμε κλειστή προτού μας φτάσουν

Κάνουν θόρυβο έξω. Απαίσιος ο στρατός τους

Είναι εκεί βρικόλακες και μαύροι δράκοι

Κι οι δοκοί της στέγης έτοιμες να σπάσουν

Λύγισαν βαριά σαν χόρτα μουσκεμένα

Κι η παλιά μας πόρτα που ‘ναι σκουριασμένη

Τρίζει, τρέμει και θ’ ανοίξει σε λιγάκι.

Κλάματα της κόλασης, φωνές που απαίσια ουρλιάζουν

Το κοπάδι φοβερό με το βοριά φερμένο

Θεέ μου, σίγουρα το σπίτι μου άκαρδα χτυπάνε

Μαύρο τάγμα κάνει επίθεση κι οι τοίχοι σπάνε

Κλαίει το σπίτι μου όλο και κλονίζεται γερμένο

Θα' λεγε κανείς πως είναι ξεθεμελιωμένο

Ότι μοιάζει μ’ ένα φυλλαράκι ξεραμένο

Που οι ανεμοστρόβιλοι το παίρνουν και το πάνε.

Αν το χέρι σου, Προφήτη, με γλιτώσει

Απ’ τους μαύρους τούτους δαίμονες της νύχτας

Τότε μόνος μου θα πάω να προσκυνήσω

Τα εικονίσματά σου τ’ άγια ευλογημένα.

Κάνε αυτές οι πόρτες του φτωχού σπιτιού μου

Την ανάσα τους την πύρινη να κόψουν

Μάταια τα μεγάλα νύχια τους να ξύνουν

Πάνω στα παράθυρά μου τα κλεισμένα.

Έχουν φύγει πια τα τάγματά τους

Πέταξαν μακριά και τα φτερά τους

Έπαψαν να μου χτυπούν την πόρτα

Με γροθιές βαριές κι αγριεμένες.

Ήχος αλυσίδων στον αέρα

Γέμισε τα δάση εδώ όλα γύρω

Οι βελανιδιές φριχτά όλες τρίζουν

Μέσα στη φωτιά τους τυλιγμένες.

Με τ’ απόμακρα πετάγματά τους

Τα χτυπήματά τους τώρα σβήνουν

Και σκορπίζονται στις πεδιάδες

Τόσο αδύνατα που πια όλα μοιάζουν

Σαν σφυρίγματα ελαφρά από ακρίδες

Που με αχνές φωνές μακριά τσιρίζουν

Ή σαν μελωδίες από χαλάζι

Που χτυπούν τη στέγη κι όλους σκιάζουν.

Συλλαβές τρελές και ξένες

Φτάνουν ως εμάς ακόμα

Άραβες σαν να φυσάνε

Κάποιο βούκινο πολέμου

Σαν τραγούδι στ’ ακρογιάλι

Που συχνά όλο δυναμώνει

Κι όνειρα ένα βρέφος κάνει

Χρυσαφένιο πάντα, Θεέ μου.

Είν’ τα πένθιμα δαιμόνια

Είναι τα παιδιά του Χάρου

Που μες στα βαθιά σκοτάδια

Σέρνουνε τα βήματά τους

Το κοπάδι τους σφυρίζει

Σαν τα κύματα που κάπου

Σπαν στο βράχο που φλοισβίζει

Κι ας μη φαίνεται η δορά τους.

Ένας ήχος άυλος

Τώρα πια κοιμάται

Είναι αυτό το κύμα

Στο γιαλό θλιμμένο

Είναι κάποιο κλάμα

Που έχει πια τελειώσει

Κάποιας Ιερωμένης

Για ένα πεθαμένο.

Αμφιβάλλω

Αν είναι νύχτα

Μόνο ακούω

Να φεύγουν όλα

Κι όλα ας πάνε

Γύρω τ’ άστρα

Τώρα σπάνε

Κάθε ήχο.

("Τα Ξωτικά", Β. Ουγκώ, μτφ:Νίκος Μπαλάσκας-"Ανθολογίες της Αγγλικής, της Αμερικανικής και της Γαλλικής Ποίησης")

To ποίημα διακρίνεται για την πολύ πρωτότυπη μορφή του, καθώς αποτελείται από 15 στροφές με διαφορετικό αριθμό συλλαβών η καθεμιά. Δηλαδή με κάθε στροφή, καθώς τα ξωτικά αρχίζουν να μαζεύονται, οι στίχοι όλο και μακραίνουν, μέχρι την όγδοη στροφή, οπότε και φτάνουν στο μέγιστο. Από κει και μετά οι στίχοι αρχίζουν να μικραίνουν μέχρι το τέλος του ποιήματος, οπότε τα τζίνι έχουν εξαφανιστεί. Το ποίημα που αποτελεί αντήχηση της συντριβής που προκλήθηκε από το πέρασμα των ξωτικών γύρω από το σπίτι του αφηγητή είναι ποίημα έντονης μουσικότητας με μορφή "crescendo" - "decrescendo" με τον διαφορετικό αριθμό συλλαβών στις στροφές(2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2).

Στη Μουσική:

• Το ποίημα του Ουγκώ ενέπνευσε στον Σεζάρ Φρανκ το ομώνυμο συμφωνικό ποίημά του: "Les Djinns".

Η σύνθεση για πιάνο και ορχήστρα γράφτηκε το 1884 και δομικά μοιάζει περισσότερο με κοντσέρτο για πιάνο. Πρόκειται για θαυμάσιο δείγμα γραφής του Φρανκ, όπου το δραματικό περιεχόμενο του κειμένου του Ουγκώ μετουσιώνεται μουσικά υποβάλλοντας την ζοφερότητα και απειλητική αίσθηση της σκηνής, καθώς ο συνθέτης αντιμετωπίζει ένα είδος ηθικής κάθαρσης παίρονοντας τα "ξωτικά" σαν σύμβολα των κακών ενστίκτων και επιθυμιών μας.

Έτσι, καθώς το ποίημα ξετυλίγει με περιγραφική ένταση, το τρομακτικό πέρασμα των ξωτικών όντων από τον σκοτεινό ουρανό χαρακτηρίζοντάς τα ως δαίμονες που αναστατώνουν τη γαλήνη της νύχτας, αφήνοντας κατατρομαγμένους όσους τα έχουν αντιληφθεί, έτσι και η μουσική του γάλλου συνθέτη μεταφέρει τη φοβιστική, απόκοσμη και άκρως ανησυχητική αίσθηση του ποιήματος. Ακούγοντάς την νιώθεις πως βλέπεις τις ορδές των δαιμόνων να περνούν από πάνω σου απειλητικά. Είναι οι φόβοι σου, που με τη μορφή προσωπικών φαντασμάτων μουδιάζουν το είναι σου καθιστώντας σε ανήμπορο να αντιδράσεις ...Aίσθηση ταραχής και αγωνίας, που ενισχύεται από το απαιτητικό, βιρτουόζικο μέρος του πιάνου. Τα χάλκινα ακούγονται απειλητικά και το πιάνο τα αντικρούει με μια καταρρακτώδη καντέντσα. Στη συνέχεια προσπαθεί να κατευνάσει το θυμό των πνευστών και με τη γοητεία των απαλών ήχων να φέρει την ποθητή γαλήνη. 

César Franck, "Les Djinns":

• 
  Mια δεκαετία νωρίτερα (1875) και στην αρχή της καριέρας του Γκαμπριέλ Φωρέ δημοσιεύτηκε και η χορωδιακή σύνθεση "Les Djinns Op. 12", με συνοδεία ορχήστρας βασισμένη στο ομώνυμο ποίημα του Ουγκώ.

Ο Φωρέ αποτυπώνει τους απειλητικούς ήχους της νύχτας, με την σταδιακή κορύφωση και αποδυνάμωση να επιτυγχάνεται μουσικά με την τεχνική της μίμησης στη δομή, τη δυναμική και την υφή της πιανιστικής συνοδείας. Πραγματικά, φωνές και πιάνο αποδίδουν ευρηματικά την ιδέα των μυστηριωδών και υπερφυσικών δυνάμεων που σκίζουν τον νυχτερινό ουρανό και ιδίως τον μοναδικό ρυθμό του ποιήματος του Ουγκώ, που από την ηρεμία μεταβαίνει στην ηχηρή καταιγίδα, πριν επανέλθει στη νυχτερινή σιγαλιά.

Η πληθωρική μελωδική γραμμή, οι αλλαγές στη φωνητική περιοχή και η αρμονική πορεία που συχνά καταλήγει σε βίαια πτώση υποβάλλει την κραυγή αγωνίας του αφηγητή από το πέρασμα των ξωτικών.

Gabriel Fauré, "Les Djinns Op. 12":

• 
  Παρότι δημοφιλέστερος για τις όπερές του στα τέλη του 19ου αι., ο Ζυλ Μασνέ συνέθεσε και αρκετά τραγούδια αναδεικνύοντας την ποίηση δημιουργών, περισσότερο ή λιγότερο γνωστών στο ευρύ κοινό. Αν και οι μουσικολόγοι κρίνουν δεξιοτεχνικά τα τραγούδια του Μασνέ, ωστόσο θεωρούν πως είναι λιγότερο ευρηματικά μελωδικά από άλλων συνθετών της Γαλλικής σχολής.

Αυτή η πεποίθηση ίσως οφείλεται στο ότι οι μελωδίες του Ζυλ Μασνέ απέχουν παρασάγγας από το ύφος που συνηθίζονταν στα λογοτεχνικά σαλόνια του Παρισιού της αριστοκρατίας. Είναι μελωδίες που "βουτούν" στα γραφικά τοπία των εποχών, σε στοχαστικές ατμόσφαιρες που απεικονίζουν σκηνές επεισόδια και χαρακτήρες που σκιαγραφούν τα ποιητικά κείμενα.
Ανάμεσα στις συνθέσεις αυτές για φωνή και πιάνο, διακρίνουμε και κείνη πάνω στο κείμενο του Ουγκώ. 

Jules Massenet, "Les Djinns":

(Στο πιάνο ο Κυπριανός Κατσαρής)

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για τον Ουγκώ. Περιηγηθείτε!

Μουσική έμπνευση από Πορτραίτα παιδιών του Ρενουάρ...

 

Pierre-Auguste Renoir: "Au piano",  Musée d'Orsay, Παρίσι (3)

Είναι ο ζωγράφος που διακρίθηκε για τον πλούσιο χρωματικό λυρισμό του, για το σπινθηροβόλημα στο φως, που λούζει τις ανάλαφρες πινελιές του και δίνει έξαρση στις μορφές του.

Self-Portrait by Renoir

O Πιερ-Ωγκίστ Ρενουάρ γεννήθηκε σαν σήμερα, 25 Φεβρουαρίου 1841 στη Λιμόζ, γιος ενός ταπεινού ράφτη και μιας απλής εργάτριας. Από μικρός -ενώ θα περιμέναμε να έδειξε το ταλέντο του στο σχέδιο και τη ζωγραφική- αντίθετα φάνηκε να προτιμά τη μουσική.

Μαθητής δημοτικού ακόμη, ξεκίνησε σπουδές στο τραγούδι και έγινε μέλος της χορωδίας στο Παρίσι, την οποία διηύθυνε ο Σαρλ Γκουνώ, o οποίος θέλοντας να καλλιεργηθεί το φωνητικό ταλέντο του μικρού Ωγκίστ προσφέρθηκε λόγω των οικονομικών δυσκολιών της οικογένειας να του παρέχει δωρεάν πλήρη μουσική εκπαίδευση και να τον βοηθήσει να αποκτήσει αμειβόμενη θέση στη χορωδία της Όπερας. Ωστόσο, ακόμα κι έτσι, οι Ρενουάρ δεν μπορούσαν να ανταπεξέλθουν στις δαπάνες και καθώς κι ο μικρός δεν ένιωθε πλασμένος για ερμηνευτής τραγουδιών, διέκοψε τις σπουδές και ασχολήθηκε με το σχέδιο πάνω σε πορσελάνη, ένα άλλο είδος καλλιτεχνικής έκφρασης, που επίσης απαιτούσε ιδιαίτερη ευαισθησία την οποία ο δάσκαλός του Γκουνώ είχε εντοπίσει από νωρίς, όπως και την απροσμέτρητη ανάγκη του μικρού για εξωτερίκευσή της.

Απομακρυνόμενος από τον γραμμικό κλασικισμό, ο Ρενουάρ αρέσκεται στη χρωματική λεπτότητα και τα απαλά περιγράμματα. Είτε ζωγραφίζει πορτραίτα, είτε τοπία, είτε νεκρές φύσεις, πάντα διακρίνεις έναν ονειρικό αισθησιασμό, μια αστείρευτη πηγή τρυφερότητας και δροσιάς. Εκρηξη χρωμάτων, διάχυτο φως, λεπτότητα γραμμών κι ευαισθησία...


Ανάμεσα στις δημιουργίες του ξεχωρίζουν τα παιδικά πορτρέτα. Φιλοτεχνεί πληθώρα έργων με παιδιά Γάλλων αριστοκρατών, με στοργική γοητεία συνδυάζοντας την αυστηρότητα μιας προσωπογραφίας με την οικειότητα που απαιτεί η επικοινωνία με ένα παιδί, όπως αυτό που βλέπετε παραπάνω με τίτλο: "Στο πιάνο", όπου απεικονίζονται δύο νεαρές έφηβες καθισμένες στο πιάνο ενός αστικού σπιτιού. Ο ζωγράφος ντύνει τα κορίτσια με παστέλ χρώματα. Το ένα που παίζει πιάνο με λευκό σιφόν δεμένο στη μέση με ζώνη που καταλήγει σε γαλάζιο φιόγκο ασορτί με την κορδέλα στα κατάξανθα μαλλιά της και το άλλο που προσέχει την παρτιτούρα, με ροζ φόρεμα από οργαντίνα και λευκό δαντελένιο γιακαδάκι.

Ανάλαφρη και φωτεινή σύνθεση όπου τα χρώματα ιριδίζουν και το χρυσό των κηροπηγίων σε συνδυασμό με τις χρυσές φουντίτσες της βαριάς καφεκίτρινης κουρτίνας μαρτυρούν την αισθητική της "ωραίας" εποχής του καλλιτέχνη. Πάνω στο πιάνο ένα βάζο με λουλούδια γίνεται αισθητική πηγή αρμονικής δροσιάς και χάρης.

Αυτή η ιδιαίτερη σειρά παιδικών πορτρέτων του ζωγράφου έδωσε την έμπνευση στον γάλλο νεοκλασικό συνθέτη, πιανίστα και μουσικολόγο, Jean Francaix να κωδικοποιήσει μουσικά 15 απ' αυτά. Πρόκειται για μικρές πιανιστικές μινιατούρες χωρίς ιδιαίτερες τεχνικές δυσκολίες για να εκτελείται από νεαρούς σπουδαστές του οργάνου που τιτλοφορείται: "15 Portraits d'enfants d'Auguste Renoir".

Για όσους δεν γνωρίζουν το συνθέτη να αναφέρουμε πως υπήρξε από τους καλύτερους μαθητές της Νάντιας Μπουλανζέ, με εξαιρετικό ταλέντο στο πιάνο και πολλές βραβεύσεις. Ο Μωρίς Ραβέλ θαύμασε τις καινοτόμες συνθετικές ιδέες του όταν άκουσε πρωτόλειες δημιουργίες του δηλώνοντας εντυπωσιασμένος στους γονείς του μικρού αγοριού πως "ανάμεσα στα χαρίσματα του γιου τους παρατήρησε ό,τι πιο γόνιμο μπορεί να έχει ένας καλλιτέχνης, αυτό της περιέργειας και διάθεσης για ανακάλυψη".
Τούς πρότεινε δε, "να μην επιχειρήσουν ποτέ να καταπνίξουν αυτό το πολύτιμο δώρο που τού είχε δοθεί, ούτε να αφήσουν να μαραθεί η εκπληκτική του ευαισθησία"

Ο Ρενουάρ υπήρξε αγαπημένος εικαστικός του Francaix, o oποίος ενθουσιασμένος με τα παιδικά του πορτρέτα συντάσσει μια εμπνευσμένη παρτιτούρα από εύκολες αλλά γοητευτικές και μελωδικές συνθέσεις, παιχνιδιάρικες ή χιουμοριστικές ενίοτε, πάντα όμως απολαυστικές, με ζωντάνια και ρυθμικό παλμό. Έναν πιανιστικό κύκλο-μουσική απεικόνιση της γλυκιάς αθωότητας και των ανεπιτήδευτων αντιδράσεων των μοντέλων του Ρενουάρ.

Ο Francaix επιλέγει λιτές, εύπεπτες αρμονίες για τα εύηχα μουσικά του μοτίβα που εμφανίζονται αβίαστα και αυθόρμητα παραπέμποντας στη χάρη της ζωγραφικής του τιμώμενου Ρενουάρ, θυμίζοντας τη δήλωση του ζωγράφου πως η "τέχνη έχει να κάνει με το συναίσθημα. Αν η τέχνη χρειάζεται επεξηγήσεις δεν είναι τέχνη..."

Τα 15 πορτρέτα που έγιναν έμπνευση για τη μουσική απεικόνισή τους είναι κατά σειρά:

1. Έφηβη που χτενίζεται
2. Στους κήπους του Λουξεμβούργου
3. Στο πιάνο
4. Κοριτσάκι με στεφάνι
5. Κοριτσάκι με ροζ πουπουλένιο καπέλο
6. Κοριτσάκι με μπλε καπέλο
7. Μικρό κορίτσι που διαβάζει
8. Νεαρή απ΄τη Βρετάνη
9. Η Μικρή ψαρού
10. Tο μωρό με το κουτάλι
11. Ο μικρός κολλεγιόπαις
12. Οι δύο αδερφές
13. Τα παιδιά της Μαντάμ Σαρπαντιέ
14. Πορτρέτο της δεσποινίδoς Ιρέν Καέν
15. Η δεσποινίς Γκριμπρέλ με τη μπλε κορδέλα

Jean Francaix: "15 Portraits d'enfants d'Auguste Renoir":

Υπάρχουν πολλά κείμενα στο μπλογκ για τον Ρενουάρ. Περιηγηθείτε!  

8 Φεβρουαρίου 1587: η εκτέλεση της Μαρίας Στιούαρτ της Σκωτίας...

 

"Η Εκτέλεση της Μαρίας, Βασίλισσας της Σκωτίας στις 8 Φεβρουαρίου 1587", Abel de Pujol

Η Μαρία Στιούαρτ αποχαιρετά τους δικούς της πριν τον αποκεφαλισμό της:

"Γιατί θρηνείτε; Γιατί κλαίτε; Να χαιρόσαστε μαζί μου…

Τότε που μ’ είχε η εχθρά μου και υπόφερα… τότε έπρεπε όλοι να με κλαίτε.
Καλόβολος σαν μπάλσαμο ζυγώνει ο χάρος, ο σοβαρός μου φίλος!
Με τις μαύρες του  φτερούγες τον ξεπεσμό μου θα σκεπάσει.
Εξευγενίζει το τέλος το μοιραίο τον ξεπεσμένο άνθρωπο.
Το στέμμα νιώθω πάλι επάνω στο κεφάλι μου κι αξιοπρέπεια στην ευγενικιά ψυχή μου". 

(Φ.Σίλλερ: " Μαρία Στιούαρτ", εκδ. Επικαιρότητα, μτφ: Β. Ρώτα, σελ.152,153)

Ήταν αργά το απόγευμα παραμονής της 8ης Φεβρουαρίου 1587, όταν η Μαρία Στιούαρτ ειδοποιήθηκε στο Φόδερινγκεϋ που βρισκόταν καταδικασμένη για προδοσία κατόπιν εντολής της ξαδέρφης της Βασίλισσας Ελισάβετ Α', ότι θα εκτελεστεί το επόμενο πρωί. Τις τελευταίες ώρες της ζωής της πέρασε με προσευχή. Το ικρίωμα που στήθηκε στη μεγάλη αίθουσα καλύφθηκε με μαύρο υφασμα, ίδιο με κείνο που κάλυπτε το μαξιλάρι για να γονατίσει...Όταν η γυναίκα έφτασε, γονάτισε σχετικά ψύχραιμη. Κατά τη συνήθεια της εποχής ο δήμιος ζήτησε συγχώρεση από την μελλοθάνατη και κείνη του απάντησε: "...Σε συγχωρώ με όλη μου την καρδιά, ελπίζω ο θάνατος να δώσει τέλος στα βασανά μου".

Την εκτέλεση είχαν άδεια να παρακολουθήσουν οι υπηρέτριές της, οι οποίες τη βοήθησαν να βγάλει τα ρούχα της. Το μεσοφόρι τη Μαρίας είχε χρώμα σκούρο βυσσινί, που για την Καθολική Εκκλησία ήταν το χρώμα του μαρτυρίου..

 Έσκυψε και τέντωσε τα χέρια της μπροστά λέγοντας: "Στα χέρια σου Θεέ παραδίδω το πνεύμα μου". Ο δήμιος έδωσε το πρώτο χτύπημα, που όμως δεν κατάφερε να κόψει πέρα πέρα το λαιμό. Το δεύτερο χτύπημα ήταν αποτελεσματικότερο, καθώς ο λαιμός κόπηκε εκτός από ένα μικρό μέρος του που ο εκτελεστής απέσπασε με το τσεκούρι. Ο δήμιος σήκωσε το κεφάλι ψηλά πιάνοντάς το από τα μαλλιά. Όμως, εκείνο έπεσε με όλο το βάρος του, αποκαλύπτοντας πως η Μαρία φορούσε περούκα. Τα μαλλιά της ήταν κοντά και αρκετά γκριζαρισμένα παρότι η γυναίκα ήταν μόλις 45 χρονών...

"Η Εκτέλεση της Μαρίας, Βασίλισσας της Σκωτίας στις 8 Φεβρουαρίου 1587", Ford Madox Brown 

Το θέμα της Μαρίας Στιούαρτ της Σκωτίας ήταν συνηθισμένο στην όπερα του 19ου αι.με λιμπρέτα που αφορούσαν την περίοδο της ζωής της που διώκονταν από την Ελισάβετ Α', την εποχή αιχμαλωσίας της και την εκτέλεσή της.  Λόγω της Καθολικής πίστης της ήταν προσωπικότητα ιδιαίτερα συμπαθής στη Ν.Ευρώπη...

O Nτονιτσέτι την περίοδο σύνθεσης της όπερας

Ανάμεσα στους συνθέτες που τη ζωή της μετέφεραν μουσικά επί σκηνής είναι ο Γκαετάνο Ντονιτσέτι, ο οποίος έχοντας δει το θεατρικό του Σίλλερ στο Μιλάνο σε ιταλική μετάφραση και θέλοντας ένα δυνατό θέμα γα τη νέα του όπερα αναζήτησε άμεσα λιμπρετίστα. Τον βρίσκει στο πρόσωπο του  Τζιουζέππε Μπαρντάρι, ενός  δεκαεπτάχρονου φοιτητή νομικής, που καθώς δεν έχει και τόση εμπειρία, δίνει την ευκαιρία στον Ντονιτσέτι να συνεργαστεί στενά μαζί του ή ακόμη και να γράψει ολόκληρες σκηνές, επηρεάζοντας σε μεγάλο βαθμό τη δομή του δίπρακτου λυρικού  δράματος: "Maria Stuarda".

Φαίνεται πως η περίοδος των Τυδώρ και οι βασίλισσές της συναρπάζουν τον βασιλιά του μπελκάντο Ντονιτσέτι, που  δίπλα στο όνομά του στις σελίδες  της Μουσικής αναγράφει : "Τριλογία των Τυδώρ-Three Donizetti Queens", εννοώντας τις όπερές του: "Άννα Μπολένα". "Ρομπέρτο Ντεβερέ"(εραστής της βασίλισσας Ελισσάβετ) και "Μαρία Στιούαρτ".

Ο Σίλλερ υπογραμμίζει την αλλαγή της Μαρίας στη διάρκεια της πολύχρονης φυλάκισής της. Δεν είναι πλέον το ωραίο, φιλόδοξο, επιπόλαιο και ματαιόδοξο πλάσμα, που υπήρξε πριν συναντήσει το μοιραίο. Στο πρόσωπό της συνενώνονται ο αρετές της μυστηριώδους ενοχής, ενός χαμένου σκοπού και μιας καρδιάς γεμάτης πάθος. Είναι μια γυναίκα πονεμένη που επιθυμεί την ελευθερία της. Ο Σίλλερ -κι έτσι ακριβώς θα την σκιαγραφήσει και ο Ντονιτσέτι στο λυρικό του δράμα- την παρουσιάζει ως έντιμη ύπαρξη, ως σύμβολο ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αυτοσυνειδησίας .

Υπενθυμίζουμε πως ο Σίλλερ επινόησε την συνάντηση των δυο γυναικών, κάτι που δεν συνέβη στην πραγματικότητα, πρόσθεσε επίσης και ερωτικό ανταγωνισμό μεταξύ τους, αφού διεκδικούσαν τον κόμη του Λέστερ, δίνοντας μεγαλύτερη ένταση στο δράμα του. Η δημιουργία του Ντονιτσέτι χαρακτηρίζεται "έργο για τραγουδιστές, στο οποίο η πλοκή και η δραματική εξέλιξη βασίζεται πάνω στο τραγούδι των τριών πρωταγωνιστών (των δύο βασιλισσών και του Λέστερ) και μέσα από το τραγούδι αυτό πραγματώνεται η ιστορία".

Μέσα από τη σύγκρουση των δυο γυναικών αναδύονται τα ιδιαίτερα ψυχολογικά χαρακτηριστικά καθεμιάς. 

•  Καθώς η μουσική δομή της όπερας είναι αρκετά απλή, ανατίθεται σε καθένα από του τρεις πρωταγωνιστές μια "διπλή άρια" (ένα cantabile ακολουθούμενο από μια cabaletta )στις εισόδους τους και μια επιπλέον  στη Μαρία στο τέλος της όπερας, όταν έρχεται ο  κόμης του Λέστερ  να την αποχαιρετήσει. Η Μαρία, φανερά αναστατωμένη τού ζητά να τη στηρίξει την ώρα του θανάτου της και δηλώνει για άλλη μια φορά την αθωότητά της:

"Ah! se un giorno"

"Αχ! αν μια μέρα απ' αυτη τη φυλακή ήθελες 

να με πάρεις μακριά,

οδήγησέ με τωρα να πεθάνω δυνατή

στ'όνομα της αγάπης.

Το αθώο αίμα μου που θα χυθεί

μακάρι την οργή να κατευνάσει,

Μην επικαλεστείς την ψεύδορκη Αγγλία

μάστιγα ενός τιμωρού θεού"

Donizetti: "Maria Stuarda , Act III: Ah! se un giorno" / Joan Sutherland

• Ο ιταλός συνθέτης ως μάστορας του μπελκάντο γράφει μεν αριστουργηματικές άριες, όμως  αναθέτει και στη χορωδία έναν ουσιαστικό και όχι διακοσμητικό ρόλο.Όπως στη σκηνή της εκτέλεσης της Μαρίας Στιούαρτ, που το πληθος ψάλλει το σπαρακτικό θρήνο του θανάτου(Ιnno della morte), από τα πλέον συγκινητικά μέρη της παρτιτούρας, υπογραμμίζοντας ότι ο θάνατος μιας βασίλισσας θα ντροπιάσει την Αγγλία.

  Inno della morte:

"Ω μακάβρια σύνεργα!

Η λαιμητόμος, το τσεκούρι ...

Η αίθουσα τελετών ...

Και ο κόσμος τρέμει

κοντά στη σκάλα της μοιραίας σκηνής.

Τι θέα! Τι φρίκη!

Το θύμα περιμένει

το δυσμοιρο πλήθος.

Το θύμα κατευθύνει.

Ω ευμεταβλητη μοίρα! 

Αλλά ο βάρβαρος θάνατος μιας Βασίλισσας 

θα προσβάλλει και θα ντροπιάζει πάντα την Αγγλία"

Donizetti: "Maria Stuarda , Act III:  Inno della morte-Ύμνος του θανάτου":

Η "Maria Stuarda" είναι άλλη μια όπερα, που αποδεικνύεται πως στον Ντονιτσέτι, η εκφραστικότητα αποκτά ακόμα πιο δραματική διάσταση και κάθε νότα, κάθε διάνθισμα παίρνει ιδιαίτερο νόημα αποτυπώνοντας πιστά την ατμόσφαιρα, που εκτυλίσσεται η σκηνή.

"Η Εκτέλεση της Μαρίας, Βασίλισσας της Σκωτίας στις 8 Φεβρουαρίου 1587
στο Κάστρο Fotheringhay"
(Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων Σκωτία, Εδιμβούργο)

Το ιδιαίτερο εικαστικό παραπάνω φιλοτεχνήθηκε το 1613 κι εκτίθεται στην Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων της Σκωτίας στο Εδιμβούργο. 

Όπως προείπαμε η Στιούαρτ εκτελέστηκε στις 8 Φεβρουαρίου 1587 μετά από δεκαεννέα χρόνια αιχμαλωσίας, ένοχη για συνωμοσία και σχέδιο δολοφονίας της Ελισάβετ Α'. Στη συγκεκριμένη υδατογραφία ίσως ξαφνιάζει ο τρόπος απεικόνισης των ενδυμάτων, που παραπέμπουν σε Ολλανδικό στυλ. Ομως κάτι τέτοιο δικαιολογείται καθώς η ακουαρέλα έγινε για έναν Ολλανδό αξιωματούχο που συνέταξε ένα λεύκωμα με ιστορικές εκτυπώσεις και σχέδια. Παρατηρείστε πως στ'αριστερά ο καλλιτέχνης έχει σχεδιάσει τη σκηνή που τα ρούχα της Μαρίας ρίχνονται στην πυρά προκειμένου να αποτραπεί στους υποστηρικτές της να τα κρατήσουν ως ιερό κειμήλιο.

Άγιος Σεβαστιανός: υπογραμμίζοντας την ομορφιά της πίστης και της θυσίας...

Τη μνήμη του Aγίου Σεβαστιανού γιορτάζουν οι Δυτικοί σήμερα, 20 Ιανουαρίου (από την Ορθόδοξη Εκκλησία τιμάται στις 18 Δεκεμβρίου) ενός από τους Μάρτυρες της Εκκλησίας που έζησε στο Μεδιόλανο στα χρόνια του Διοκλητιανού και θανατώθηκε με ξεχωριστά σκληρό τρόπο, ρίχνοντας βροχή τα βέλη πάνω στο γυμνό σώμα του...

Στην τέχνη απεικονίζεται συνήθως δεμένος σε κίονες ή δέντρο και καρφωμένος με βέλη και αποτελεσε δημοφιλές θέμα για τους καλλιτέχνες. 

Αριστουργηματικά έργα έχουν δώσει οι Μποτιτσέλι, Τιτσιάνο, Ρούμπενς, Θεοτοκόπουλος, Μπελίνι, Γκουίντο Ρένι ο οποίος ζωγράφισε επτά φορές το θέμα, όπως και ο Αντρέα Μαντένια, τρεις φορές... 

Egon Schiele: Αυτοπροσωπογραφία ως Άγιος Σεβαστιανός

Στη σύγχρονη εποχή ξεχωρίζει η αυτοπροσωπογραφία του Εγκον Σίλε, που φιλοτέχνησε για μια αφίσα για έκθεση των έργων του, βασιζόμενος στην παράδοση του Αγίου Σεβαστιανού ως σύμβολο του καλλιτέχνη που υποφέρει από τους πόνους της καλλιτεχνικής δημιουργίας. 

Ο ζωγράφος "επεξεργάζεται τελετουργικά" τον εαυτό του σε ένα εμπύρετο εικαστικό παραλήρημα.

Η φιγούρα εμφανίζεται καχεκτική, αποστεομένη, με τον ιδιαίτερο, εκκεντρικό τρόπο απεικόνισης του Σίλε, που απογυμνώνει την ομορφιά από κάθε τι εξωραϊστικό, με τρόπο αριστοτεχνικά βέβηλο!
Απεικονίζει τον εαυτό του ως Σεβαστιανό, που δέχεται τα βέλη-πινέλα στο κορμί του και υποφέρει από την ανάγκη εκπλήρωσης του χρέους προς την τέχνη, όπως ο Άγιος υποφέρει, εκπληρώνοντας με τον προσωπικό του πόνο το χρέος του απέναντι στους ανθρώπους.

Ήταν το 1944 όταν ο ιταλοαμερικανός συνθέτης Gian Carlo Menotti δέχτηκε παραγγελία να συνθέσει μουσική μπαλέτου για μια παραγωγή των Ballets Russes με θέμα εμπνευσμένο από το Μαρτύριο του Αγίου Σεβαστιανού.

Η πλοκή δεν ήταν απευθείας αποτύπωση-περιγραφή του βίου και του μαρτυρίου του Αγίου, αλλά ο θεατής εύκολα διακρίνει τους συμβολισμούς-παραλληλισμούς στο ιδιαίτερο σχετικά με το όνομα του χαρακτήρα του τίτλου και τη μοίρα του.

Η υπόθεση περιστρέφεται γύρω από έναν μαυριτανό σκλάβο ονόματι Σεβαστιανό, που ζει στην αυλή ενός Ανατολίτη πρίγκιπα. Εκεί, ερωτεύεται μια παλλακίδα, η οποία όμως δεν ανταποκρίνεται καθώς αγαπά και αγαπιέται από τον αφέντη της. Οι αδερφές του πρίγκιπα που δεν εγκρίνουν αυτή τη σχέση, της κλέβουν το πέπλο μέσω του οποίου τής κανουν μάγια για να προκληθεί ο θάνατός της. Τυλίγουν μ'αυτό ένα κέρινο ανθρώπινο ομοίωμα και το τρυπούν με βελόνες... Ο Σεβαστιανός όμως που έχει αντιληφθεί την αμαρτωλή πράξη τους, καταφέρνει να απομακρύνει το κέρινο ομοίωμα και να τυλιχτεί εκείνος με το πέπλο. Ετσι, σώζεται η αγαπημένη του, η οποία ζει ευτυχισμένη για πάντα με τον πρίγκιπά της.

Για όσους δεν γνωρίζουν καλά το συνθέτη, ας τονίσουμε πως από πολλούς έχει χαρακτηριστεί "σύγχρονος Βάγκνερ", καθώς όπως και ο Ρίχαρντ -εκτός από τη μουσική- έγραφε και το λιμπρέττο για όλες τις όπερες του.Oμως και η μουσική του για άλλα είδη είναι εξίσου αξιοπρόσεκτη.

Ο Μενότι στον "Sebastian" του δίνει μια παρτιτούρα εκφραστικού λυρισμού, ποτισμένη το ρομαντισμό που απαιτεί η υπόθεση, ακολουθώντας φυσικούς ρυθμούς, με τρόπους που τονίζουν τις έννοιες του κειμένου και υπογραμμίζουν τη δραματικότητά του.

Νύξεις βερισμού είναι διακριτές και μουσικές χροιές Πουτσίνι, εμφανείς. Ο Μενότι, παρότι σύγχρονος δημιουργός, απορρίπτει την αισθητική της ατονικότητας και η έμπνευσή του ξεδιπλώνεται με φλογερές και ρομαντικές πινελιές, κινούμενος σε στυλ και ύφος -όπως γράφτηκε- "σαν Ιταλός Προκόφιεφ".

Κι ενώ ο βίος του Αγίου δεν αναφέρεται πουθενά, ωστόσο παραμένει κυρίαρχη η εικόνα του υπογραμμίζοντας το ηρωικό σθένος, την ομορφιά της πίστης, της ειλικρινούς αγάπης, της θυσίας.


Σήμερα δεν εκτελείται τόσο το μπαλέτο, όσο μια Σουΐτα επτά κινήσεων, την οποία θα απολαύσουμε υπό τη διεύθυνση του Leopold Stokowski και τη Συμφωνική ορχήστρα του NBC.

Gian Carlo Menotti : "Sebastian Suite"

1. Εισαγωγή

2. Barcarolle

3. Baruffa (Street Fight)

4. Cortège

5. Sebastian's Dance

6. Dance of the Wounded Courtesan

7. Pavane

Παλαιότερα κείμενα με αφορμή τον Άγιο Σεβαστιανό μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ.

Cafe Tortoni, ένα ιστορικό καφέ στο Μπουένος Άιρες...

Αλήθεια, εσείς θα περιμένατε σε μεγάλη ουρά πάνω από μία ώρα προκειμένου να επισκεφτείτε ένα καφέ;

Μμμμ... Ίσως και όχι, αν κρίνω από τους περισσότερους του ταξιδιωτικού γκρουπ μας που στη θέα των τριάντα (και βάλε) μέτρων ανθρώπινης ουράς έξω από το Καφέ Τορτόνι, έκαναν μεταβολή αναζητώντας άλλο χώρο να γευτούν τον καφέ τους... Λες κι αυτό ήταν το ζητούμενο, ο καφές...

Μην είμαι όμως τόσο αυστηρή γιατί όντως εκείνη η μέρα στο Μπουένος Άιρες ήταν πιεστική και αληθεύει πως ήμασταν όλοι πολύ κουρασμένοι. Γυρνούσαμε από τις 9 το πρωί από τη μια συνοικία στην άλλη, από θέατρα σε μουσεία κι από πλατείες σε ιστορικά βιβλιοπωλεία. Ετσι δεν τους παρεξηγώ -μαζί και τον συμβίο μου- που δεν ακολούθησαν και αρνήθηκαν να στηθούν όρθιοι για -άγνωστο-  πόση ώρα.

Εγώ και η Λίτσα είμαστε όμως επίμονες, πεισματάρες και υπομονετικές.

Πώς να ξεπεράσεις αυτόν τον πειρασμό; Γιατί πειρασμό αποτελεί αυτό το καφέ, το παλαιότερο στην Αργεντινή, με πλουσιότατη ιστορία και τους τουριστικούς οδηγούς να το κατατάσσουν ανάμεσα στα δέκα πιο όμορφα καφέ "χαρακτήρος" στον κόσμο...

Εξάλλου δεν ήταν για μένα η πρώτη φορά που ξεροστάλιασα για κάτι παρόμοιο.
Μπορώ να ξεχάσω την ατέλειωτη ουρά στο Βιεννέζικο καφέ Ζάχερ και μάλιστα υπό βροχήν;;...Ή την ορθοστασία πλέον του μισάωρου στο καφέ Γκρέκο και το Βενετσιάνικο καφέ Φλοριάν;...
Λίγο καλύτερα ήταν τα πράγματα στην Αγ. Πετρούπολη και το Λογοτεχνικό Καφενείο Πούσκιν, στο Μπραζιλέιρα της Λισαβόνας και το Καφέ New York της Βουδαπέστης, που σταθήκαμε κάπως πιο τυχεροί...

Όμως, αν τελικά δεν καταφέρεις την επίσκεψη σε τέτοιους χώρους σε ευρωπαϊκές πόλεις, σκέφτεσαι πως είναι -λόγω κοντινών αποστάσεων- πολύ πιθανό να υπάρξει δεύτερη ευκαιρία σε μελλοντικό ταξίδι, όπως και προσωπικά μού έχει συμβεί.
Μα εδώ, στο άλλο ημισφαίριο, την άλλη άκρη της γης κυριολεκτικά, ξανάρχεσαι; 

Μάλλον όχι, οπότε τα βάζεις κάτω... Τα ζυγίζεις ... και θέτεις το ερώτημα στον εαυτό σου ξέροντας εκ των προτέρων την απάντηση:
-Φεύγεις και το χάνεις, ή υπομένεις και βιώνεις την εμπειρία της επίσκεψης;

Οπως θα καταλάβατε, έπραξα το δεύτερο. Όχι μόνη μου. Εγώ και η Λίτσα, χωρίς συζύγους (που αλαφρωμένοι εμφανώς από την απόφασή τους πήγαν να ρίξουν τον υπνάκο τους στο ξενοδοχείο, αφήνοντάς μας τις τρελές να σουλατσάρουμε αδιακρίτως...)

Εδώ, ίσως έχει τη σημασία του να θίξω το θέμα της τύχης, που μας ευνόησε..Βέβαια όπως έλεγαν οι πρόγονοί μας "συν Αθηνά και χείρα κίνει"...Τέλος πάντων...
Επανέρχομαι λοιπόν.

Η ουρά ξεπερνούσε τα τριάντα μέτρα, έξω από το ιστορικό καφέ του Μπουένος Άιρες. Ομως καθώς όποιος επιμένει και τολμά, νικά, έτσι έφτασε η στιγμή κι άνοιξε η βαριά ξύλινη πόρτα κι εμφανιστηκε ο κομψός νεαρός σερβιτόρος που κάλεσε τους έχοντες σειράν να εισέλθουν. Μαζί με μια ομάδα Βραζιλιάνων με τους οποίους κουβέντα την κουβέντα είχαμε γίνει φιλαράκια στην είσοδο περιμένοντας, μπήκαμε όλοι μαζί μέσα ως γνώριμοι από παλιά.... 

Το καφέ έχει μια ξεχωριστή εκλεπτυσμένη ατμόσφαιρα που θυμίζει καφέ μπιστρό των Παρισίων. Εξάλλου ήταν ενας γάλλος μετανάστης που το διακόσμησε και το λειτούργησε περίπου στα 1850 με πρότυπα αυτά τα Παριζιάνικα καφέ.
Νιώθεις πως ο χρόνος έχει σταματήσει, καθώς το καφέ έχει διατηρήσει την αρτ νουβό διακόσμησή του. Τραπέζια από ξύλο και μάρμαρο, εντυπωσιακοί μα όχι κραυγαλέοι πολυέλαιοι και λάμπες Tiffany διαχέουν το φως τους ανάμεσα σε στιβαρές κολώνες βαμμένες σε ζεστό μπορντώ χρώμα. Το προσφιλές στέκι της αργεντίνικης κοινωνικής ελίτ διακοσμούν κομψοί μπιζουτέ καθρέπτες με διακριτικά σκαλιστές ξύλινες κορνίζες, ενώ πολλά αυθεντικά ζωγραφικά έργα τέχνης φιλοτεχνημένα απο ντόπιους καλλιτέχνες καλύπτουν τους τοίχους...

Στη μέση της μεγάλης σάλας βρίσκεται το δρύινο μπαρ. Με βάση το ξύλο έχουν κατασκευαστεί τα σκαμπό και οι καρέκλες, ενώ τα τραπέζια είναι όπως προείπα από μάρμαρο, στην κλασική φόρμα του παραδοσιακού καφενείου.

Το εσωτερικό αναδύει μεγαλοπρέπεια και την προσοχή σου τραβά η με ωραία φλοράλ σχέδια και γεωμετρικά μοτίβα γυάλινη οροφή Τίφανι. Τίφανι είναι και μια συλλογή επιτραπέζιων λαμπών που κοσμούν τη δεξιά γωνιά της σάλας... Η αισθητική αρτ νουβό κυριαρχεί και οι θαμώνες μοιάζουν ιδιαίτερα γοητευμένοι, με τους περισσότερους να τραβούν φωτογραφίες με τα κινητά τους. Όλα αποτυπώνουν ένα χαλαρό στυλ, τη διάθεση και την αίσθηση της ζωής της αργεντίνικης πρωτεύουσας. Δίπλα ένα δωμάτιο γεμάτο βιβλία και αναμνηστικά τοποθετημένα πανω στα ράφια. Όλος ο χώρος διακοσμημένος με λογής αντικείμενα – φωτογραφίες, τρόπαια, παλιές διαφημιστικές αφίσες πορσελάνες, κούπες, φωτιστικά, ζωγραφικά και γλυπτά έργα τέχνης..

Θεωρώ πως αυτό που συνεπαίρνει τον επισκέπτη-ταξιδευτή είναι η διατήρηση της αρχικής διακόσμησης, που προσδίδει στο χώρο αυθεντικότητα κυρίως, κι ενώ κάποιος θα το έλεγε ακόμα και παλιομοδίτικο, διατηρεί ωστόσο το αριστοκρατικό στυλ και τον αστραφτερό του χαρακτήρα. Μια παρελθούσα κατάσταση που αποκτά μέσω της πατίνας του χρόνου την σπουδαιότητα της ιστορικότητας αχρηστεύοντας κάθε αισθητική θεωρία.

Τη δεκαετία του '20 αποτέλεσε φιλολογικό-μουσικό σαλόνι μιας ομάδας ανθρώπων του πνεύματος και των τεχνών. Από τότε, καθιερώθηκε να συχνάζουν εδώ Αργεντίνοι διανοούμενοι και οι φίλοι τους, ανάμεσά τους ο συγγραφέας Χόρχε Λουίς Μπόρχες, ο συνθέτης του τάνγκο Κάρλος Γκαρντέλ, η ποιήτρια Αλφονσίνα Στόρνι, αλλά και ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, ο βιρτουόζος πιανίστας Άρθουρ Ρουμπινστάιν, ο Ιταλός νομπελίστας δραματουργός Πιραντέλο, ο Αϊνστάιν, ο Κόπολα ακόμα και ο βασιλιάς της Ισπανίας Χουάν Κάρλος.


Στο χώρο δίπλα στη σκάλα για το υπόγειο που λειτουργεί ως αίθουσα τάνγκο, οι σημερινοί ιδιοκτήτες του Καφέ Τορτόνι τιμητικά έχουν στήσει ένα τραπέζι με τα κέρινα ομοιώματα των τριών σπουδαίων Αργεντίνων θαμώνων του ιστορικού καφέ:

Από αριστερά προς τα δεξιά: Μπόρχες, Γκαρντέλ και Αλφονσίνα Στόρνι.
Στη φωτογραφία εξωφύλλου τέρμα δεξιά, δίπλα στον αγαπημένο Μπόρχες βλέπετε και μένα. Ήρθα στην παρέα τους. Απρόσκλητη....Μόνο για να φωτογραφηθώ... Ελπίζω να μη θύμωσαν...

Την απέναντι μεριά της σκάλας κοσμούν μπρούτζινα μπούστα τους μαζί με κείνα των Πιραντέλο και Xoυάν Φιλιμπέρτο, αργεντίνου βιολονίστα και συνθέτη τάνγκο, όπως διαβάζω στη βάση του γλυπτού.Δεν τον γνώριζα(ντροπή μου...), τον αναζήτησα αυτές τις μέρες και εχω κολλήσει, ομολογώ...

Ημουν ενθουσιασμενη! Κυρίως για το δέος που με διακατείχε στη σκέψη πως στο χώρο περνούσαν τη χαλαρή, αλλά και δημιουργική τους ώρα προσωπικότητες που σέβομαι και θαυμάζω.

Φωτογράφιζα πιθανώς με το στόμα ανοιχτό γιατί οι σερβιτόροι δίπλα μου με κοιτούσαν παράξενα. Ποιος νοιαζόταν όμως; Ετσι κοιτούσαν τους περισσότερους "τρελούς" που είχαν μπει εκεί μέσα, το πιθανότερο για τον ίδιο σκοπό με μένα...
Ούτε τα τσούρος δεν έφαγα...Δεν βαριέσαι, σκέφτηκα... Αρκεί που έμεινα με το διάπλατο χαμόγελο στο πρόσωπό μου.Κι ήμουν έτσι -όπως φαίνεται- για πολλή ώρα, τόση που όταν χρειάστηκε να μαζέψω τους μύες, ένοιωθα τον οξύ πόνο στα μάγουλά μου…
Αξιζε όμως, κι αυτό ήταν το σπουδαίο...
Η τελευταία ματιά μου πριν αποχωρήσω κυμάνθηκε πανοραμικά... Το φως έπεφτε κίτρινο, ζωογόνο,  αναδεικνύοντας το ελάχιστο σε μέγιστο, ξεπλένοντας την ατμόσφαιρα από κάθε περιττό, κρατώντας το ουσιώδες...