Στο "Άπειρο" της ποίησης του Τζιάκομο Λεοπάρντι...

 

Θεωρείται από πολλούς ως ο σπουδαιότερος ποιητής της Ιταλίας μετά το Δάντη, και μαζί με τον Πετράρχη, ο σπουδαιότερος λυρικός ποιητής της χώρας του. 
Ο Τζιάκομο Λεοπάρντι γεννήθηκε στο Ρεκανάτι στην Επαρχία της Ματσεράτα της Ιταλίας τον Ιούνιο του 1798. 

Αριστοκρατικής καταγωγής, εξαιρετικά καλλιεργημένος και με σπουδαία μόρφωση. Μιλούσε Αγγλικά, Εβραϊκά, Γερμανικά και Ισπανικά, όπως επίσης κατείχε τη Λατινική και Αρχαία Ελληνική γλώσσα. 

Η ποίησή του πραγματεύεται θέματα υπαρξιακά, φιλοσοφικά, χωρίς να χάνει τη λυρική της έκφραση και ομορφιά. Η σκληρή μοίρα του ανθρώπου, η τραγικότητά του, οι οδύνες του, αλλά και η ελπίδα αποτελούν τον πυρήνα των γραπτών του.

Πιο γνωστό του ποίημα είναι το "L'Infinito - Το Άπειρο", που περιλαμβάνεται στα Canti του:

Πρωτότυπο χειρόγραφο του "L'Infinito"

"Το Άπειρο"

Πάντα αγαπούσα τον έρημο λόφο

Κι αυτόν τον φράχτη, που σχεδόν κρύβει

Τον μακρινό ορίζοντα απ’ το βλέμμα.

Μα όπως κάθομαι και κοιτάζω

Τους αχανείς χώρους εκεί έξω

Τις υπεράνθρωπες σιωπές και τη βαθιά ησυχία

Βυθίζομαι στις σκέψεις, κι ο φόβος

Αγγίζει την καρδιά μου. Κι όταν ακούω

Τον άνεμο να μαίνεται στα δέντρα

Εκείνη φέρνω την ατέλειωτη σιωπή

Δίπλα σε τούτη τη φωνή, κι έρχεται το άπειρο

Στο νου μου, κι οι εποχές που φεύγουν

Και η τωρινή που ζει, κι ο ήχος της. Έτσι

Στην απεραντοσύνη αυτή πνίγεται η σκέψη μου

Και ναυαγώ γλυκά σε τέτοια θάλασσα".

 Πρόκειται για ειδύλλιο στο οποίο  ο οξυδερκής ποιητής στοχάζεται σχετικά με την απεραντοσύνη της πλάσης, του χρόνου, των συναισθημάτων, των ανθρώπινων σιωπών...
Οι κριτικοί φαίνεται να συγκρούστηκαν για το περιεχόμενο και τα νοήματά του, καθώς στο ποίημα διέκριναν "ένα άπειρο αντιφατικών πραγμάτων: χριστιανικό ή παγανιστικό, ρομαντικό ή κλασικό, βουδιστικό ή βιβλικό".

Με το "Άπειρο" ο τιμώμενος ιταλός ποιητής φτάνει στο υψηλότερο επίπεδο ποιητικής έκφρασης, καθώς αποτελεί ταυτόχρονα φιλοσοφία και τέχνη. Στη σύντομη έκταση του συμπυκνώνονται τα συμπεράσματα μακρών φιλοσοφικών διαλογισμών. Το θέμα είναι μια έννοια, την οποία το μυαλό συλλαμβάνει εξαιρετικά δύσκολα. 

Οι ΜΕΛΟΠΟΙΗΣΕΙΣ: 

• 

  Portrait of Gaetano Braga

  Πρώτος μελοποίησε το ποίημα ο ιταλός Gaetano Braga.
  
  Ο συνθέτης υπήρξε βιρτουόζος του τσέλου και ενθουσίασε τα μουσικά σαλόνια της εποχής του τόσο, ώστε να του αποδοθεί ο χαρακτηρισμός: "Βασιλιάς του βιολοντσέλου".
  
  Στο Παρίσι συνέθεσε μια συλλογή από έξι ειδύλλια, αφιερωμένα στη Γαλλίδα μεσόφωνο Pauline Viardot. Η τελευταία από τις έξι μελωδίες είναι το ποίημα του Λεοπάρντι: "Το άπειρο".
  Aπό τις πιο εμπνευσμένες συνθέσεις του Μπράγκα, καθώς μαεστρικά "φέρνει" τη φωνή σαν πνοή του ανέμου...
  Ο ερμηνευτής-αφηγητής πατά σε αιθέριες, όλο απαλότητα μουσικές φράσεις, σχεδόν απόκοσμες όταν δηλώνει πως τα μάτια του δεν μπορούν να φτάσουν τον ορίζοντα, όμως η σκέψη του έχει τη δύναμη να φαντάζεται χωρίς φραγμούς, άγνωστους τόπους...

Gaetano Braga :"L'Infinito":

• 

  Mario Castelnuovo-Tedesco 

  Είναι γνωστή η θέση του Φλωρεντίνου Mario Castelnuovo-Tedesco για τη φωνητική μουσική πως "επιθυμούσε πάντα να συνδυάζει τη μουσική του με τα ποιητικά κείμενα που προκαλούσαν το ενδιαφέρον και τη συγκίνησή του, να τα ερμηνεύει και, ταυτόχρονα, να γίνεται κατανοητή η λυρική τους έκφραση".

Ο Τεντέσκο συνέθεσε περισσότερα από διακόσια τραγούδια για φωνή και πιάνο, ανάμεσά τους και "Το Άπειρο" του Λεοπάρντι, στο οποίο καταφέρνει να απεικονίσει την ατμόσφαιρα της εξοχής, την  αίσθηση του ανοιχτού ορίζοντα, την απεραντοσύνη του ουρανού, την ατέρμονη σιωπή και το αχανές της θάλασσας.
Αφιέρωσε το τραγούδι στον δάσκαλό του, Ildebrando Pizzetti.

Ο ίδιος ο συνθέτης στην αυτοβιογραφία του αναφέρει χαρακτηριστικά:

"Χρειάστηκε πολύ κουράγιο για να μελοποιήσω το ποίημα και ο Πιτσέτι, με τον οποίο το είχα συζητήσει επανειλημμένα, με αποθάρρυνε επίμονα. Ομως εκείνη τη μέρα ένιωθα έντονα την ανάγκη να το κάνω. Κάτι σαν βαθιά παρόρμηση. Πράγματι το έγραψα μέσα σε λίγες ώρες, όμως δείλιαζα να το δείξω στο δάσκαλο.  Τελικά, κάποια στιγμή βρήκα τη δύναμη και πήγα σπίτι του. Ο Πιτσέτι δεν ήταν εκεί. Ήταν μόνο τα δυο του παιδιά, ο Μπρούνο και η Μαρία Τερέζα. Είδαν την παρτιτούρα που κρατούσα στα χέρια μου και πρόλαβαν να διαβάσουν τον τίτλο. Τα παρακάλεσα μην πουν τίποτε στον πατέρα τους. Υποσχέθηκα πως θα ξαναρχόμουν το απόγευμα, όπως κι έκανα.  Όμως και πάλι ταλαντευόμουν. Είχα τους ενδοιασμούς μου κι έτσι απέφευγα το θέμα.
Τα δυο παιδιά με πλησίασαν και μου ψιθύρισαν στ' αυτί: "Ελα Μάριο! Παίξε το Infinity!".
Ο Πιτσέτι το αντιλήφθηκε και με ρώτησε τι συμβαίνει. Του είπα πως τέτοιο φόβο δε είχα ούτε όταν μου διόρθωνε τα λάθη μου στις ασκήσεις αντίστιξης και άφησα την παρτιτούρα πάνω στο πιάνο.
-"Θυμάμαι τις αντιρρήσεις σου! , του είπα. Αν η μουσική μου σου φανεί άχρηστη, θα σκίσω την παρτιτούρα, αλλά αν πιστεύεις πως αξίζει, ζητώ την άδειά σου να τη δημοσιεύσω και να σου την αφιερώσω!".

Μου έγνεψε να καθίσω στο πιάνο. Άρχισα να παίζω. Όταν τέλειωσα, ο δάσκαλος φανερά συγκινημένος έσκυψε και μου είπε σιγανά:
-"Να το δημοσιεύσεις, ναι...και να το αφιερώσεις σε μένα!"

Mario Castelnuovo Tedesco, 'L'Infinito' op. 22:

Ο Αλμπένιθ και η Λιτανεία της Αγίας Δωρεάς...

"Λιτανεία Corpus Christi", Carl Emil Doepler 

Με το όνομα Αγία Δωρεά ("Festum Sanctissimi Corporis Christi") φέρεται μια από τις μεγαλύτερες γιορτές της Καθολικής Εκκλησίας προς τιμή και προσκύνηση του σώματος του Χριστού και την έξαρση της μετουσίωσης του άρτου και οίνου σε σώμα και αίμα Κυρίου κατά την τέλεση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας.
Η Ημέρα, που καθιερώθηκε από τον Πάπα Ουρβανό Δ' το 1264 γιορτάζεται την πρώτη Πέμπτη μετά την Πεντηκοστή και οι πιστοί προσκυνούν το Θείο Άρτο. Έπειτα, διανύουν μεγαλοπρεπή πομπή περιμετρικά του Καθεδρικού Ναού, στην οποία προηγούνται νεαρές κοπέλες και ακολουθούν αγήματα, ενώ ψάλλονται εκκλησιαστικοί ύμνοι.

Την ετήσια θρησκευτική τελετουργική πομπή του Corpus Christi στη Σεβίλλη, αποτυπώνει θαυμαστά ο Ισαάκ Αλμπένιθ στο μεγάλων διαστάσεων έργο του, "Iberia", τονίζοντας μέσα από τη μουσική τη θέση της χριστιανικής πίστης ως αναπόσπαστο τμήμα της ισπανικής ταυτότητας. 

Ο πιανιστικός κύκλος που συνέθεσε ο Αλμπένιθ το διάστημα 1905 - 1909 αποτελείται από 12 Εντυπώσεις-Impressions, που εκτίθενται σε 4 βιβλία από 3 έργα το καθένα, με πολλές φολκλορικές ισπανικές αναφορές. Στυλιστικά, αυτή η σουίτα εμπίπτει στη σχολή του ιμπρεσιονισμού, που καθιέρωσε ο Ντεμπισί ο οποίος μάλιστα εκθείασε τη σύνθεση χαρακτηρίζοντάς τη "πιανιστικό θαύμα".
Ο Γάλλος συνθέτης επαίνεσε τον Ισπανό συνάδελφό του για τη δημιουργία του την οποία κατέταξε "στην υψηλότερη θέση ανάμεσα στα πιο λαμπρά κομμάτια για τον βασιλιά των οργάνων", συμπληρώνοντας ότι "κατά τη διάρκεια της ακρόασης τα μάτια κλείνουν, σαν να θαμπώθηκαν από την ενατένιση τόσο πολλών εικόνων". 

Ο Ντεμπισί με το χαρακτηρισμό "εικόνες" εννοεί τις εσωτερικές εικόνες, τις αντανακλάσεις της Ιβηρικής που προκαλεί η νοσταλγία του Αλμπένιθ. Τοπία δηλαδή της μνήμης που μοιάζουν περισσότερο με όνειρο. 

Στο 1ο Βιβλίο του πιανιστικού κύκλου παρουσιάζονται τα μέρη:


1. Evocación, μια ιμπρεσιονιστική ηχητική ανάμνηση της Ισπανίας, που συνδυάζει στοιχεία φαντάγκο και Αραγωνέζικης χότα.

2. El Puerto όπου η μελωδία "ζωγραφίζει" το λιμάνι Σάντα Μαρία, στο Κάντιθ και

3. Fête-dieu à Séville με τον υπότιτλο: "Corpus Christi", που περιγράφει την λιτανεία την Ημέρα της Γιορτής Corpus Christi στη Σεβίλλη , όπου πλήθος κόσμου ακολουθεί τους ιερωμένους και τα αγήματα, με τις μπάντες να παιανίζουν κατανυκτικά.
Το μέρος αυτό πέρα από το εμβατηριακό, μεγαλόπρεπο στυλ του, κατακλύζεται από μια πένθιμη "saeta", μελωδία που παραπέμπει στο Ανδαλουσιάνικο κάντε χόντο. Μαρς και σαέτα εναλλάσσονται σ' ένα δυναμικό κρεσέντο έως ότου επανεμφανιστεί το κύριο θέμα του εμβατηρίου μεταμορφωμένο σε φόρμα ταραντέλας, που τελειώνει απότομα μ' ένα εκκωφαντικό φόρτε.  Μια ανάλαφρη coda ολοκληρώνει το μέρος. Η ηχητική εικόνα παραπέμπει σε ήχους από κιθάρες φλαμένκο που ακούγονται από μακριά και ανακατεύονται με απόηχους εκκλησιαστικών καμπανισμών.

Albéniz: "Suite Iberia, Premier Cuaderno. mov. III: Corpus Christi en Sevilla"
Στο πιάνο η Alicia de Larrocha

"Λιτανεία Corpus Christi στη Σεβίλλη", Manuel Cabral Aguado-Bejarano 
(pinterest)

Το μέρος "Corpus Christi en Sevilla" του Αλμπένιθ διασκεύασε για ορχήστρα ο Leopold Stokowski :

Ο Γκωγκέν, η "βάρβαρη" μουσική και ο πειραματισμός του Κραμπ...

Gauguin: "Musique Barbare"

"Δεν μου αρέσει η ζωή στην πρωτεύουσα. Μου ταιριάζει η ύπαιθρος[...]
Σ' αυτήν ανακαλύπτω το άγριο, το πρωτόγονο στοιχείο".

(Πωλ Γκωγκέν)

Paul Gauguin, self portrait

Ο σπουδαίος γάλλος ζωγράφος, γεννήθηκε στις 7 Ιουνίου 1848. Υπήρξε δημιουργός που κατ'εξοχήν πειραματίστηκε με την τεχνοτροπία, το ύφος, τη χρήση των χρωμάτων και την εκφραστική ιδιαιτερότητα. Βαθιά επηρεασμένος από τα λογής καλλιτεχνικά ρεύματα θεωρείται εκπρόσωπος των μεταϊμπρεσιονιστών.

Η αγάπη για τη φύση και η τάση αναζήτησης του άγνωστου και πρωτόγονου, τού γέννησε τον συνεχή και διακαή του πόθο για απόδραση σε χώρες μακρινές, παρθένες, αμόλυντες από το πνεύμα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Φυσιογνωμία ανήσυχη, ο Γκωγκέν γύρεψε την έμπνευση, τον τρόπο έκφρασης σε μέρη μακρινά, εξωτικά...Έτσι, αναζητώντας θρύλους, ήθη και αρχέγονες συνήθειες βρέθηκε στην Γαλλική Πολυνησία, διαμορφώνοντας εκεί την ιδιόμορφη καλλιτεχνική του συνείδηση.

Όποιος Ευρωπαίος είχε ταξιδέψει σε παρόμοιους τόπους όπως η Ταϊτή, χαρακτήριζε τη ζωή και τις συνήθειες των λαών που συναντούσε, "βάρβαρα και άγρια", με την σημασία του "μη εκλεπτυσμένου", του απολίτιστου. Ειδικότερα για τη μουσική, "βάρβαρη" ήταν η άγρια, θορυβώδης, η αποδιδόμενη από σκληρούς και διάφωνους ήχους, μουσική.
Βάρβαρη δηλαδή χαρακτηρίζει ο Ευρωπαίος την άγνωστη σ'αυτόν ηχητική έκφραση, που δεν φαίνεται καν να είναι μουσική, καθώς ηχεί δυνατή, ενοχλητική, φασαριόζικη σχεδόν ρυπαρή...

Όμως, στην ασυνήθιστη αντίληψη του καλλιτέχνη Γκωγκέν η ιδέα του "βάρβαρου" είχε μάλλον θετική απόχρωση...

Στη γλώσσα των κατοίκων της Πολυνησίας "Νοά" σημαίνει "άρωμα", και η επανάληψη δις της λέξης παίρνει τη σημασία του "μοσχοβολιστού". Οι σημειώσεις του Γκωγκέν στις οποίες περιγράφει τις εντυπώσεις του από την Ταϊτή πήραν αυτόν τον τίτλο: "Νοά Νοά", γιατί ο ζωγράφος ήθελε με τη διήγησή του να αποδώσει το άρωμα της χώρας. Να αφηγηθεί τα θαύματα, τα πρωτότυπα και μαγικά στοιχεία που ανακάλυψε εκεί. Στις σημειώσεις του αυτές, με ζεστό, ανθρώπινο λόγο καταθέτει τον παθιασμένο αγώνα του για εσωτερική αρμονία που εξέφρασε και στον καμβά.

Γράφει λοιπόν στο "Νοά Νοά":

"Οι γείτονές μου έγιναν φίλοι μου. Ντύνομαι όπως αυτοί και τρώω το ίδιο με εκείνους, φαγητό. Όταν δεν ζωγραφίζω, μοιράζομαι τη ζωή τους με ανεμελιά και ραθυμία.
Τα βράδια ενώνονται σε ομάδες ανάμεσα σε φουντωτούς θάμνους, άντρες και γυναίκες, γέροι και παιδιά. Κάποιοι από την Ταϊτή, άλλοι από τους Τόνγκας και άλλοι από τα Μαρκέζας. Οι χρυσοί τόνοι του σώματός τους σε υπέροχη αρμονία με το βελούδο του φυλλώματος. Από το χάλκινο στήθος τους αναδύονται τρέμουλες, αχνές μελωδίες. Είναι τα τραγούδια της Ταϊτής, τα iménés .
Μια γυναίκα ξεκινά, με τη φωνή της σαν πετάρισμα πουλιού να υψώνεται από την πρώτη νότα στο ψηλότερο σημείο της κλίμακας. Δυνατές διακυμάνσεις, εκρήξεις και απότομα χαμηλώματα, ενώ οι φωνές των άλλων γυναικών την ακολουθούν πιστά και τη συνοδεύουν. Προς το τέλος, όλοι οι άντρες με άγρια, βάρβαρη κραυγή κλείνουν το τραγούδι σε μια αρμονική συγχορδία.
Άλλες φορές αρχίζουν με μια προσευχή. Πρώτα ο γεροντότερος απαγγέλλει με ευλάβεια κι έπειτα οι υπόλοιποι επαναλαμβάνουν σαν επωδό...Κατόπιν τραγουδούν ή λένε αστείες ιστορίες. Είναι συγκεντρώσεις υφασμένες από λεπτές χρυσοκλωστές αφέλειας, αγνότητας και ψυχικής παρθενίας, υλικά αθώα, διαυγούς αρετής..."

(Γκωγκέν, Πολ. Noa Noa: The Tahitian Journal", εκδ. Dover Fine Art, σελ. 16-17, books.google, απόδοση δική μου)

Gauguin: "Barbarian Tales"

Αυτό δηλαδή που οι Δυτικοί αποκαλούσαν περιφρονητικά "βάρβαρο", ο Γκωγκέν το αντιλήφθηκε ως ηθικά υγιές. Ως κάτι που περιέχει αρχέγονη αγνότητα, περισσότερο διαυγές και το πλέον φυσιολογικό ως συνθήκη για τον άνθρωπο.


Ο ζωγράφος ζούσε στα ηφαιστειογενή νησιά Μαρκέζας από τον Αύγουστο του 1901. Το "καλυβάκι" του το είχε στήσει σε ένα απομακρυσμένο χωριό των εξωτικών νησιών. Ο ίδιος το είχε ονομάσει "Σπίτι των απολαύσεων" και το είχε διακοσμήσει με πίνακες και ξυλόγλυπτα. Απολάμβανε τη ζωή εκεί, μέσα στον πρωτόγνωρο εξωτισμό που τού έδινε έμπνευση, παρότι αντιμετώπιζε δυσκολίες. Υπήρχε έλλειψη χρημάτων και η κακή υγεία του επιδεινώθηκε, ιδιαίτερα από τη μόνιμη σύγκρουσή του με τις αρχές. Μέσα σε αυτό το ανήσυχο κλίμα, που τον αποδυνάμωσε σταδιακά, ζωγράφισε τα τελευταία του αριστουργήματα, ανάμεσά τους και τα "Barbarian Tales", που βλέπετε παραπάνω.

Πρόκειται για εικαστική έκφραση μέσω της οποίας ο Γκωγκέν επιχειρεί μια συμφιλίωση μεταξύ του δυτικού παρελθόντος του και της πιο "άγριας" Πολυνησίας. Η Δύση αντιπροσωπεύεται από τον ζωγράφο φίλο του Γκωγκέν, Μάγερ ντε Χάαν στ' αριστερά, τον οποίο απεικονίζει με ένα σχεδόν "δαιμονικό" μορφασμό, υπονοώντας μια Δύση εμφανώς διεφθαρμένη. Δίπλα του και στα δεξιά τοποθετεί δυο γυναικείες φιγούρες, δυο Πολυνήσιες σε νωχελική, ήρεμη στάση. Το χρυσοχάλκινο δέρμα τους λαμπυρίζει στο φως της φεγγαρόλουστης νύχτας. Η μαυρομαλλούσα κάθεται ανέμελη σε στάση λωτού, και δίπλα της γονατιστή η κοκκινομάλλα Tohotaua στωικά κοιτάζει το θεατή...
Ο ντε Χάαν είχε πεθάνει πρόσφατα, έτσι μια ανάγνωση του έργου μάς οδηγεί στη σκέψη πως στα δεξιά ο Γκωγκέν απεικονίζει τη ζωή και στ' αριστερά το θάνατο. Πίσω από τις τρεις φιγούρες σκιαγραφείται ο νυχτερινός ουρανός με τα σύννεφα να τρέχουν στον ορίζοντά του και τριγύρω πλήθος εντυπωσιακών πολύχρωμων εξωτικών λουλουδιών...

Στα σημειωματάρια του ο Γκωγκέν είχε γράψει πάνω από το έργο του "Le contour parle-Ο αφηγητής μιλάει".
Από αυτή τη σημείωση ο αμερικανός Τζωρτζ Κραμπ ξεκινά τη μουσική του έμπνευση στο 4μερές έργο του: "Contes Barbares(after painting by Paul Gauguin)". 

Aποτελεί το όγδοο τμήμα από τις "Μεταμορφώσεις, Βιβλίο Ι" του Κραμπ, με υπότιτλο "Δέκα Φαντασιακά κομμάτια (μετά από διάσημους πίνακες) ", που συνέθεσε τη διετία 2015-2017 για ενισχυμένο πιάνο, στα χνάρια του "Εικόνες από μια Έκθεση" του Μουσόργκσκυ.

Όπως γνωρίζουμε, ο Τζωρτζ Κραμπ, πειραματίστηκε με ασυνήθιστους ήχους και τεχνικές. Πρωτότυπη και πλούσια η παλέτα ηχοχρωμάτων του, αξιοποίησε και διεύρυνε τις δυνατότητες των οργάνων εισάγοντας ιδιότυπες ηχοχρωματικές συνηχήσεις απελευθερωμένος από τις συμβατικές φόρμες της μουσικής οργάνωσης.

• Στη σύνθεσή του "Contes Barbares" ξεκινώντας -όπως αναφέραμε- από την ιδέα να μιλήσει ο αφηγητής, τιτλοφορεί το πρώτο μέρος της: "Ο αφηγητής επικαλείται ένα όραμα" με τη μουσική να πλάθει ένα ψυχεδελικό παραλήρημα σε νεωτεριστικό ύφος.
• Στο δεύτερο μέρος, "Tahitian Death Chant-Άσμα θανάτου της Ταϊτής", ο πιανίστας εκτελεί πατώντας τα πλήκτρα, ενώ με ένα τσόχινο ραβδί αποδυναμώνει τον ήχο τους, σαν αυτοσχέδια σουρντίνα. Το μέρος πλαισιώνεται με χτυπήματα στο ξύλινο μέρος του πιάνου και τη χρήση του κρουστού ipahule, σαν μαράκες.
• Στο τρίτο μέρος ο πιανίστας φωνάζει "Manaò tupapaú!" στην Πολυνησιακή γλώσσα, μια φράση που μεταφράζεται ως "Τα πνεύματα των νεκρών παρακολουθούν", την οποία ο Γκωγκέν είχε χρησιμοποιήσει ως τίτλο για πολλά έργα του νωρίτερα.
• Το τελευταίο τέταρτο μέρος με τίτλο "Χορός της Ταϊτής: Μύθος της Σελήνης και της Γης" κλείνει σε έντονο ύφος τη σύνθεση, όπου ο αφηγητής φλύαρα και με δυναμισμό ολοκληρώνει το παραμύθι του.

George Crumb: Metamorphoses Book 1, VIII: 
"Contes Barbares(after painting by Paul Gauguin)"

Ο Παϊζιέλο, η ζωγράφος και η Νίνα...

Ήταν ένας από τους τελευταίους μεγάλους εκπροσώπους της ναπολιτάνικης μουσικής σχολής και κεντρικό πρόσωπο της ιταλικής όπερας τα τελευταία τριάντα χρόνια του 18ου αιώνα. Επίσης, συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη της όπερας μπούφα.

Ο Ιταλός συνθέτης, Τζιοβάνι Παϊζιέλο μαθήτευσε δίπλα στον Φραντσέσκο Ντουράντε στη Νάπολη, με το κοινό απ' την πρώτη στιγμή να υποδέχεται τα έργα του με εγκωμιαστικότατα σχόλια. Μπορεί να απέκτησε μεγάλη φήμη και περιουσία ως συνθέτης όπερας(συνέθεσε πάνω από 90 όπερες), όμως ασχολήθηκε με τα περισσότερα μουσικά είδη της εποχής του(κουαρτέτα, συμφωνίες, σονάτες),ανάμεσά τους και έργα ιερής μουσικής.

Μην ξεχνάμε πως η μουσική του Παϊζιέλο επαινέθηκε από τον Χάιντν και τον Μπετόβεν και είχε καταλυτική επιρροή στον Μότσαρτ και τον Ροσίνι.

Ο Παϊζιέλο πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη Νάπολη, εκτός από δυο χρονικά διαστήματα.
Η φήμη του είχε περάσει τα σύνορα της πατρίδας του, έτσι από το 1775 και για εννέα χρόνια έζησε στην Αγία Πετρούπολη, προσκεκλημένος της φιλότεχνης Αικατερίνης της Μεγάλης, που τον κάλεσε ώστε με τη μουσική του να λαμπρύνει την Αυλή της.
Επίσης, ήταν ο αγαπημένος συνθέτης του Ναπολέοντα κι έπειτα από ρητή πρόσκλησή του ο Παϊζιέλο μετακόμισε στο Παρίσι για να αναλάβει την ιδιωτική του Ορχήστρα κι έζησε εκεί από το 1802 έως το 1804.(Mετά τις κατακτήσεις του στη Μεσόγειο, ο Βοναπάρτης είχε αναπτύξει μια ιδιαίτερη αγάπη για την ιταλική μουσική, επομένως δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι εμπιστεύτηκε τη διεύθυνση της ορχήστρας και τη θέση του αρχιμουσικού του παρεκκλησίου στον Ναπολιτάνο Παϊζιέλο).

Élisabeth Vigée Lebrun, Selfportrait

Σύγχρονη του Παϊζιέλο ήταν και η Ελιζαμπέτ Λουίζ Βιζέ Λε Μπρεν (1755–1842), εξέχουσα προσωπικότητα της εικαστικής τέχνης, γνωστής κυρίως για τις προσωπογραφίες της. Υπήρξε ζωγράφος της αυλής της Γαλλίας και της αυλής των αυτοκρατόρων της Βιέννης και της Ρωσίας.

Γνωστή είναι η φράση της: "J'aimais aussi la musique passionnément", εννοώντας πως εκτός από τη Ζωγραφική, η τέχνη της Μουσικής είναι εκείνη που αγαπά παθιασμένα.

Και είναι αλήθεια. Σε όλη τη ζωή της απολάμβανε την τέχνη των ήχων, ήταν η ίδια ερασιτέχνις τραγουδίστρια και συνόδευε το τραγούδι της παίζοντας κιθάρα, αλλά κυρίως είχε αναπτύξει υψηλό μουσικό κριτήριο, γνώριζε να διακρίνει και να εκτιμά την μουσική ποιότητα των συνθετών και των ερμηνευτών. Παρότι φαίνεται να απολάμβανε περισσότερο την κοσμική μουσική, τόσο τη φωνητική όσο και την ενόργανη, την συγκινούσαν και οι δημιουργίες ιερής μουσικής. Η ζωγράφος συμμετείχε ως παιδί σε εκκλησιαστικές χορωδίες και η ίδια συχνά δήλωνε πως: "ο ήχος του εκκλησιαστικού οργάνου με εντυπωσίαζε και με συγκινούσε από παιδί, τόσο που να μου φέρνει δάκρυα στα μάτια και να μη μπορώ να σταματήσω".

Η Dugazon ως Νίνα στη σκηνή της τρέλας
(Louise Rosalie Lefèvre)

Λάτρευε επίσης και το Θέατρο, ενώ στο Παρίσι δεν έχανε ποτέ παράσταση όπερας. Τη  μαγνήτιζαν οι θαυμαστές φωνές των πρωταγωνιστών, τους οποίους όχι μόνο επαινούσε, αλλά και σκιαγραφούσε με τα πινέλα της. Θαυμάστρια των οπερατικών χαρακτήρων του Γκλουκ και του Πιτσίνι, έδειχνε ιδιαίτερη αδυναμία στα διάσημη σοπράνο της εποχής, Louise-Rosalie Dugazon, για την οποία έγραψε χαρακτηριστικά:

"Μια γυναίκα της οποίας το ταλέντο στη σκηνή θαυμάζω απεριόριστα και στην εποχή μας θεωρώ το μεγαλύτερο καλλιτέχνη στην όπερα κομίκ είναι η κυρία Ντουγκαζόν. Ποτέ πριν δεν αποδόθηκε τόση αλήθεια σε ρόλο. Η υποκριτική της δεινότητα, συναρπάζει! Η κυρία Ντουγκαζόν υποδύεται κάθε ηρωίδα δίνοντάς της ατόφια τα χαρακτηριστικά της, ευγένεια, χάρη, γοητεία...αφέλεια. Η φωνή της μετατρέπεται σε γέλιο ή κλάμα με μοναδική ικανότητα και ευκολία. Συγκλονίζει στο ρόλο της "Νίνα" του Nicolas Dalayrac, ιδιαίτερα στη σκηνή της τρέλας. Η "Νίνα" της Ντουγκαζόν έχει την ιδιαιτερότητα να φαντάζει γλυκιά, ενάρετη, αγνή και ταυτόχρονα με τόση φλόγα και πάθος μέσα της!"



Επακόλουθο ήταν -λοιπόν- η μουσική να σταθεί πηγή έμπνευσης για την ταλαντούχα προσωπογράφο. Έτσι, έφτιαξε πορτρέτα μουσικών και δεν δίστασε να απεικονίσει μουσικές παρτιτούρες με κάθε λεπτομέρεια και ακρίβεια, καθώς η ίδια ως μουσικός γνώριζε τη μουσική θεωρία και ορολογία.

Ανάμεσα στα γνωστά πορτρέτα της είναι και κείνο του Τζοβάννι Παϊζιέλο, που βλέπετε παραπάνω. Η Ελιζαμπέτ γνώρισε το συνθέτη στη Νάπολη, όταν εκείνος βρισκόταν στο απόγειο της φήμης του ως συνθέτης όπερας. Τον εκτιμούσε πολύ από τότε που παρακολούθησε την όπερά του "Nina ή sia La pazza per amore / Νίνα ή το κορίτσι που τρελαίνεται από αγάπη" . Ανυπομονούσε να δει και να ακούσει την όπερα στην ιταλική της εκδοχή, το λιμπρέτο της οποίας στηριζόταν στην ίδια ιστορία, που και ο Dalayrac ανέπτυξε. Ήταν περίεργη να δει και να συγκρίνει την πρωταγωνίστρια στο ρόλο, που το είδωλο της Ελιζαμπέτ, Ντουγκαζόν είχε αφήσει εποχή..

Η πρεμιέρα στο Ναπολιτάνικο Teatro dei Fiorentini την άφησε άφωνη από κάθε άποψη, μουσική, σκηνική, ερμηνευτική. Τα μεγαλύτερα όμως εύσημα θέλησε να τα αποδώσει στον συνθέτη. Ετσι, με τα πινέλα της φιλοτέχνησε το πορτρέτο του και μετά την ολοκλήρωσή του κανόνισε ο πίνακας να εκτεθεί στο Παρίσι, ενισχύοντας παράλληλα με τη φήμη του Παϊζιέλο και τη δική της δημοτικότητα. Όταν ο καλλιτέχνης και ακαδημαϊκός Ζακ Λουί Νταβίντ είδε το έργο της Λε Μπρεν, εξέφρασε άμεσα τον θαυμασμό του στη ζωγράφο για τη δημιουργία της.

Η Elisabeth Vigée-Lebrun απεικονίζει τον σπουδαίο συνθέτη καθιστό να εκτελεί τσέμπαλο με μια έκφραση θαυμαστή. Έχει τα μάτια του στραμμένα προς τον ουρανό. Βρίσκεται μάλλον σε στιγμή έμπνευσης, όπου η φαντασία ελεύθερη μεταμορφώνει σε έκσταση το ύφος του καλλιτέχνη δημιουργού. Πάνω στο πληκτροφόρο όργανο υπάρχει μια παρτιτούρα, στης οποίας το εξώφυλλο ο θεατής διαβάζει: 

Rondo de Nina

"Il mio ben quando verrà"

Musica

di Giovanni Paisiello

Είναι η λεπτομέρεια με την οποία η ζωγράφος δηλώνει το θαυμασμό της για την οπερατική δημιουργία του Παϊζιέλο.


Ο Παϊζιέλο κινούμενος σε ύφος απλό, άμεσο και πνευματώδες, με ζεστές μελωδίες και πολύχρωμη ενορχήστρωση διαμορφώνει μια συναισθηματική κωμωδία που θεωρείται από τις πιο χαριτωμένες του συνθέτη, δείγμα ευγενικής δημιουργίας του 18ου αι.

Yπόθεση:

Η κόρη του κόμη, Νίνα ετοιμάζεται να παντρευτεί τον αγαπημένο της Λιντόρο, όταν ο πατέρας της αθετεί το λόγο του και κανονίζει να την παντρέψει με κάποιον πλουσιότερο. Ο νέος με θιγμένη την αξιοπρεπεια, καλεί τον πλούσιο σε μονομαχία, στην οποία σκοτώνεται.
Η απώλειά του έχει ως αποτέλεσμα την κατάρρευση της κοπέλας. Η Νίνα παραφρονεί και κάθε μέρα πηγαίνει στην είσοδο του χωριού μ' ένα μπουκέτο λουλούδια περιμένοντας το Λιντόρο. Η καρδιά της έχι ραγίσει και κυριολεκτικά τρελαίνεται από αγάπη, προκαλώντας στον πατέρα της τύψεις και ενοχές.
Μια μέρα, ο υπηρέτης του κόμη φέρνει την καλή είδηση. Ο Λιντόρο δεν πέθανε. Το βαρύ τραύμα του φρόντισε ο αδερφικός φίλος του, όμως έμεινε μακριά, καθώς θεωρούσε ότι η Νίνα είχε παντρευτεί τον πλούσιο γαμπρό που τής έφερε ο πατέρας της.. Η δύναμη της συνάντησης των δυο ερωτευμένων επαναφέρει τα λογικά της κοπέλας, οι εραστές επανενώνονται και η όπερα τελειώνει με το επιθυμητό αίσιο τέλος.

Η όπερα του Παϊζιέλο "Nina, o sia La Pazza per Amore-Nina" ήταν μια από τις πρώτες απεικονίσεις της γυναικείας παραφροσύνης σ'αυτή τη μορφής τέχνης. Τα χρόνια που θα ακολουθήσουν θα φέρουν τις περιβόητες "σκηνές τρέλας" των Ντονιτσέτι(Anna Bolena, Lucia di Lammermoor) και του Μπελίνι(I Puritani, La Sonnambula) όπου οι βασανισμένες ηρωίδες θα εξελιχθούν στις τραγικές ηρωίδες του Βέρντι και του Πουτσίνι.

Από την όπερα θα απολαύσουμε την υπέροχη άρια "Il mio ben quando verrà- Καλέ μου πότε θα'ρθεις", που τραγουδιέται από την παράφρονα Νίνα στη mad scene και ο τίτλος απεικονίζεται στο εικαστικό της Λε Μπρεν. Λυρική, αέρινη μελωδία, λεπτοκεντημένη και βαθιά συναισθηματική, χωρίς ιδιαίτερα ξεσπάσματα, όμως υψηλής εκφραστικής ποιότητος, με ήπια μελίσματα ως στεναγμοί οδύνης και ερωτικής γλυκύτητας στην ακραία κατάσταση του παραλογισμού της ηρωίδας. Ερμηνεύει η Τερέζα Μπεργκάντζα.

Καλέ μου πότε θα' ρθεις 

να δεις τη θλιμμένη σου αγάπη;

άνθη τότε πανέμορφα θα καλύψουν

την πλατιά ακτή.

Όμως, δεν τον βλέπω, κι ο καλός μου

αλίμονο, δεν έρχεται.

 

Παραπάνω αναφέραμε πως η ζωγράφος και ερασιτέχνις μουσικός αγαπούσε εκτός από την κοσμική και την εκκλησιαστική μουσική. 

Έτσι, για να υπογραμμίσει το ταλέντο του Παϊζιέλο και σε αυτό το μουσικό είδος, παραθέτει ξεδιπλωμένη και την παρτιτούρα του διάσημου "Te Deum"...

Πρόκειται για σύνθεση στη Σι υφ. μείζονα για δύο χορωδίες και ορχήστρα, που γράφτηκε τη χρονιά σύνθεσης της όπερας "Nina"(1790) και αφιερώθηκε στην Πριγκίπισσα της Αυστρίας Μαρία-Καρολίνα για του γάμους της με τον Ναπολιτάνο Πρίγκιπα Φερδινάνδο.
Η σύνθεση είναι δομημένη στη μορφή μιας πανηγυρικής λειτουργίας, που όμως αποφεύγει το πομπώδες και τη "βροντερή" μεγαλοπρέπεια προσδίδοντας μια ήπια, ευφρόσυνη διάθεση εορτασμού.

Το κείμενο γράφτηκε στη μνήμη του ιταλού συνθέτη Τζιοβάνι Παϊζιέλο (5 Ιουνίου 1816)

Μπαρενμπόιμ: "Η μουσική και ένα καλό πούρο είναι τα δύο πάθη μου" ...

Ο Μπαρενμπόιμ μέσα σε δακτυλίδια καπνού από το πούρο του
(newyorkarts)

Παρότι σήμερα είναι "ΗΜΕΡΑ κατά του ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ", εμείς αναφερόμαστε σε έναν μανιώδη καπνιστή αλλά και βιρτουόζο πιανίστα και μαέστρο μεγάλου βεληνεκούς που δηλώνει:

"Η μουσική και ένα καλό πούρο είναι τα δύο πάθη μου" ...

getclassical

Ο αγαπημένος Ντάνιελ Μπαρενμπόιμ κάπνισε το πρώτο του πούρο όταν ήταν 14 ετών. Του το "κέρασε" ο οικογενειακός φίλος και διάσημος πιανίστας, Άρθουρ Ρουμπινστάιν.
Όπως συχνά έχει αφηγηθεί, έπαιζε για τον Ρουμπινστάιν κάθε χρόνο από παιδί, ώστε ο δεύτερος να παρακολουθεί την πορεία και εξέλιξή του. Ήταν το 1952 και η οικογένεια Μπαρενμπόιμ είχε μετοικίσει από την Αργεντινή στο Ισραήλ.
Εκείνη την περίοδο ο Ρουμπινστάιν ήρθε στο Τελ Αβίβ για συναυλίες. Ετσι, ο Ντάνιελ πήγε να τον συναντήσει σε μια από τις πρόβες του. Ο Άρθουρ χάρηκε πολύ που είδε τον έφηβο πιανίστα και τον κάλεσε την επομένη στο ξενοδοχείο του προκειμένου να παίξει ό,τι μελετούσε εκείνο το διάστημα και να δει την πορεία του...

Αφηγείται ο Μπαρενμπόιμ:

"Ομως ξύπνησα με πυρετό και η μητέρα μου δεν με άφησε ούτε σχολείο να πάω, ούτε φυσικά και στο ραντεβού με τον μέντορά μου. Είχα τόση επιθυμία να παίξω γι' αυτόν. Μαλώσαμε με τη μητέρα και τελικά υπερίσχυσε το δικό μου. Στις 5 η ώρα ήμουν στο ξενοδοχείο. Προς έκπληξή μου, έμαθα από τον ρεσεψιονίστ πως ο Ρουμπινστάιν είχε πάει μια εκδρομή στη Γαλιλαία. Προφανώς είχε ξεχάσει την προγραμματισμένη συνάντησή μας. Στεναχωρήθηκα, όμως δεν έφυγα. Έκατσα εκεί, παρότι εμπύρετος και περίμενα μέχρι αργά το απόγευμα...

Ο Ρουμπινστάιν παίζει πιάνο
απολαμβάνοντας το πούρο του
(pinterest)

Ήταν περίπου 8 το βράδυ, όταν ο Άρθουρ και η οικογένειά του μπήκαν στο λόμπι.Όταν με είδε θυμήθηκε το ραντεβού και ζήτησε άπειρες φορές συγγνώμη. Με κοίταξε καλύτερα και κατάλαβε πως δεν ήμουν καλά. Ομως, του εξήγησα πως για μένα ήταν πολύ σημαντικό να παίξω πιάνο και να μ' ακούσει. Έτσι, για την επόμενη ώρα κλεισμένοι στο δωμάτιό του έπαιζα Λιστ, Μπραμς και Σούμπερτ, που από τους μορφασμούς και το χαμόγελό του φαινόταν απολύτως ικανοποιημένος με την ερμηνεία μου, ιδιαίτερα στη Σονάτα του Σούμπερτ σε Ρε μείζονα.
Έπιασε το μέτωπό μου και είδε πως έκαιγε. Τότε, μου είπε: "Ξέρω τι χρειάζεσαι, μια βότκα!" Μου έβαλε σε ένα μικρό ποτήρι κι έπειτα δειπνήσαμε.... Μετά το φαγητό, αντί επιδορπίου, μού σέρβιρε ένα από τα αγαπημένα του πούρα Αβάνας, ένα Montecristo No. 3,λέγοντάς μου πως πρέπει να το καπνίσω, και συνδυαστικά με τη βότκα θα γινόμουν περδίκι.
Έτσι άρχισα να καπνίζω και από τότε δεν το έχω κόψει ποτέ..."

Τον σπουδαίο Μπαρενμπόιμ θα απολαύσουμε στο πρώτο μέρος της Σουμπερτικής Σονάτας για πιάνο σε Ρε μείζονα, μέρος ακατάπαυστα ενεργητικό, που διακρίνεται για την ορμητικότητα των μοτίβων, αλλά και την ηφαιστειακή -σχεδόν- έκρηξη θριάμβου που αναδύει από την φανφαρόζικη εισαγωγή, κιόλας.
Μια από τις πλέον απαιτητικές γραφές για σόλο πιάνο του Σούμπερτ, με τα "αδυσώπητα" τρίηχα να διατρέχουν ανιόντα και κατιόντα το πληκτρολόγιο, δίνοντας την ευκαιρία στον πιανίστα να αναδείξει την υψηλή δεξιοτεχνία του.

Daniel Barenboim: Schubert Piano sonata No. 17, Mov. 1:

Παλαιότερο κείμενο για το κάπνισμα μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Πνευματικά Άσματα στη μνήμη του Μπορίς Παστερνάκ...

"Μπορίς Παστερνάκ", έργο
του ζωγράφου πατέρα του, Leonid Pasternak

"Νομίζω πως δεν θα σε αγαπούσα τόσο πολύ αν δεν είχες κάτι για να παραπονεθείς και κάτι για να μετανιώσεις. Δεν μου αρέσουν εκείνοι που δεν έχουν πέσει, δεν έχουν παραπατήσει.
Η αρετή τους είναι μικρή κι έχει μικρή αξία. Η ομορφιά της ζωής δεν τους έχει φανερωθεί..."

(Μπορίς Παστερνάκ: "Δόκτωρ Ζιβάγκο")

Ο βραβευμένος με Νόμπελ, ποιητής και συγγραφέας, Μπορίς Παστερνάκ θεωρείται μια πολυτάλαντη προσωπικότητα. Στα έργα του είναι εμφανής η μεταφυσική και ιδεαλιστική, ανθρωπιστική κοσμοαντίληψή του, στην οποία πρωταρχική θέση κατέχει η αισθητική και η δημιουργικότητα.

"Κι ακόμα περισσότερο από το δέσιμο των ψυχών, μάς ενώνει η άβυσσος
που μάς χωρίζει από τον υπόλοιπο κόσμο"

Leonid Pasternak:"Τα 4 παιδιά μου"
(ο Μπορίς πρώτος αριστερά με τα αδέρφια του)

Για όσους δεν το γνωρίζουν να πω πως ξεκίνησε με φιλοδοξία να γίνει μουσικός.

Στο DNA του υπήρχε η καλλιτεχνική φύση, καθώς ο πατέρας του, Λεονίντ Παστερνάκ ήταν διάσημος ζωγράφος και καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών, αλλά και η μητέρα του, Ρόζα Κάουφμαν, περίφημη πιανίστα. Στο σπίτι τους σύχναζαν επίσης, μεγάλες καλλιτεχνικές προσωπικότητες, Ρίλκε, Ραχμάνινοφ, Σκριάμπιν, Τολστόι...

Ήταν ο Σκριάμπιν, που τον ενθάρρυνε και τον παρότρυνε να ασχοληθεί με τη μουσική.

Στα χρόνια μαθητείας του στη μουσική ασχολήθηκε και με τη σύνθεση...

Ολοκληρωμένος μουσικός και προικισμένος ζωγράφος, σπούδασε Νομικά και Φιλοσοφία, και ενώ φαινόταν πως θα ακολουθήσει ακαδημαϊκή σταδιοδρομία, έγινε ποιητής. Μέχρι τον θάνατό του θα προσπαθεί να παραμείνει πιστός στις καλλιτεχνικές του αρχές και στους διωκόμενους φίλους του, χωρίς να αρνείται την σοβιετοποιημένη πατρίδα του.

Το σπίτι στο Περεντέλκινο, που ο Παστερνάκ
άφησε την τελευταία του πνοή

Ενα χρόνο πριν πεθάνει από καρκίνο του πνεύμονα άρχισε να γράφει το θεατρικό του "Η Τυφλή Ομορφιά" ένα έργο για έναν σκλαβωμένο καλλιτέχνη κατά την περίοδο της καταπίεσης στη Ρωσία.

Η κατάστασή του όμως επιδεινώθηκε και τελικά ο Μπορίς Παστερνάκ πέθανε το απόγευμα της 30ης Μαΐου του 1960. 

Ήταν χιλιάδες οι άνθρωποι που ταξίδεψαν από τη Μόσχα για την κηδεία του στο μικρό χωριό Περεντέλκινο όπου έζησε, για να του πουν το ύστατο αντίο...

***

Τα "Οκτώ Πνευματικά Άσματα" του ρώσου συνθέτη, Νικολάι Καρέτνικοφ με τον υπότιτλο "Στη Μνήμη του Μπορίς Παστερνάκ" είναι σύμφωνα με το δημιουργό τους "το μονοπάτι του Παστερνάκ προς τον Θεό", εννοώντας το αποτέλεσμα του μεγάλου ταξιδιού του Παστερνάκ προς την απόκτηση της εσωτερικής ελευθερίας που είναι απαραίτητη για έναν καλλιτέχνη και εξίσου αναγκαία με το ταλέντο και τον επαγγελματισμό.

Τα κείμενα του κύκλου είναι από την Παλαιά και Καινή Διαθήκη στη γλώσσα της Παλαιάς Εκκλησιαστικής Σλαβικής.

Μουσικά, οι "Οκτώ πνευματικές ψαλμωδίες" αποτελούν κράμα διάφωνης τονικότητας και αρχαϊσμού, που υπογραμμίζεται από μια σύνθετη ρυθμική οργάνωση στο ύφος της αρχαίας ψαλτικής.(O συνθέτης υπήρξε οπαδός του δωδεκάφθογγου τονικού συστήματος).

Aκoύμε το Ν.6 με τίτλο: "Από το Ματθαίο", βασισμένο στο εδάφιο Ματθ. 15,14:
"... ἄφετε αὐτούς· ὁδηγοί εἰσι τυφλοί τυφλῶν· τυφλός δέ τυφλόν ἐάν ὁδηγῇ, ἀμφότεροι εἰς βόθυνον πεσοῦνται"

δηλαδή:

"Αφήσατέ τους· είναι τυφλοί, οδηγοί άλλων τυφλών· εάν δε ένας τυφλός οδηγεί έναν άλλο τυφλόν, θα πέσουν και οι δύο σε λάκκο βαθύ".

Nikolai Karetnikov: "Eight Spiritual Songs to the Memory of Boris Pasternak"
"No. 6: Of Matthew"

Παλαιότερο κείμενο για τον Παστερνάκ μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Οι συνθέσεις του Γ.Σ. Μπαχ για την Ανάληψη του Ιησού...

 

"Η Ανάληψη του Ιησού", John Singleton Copley 

"...ενώ οι μαθητές κοίταζαν τον Ιησού, Εκείνος ανυψώθηκε προς τον ουρανό, και μια νεφέλη τον έκρυψε από τα μάτια τους. Και καθώς κοίταζαν που ανέβαινε ψηλά, ξαφνικά δυο άντρες εμφανίστηκαν μπροστά τους με άσπρα ενδύματα, και τους είπαν:
"Γαλιλαίοι, τι σταθήκατε και κοιτάτε στον ουρανό; Αυτός, που αναλήφθηκε,
έτσι θα ’ρθει πάλι, με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε να πηγαίνει εκεί..."

Ετσι περιγράφουν οι Γραφές την Ανάληψη, μια από τις σημαντικότερες Γιορτές της Χριστιανικής θρησκείας, την άνοδο του Χριστού στους ουρανούς, που γιορτάζεται πάντοτε ημέρα Πέμπτη.

Είχαν περάσει σαράντα μέρες μετά την Ανάσταση, όταν ο Ιησούς εμφανίστηκε ενώπιον των Αποστόλων. Συνομιλώντας μεταξύ τους κατευθύνθηκαν προς το Όρος των Ελαιών και κεί, ευλογώντας τους, ο Κύριος σήκωσε τα χέρια του και άρχισε να ανυψώνεται...Υψωνόταν πάνω από τη γη, ώσπου χάθηκε μέσα στα σύννεφα… Οι Απόστολοι δεν μπορούσαν να πάρουν τα μάτια τους...Αρχικά τρόμαξαν, όμως τελικά κυριάρχησε η έκσταση που ένιωσαν με όσα αντίκρυζαν..

Το θείο γεγονός μεταφέρει στον καμβά του ο Τζον Σίνγκλετον Κόπλεϊ στο ομώνυμο εικαστικό του: "Jesus ascending to heaven". Όλα τα καλλιτεχνικά μέσα του δημιουργού υποτάσσονται στην θαυμαστή απεικόνιση της απόλυτης ηρεμίας, του μεγαλείου και της ομορφιάς του ανερχόμενου Χριστού. Το πρόσωπο του Σωτήρα εκπέμπει φως, γεμάτο αγάπη και έλεος για τους ανθρώπους.
Φως που φαίνεται πως τρομάζει τους Αποστόλους, που απεικονίζονται στο κάτω μέρος του έργου...Τα χρώματα που επιλέγει ο Κόπλεϊ, ροζ, μπλε, γκρίζο, ώχρα και κόκκινο έρχονται σε αντίθεση με το λευκό χιτώνα, που φορά ο Χριστός, και οι Άγγελοι με τα επίσης λευκά φτερά τους, όλα ευφυώς σχεδιασμένα για να ενισχυθεί το δράμα και η σοβαρότητα του θείου γεγονότος.
Αβρές οι φωτοσκιάσεις των νεφών, ικανές να μεταφέρουν αγαλλίαση, ηρεμία και το ευσεβές της ψυχής, τονίζοντας ιδιαίτερα τον υπερφυσικό χαρακτήρα της Ανάληψης. Εκστασιασμένοι οι μαθητές, με τα χέρια υψωμένα αποχαιρετούν τον Κύριο. Ένας θριαμβευτικός αποχαιρετισμός, ένα γεγονός που αποτελεί θριαμβευτική νίκη Του επί του θανάτου.

"..και ανελθόντα εις τους ουρανούς, και καθεζόμενον εκ δεξιών του Πατρός..."

Η Ημέρα της Ανάληψης ανήκει στις πιο εξέχουσες γιορτές που σχετίζονται με τη ζωή του Χριστού και γι' αυτό απαιτούσε ιδιαίτερη μουσική προσοχή στην εποχή του Μπαχ.

Ο μέγας κάντορας Γ.Σ.Μπαχ έδωσε αρκετές συνθέσεις για τον εορτασμό της Ανάληψης.


Ι. Το "Lobet Gott in seinen Reichen" BWV 11, που ο Μπαχ τιτλοφόρησε: "Oratorium Festo Ascensionis Christi-Ορατόριο για τη γιορτή της Ανάληψης του Χριστού", παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 19 Μαΐου 1735.

Το κείμενο για το Ορατόριο της Ανάληψης , αποτελεί σύνθεση εδαφίων από τη Βίβλο, πιθανώς γραμμένο από τον Πίκαντερ, ο οποίος ακολουθεί την ιστορία της Ανάληψης όπως περιγράφεται στα Κατά Λουκά, Κατά Μάρκον Ευαγγέλια και τις Πράξεις των Αποστόλων . Το ορατόριο είναι δομημένο σε έντεκα κινήσεις σε δύο μέρη. Πλαισιώνεται δε, από εκτεταμένες χορωδιακές κινήσεις...
Θα απολαύσουμε το χορωδιακό, που κλείνει το πρώτο μέρος: "Nun lieget alles unter dir-Κάτω από Σένα βρίσκονται όλα τώρα", όπου περιγράφει και δοξολογεί τον Ιησού καθώς ανεβαίνει στον ουρανό, με τους Αγγέλους να τον υμνούν.

Bach: "Oratorium Festo Ascensionis Christi-Nun lieget alles unter dir" 
 Ton Koopman:

"…ανελήφθη εις τον ουρανόν και εκάθισεν εκ δεξιών του Θεού.
Εκείνοι δε εξελθόντες εκήρυξαν πανταχού, του Κυρίου συνεργούντος και τον λόγον βεβαιούντος δια των επακολουθούντων σημείων"

 (Μαρκ.16,19-20)

Ο ευαγγελιστής Μάρκος, περιγράφει με λακωνικό τρόπο το θαυμαστό και συνάμα συγκινητικό γεγονός!

ΙΙ. H πρώτη καντάτα του Γ.Σ.Μπαχ για τη Γιορτή της Ανάληψης είναι η "Wer da gläubet und getauft wird-Αυτός που πιστεύει και βαφτίζεται" BWV 37 που εκτελέστηκε στη Λειψία στις 18 Μαΐου 1724. Το όνομα του λιμπρετίστα που βασίστηκε σε σχετικά κείμενα του Ευαγγελίου, δεν έχει διασωθεί.
Η καντάτα διαμορφώνεται σε έξι κινήσεις και δυο μέρη, καθένα από τα οποία ολοκληρώνεται με ένα χορωδιακό.
Η σύνθεση είναι σύντομης διάρκειας και παρότι προοριζόταν για μια μεγάλη γιορτή, όπως η Ανάληψη, ο Μπαχ την αναθέτει σε "ταπεινή" ορχήστρα χωρίς φανφάρες και πομπώδη ηχοχρώματα(δύο βιολιά, βιόλα, όμποε ντ' αμόρε και κοντίνουο, χωρίς κόρνα ή τρομπέτες που πλάθουν μια πιο εορταστική ατμόσφαιρα, όπως σε επόμενα παρεμφερή έργα του).

Bach: Wer da gläubet und getauft wird, BWV 37 / Ton Koopman:

III. Η καντάτα "Auf Christi Himmelfahrt allein-Όταν ανελήφθη ο Χριστός στους Ουρανούς" BWV 128 συνετέθη για τον εορτασμό της Ανάληψης στη Λειψία το έτος 1725.

Η Λειψία, με φόντο την εκκλησία του Αγίου Θωμά όπου διετέλεσε κάντορας ο Μπαχ(χαρακτικό).
Πιστεύεται πως  τα δύο άτομα που εμφανίζονται σε πρώτο πλάνο είναι ο Μπαχ μελετώντας παρτιτούρα και η σύζυγός του, Άννα Μανταλένα, που παίζει τσέμπαλο.

Το κείμενο είναι της Χριστιανής Μαριάνα Ρομάνους φον Ζίνγκλερ, κόρης του δημάρχου της Λειψίας, φημισμένης ποιήτριας και συγγραφέως, γνωστή για τα κείμενα των εννέα καντάτων, τις οποίες συνέθεσε ο Μπαχ για την περίοδο μεταξύ Πάσχα και Πεντηκοστής του 1725.

Η ποιήτρια πήρε το θέμα της καντάτας από την πρώτη στροφή ενός παλαιότερου χορωδιακού: "όταν ο Ιησούς ανέβηκε στους ουρανούς , δεν υπάρχει τίποτα άλλο να με κρατήσει στη γη, καθώς μου υποσχέθηκαν πρόσωπο με πρόσωπο πως το Θεό θα δω", παράφραση του Ύμνου της Αγάπης από την Επιστολή προς Κορινθίους ("...τώρα βλέπουμε τα πράγματα θαμπά, σαν μέσα από μεταλλικό καθρέφτη· τότε όμως πρόσωπο με πρόσωπο θα δούμε το Θεό").
Αντίθετα με την προηγούμενη καντάτα, εδώ η ενορχήστρωση είναι ιδιαίτερα πλούσια, όπως αρμόζει στη σημασία της μεγάλης Γιορτής. Η ορχήστρα ηχεί εντυπωσιακή και για τα δεδομένα της εποχής είναι υψηλής ορχηστρικής δύναμης αριθμητικά(δύο κόρνα, όμποε όλων των κατηγοριών -όμποε ντ'αμόρε, όμποε ντα κάτσα- , δύο βιολιά, βιόλα, κοντίνουο και τρομπέτα).

Bach: Auf Christi Himmelfahrt allein (BWV 128) / Ton Koopman:

ΙV. Τέλος, την εκκλησιαστική καντάτα "Gott fähret auf mit Jauchzen-Ο Θεός ανεβαίνει μες στον αλαλαγμό" BWV 43 συνέθεσε ο Μπαχ το 1726, τρίτο έτος του κάντορα στη Λειψία για τη γιορτή της Ανάληψης .
Το κείμενο της καντάτας είναι ασυνήθιστο καθώς αποτελείται κυρίως από ένα ποίημα έξι στροφών από έναν κύκλο ιερής ποίησης του Ερνστ Λούντβιχ, δούκα του Σαξ-Μάινινγκεν, ενώ ξεκινά με απόσπασμα από τον Ψαλμό 47 που παραδοσιακά νοείται ως αναφορά στην Ανάληψη...

"Στο θρόνο του ανεβαίνει ο Θεός μες στον αλαλαγμό,

ο Κύριος με τον ήχο της σάλπιγγας.

Υμνείτε το Θεό μας, τραγουδείστε!

Ο Θεός είναι βασιλιάς σ’ ολόκληρη τη γη,

υμνήστε τον με το πιο ωραίο τραγούδι"

Bach: Cantata "Gott fähret auf mit Jauchzen" BWV 43
Part 1 - No. 1 Chorus /Ton Koopman:

Σαρλ Περώ: η ιστορία του Γάτου με τις μπότες...

 

"O Παπουτσωμένος Γάτος", Γκυστάβ Ντορέ

Ο "Παπουτσωμένος Γάτος" είναι λαϊκό παραμύθι, οι ρίζες του οποίου είναι πολύ παλιές και πιθανότατα προέρχεται από την Ιταλία. Το αφηγήθηκε και συμπεριέλαβε στη συλλογή του: "Ιστορίες και παραμύθια μιας προηγούμενης εποχής- Histoires ou contes du temps passé" το 1697 ο γάλλος λαογράφος και συγγραφέας, Σαρλ Περώ.

Ο Σαρλ Περώ κατέχει τον τίτλο του "μεγάλου παραμυθά" και τον μνημονεύουμε με αφορμή τη σημερινή επέτειο του θανάτου του (16 Μαΐου 1703).

Έγινε γνωστός με τα ερωτικά του ποιήματα, τις μελέτες του πάνω στην ποίηση και τις καλές τέχνες αρχικά, όμως στη συνέχεια ενθουσίασε με τα παραμύθια του, που αγαπήσαμε μικροί και μεγάλοι.
Μπορεί να τα έγραψε για τη διασκέδαση των παιδιών του, όμως έφεραν στη λογοτεχνία τη μόδα των παραμυθιών. Ανάμεσά τους και ο "Παπουτσωμένος Γάτος"...

Το παραμύθι αναφέρεται στην περιουσία που κληρονομείται σε τρία αδέρφια μετά το θάνατο του μυλωνά πατέρα τους. Ο πρώτος γιος κληρονομεί τον μύλο, ο δεύτερος τον γάιδαρο και ο τρίτος έναν...γάτο. Η αδικία είναι προφανής, ιδιαίτερα για τον μικρότερο που ο γάτος δεν μπορεί να τού φανεί σε τίποτε χρήσιμος. Ή...μπορεί;

Ο γάτος αποδεικνύεται με υπερφυσικές ικανότητες. Έχει ανθρώπινη μιλιά και πολύ κοφτερό μυαλό. Πείθει το γιο του μυλωνά να του φτιάξει ένα ζευγάρι μπότες και από κείνη τη στιγμή ο γάτος τού εξασφαλίζει χρήμα, ακίνητη περιουσία σε χωράφια, ένα τεράστιο, υπέροχο παλάτι, δημιουργώντας τις συνθήκες ώστε να γίνει δεκτός στην αυλή του βασιλιά ως σύζυγος της καλλονής θυγατέρας του. 

O Γάτος επαινέθηκε ως ήρωας για τα χαρακτηριστικά του. Είναι ευφυής, ευρηματικός, τολμηρός,  με άνεση λόγου και πειθώ. Υπήρξαν όμως και κείνοι που σοκαρίστηκαν με τους  γονείς που επέτρεπαν στα παιδιά τους να διαβάσουν το παραμύθι δηλώνοντας πως ήταν μια ιστορία που διδάσκει το ψέμα και την απάτη. 

"O Παπουτσωμένος Γάτος ενώπιον του βασιλιά", Γκυστάβ Ντορέ

"...Ο γιος του μυλωνά έμεινε έκπληκτος που ο γάτος μιλούσε. Τον πήγε στον παπουτσή και του έφτιαξε μπότες.

Ο γάτος φόρεσε τις μπότες, πήρε ένα σακί και το μισογέμισε με σπόρους. [...]

"O Παπουτσωμένος Γάτος", Carl Offterdinger

Μπήκε στο δάσος, άνοιξε το σακί για να φαίνονται οι σπόροι, κρύφτηκε και παραμόνευε. Οι πέρδικες έφτασαν γρήγορα στους σπόρους και η μία μετά την άλλη έμπαιναν στο σακί. Τότε, ο γάτος τράβηξε το σχοινί και έκλεισε τα πουλιά μέσα. Πήρε το σακί στον ώμο και πήγε γρήγορα-γρήγορα στο παλάτι του βασιλιά.

-"Βασιλιά μου, ο αφέντης μου ο Μαρκήσιος του Καραμπάς σου στέλνει πέρδικες".
Ο βασιλιάς ενθουσιασμένος ανταπόδωσε με ένα σακί χρυσάφι.[...]

Μια άλλη μέρα ο γάτος πήρε το αφεντικό του και τού είπε να μπει στη λίμνη να μπανιαριστεί. Πήρε δε τα ρούχα του και τα έκρυψε. Στη συνέχεια πέρασε από τα χωράφια που δούλευαν οι χωρικοί και τους έπεισε όταν τούς ρωτήσουν σε ποιον ανήκει η γη, να πουν στον Μαρκήσιο του Καραμπάς.
Ύστερα πήγε στο μεγάλο παλάτι του μάγου γίγαντα. Τον άρχισε στις καυχησιές και τέλος τον ρώτησε.

-Δηλαδή μπορείς να μεταμορφωθείς και σε μικρό ποντικάκι;
Ο απερίσκεπτος μάγος μεταμορφώθηκε κι ευθύς ο πονηρός γάτος τον έκανε μια χαψιά!

"O Παπουτσωμένος Γάτος", Walter Crane

Σε λίγο επέστρεψε στη λίμνη κι όταν είδε από μακριά να' ρχεται η άμαξα του βασιλιά άρχισε να φωνάζει:

-Βοήθεια ο κύρης μου ο Μαρκήσιος του Καραμπάς πνίγεται! Βοήθεια!
Ο βασιλιάς πλησίασε με τη βασιλοπούλα κι οι άντρες του έβγαλαν το γιο του μυλωνά από τη λίμνη. Τον όμορφο νέο ερωτεύτηκε η βασιλοπούλα κι όλο αναστέναζε.
Περνώντας από τα χωράφια ρώτησε τους χωρικούς ποιανού τη γη δουλεύουν και κείνοι απάντησαν ό,τι τούς είχε ορμηνέψει ο παπουτσωμένος γάτος:
- Του Μαρκήσιου του Καραμπάς ...

Έφτασαν και στο παλάτι του μάγου. Ο Γάτος που είχε φτάσει νωρίτερα τούς υποδέχτηκε. 

-Βασιλιά μου καλωσήρθατε στο παλάτι του αφέντη μου!

Ο βασιλιάς θαμπώθηκε από το φανταχτερό ανάκτορο...[...]
Σε λίγο καιρό η βασιλοπούλα και ο γιος του μυλωνά παντρεύτηκαν. Κι όταν ο βασιλιάς πέθανε έγινε ο άλλοτε φτωχός γιος του μυλωνά, βασιλιάς. Ο δε γάτος πήρε τη θέση του ανώτερου υπουργού. Με τέτοιο κοφτερό μυαλό, την άξιζε...

("Ο Παπουτσωμένος Γάτος", ελεύθερη απόδοση δική μου)


H γοητευτική αφήγηση του παραμυθιού από τον Σαρλ Περώ μάγεψε και μεγάλους συνθέτες με αποτέλεσμα να εμπνευστούν αυτοτελή έργα με πρωταγωνιστή τον πονηρό παπουτσωμένο γάτο ή να τον συμπεριλάβουν ως ήρωά τους στη μουσική τους ιστορία...

Στον Κήπο του Κεραμεικού στο Παρίσι υπάρχει περίτεχνο μαρμάρινο μνημείο προς τιμήν του Σαρλ Περώ. Η βάση του κοσμείται με γλυπτές παραστάσεις ηρώων από τα παραμύθια του, ανάμεσά τους και ο "Παπουτσωμένος γάτος".

1. Πιστά το παραμύθι του Σαρλ Περώ ακολουθεί η πλοκή της μικρής όπερας για παιδιά που συνέθεσε ο Σεζάρ Κούι το 1913.
Η υπόθεση ξετυλίγεται σε τρεις πράξεις και ορχηστρική εισαγωγή, ενώ ευφάνταστα ο συνθέτης συμπληρώνει την ιστορία με λαϊκούς χορούς.
Το λιμπρέτο για την παιδική όπερα-παραμύθι έγραψε μια ρωσίδα δασκάλα και η πρεμιέρα έγινε στη Ρώμη. Οι παραστάσεις συνεχίστηκαν στη Σοβιετική Ένωση και τις ανατολικές χώρες, κατακτώντας το κοινό μικρών και μεγαλύτερων ηλικιών. Mε έντονο το ρώσικο χρώμα, ο Κούι υπηρέτησε πιστά όσα θέσπισαν οι συνθέτες της περίφημης Ομάδας των Πέντε, της οποίας υπήρξε μέλος. Η μουσική του θαυμάστηκε πολύ από τον Φραντς Λιστ.

2. O Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκυ, μάστορας στις μπαλετικές συνθέσεις εμπνέεται την πλοκή του μπαλετικού παραμυθιού: "Η Ωραία Κοιμωμένη" από τη εκδοχή του Σαρλ Περώ, όπου η Πριγκίπισσα Ωρόρ που κοιμάται για αμέτρητα χρόνια εξαιτίας μιας κατάρας ξυπνά από το φιλί του Πρίγκηπα λύνοντας τα μάγια που την κρατούσαν βουβή στον αιώνιο ύπνο της.  Στους Γάμους του ζευγαριού, που λαμβάνει χώρα στην τρίτη Πράξη του μπαλέτου, ο ρώσος μουσουργός ενσωματώνει χαρακτήρες κι από άλλα παραμύθια του Περώ, σαν προσκεκλημένους στη γαμήλια τελετή, όπως την Κοκκινοσκουφίτσα και τον Παπουτσωμένο Γάτο. Η πρώτη χορεύει με το Λύκο ένα βαλς και o δεύτερος στροβιλίζεται με την Άσπρη Γάτα σε ένα γεμάτο αινιγματισμό και μυστήριο, pas de deux.

Όπως σε πολλά μπαλέτα, μερικές από τις καλύτερες στιγμές προκύπτουν από το συνδυασμό άλλων παραμυθένιων χαρακτήρων που εμφανίζονται στην ιστορία, έτσι και στην Ωραία Κοιμωμένη ένα από αυτά που ξεχωρίζουν είναι το pas de deux του Παπουτσωμένου Γάτου με την παρτενέρ του. Γι' αυτό εξάλλου περιλήφθηκε και στην Σουίτα του μπαλέτου.

The Sleeping Beauty - Puss-in-Boots and White Cat:

3. Στο μπαλέτο του τριών πράξεων "Špalíček" που συνέθεσε το 1932 ο Bohuslav Martinů φέρει τον υπότιτλο: "Μπαλέτο από λαϊκά παιχνίδια, έθιμα και παραμύθια".

Κάθε μια από τις 3 πράξεις βασίζεται και σε ένα γνωστό παραμύθι:
τη Σταχτοπούτα,
το Παραμύθι του τσαγκάρη και του θανάτου και
τον Παπουτσωμένο Γάτο.

Ο Τσέχος συνθέτης βασίστηκε σε ποιήματα του συμπατριώτη του, Karel Jaromír Erben, διάσημο στην εποχή του συλλέκτη λαϊκών παραμυθιών ανάμεσά τους και ο "Γάτος" του Σαρλ Περώ. Ο Μαρτίνου επεξεργάστηκε πολλές φορές τη σύνθεση γι' αυτό υπάρχουν αρκετές εκδοχές της.

Η Πρώτη Πράξη του μπαλέτου περιλαμβάνει 4 σκηνές συμπληρωμένες με χορωδία:
Ι: Βρύση και κότα.
II: Ένα παραμύθι για μια γάτα με μπότες
III: Παίζοντας την Παναγία.
IV: Ένα παραμύθι για μια μαγική τσάντα.

Παρακολουθούμε τη σκηνή της γάτας με τις μπότες στο 3:35:

Φραντς Λιστ: μια σύνθεση για τη μητέρα του...

Maria-Anna Lager Liszt

Καθώς σήμερα γιορτάζουμε την Ημέρα της Μητέρας προτείνω να ακούσουμε ένα έργο του Φραντς Λιστ, ο οποίος είχε μια πολύ ιδιαίτερη και στενή σχέση με τη μητέρα του, καθώς ήταν μοναχοπαίδι της. 

Η κυρία Mαρία-Άννα Λάγκερ Λιστ, έμεινε ορφανή κι από τους δυο γονείς της πολύ μικρή κι αναγκάστηκε να εργαστεί σκληρά ως υπηρέτρια για να τα βγάλει πέρα ώσπου παντρεύτηκε τον Άνταμ Λιστ.
Η γυναίκα λάτρευε το μοναχογιό της και συχνά αφηγούνταν τις τσιγγάνικες προφητείες που σχετίζονται με την ημέρα της γέννησής του, αποκαλώντας τον: "εκλεκτό παιδί", εξηγώντας με αυτόν τον απλοϊκό τρόπο τα ιδιαίτερα χαρίσματα του γιου της.

Όταν πέθανε ο πατέρας του, ο Λιστ πήρε τη μητέρα του μαζί του στο Παρίσι.
Η γυναίκα προσπάθησε να προσαρμοστεί, μετά κόπων να αγαπήσει την πόλη και να μάθει τη γλώσσα για χάρη του γιου της.
Καμάρωνε για την εξέλιξή του και τον βοηθούσε όσο μπορούσε. Η σχέση τους υπήρξε στοργική και υποστηρικτική. Μπορεί η κ. Λιστ να μη γνώριζε να διαβάζει μουσική, όμως συχνά ο συνθέτης, έχοντας εμπιστοσύνη στο αισθητήριό της ρωτούσε τη γνώμη της.

Όταν οι σχέσεις του Λιστ με την Κόμισσα ντ' Ανκού οξύνθηκαν μετά το χωρισμό τους,  η Μαρία -Άννα Λιστ τάχθηκε -όπως αναμενόταν- με την πλευρά του γιου της και δέχτηκε να μεγαλώσει και να προσέχει τα τρία παιδιά τους, ενώ ο Λιστ ήταν απασχολημένος με μουσικές περιοδείες.

Η μητέρα του συνθέτη έζησε ως τα 78 της. Πέθανε στο Παρίσι, στις 6 Φεβρουαρίου, ανήμερα στη Γιορτή της Αγίας Δωροθέας.

Ο Λιστ, συγκλονισμένος από την απώλειά της εμπνεύστηκε μια πιανιστική σύνθεση θρησκευτικής χροιάς και αυτοβιογραφικής διάστασης, στην οποία έδωσε τον τίτλο: "Sancta Dorothea".

Ο συνθέτης προσεγγίζει στοχαστικά το θέμα "μητέρα", ενώ εμφανώς δηλώνεται η  διάθεση ευγνωμοσύνης απέναντί της, αλλά και ευλάβειας και ταπεινοφροσύνης για την Αγία.

Η σύνθεση που διακρίνεται για τον έντονο λυρισμό της είναι γραμμένη στη Μι μείζονα, και στο εναρκτήριο μέρος της εντυπωσιάζουν τα συνεχή τρίηχα στο αριστερό χέρι που υποστηρίζουν την κομψή, όλο ευγένεια, βηματική μελωδία.

Καθώς η σύνθεση εξελίσσεται, οι αρμονίες γίνονται πλουσιότερες για να εκφραστεί το ιερό πάθος, αλλά και η ορφάνια που επιφέρει στον καθένα μας η απώλεια της μάνας, άσχετα από ηλικία.

Η συνοδεία αποκτά νέα δυναμική. Στην κατακλείδα, επιστρέφει το αρχικό μοτίβο σε καταλαγιασμένη ένταση, δηλώνοντας την προθυμία του Λιστ να πλάσει μιαν ατμόσφαιρα γαλήνης, κατάνυξης, λύτρωσης και απότισης σεβασμού στην Αγία Δωροθέα, αλλά και ευγνωμοσύνης στην "Μητέρα" του και την άδολη προσφορά και αγάπη της.

Οι μουσικολόγοι χαρακτηρίζουν αυτό το σχετικά άγνωστο δίλεπτο έργο του Λιστ: "από τα σπάνια και πολύτιμα κοσμήματά του".

Liszt: "Sancta Dorothea, S.187" :

Γκαίτε: "Το Τραγούδι του Μάη"...

Adrian Ludwig Richter: " Frühlingsabend"

O Γκαίτε την εποχή συγγραφής του ποιήματος
Georg Oswald May

Ήταν 24 χρονών ο Γκαίτε όταν έγραψε το ποίημα "Mailied-Μαγιάτικο Τραγούδι" για να εκφράσει την αγάπη του για ένα νέο κορίτσι.

Ως μοτίβο του, επέλεξε την Άνοιξη και τη Μαγιάτικη, ανθοφορεμένη φύση, προκειμένου να πετύχει σύγκριση της ομορφιάς της φύσης με την ομορφιά της αγάπης.

Το θέμα ήταν χαρακτηριστικό του κινήματος "Θύελλα και Ορμή", που αναπτύχθηκε στη Γερμανία κατά το δεύτερο μισό του 18ου αι., πρόδρομος του γερμανικού ρομαντισμού, με τους καλλιτέχνες να δίνουν έμφαση στην υποκειμενική προσέγγιση της τέχνης, στη δημιουργία που κυριαρχεί με το συναίσθημα.

"Με πόση λάμψη

η φύση λάμπει σήμερα!

Πώς αστράφτει ο ήλιος!

Πώς γελούν το λιβάδια!

Ξεπροβάλλουν τα άνθη

από κάθε πράσινο φύλλο

και θάμνοι μυριάδες

αντηχούνε τραγούδια!

Αγαλλίασης θαύματα

δονούνε τα στήθη.

Ω γη, ω ήλιε!

Ω χαρά ασταμάτητη!

Ω αγάπη, ω αγάπη!

όπως το χρυσό φως

όπως τα νέφη του πρωιού

στους λόφους εκεί!

Αναγεννάς την γύρω πλάση

με πέπλα ομίχλης.

Και η δροσιά σου η πρωινή

κάνει κάθε λιβάδι ευλογημένο.

Ω πόσο σ΄ αγαπώ

γλυκιά μου παρθένα!

Πώς τα μάτια σου λάμπουν

όπου η αγάπη σιγοκαίει.

Όπως λατρεύουν οι πρωινοί κορυδαλλοί

να τραγουδούν και να πετούν,

όπως τα ανοιξιάτικα λουλούδια

χαιρετούν τον γαλάζιο ουρανό

Έτσι σε αγαπώ

με όλη μου την καρδιά!

εσυ, που κομίζεις

νιότη, ευφροσύνη και έμπνευση.

Διάθεση για νέα τραγούδια,

και ευθυμους χορούς.

Ω, τόσο να 'σαι ευτυχισμενη

όσο γιγάντια ειναι η αγάπη μου!

(Ελεύθερη απόδοση δική μου)

***

Αρχικά το ποίημα τιτλοφορήθηκε "Maifest", όμως καθιερώθηκε ως "Mailied" μετά τη μελοποίηση του Λ.Β.Μπετόβεν με το νέο τίτλο, τον οποίο χρησιμοποίησε και η Φάννυ Μέντελσον.

I. L.V.Beethoven: "Mailied"

Η σπουδαιότητα του Μπετόβεν ως δημιουργού συμφωνικής μουσικής, πιανιστικών έργων και μιας πληθώρας λαμπρών έργων μουσικής δωματίου οδήγησε στο να παραμείνει σχετικά αδιάφορη για μεγάλο χρονικό διάστημα η παραγωγή του σε λήντερ. Ωστοσο θα ήταν άδικο να αγνοηθεί αυτό το μπουκέτο φωνητικών ανθέων, που σίγουρα σε κάθε φιλότεχνο ακροατή προσφέρει ποικιλία απόψεων για τον πνευματικό και συναισθηματικό κόσμο των τελών του 18ου και των αρχών του 19ου αι. με το ιδιαίτερο μείγμα αβίαστου συναισθήματος, φωτισμένης σκέψης και ψυχικής ευαισθησίας.
Λογοτεχνικά, ο Μπετόβεν προτιμούσε τα μεγάλα έπη και δράματα. Θαύμαζε ιδιαίτερα τον Όμηρο και τον Σαίξπηρ, και γνωρίζουμε ότι του άρεσε να διαβάζει τον Πλούταρχο και τα γραπτά του Πλάτωνα. Όσο για τους συγχρόνους του, τη μεγαλύτερη εκτίμηση έτρεφε για τον Γκαίτε και τον Σίλερ. Ιδιαίτερα ο Γκαίτε είναι αυτός που εμφανίζεται στα λήντερ του πιο συχνά από οποιονδήποτε άλλο ποιητή.

Η μουσική του Μπετόβεν στο συγκεκριμένο ληντ "Mailied" ενώ κυλά αβίαστα, εμφανίζει μια πρωτόγνωρη ένταση. Η φωνητική γραμμή υποδεικύει την ερωτική λαχτάρα, σαν φωτιά που σιγοβράζει. Ο τιτάνας διαχειρίζεται τα μοτίβα με απαράμιλλη ιδιοφυία.

II. Fanny Hensel: "Mailied"

Η ποίηση του Γκαίτε με το συναίσθημα, τη φωτισμένη σκέψη και την ευαισθησία αναδεικνύεται στη μελωδία της Φάννυ Μέντελσον-Χένσελ, όπου ο ακροατής με τα μάτια του μυαλού και της ψυχής του παρακολουθεί ένα πανόραμα εικόνων που ζωντανεύει τον κλασικό και πρώιμο-ρομαντικό κόσμο των ιδεών που υπηρέτησε η συνθέτις. Η μελωδία ρέει αβίαστα σαν γάργαρο ρυάκι, χωρίς την ανάγκη δημιουργίας μεγάλων αντιθέσεων. Η ευαίσθητη δημιουργία, στήνει ένα σκηνικό όπου αυθεντικά συναισθήματα και αγνός ρομαντικός έρωτας παραλληλίζονται με την ανοιξιάτικη, φρέσκια και αναζωογονημένη φύση.

Χωρίς τολμηρές αρμονίες η επεξεργασία των μουσικών ιδεών μαρτυρούν την αστείρευτη φαντασία της συνθέτιδος, διατηρώντας τη φινέτσα και λεπτότητα που χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της μουσικής της ταλαντούχας Φάννυ.