Η Ζωρζ, η Άλκη και το Ποζελάκι...

imdb

"Το γράψιμο είναι ανάγκη για το συγγραφέα, που γράφει για να...σωθεί"

(Ζωρζ Σαρή)

Το πραγματικό της όνομα ήταν Γεωργία Σαριβαξεβάνη Καρακώστα και γεννήθηκε 23 Μαϊου 1925 στην Αθήνα από μητέρα γαλλίδα και πατέρα Μικρασιάτη.
Η αγαπημένη, Ζωρζ Σαρή, ηθοποιός και συγγραφέας, διακρίθηκε στη συγγραφή παιδικής-νεανικής λογοτεχνίας, έγραψε μυθιστορήματα, θεατρικά, νουβέλες και έκανε πολλές μεταφράσεις.
Πολυγραφότατη και πολυδιαβασμένη, ξεχωρίζει για τα θέματα που επιλέγει, για τους ανθρώπινους ήρωές της, που ζουν καθημερινά και αντιμετωπίζουν τα προβλήματα της ζωής.
Το ύφος των έργων της αφηγηματικό και απλό, παντρεύει το βιωματικό στοιχείο με τη μυθοπλασία.

Αξιοσημείωτη είναι η φιλία της με την επίσης λογοτέχνιδα, Άλκη Ζέη... Και οι δυο γεννήθηκαν την ίδια χρονιά, έκαναν σπουδές στο θέατρο και συνδέθηκαν με πολιτικούς και κοινωνικές αγώνες...

Οι δυο αγαπημένες φίλες, Ζωρζ Σαρή και Άλκη Ζέη
(Το Βήμα)

"Η τάξη γιορτάζει τη χαρά της πρώτης μέρας. Αγκαλιές, φιλιά, γέλια, φωνές και ψίθυροι, μικρά και μεγάλα μυστικά, φρεσκοσιδερωμένες ποδιές, καινούρια παπούτσια, καινούριες τσάντες, μαλλιά κοντά, μαλλιά μακριά, κοτσιδάκια, κοτσίδες, πιαστράκια, μπαρέτες, χτενάκια, κορδέλες.[...]
Η κάθε μαθήτρια έχει να λέει για το δικό της καλοκαίρι.
Η Λένα πήγε στην Κηφισιά...Η Ίντα πήγε στο νησί των Ιπποτών, στη Ρόδο...
Η Αθηνούλα πήγε στο σπίτι της γιαγιάς, στο Παλιοσέλι της Κόνιτσας.[...]
Η Άλκη στο αιώνιο Μαρούσι με τις βόλτες του.
Η Ζωρζ ξυπόλυτη στο Καβούρι.
[...]
Η Ποζέλι δε θα 'ρθει φέτος στο σχολείο. Πέρσι κουράστηκε πολύ, να ξυπνάει νωρίς για να προλαβαίνει τα μαθήματα. Πώς να ταιριάζει το νυχτερινό τραγούδι με τη Σχολή Θηλέων; Άλλωστε, τώρα το όνομά της μπήκε με μεγάλα γράμματα έξω από τη Μάντρα του Αττίκ. Γύρω του, τη νύχτα, αναβοσβήνουν πολύχρωμα λαμπιόνια. Αντίο, Ποζελάκι..."

(Ζωρζ Σαρή: απόσπασμα από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα "Ε.Π.".

Αναφέρεται στη φιλία της Ζωρζ Σαρή με την Άλκη Ζέη. Τα αρχικά προέρχονται από τις λέξεις "Ενωμένες Πάντα", υπόσχεση που είχαν δώσει η μια στην άλλη, όταν ήταν μαθήτριες, πιστεύοντας στη δύναμη της φιλίας τους.)

(archive)

Το "Ποζελάκι" ήταν υπαρκτό πρόσωπο. Η Λουίζα Ποζέλι, ένα κοριτσάκι - θαύμα που έβγαλε στο τραγούδι ο Αττίκ. Το κάθιζε πάνω στο πιάνο και τραγουδούσε. Κάποιοι λένε πως το είχε ερωτευτεί κιόλας…
Η Λουίζα Ποζέλι ήταν ιταλικής καταγωγής αλλά γεννημένη στην Ελλάδα. Ο Αττίκ για το Ποζελάκι έγραψε πολλά τραγούδια ("Παπαρούνα", "Άδικα πήγαν τα νιάτα μου"....)

Πρωτοεμφανίστηκε στη "Μάντρα του Αττίκ", όπου σύχναζε όλη η πνευματική Ελλάδα της εποχής.

Χαρακτηριστικά ο Αττίκ έλεγε: "Εδώ πουλάμε πνεύμα, όχι οινόπνευμα"...

Η περίφημη "Μάντρα του Αττίκ" ήταν μουσικός θίασος που κάθε καλοκαίρι έδινε παραστάσεις στην Αθήνα και το χειμώνα περιόδευε στην περιφέρεια.
Πολλοί είναι οι καλλιτέχνες που αναδείχθηκαν εκεί, αναμεσά τους και η Ποζέλι, η συμμαθήτρια της Ζωρζ Σαρή, για την οποία κάνει λόγο στο μυθιστόρημά της...

Συγκινητική και τρυφερή η μνήμη, πάντα φίλοι μου, καθοδηγεί τη γραφίδα της Σαρή, που στις αράδες της εμφανίζονται πρόσωπα γνωστά κι αγαπημένα, αναμεσά τους συνθέτες και τραγουδιστές που σήμερα συνδυάζονται για την ευχαρίστησή μας...

"Τ' όνομά σου κάθε τόσο"

Μουσική: Αττίκ

Ερμηνεία: Λουίζα Ποζέλι

Μπαλζάκ: η αγάπη για τον Ροσίνι...

 Ο κορυφαίος Γάλλος λογοτέχνης, Ονορέ ντε Μπαλζάκ, είναι ένας από τους θεμελιωτές του ρεαλισμού, ένας από τους σπουδαιότερους της  ευρωπαϊκής λογοτεχνίας κι έμεινε στην ιστορία για τις περίτεχνες περιγραφές του της γαλλικής κοινωνίας της εποχής του.

Γεννήθηκε σαν σήμερα 20 Μαΐου του 1799 στην Τουρ, και αγαπούσε πολύ το μελόδραμα, ιδιαίτερα το ιταλικό.

Αγαπημένος του συνθέτης ο Τζοακίνο Ροσίνι και κυρίως η όπερα του "Μωυσής στην Αίγυπτο".

Τόση ήταν η αγάπη του γι αυτή την όπερα που στην αριστουργηματική του νουβέλα "Μασιμίλα Ντόνι" δεν διστάζει να αφιερώσει περισσότερο από το ένα τέταρτο της έκτασής της στην ανάλυση του μελοδράματος!

Από τα θέματα που απασχολούν ιδιαίτερα τον Μπαλζάκ είναι ο σαρκικός και ο εξιδανικευμένος έρωτας, θέμα που πραγματεύεται σε αυτή τη νουβέλα. Τον απασχολεί ο οδυνηρός διχασμός ανάμεσά τους, θέμα που έκανε τον Μπαλζάκ να στοχαστεί περισσότερο, μετά το ταξίδι στην Ιταλία και το επίμονο φλερτ με την ιταλίδα Κλάρα Μαφέι.
Ετσι, πλάθει την ηρωίδα του Μασιμίλα Ντόνι, παντρεμένη δούκισσα που ανταποκρίνεται στον πρίγκιπα Εμίλιο, που είναι τρελά ερωτευμένος μαζί της. Ο έρωτας τους παραμένει πλατωνικός, καθώς μια παρεξήγηση ρίχνει στην αγκαλιά του Εμίλιο την τραγουδίστρια της όπερας και ερωμένης του δούκα, που βρίσκεται στη Βενετία για να πρωταγωνιστήσει στην όπερα του Ροσίνι: "Ο Μωυσής στην Αίγυπτο"...
Ο ρόλος της μουσικής είναι καθοριστικός, συμφιλιώνει το σαρκικό με τον πνευματικό έρωτα.

Η "Μασιμίλα Ντόνι" του Μπαλζάκ αποτελεί ύμνο στην ατμόσφαιρα της ιταλικής ζωής, που όπως είπαμε παραπάνω ο συγγραφέας γνώρισε στη διάρκεια ταξιδιών του. Ύμνο στον έρωτα, στον αυθορμητισμό των κατοίκων, την αγάπη για το θέαμα και κυρίως το πάθος των Ιταλών για την όπερα!

Τιμητικά για τον Ονορέ ντε Μπαλζάκ κι από το συγκεκριμένο βιβλίο του, επιλέγω να μοιραστούμε κάποια  αποσπάσματα που αναφέρονται στην υπέροχη Εισαγωγή του "Μωυσή στην Αίγυπτο" και την "Προσευχή των Εβραίων":

Μασιμίλα και Εμίλιο
(από εικονογράφηση της πρώτης έκδοσης) 

"Αύριο παίζουν τον "Μωυσή"!Την πιο σπουδαία όπερα που γέννησε η πιο όμορφη μεγαλοφυία της Ιταλίας"...[...]
Δεν είναι όπερα κύριε, αλλά ορατόριο.[...]Δεν θα ήταν υπερβολή αν αποδίδαμε στο μεγάλο Ροσίνι όλη την ευφυία, καθώς πρέπει να είναι κανείς συνάμα ποιητής και μουσικός για να συλλάβει την εμβέλεια μιας τέτοιας μουσικής[...]
Ο "Μωυσής" είναι ο ελευθερωτής ενός σκλαβωμένου λαού, του είπε.Μην το ξεχάσετε αυτό, και θα δείτε με τι θύελλα χειροκροτημάτων θα ανταποκριθεί όλο το Φενίτσε όταν θα ακούσει την "Προσευχή των απελευθερωμένων Εβραίων"
[...]
Όταν στην ορχήστρα ακούστηκαν οι τρεις συγχορδίες σε Ντο μείζονα, που ο συνθέτης τοποθέτησε στην αρχή για να  αφήσει να εννοηθεί πως η εισαγωγή του θα τραγουδηθεί, η δούκισσα δεν μπόρεσε να κρύψει πόσο η μουσική ταίριαζε στην κρυμμένη οδύνη της.
"Πόσο αυτές οι συγχορδίες σε παγώνουν!, είπε. Η οδύνη αναγγέλλεται. Ακούστε προσεκτικά.Το μελωδικό θέμα έχει την τρομερή ελεγεία  ενός λαού χτυπημένου από το χέρι του Θεού[...]
Αγαπητέ Ροσίνι, μόνο ένας Ιταλός μπορούσε να γράψει αυτό το Δαντικό θέμα![...]
Παλιοί Γερμανοί δάσκαλοι, Χαίντελ, Σεμπάστιαν Μπαχ,  και συ ακόμα Μπετόβεν, υποκλιθείτε!
Ιδού η βασίλισσα της Τέχνης, ιδού η Ιταλία θριαμβεύουσα!..."

("Μασιμίλα Ντόνι", Ο. ντε Μπαλζάκ, μτφ. Β.Παπαντωνίου-Β.Βασιλικός, εκδ. Gutenberg-σελ.9, 78, 101, 108, 109, 110)

1. Rossini - Prayer,  "Moses in Egypt":

2.Rossini - Overture-Prelude, "Moses in Egypt"

Να συμπληρώσουμε πως τον Μπαλζάκ προέτρεψε να γράψει τη νουβέλα η Γεωργία Σάνδη, λάτρης και κείνη της όπερας: "Μωυσής" του Ροσίνι.

Από τη νουβέλα έχει επίσης εμπνευστεί την ομώνυμη τετράπρακτη όπερα του ο  Othmar Schoeck.

Πυρρίχιος, ο χορός των Ποντίων...

 

Βάλιας Σεμερτζίδης: "Πυρρίχιος"
(από:paletaart)

[Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη Γενοκτονία των Ποντίων]

Σπουδαιότερος από τους χορούς του Πόντου είναι ο "Πυρρίχιος ή χορός της φωτιάς".
Οι ρίζες του βρίσκονται στην αρχαιότητα, καθώς τον χόρεψαν οι Κουρήτες, οι Αθηναίοι στα Παναθήναια και οι Λάκωνες στα Διοσκούρεια.
Ο Πυρρίχιος είναι πολεμικός χορός και χορεύεται με όπλα.
Ο Αριστοφάνης αναφέρει πως ήταν στρατιωτικός και ένοπλος χορός, ο δε Πλάτων περιγράφει τον Πυρρίχιο ως πολεμικό χορό με φάσεις άμυνας και επίθεσης και με τους χορευτές παρατεταγμένους με τα όπλα τους σε στρατιωτική διάταξη.

Ο Πυρρίχιος χορός λέγεται και Σέρα, επειδή χορευόταν κυρίως κοντά στον ποταμό Σέρα της Τραπεζούντας.

Οι γρήγορες κινήσεις του σώματος, η σύσφιξη των χορευτών μεταξύ τους, η βίαια στροφή των ποδιών στο δάπεδο, οι συσπάσεις των μυών του σώματος, ο ενθουσιασμός που καταλαμβάνει τους θεατές όταν βλέπουν τους χορευτές, όλα αυτά προσδίδουν αίγλη και πρωτοτυπία στο χορευτικό αυτό σύμπλεγμα.



Από τον Ποντιακό χορό έχει εμπνευστεί το ομώνυμο έργο του για μεγάλη συμφωνική ορχήστρα ο Χρίστος Παπαγεωργίου .
Εύκολα διακρίνονται στοιχεία του Πόντου, όπως η χρήση ποντιακής λύρας και ρυθμικών ιδιοφώνων, αλλά και λαϊκών μουσικών μοτίβων.…Xειμαρρώδης , απρόβλεπτος, ο ταλαντούχος καλλιτέχνης, με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο, παρουσιάζει παραλλαγές που ακροβατούν ανάμεσα στην παραδοσιακή μουσική και τα δυτικά πρότυπα της συμφωνικής μουσικής.
Ο Παπαγεωργίου χρωματίζει ποντιακές μελωδικές αναφορές πάνω στον καμβά μίας πολύχρωμης ενορχήστρωσης με την επιθετικότητα ενός πολεμικού χορού, που εκφράζεται με τη χρήση χάλκινων πνευστών και ιδιοφώνων κρουστών στις απότομες καταλήξεις.

Ο "Πυρρίχιος είναι ένας απόλυτος νικητής", ήταν ο χαρακτηρισμός για το έργο, μετά την πρώτη του εκτέλεση...
Αξίζει να αναφερθεί πως η Φιλαρμονική του Buffalo NY για την αμερικανική πρεμιέρα του έργου, "Πυρρίχιος" του Παπαγεωργίου, απέσπασε τιμητικό βραβείο.

"ΠΥΡΡΙΧΙΟΣ": Christos Papageorgiou:

"Πουλτσινέλα: παλαιό ύφος στις παρτιτούρες του Στραβίνσκυ"

 

Πατρίδα του η Νάπολη. Έχει ένρινη, τσιριχτή φωνή. Έχει και μεγάλη, χαρακτηριστική μύτη...
Είναι αρραβωνιασμένος με την Πιμπινέλα, όμως φλερτάρει και με άλλες γυναίκες, καθώς αρέσκεται στον ποδόγυρο...Με τις γαλιφιές και τις αβρότητές του κλέβει κάθε γυναικεία καρδιά...
Πάντα ντυμένος στα λευκά, με μια μαύρη μάσκα.
Είναι ο γελωτοποιός Πουλτσινέλα, ήρωας της ιταλικής Κομμέντια ντελ άρτε, το όνομά του το πήρε από το πούλτσινο=πουλάκι και από αυτό "κληρονόμησε" και το  ράμφος.
Το "ασπρόμαυρο" της ενδυμασίας του παραπέμπει στην αντίθεση ζωής και θανάτου.

Την ιδιότυπη φωνή του στις θεατρικές παραστάσεις μιμείται το swazzle(παλλόμενη χορδή) και παραδοσιακά είναι ο  ερωτύλος, ο φαύλος, ο φλύαρος, ο πονηρός, αυτός που πολλές φορές προσποιείται τον ηλίθιο ώστε να γνωρίζει τι συμβαίνει.



Και θα μου πείτε, τί μου'ρθε και αναφέρομαι σε μια καρναβαλική φιγούρα εν μέσω άνοιξης;

Λοιπόν, αυτός ο ήρωας, ο "Πουλτσινέλα", έγινε πρωταγωνιστής ενός μπαλέτου, τη μουσική του οποίου συνέθεσε ο Ιγκόρ Στραβίνσκυ κι έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα, 15 Μαΐου 1920.

Η πλοκή της ιστορίας, που βασίζεται σε αυτοσχέδιο θεατρικό κείμενο του 1700, περιλαμβάνει τρία ζευγάρια ερωτευμένων, ένα απ' αυτά είναι ο Πουλτσινέλα και η Πιμπινέλα.

Οι δυο άνδρες-φίλοι του Πουλτσινέλα κάνουν βραδυνή καντάδα στα κορίτσια που αγαπούν. Εκείνες κάνοντάς τους νάζια, πετούν απ'το μπαλκόνι τους νερά και τους καταβρέχουν...
Την επόμενη μέρα στο χορό, ο Πουλτσινέλα φλερτάροντας, χορεύει με τη μια από τις κοπέλες, η οποία του δίνει ένα φευγαλέο φιλί. Η κίνηση αυτή προκαλεί την ζήλεια του φίλου του, που ξυλοφορτώνει τον Πουλτσινέλα.
Όταν η Πιμπινέλα μαθαίνει τα ερωτικά κατορθώματα του αγαπημένου της, θυμώνει και λέει στον Πουλτσινέλα πως χωρίζουν. Εκείνος μετανοημένος για την πράξη του προσπαθεί να την πείσει να τον συγχωρέσει. Η κοπέλα είναι ανένδοτη. Ετσι εκείνος προσποιείται πως μαχαιρώνεται και πεθαίνει.
Η Πιμπινέλα είναι απαρηγόρητη, όμως ο πονηρός Πουλτσινέλα είχε συννενοηθεί με έναν υποτιθέμενο μάγο που τον επαναφέρει στη ζωή.
Η Πιμπινέλα πέφτει στην αγκαλιά του αγαπημένου της. Το μπαλέτο τελειώνει με τους γάμους των τριών ζευγαριών.

Μπαλέτο ανάλαφρο, εύθυμο, σκερτσόζικο και δροσερό.

Σχέδια κοστουμιών από τον Πικάσο
(από: ayo.com)

O Λεονίντ Μασίν εκτός από τη χορογραφία έγραψε και το λιμπρέτο, ενώ την ευθύνη για τα σκηνικά και τα κοστούμια είχε ο Πάμπλο Πικάσο.

Η αρχική σκέψη ήταν το μπαλέτο να στηριχτεί σε παλιές άριες του Περγκολέζι.
Όταν ο Στραβίνσκι μελέτησε τις μουσικές συνθέσεις, ενθουσιάστηκε με την "παλαιά" μουσική, την οποία μετέγραψε  με έναν πιο σύγχρονο τρόπο δανειζόμενος μοτίβα, στυλ, μεταμορφωμένα από νέους, μοντέρνους ρυθμούς, και αρμονίες.
Τα θέματα του Περγκολέζι είναι από τη σειρά "Τρίο σονάτες", τα χειρόγραφα των οποίων βρέθηκαν στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτή η μουσική σύνθεση αποδεικνύει πως ο Στραβίνσκι κατέχει σε βάθος την "παλαιά τεχνική" , αλλά συγχρόνως και την αξιοθαύμαστη ικανότητά του  αναπροσαρμογής.

Το μπαλέτο "Πουλτσινέλα"  αποτελεί σημείο αναφοράς στην καριέρα του Στραβίνσκυ γιατί με αυτό εισέρχεται στην περίοδο νεοκλασικού ύφους, με το οποίο ο συνθέτης θα κυριαρχήσει τα επόμενα χρόνια.

Ιgor Stravinsky: "Pulcinella - Ballet ":

Δυο χρόνια μετά την παρουσίαση του μπαλέτου ο Στραβίνσκι έγραψε δύο σουïτες, μία για βιολί και πιάνο κι  άλλη μια για τσέλο και πιάνο.

Η τελευταία δημόσια εμφάνιση του Στραβίνσκυ στο πόντιουμ έγινε με τον "Πουλτσινέλα" απ'όπου θα απολαύσουμε ένα ιστορικό βίντεο με τον συνθέτη να διευθύνει το Μινουέτο και το τελικό Allegro assai:

Κόπλαντ: Φανφάρα για τον κοινό άνθρωπο

 

Ήταν 8 Μαΐου 1942, όταν ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ,  Henry Wallace αναφώνησε τον πιο διάσημο λόγο του, γνωστό για τη φράση "ο αιώνας του κοινού ανθρώπου", απόσπασμα του οποίου διαβάζουμε παρακάτω:

"Century of the Common Man", Χούγκο Γκέλερτ
(από: moma.org)

"Κάποιοι έχουν μιλήσει για τον "αμερικανικό αιώνα". 

Λέω ότι ο αιώνας στον οποίο εισερχόμαστε - ο αιώνας που θα προκύψει μετά τον πόλεμο αυτό -μπορεί και πρέπει να είναι ο αιώνας του κοινού ανθρώπου. Nα είναι η ευκαιρία της Αμερικής να υποστηρίξει την ελευθερία και τις υποχρεώσεις με τις οποίες πρέπει να ζει ο κοινός άνθρωπος. 

Οπουδήποτε, ο κοινός άνθρωπος πρέπει να μάθει να κατασκευάζει τις δικές του βιομηχανίες με τα χέρια του με πρακτικό τρόπο. Nα αυξήσει την παραγωγικότητά του έτσι ώστε αυτός και τα παιδιά του να μπορέσουν τελικά να πληρώσουν στην παγκόσμια κοινότητα όλα αυτά που έχουν λάβει.

Κανένα έθνος δεν θα έχει το δοθέν από το Θεό δικαίωμα να εκμεταλλευτεί άλλα έθνη.

Τα παλαιότερα έθνη θα έχουν το προνόμιο να βοηθήσουν τα νεότερα έθνη να ξεκινήσουν την πορεία προς την εκβιομηχάνιση, αλλά δεν πρέπει να υπάρχει ούτε στρατιωτικός ούτε οικονομικός ιμπεριαλισμός".

Ορμώμενος από το λόγο αυτόν, το 1942 ο Άαρον Κόπλαντ  εμπνεύστηκε το ομώνυμο έργο του:

"Fanfare for the Common Man"

Αποτελεί πρόταση του αμερικανού συνθέτη κατόπιν αιτήματος του δ/ντή της Cincinnati Symphony Orchestra, Eugene Goossens, να γραφούν έργα προς τιμήν  των αμερικανών στρατιωτών κατά το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο για να εκτελεστούν από την ιστορική ορχήστρα, όπως με μεγάλη επιτυχία είχε γίνει και στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο.

Η φράση "μετά τον πόλεμο θα ανατείλει ο αιώνας του κοινού ανθρώπου" εντυπωσίασε τον Κόπλαντ, που έδωσε μια πανηγυρικού ύφους σύνθεση, όπου κυριαρχούν τα χάλκινα πνευστά και κρουστά.
Πρόκειται για μια δημοφιλέστατη φανφάρα, που παρουσιάστηκε από τη Συμφωνική της πόλης την επόμενη χρονιά, ενώ  αργότερα το θέμα της χρησιμοποιήθηκε ως βάση του 4ου μέρους της "Τρίτης Συμφωνίας" του Κόπλαντ.

Η σύνθεση αγαπήθηκε πολύ, γι' αυτό και διασκευάστηκε από αρκετούς καλλιτέχνες από διάφορους χώρους, με δημοφιλέστερη την τζαζ εκδοχή της του Γούντι Χέρμαν και κυρίως την progressive rock  των Emerson Lake and Palmer.

Tύμπανα, γκρανκάσες και κύμβαλα δημιουργούν την υποβλητική ατμόσφαιρα της αργής εισαγωγής και προετοιμάζουν την είσοδο των σαλπίγγων, που το ηχόχρωμά τους  είναι το πλέον κατάλληλο για τον απαιτούμενο ηρωικό, πομπώδη και ενθουσιαστικό τόνο. Κόρνα, τρομπόνια, τούμπες  και ένα επιβλητικό γκονγκ πλαισιώνουν μοναδικά, ενισχύοντας την δύναμη και τον όγκο της ορχήστρας.
Ο Κόπλαντ αλλάζει συνεχώς ρυθμούς και αρμονίες, χωρίς άλλα διακοσμητικά ή μελίσματα.
Ετσι, η μουσική ισχύς του οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στην  απλότητα του, χωρίς όμως να το καθιστά μονότονο και βαρετό. 
Μια σύνθεση απλή  και μεγαλοπρεπής ταυτόχρονα, υποδεικνύοντας ότι και ο "απλός" άνθρωπος μπορεί να γίνει ήρωας και σπουδαίος.

Ο Goossens πρότεινε για τη σύνθεση τον τίτλο: "Φανφάρα για τους στρατιώτες" , όμως επικράτησε ο περισσότερο πρωτότυπος του Κόπλαντ.

"Fanfare for the Common Man"

Τη Φιλαρμονική της Ν.Υόρκης διευθύνει ο James Levine:

H 3η Συμφωνία του Κόπλαντ.
Στο 30:35 εμφανίζεται το θέμα της φανφάρας:

Η τζαζ εκδοχή του Γούντι Χέρμαν:

Η ροκ εκδοχή των Emerson Lake and Palmer:

Γιοχάνες Μπραμς: η μνηστή, ο χωρισμός και οι εμπνεύσεις...

 

Αριστερά ο Μπραμς με το δακτυλίδι αρραβώνων στο χέρι / Δεξιά η μυστική αρραβωνιαστικιά, Αγκάθε
(wuerzburgerleben)

"Νομίζω ότι ότι από κείνη την εποχή μέχρι σήμερα, ένα χρυσό φως λούζει τη ζωή μου. Ακόμη και τώρα, στα γεράματά μου έχει μείνει κάτι από τη λάμψη εκείνης της αξέχαστης εποχής. Αγαπούσα πολύ τον Γιοχάνες Μπραμς και θα' λεγα ότι και κείνος -έστω και λίγο- μ' αγάπησε..."

Αυτα σημειώνει η Agathe von Siebold στο ημερολόγιό της και φέρνει στο φως την άγνωστη σχέση της με τον Γιοχάνες Μπραμς, δηλώνοντας πως η Κλάρα Σούμαν δεν υπήρξε η μόνη γυναίκα που συγκίνησε το γερμανό συνθέτη, που έχει χαρακτηριστεί ως το "Άγιο Πνεύμα της μουσικής, δίπλα στον Πατέρα, Μπαχ, και τον Υιό, Μπετόβεν".

Το Γκέτινγκεν σε χαρακτικό του 19ου αι.

Ήταν την άνοιξη του 1858 όταν ο Μπραμς με τον Γιόζεφ Γιοάχιμ, πήγαν για διακοπές στην πανεπιστημιούπολη του Γκέτινγκεν, καλεσμένοι του συνθέτη και δ/ντή της τοπικής χορωδίας κοριτσιών, Julius Otto Grimm, καρδιακού φίλου του Μπραμς από τα χρόνια της Λειψίας.

Εκεί ήταν που γνώρισε την Αγκάθε φον Σίμπολντ, μια πανέμορφη νεαρή χορωδό. Γοητεύτηκε από την καλλίγραμμη εμφάνισή της, την ευγενική της όψη με τα μακριά σκουρόχρωμα μαλλιά, αλλά και την αγγελική φωνή της, που ο Γιοάχιμ παρομοίαζε με "σπάνιο βιολί Aμάτι".

Γιοχάνες και Αγκάθε άρχισαν να κάνουν παρέα, να χαίρονται ο ένας τη συντροφιά του άλλου, να συζητούν για μουσική, με το συνθέτη να την βοηθά στη μελέτη της στην αντίστιξη.

Brahms and Joahim

Αρχές του φθινοπώρου ο Μπραμς επέστρεψε στο Ντέτμολντ στη θέση του μουσικού δασκάλου στην αυλή του πρίγκιπα Λεοπόλδου Γ'. Η ανάμνηση όμως της Αγκάθε φαίνεται να βελόνιζε το νου του συνεχώς, έτσι επισκεπτόμενος ξανά το Γκέτινγκεν το 1859, το ειδύλλιό τους κορυφώθηκε με τους κοινούς φίλους να κάνουν λόγο για ενα ζευγάρι που χαιρόταν την αγάπη και την ευτυχία του. Ο Γιοχάνες ζήτησε από την Αγκάθε να αρραβωνιαστούν, πρόταση που η κοπέλα δέχτηκε, όμως προσωρινά θα κρατιόταν μυστικό...

Την εποχή εκείνη ο συνθέτης ολοκλήρωσε το 1ο Κονσέρτο του για πιάνο σε ρε ελ., το οποίο παρουσίασε στο Αννόβερο και τη Λειψία με τον ίδιο στο ρόλο του πιανίστα. Δυστυχώς, παρά τις μεγάλες προσδοκίες του μετά την κριτική της Κλάρας Σούμαν στην οποία είχε στείλει την παρτιτούρα ζητώντας την άποψή της για τη σύνθεσή του(είχε αποφανθεί πως ενθουσιάστηκε με το μεγαλείο της σύλληψης και την τρυφερότητα των μελωδιών) η αποδοχή δεν ήταν η αναμενόμενη. Το κοινό αντέδρασε χλιαρά και οι κριτικοί χαρακτήρισαν το κονσέρτο "παλιομοδίτικο και συντηρητικού ύφους". Τα ρεσιτάλ δε, αμαυρώθηκαν από σφυρίγματα και έντονες αποδοκιμασίες προς τον πιανίστα και συνθέτη.

O Mπραμς στενοχωρήθηκε πολύ, θεωρώντας μεγάλη προσωπική αποτυχία του το αποτέλεσμα. Πληθώρα τα δυσάρεστα συναισθήματα αναδύθηκαν από την ψυχή του. Απαισιοδοξία, απογοήτευση κι ένα σωρό ανασφάλειες για το μουσικό του μέλλον και μάλιστα μια περίοδο που είχε αποφασίσει να μοιραστεί τη ζωή του με μια γυναίκα.
Ήταν περήφανος και δεν θα άντεχε να βλέπει τα όμορφα μάτια της Αγκάθε να κοιτάζουν με οίκτο και λύπηση έναν "αποτυχημένο και ανίκανο".

Ήταν η ψυχρότητα που αντιμετωπίστηκε το κονσέρτο του που τον έκανε να συνειδητοποιήσει πως:

"Μπορεί μια γυναίκα ν' αγαπά έναν καλλιτέχνη πολύ… και να τον παρηγορεί όταν χρειάζεται. Ομως, εγώ, δεν μπορώ ν' αντέξω καρφωμένα πάνω μου τα ανήσυχα, γεμάτα ερωτηματικά μάτια μιας συζύγου, που μαχαιρώνει τα σωθικά μου με το βουβό της βλέμμα"

Ίσως αυτή η αποτυχία του να ήταν κι ένα σημάδι από τη μοίρα γιατί καιρό πάμπολλες σκέψεις τού τυραννούσαν το νου. Μετά το μυστικό αρραβώνα, παράλληλα με την ευτυχία που τον πλημμύριζε, δεν γινόταν να αγνοεί και τη φοβια που του είχε δημιουργηθεί απέναντι στη δέσμευση...

Αγκάθε φον Σίμπολντ
(wikimedia)

Ο συνθέτης έκατσε στο τραπέζι κι άρχισε να γράφει:

"Σ' αγαπώ και θέλω όσο τίποτα να σε ξαναδώ! Όμως δεν μπορώ να δεσμευτώ, τουλάχιστον όχι ακόμη...Συγγνώμη. Απάντησέ μου αν στο μέλλον κάτω από τις νέες συνθήκες θα μπορώ να σε κρατώ σφιχτά στην αγκαλιά μου, να σε γλυκοφιλώ, να σου ψιθυρίζω γλυκά ότι σ' αγαπώ!" .

Μετά από λίγες μέρες ο Μπραμς έλαβε γραπτώς την άρνηση της Αγκάθε, η οποία αποφασιστικά διέκοπτε τον αρραβώνα τους.

Αυτό ταρακούνησε τον Μπραμς...Ο αγαπημένος συνθέτης φανερά απογοητευμένος από όσα εκείνη την περίοδο συνέβησαν στη ζωή του, μετατρέπει τα γεγονότα σε δημιουργία!
Η συννεφιασμένη, όλο απελπισία καρδιά του αφήνεται στον οίστρο της μουσικής έμπνευσης. Επινοεί ένα μοτίβο με τα γράμματα από το όνομα της Αγκάθε, το λεγόμενο "Agathe Motive", που ο Μπραμς συνδέει με την απώλεια, την απογοήτευση και τον αποχωρισμό και το χρησιμοποιεί ως βάση σε αρκετές από τις συνθέσεις του, ανάμεσά τους και τραγούδια, που οι στίχοι τους μιλούν για την ανεκπλήρωτη, χαμένη αγάπη και αποτελούν αποκάλυψη για τον Μπραμς, διαψεύδοντας την εικόνα του ως απρόθυμου να εκφράσει την πραγματικότητα των συναισθηματικών αντιδράσεών του στους γύρω του, καθώς και γεγονότα που επηρέασαν τη ζωή του.

1. Tο τελευταίο ληντ από το Op. 32, "Neun Lieder und Gesänge" περιγράφει κάποιου είδους πνευματικό ή συναισθηματικό χωρισμό μεταξύ εραστών.

Το κείμενο είναι του Georg Friedrich Daumer, προσαρμοσμένο από τα περσικά από το ντιβάν του Πέρση ποιητή του 14ου αι. , Χαφέζ, του μεγαλύτερου -για πολλούς- λυρικού ποιητή της περσικής λογοτεχνίας. 

"Πως είσαι, όλο γλύκα, ανασσά μου,

μες' στη λεπτή ευγένειά σου!

Απλά χαμογελάς κι εαρινά αρώματα αναδύεις

Μέσα σε πνεύμα μακαριότητας!

συγκρίνω εκείνη του φρεσκοανθισμένου ρόδου

με τη δική σου λάμψη.

Αχ, απ' όλα όσα εκεί ανθίζουν τριαντάφυλλα

Είν' το δικό σου, πιο ευλογημένο!

Περιπλανιέμαι στα ερημωμένα μέρη

που απλώνονται θαμπές σκιές

κι οδύνη φοβερή

με κατακλύζει

Στην αγκαλιά σου άσε με να σβήσω!

στον κόρφο σου το θάνατο να βρω,

Ακόμα κι αν σφοδρός ο πόνος είναι

στο στήθος μου..., μακάριος φαντάζει πόνος!"

(Ελεύθερη απόδοση δική μου)

Σε στροφική μορφή και αργή ρυθμική αγωγή 3/8, είναι ληντ απλό από δομικής και υφολογικής πλευράς τεσσάρων μελωδικών στροφών, η συνοδεία των οποίων γίνεται από λιτά, πλην εκφραστικά μοτίβα, πλάθοντας μελαγχολική ατμόσφαιρα...

Brahms: "Lieder und Gesänge Op. 32, Ν. 9":

2. Στην Αγκάθε είναι επίσης αφιερωμένο όλο το op.14, με λαϊκότροπου ύφους τραγούδια που πραγματεύονται την απομάκρυνση, απ' όπου θα ακούσουμε το "Trennung - Χωρισμό", σε στίχους βασισμένους σε παραδοσιακό γερμανικό τραγούδι.

"...[...]

Ο νέος εκοιμότανε βαθιά,

ληθαργικά, γλυκά,

Αλλ' η κοπέλα ήταν σοφή

Και τονε ξύπνησε με τα γλυκά φιλιά της!

Χωρισμός, είν' αναγκαστικός ο χωρισμός.

είναι σκληρός όσο κι ο θάνατος,

χωρίζει κόκκινα, χείλη φλογισμένα

κι ευαίσθητους ερωτευμένους.

Ο νέος πήδηξε στο άτι του

και γοργά τράβηξε μακριά.

για ώρα πολλή τον κοίταζε η κοπέλα,

και θλίψη βαριά την καρδιά, φυλάκισε..."

(Ελεύθερη απόδοση δική μου)

Η μελωδία από την έναρξή της ακούγεται ενεργητική, ορμητική, όμοια με την ορμή της νιότης που στο όνομα του έρωτα αψηφά τα πάντα, μ' έναν τόνο ιπποτισμού και ρομαντισμού, παρόλο το λυπηρό θέμα.

Brahms: "Lieder Op. 14: No. 5, Trennung":

3. Οι χωριστοί δρόμοι του ζευγαριού, πονούν τον Μπραμς και είναι το "Μοτίβο της Αγκάθε" που θα ξαναχρησιμοποιήσει και στο περίφημο "2ο Σεξτέτο Εγχόρδων" του για να εκφράσει τη μεγάλη του λύπη όταν ο Γκριμ μετά από λίγα χρόνια θα τον ενημέρωνε πως η γλυκιά κοπέλα είχε μετοικήσει στην Ιρλανδία, προκειμένου να εργαστεί ως δασκάλα μουσικής και γερμανικών στις κόρες μιας πλούσιας οικογένειας. Έπρεπε -συμπλήρωσε ο Γκριμ- να ξεφύγει "από τις σκιασμένες σελίδες της ζωής της"…

To Σεξτέτο συνετέθη το 1865 για δύο βιολιά, δύο βιόλες και δύο τσέλα και αναπτύσσεται σε τέσσερις κινήσεις:

Allegro non troppo
Scherzo – Allegro non troppo – Presto giocoso
Adagio
Poco allegro

Το κρυπτογράφημα-αναφορά στο όνομα της Αγκάθε ενσωματώνεται στο μέσον του πρώτου μέρους("A G A H E" , που αντιστοιχεί στις νότες: λα, σολ, λα, σι και μι, καθώς παραλείπεται το "μη μουσικό" γράμμα "Τ", ενώ το "H" στα γερμανικά δηλώνει τη νότα σι).
Επίσης για κάποιους αποτελεί έναν μουσικό συλλαβισμό "A-D-E" παραπέμποντας στον αποχαιρετισμό "Adieu".

Αποχαιρετισμός, που για τον Μπραμς αποδείχθηκε κάθαρση και λύτρωση ψυχής, καθώς ο συνθέτης εκμυστηρεύτηκε σε φίλους του πως "με αυτό το έργο απελευθερώθηκε από τα δεσμά της τελευταίας αγάπης του".

Πρόκειται για σύνθεση που μαρτυρά τη μαεστρία του Μπραμς στην τέχνη της αντίστιξης και πολλοί μουσικοκριτικοί χαρακτήρισαν ως "το πιο αιθέριο από τα μεγάλης κλίμακας έργα του Μπραμς."

Brahms: "String Sextet, No. 2, Op. 36 -Mov. I. Allegro non troppo":

[Tο κείμενο γράφτηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 186 χρόνων από τη γέννηση του Μπραμς στις 7 Μαΐου 1833 στο Αμβούργο]

Στο μπλογκ υπάρχουν πολλά κείμενα για τον συνθέτη. Περιηγηθείτε!

Πελλέας και Μελισσάνθη, ένας έρωτας που δεν ευλογήθηκε να δει το φως...

 

"Pelleas and Melisande", Edmund Blair Leighton 

Σαν σήμερα, 30 Απριλίου 1902 κάνει πρεμιέρα η όπερα του Κλωντ Ντεμπισί: "Πελλέας και Μελισσάνθη" στην Opéra Comique του Παρισιού, ένα έργο που κάλλιστα μπορεί να θεωρηθεί πρόδρομος της ατονικότητας.

Η πρεμιέρα υπήρξε επεισοδιακή, η όπερα θεωρήθηκε σκανδαλώδης, οι Βαγκνεριστές προτιμούσαν διαφορετική αισθητική όψη και ο Μαίτερλινκ, στο θεατρικό κείμενο του οποίου στηρίχτηκε το λιμπρέτο, θύμωσε, επειδή ο συνθέτης δεν έδωσε το ρόλο στην σοπράνο σύζυγό του.
Ο Ντεμπισί είχε επιλέξει για το ρόλο τη διάσημη σκωτσέζα υψίφωνο που μεσουρανούσε στη Γαλλία εκείνη την εποχή, Mary Garden, την ονομαζόμενη "Σάρα Μπερνάρ της όπερας".

Ο αδυσώπητος αντίπαλος του Ντεμπισί,  Σαιν Σανς κατακρεούργησε την όπερα, αντίθετα με τον Ρομαίν Ρολάν που την χαρακτήρισε σαν  "μία από τις τρεις, τέσσερις φωτεινές ημέρες στην ιστορία της λυρικής σκηνής"...
Πρόκειται για σύνθεση διάχυτη λυρισμού, χωρίς την Βαγκνερική "ένταση", που κινείται ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το ονειρικό. Για να το πετύχει, ο Ντεμπισί αναθέτει στα τσέλα πεντατονικές κλίμακες και ολοτονικές στα ξύλινα πνευστά, στοιχείο, που κάνει την όπερα πρόδρομο της ατονικότητας.
Παρόλες τις προσπάθειες του Ντεμπισί να απομακρυνθεί από τον Βάγκνερ, στις αρμονίες του "Πελλέα" είναι εμφανής η επιρροή, όπως και στη χρήση των λάιτμοτίφ, που δηλώνουν τις συναισθηματικές εναλλαγές.Στόχος του συνθέτη δεν είναι η δράση, αλλά να δημιουργήσει ατμόσφαιρα, κάτι που επιτυγχάνει με την πολύπλοκη ενορχήστρωσή του.Ο Ντεμπισί εκμεταλλεύεται με μαεστρία το κείμενο του Μαίτερλινκ, η γλώσσα του οποίου κυλά υποβλητικά, υπαινικτικά, υπακούοντας σ’ ένα όραμα που αναδύεται με λέξεις και σιωπές.


Η Υπόθεση:

Τρία είναι τα βασικά πρόσωπα: Η νεαρή αινιγματική Μελισσάνθη, χαμένη στο δάσος την βρίσκει ο κυνηγός Γκολό. Παντρεύονται και την φέρνει στον πύργο του, όπου ανάμεσα στην κοπέλα και τον Πελλέα, τον νεαρό ετεροθαλή αδερφό του Γκολό δημιουργείται μια ακατανίκητη έλξη. Ο έρωτάς τους είναι παρθενικός, αθώος, εφηβικός κατά τα πρότυπα της μεσαιωνικής παράδοσης του έρωτα. Όταν το αντιλαμβάνεται ο σύζυγος, βάζει να τους παρακολουθούν. Σε μια συνάντησή τους, σκοτώνει τον αδερφό του και η Μελλισάνθη τραυματίζεται.  Λίγο αργότερα κι αφού έχει φέρει στον κόσμο το παιδί της, πεθαίνει. Η όπερα κλείνει με το γερο-βασιλιά,  κρατώντας το μωρό αγκαλιά και ψιθυρίζοντας πως μια ζωή τελείωσε, όμως μια καινούργια αρχίζει...

Κι έτσι, με τον Πελλέα του, καταφέρνει ο Κλωντ Ντεμπισί να εκπληρώσει τη βαθιά του επιθυμία να γράψει ένα δράμα που η μουσική να ξεπετάγεται από τις σκιές για να εκφράσει τα μεγάλα, συχνά ανείπωτα αλλιώς...

Carlos Schwabe, "Pelleas and Melisande in window"
(pinterest)

1. Θα ακούσουμε από την 1η Σκηνή της Τρίτης πράξης

"Κάτω από το παράθυρο του πύργου":

Εμφανίζεται η Μελισσάνθη στο  παραθύρι της χτενίζοντας τα λυτά, μακριά μαλλιά της και τραγουδώντας "Mes longs cheveux-Τα μακριά μου μαλλιά".
Περνά ο Πελλέας, που εκστασιασμένος από το κάλλος της τής λέει πως "τραγουδά σαν όμορφο, παράξενο πουλί.
Της ζητά να σκύψει για να μπορέσει να φιλήσει το χέρι της. Εκείνη υπακούει και τα μαλλιά της ξεχύνονται σαν ορμητικός χείμαρρος, λούζοντας τον Πελλέα που μαγεμένος τυλίγεται μέσα σ’ αυτά και τα φιλάει παθιασμένα.

Pelléas et Mélisande: Act III Scene I - "Mes longs cheveux":

2. H 4η σκηνή, της αποκάλυψης του έρωτα, στην Κρήνη των Τυφλών.

Οι δυο νέοι συναντιούνται στην Κρήνη των Τυφλών, τόπο των μυστικών τους συναντήσεων.Είναι το τελευταίο τους σμίξιμο, καθώς ο Πελλέας έχει αποφασίσει να φύγει μακριά.
Είναι η στιγμή, που εξομολογούνται την αγάπη τους και φιλιούνται παθιασμένα.

"C'est le dernier soir -Είναι η τελευταία νύχτα"...

Είναι η στερνή νύχτα... Κάθε τι τελειώνει ...

έπαιξα σ' ένα όνειρο από παγίδες πεπρωμένου ...

Ο Γκολό πετάγεται από το θάμνο που ήταν κρυμμένος και σκοτώνει τον Πελλέα.

Debussy: Pelléas et Mélisande, Act 4 - "C'est le dernier soir":

3. Το φινάλε. Η Μελισσάνθη ξεψυχά αθόρυβα, ήσυχα..Φινάλε της ελπίδας, της συνέχειας της ζωής μέσω του απογόνου.Η άρια του γερο-βασιλιά:

"Je n'ai rien vu...Je n'ai rien entendu" 

"Δεν είδα τίποτα...Δεν άκουσα τίποτα ...

Τόσο γρήγορα φεύγει κανείς, χωρίς τίποτα να πει..."

Η Μελλισάνθη της πρεμιέρας, Mary Garden

Μια ιστορικής σημασίας ηχογράφηση του 1904, με τον Ντεμπισί να συνοδεύει ο ίδιος στο πιάνο την Mary Garden.Μια σπουδαία υψίφωνο, που υποδύθηκε εκπληκτικά την ανιγματική Μελισσάνθη, μέρος ενός έρωτα που δεν ευλογήθηκε στο φως...

Eκτός από τον Ντεμπισί, έμπνευση από το θεατρικό του Μαίτερλνκ άντλησαν  και οι: Φωρέ, Σιμπέλιους και Σαίνμπεργκ. 

Λινα30 April 2020 at 10:27

οι μαγαλοι ερωτες δεν ευλογουνται αγαπημενη μου Ελπιδα.... αλλιως δεν θα ητανε μεγαλοι γιατι θα φθειρονταν στη συμβιωση.. υπεροχα ολα ακομη και το τραγικο τελος! <3
ReplyDelete



ELPIDA NOUSA30 April 2020 at 10:37

Δεν συμφωνώ, αν και μου αρέσει όπως ακούγεται αυτή η "μεγαλοστομικού τύπου" φράση της μη ευλογιας των μεγάλων ερώτων, Λινα μου!
Η Μελισσανθη ειναι ενα αίνιγμα,γι'αυτο και ο Ντεμπισί τήν πλάθει ως ρόλο "εσωτερικό" και καλεί τον ακροατή-θεατή να βρει τον τρόπο να εξωτερικεύσει όσα κρύβει μέσα της.
Το ίδιο και ο Πελλέας...Και οι δυο, άγγελοι, ανήκουν λοιπόν σε μια άλλη, υπερβατική σφαίρα!
Σ'ευχαριστω πολύ για την προσοχή σου και το σχόλιο, καλή μου φίλη!

"Θά 'θελα αυτήν την μνήμη να την πω...", Καβάφης - Μητρόπουλος

«Ποιητή, με λύπη σ’ αποχαιρετά η πατρίδα και η Αλεξάνδρεια που σε χάνει»

Σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες, την ημέρα της κηδείας του Κων/νου Καβάφη «έκανε ζέστη και ο κόσμος ήταν λιγοστός. Ο ποιητής οδηγήθηκε στο νεκροταφείο με την απλότητα και τον λακωνισμό που άφησαν τ’ αχνάρια τους και πάνω στη ζωή του».

Θάφτηκε στο ελληνικό κοιμητήριο, στον οικογενειακό τάφο των Καβάφηδων, και στην πλάκα του τάφου του γράφτηκε, όπως είχε γραφτεί και στο τελευταίο του διαβατήριο, η μοναδική ιδιότητα με την οποία θα τον θυμάται ολόκληρη η ανθρωπότητα:

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Π. ΚΑΒΑΦΗΣ

ΠΟΙΗΤΗΣ

ΘΑΝΩΝ ΕΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΤΗΝ 29ΗΝ ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1933

Όπως περιγράφει σε επιστολή του ο Γ. Α. Παπουτσάκης, ο Αλεξανδρινός ποιητής «πέθανε στο Ελληνικό Νοσοκομείο, στας 2 και 5. 

Νεκρική μάσκα Κ. Καβάφη

Οι τελευταίες του ώρες ήταν πολύ ήσυχες. Από το πρωί έχασε τας αισθήσεις του, αλλά μέχρι της τελευταίας του στιγμής σχεδόν είχε πού και πού στιγμές πολύ lucides. Το βράδυ, περί τα 9 σκεφθήκαμε να φέρωμε ιερέα να τον κοινωνήση...[...]
Όταν ήλθεν ο ιερεύς, ερωτήθη: «Ήλθεν ο ιερεύς να σας κοινωνήση. Θέλετε;»
Εκείνος που μέχρι της στιγμής εκείνης, καθισμένος στην πολυθρόνα του, μόλις μπορούσε να σαλέψη τα χέρια του, έγνεψε μ’ ευχαρίστησι καταφατικά. Ο ιερεύς του έψαλε τα σχετικά και ακολούθως του έδωσε θεία μετάδοσι.Τότε ο Καβάφης εσήκωσε τα χέρια του ψηλά όσο μπορούσε ικανοποιημένος. Δεν ξέρω αν ήταν σημείο αγαλλιάσεως ή αν εζητούσε συγχώρησι από τον Θεόν που επίστευε.
Φαντάζομαι ότι θα πέθανε αισθανόμενος τον εαυτό του ευτυχισμένο. Στο κρεββάτι δεν ήθελε να πλαγιάσει παρά λίγες ώρες πριν ξεψυχήσει. Ήτανε θάνατος αξιοπρεπούς ανθρώπου, αληθινά αξιοπρεπούς.»(odikosmaskavafis)

"Καβάφης, Μακριά", Γ, Ψυχοπαίδης

"Θά 'θελα αυτήν την μνήμη να την πω...
Μα έτσι εσβύσθη πια... σαν τίποτε δεν απομένει –
γιατί μακρυά, στα πρώτα εφηβικά μου χρόνια κείται.


Δέρμα σαν καμωμένο από ιασεμί...
Εκείνη του Αυγούστου – Αύγουστος ήταν; – η βραδιά...
Μόλις θυμούμαι πια τα μάτια∙ ήσαν, θαρρώ, μαβιά...
Α ναί, μαβιά∙ ένα σαπφείρινο μαβί"

Ελάχιστες είναι οι ψηφίδες που έχουν διασωθεί σαν ανάμνηση του ποιητή. Η βίωση της εμπειρίας χάνεται στη θολούρα του χρόνου. Όμως, η οσμή της απόλαυσης που είχε νοιώσει είναι δυνατή και ικανή να σμιλεύσει τη μνήμη και στη συνέχεια να τη μετουσιώσει σε ποίημα...

Ο  πρώτος έλληνας συνθέτης που μελοποίησε Καβάφη ήταν ο μεγάλος  Δ.Μητρόπουλος, που δεν έμεινε ασυγκίνητος από τον ερωτικό Καβαφικό λόγο και με την αξεπέραστη συνθετική του ματιά πλάθει το 1925 τις περίφημες "14 Inventions"  για φωνή και πιάνο σε ποίηση Κ. Καβάφη.

Παίρνει ποιήματά του ερωτικά, τολμηρά, ρεαλιστικά, ελευθερωμένα από δεσμεύσεις και κοινωνικές προκαταλήψεις τα οποία προτρέπουν, εμπνέουν , οδηγούν τον Μητρόπουλο σε συνθετικούς νεωτερισμούς.

Οι Inventions ποιητικά και μουσικά βρίσκονται μπροστά από την εποχή τους, ένα έργο ρεαλιστικό, με πηγαίο αισθησιασμό και ποικίλες μουσικές καινοτομίες.

Η εκτίμηση, που έτρεφε ο συνθέτης προς τον ποιητή είναι εμφανής και καταγράφεται σε δυο επιστολές, που του είχε στείλει προκειμένου να του γνωστοποιήσει  τη μεγάλη απήχηση και εξαιρετική υποδοχή από τους ακροατές, των ποιημάτων του!

Τα ποιήματα της συλλογής αυτής με τον άκρατο ερωτισμό τους ξεχειλίζουν συναίσθημα και αλήθειες...
Ρεαλιστικά στο λόγο, πρωτοπόρα στη μουσική τους δομή, απελευθερωμένα από κάθε είδους προκατάληψη και δέσμευση.

"Μακρυά", Γεύσω Παπαδάκη

Το παραπάνω εικαστικό της Γεύσως Παπαδάκη με τίτλο "Μακρυά" είναι έμπνευση από το ομώνυμο ποίημα του Κων. Καβάφη.

Το έργο ανήκει στη σειρά της: "α...όπως αγάπη", με έργα εμπνευσμένα από στίχους ποιητών μας με θέμα τον έρωτα.
Υπαρξιακής αναζήτησης το Καβαφικό ποίημα οδηγεί σε παρόμοιες ατραπούς και την καλλιτέχνιδα όπου με αφαίρεση και παραστατικότητα αγγίζει τα όρια μιας ψευδαισθητικής αντίληψης του ψυχικού βιώματος. Σκαλίζει τρυφερά τα σπλάχνα του ποιητή, αφουγκράζεται στα ψιθυριστά του λόγια τις πρώτες ερωτικές του μνήμες, την ερωτική επιθυμία του για να στήσει με τα πινέλα της ένα διάλογο μαζί του...



Ακούμε το ποίημα "Μακρυά" σε δυο εκδοχές:
1. Για σοπράνο και πιάνο με τη Λίλα Αδαμάκη
και
2. για βαρύτονο και πιάνο με τον Σπύρο Σακκά.

Δ.Μητρόπουλος: "Μακρυά", ποίηση Καβάφη

Δ.Μητρόπουλος: "Μακρυά", ποίηση Καβάφη

Παλαιότερα κείμενα για τον Καβάφη μπορείτε να διαβάσετε  εδώ και εδώ.

Sibelius - "Kullervo": απόλυτο χάος ή ηφαιστειακή έκρηξη;

 

"Ο Κουλέρβο ρωτά το σπαθί του",
Carl Eneas Sjöstrand

28 Απριλίου του 1892 κάνει πρεμιέρα το συμφωνικό ποίημα του Ζαν Σιμπέλιους: "Kullervo", κάνοντας τον 26χρονο συνθέτη που το διηύθυνε κιόλας, δημοφιλή στην πατρίδα του τη Φινλανδία σχεδόν εν μία νυκτί...

Ο Σιμπέλιους την εποχή σύνθεσης του "Kullervo"

Αναφέρεται σε έναν ήρωα του αριστουργηματικού έπους "Καλεβάλα", που γράφτηκε από τον γλωσσολόγο και λαογράφο Elias Lönnrot το διάστημα 1828-1845, πλέκοντας μύθους, μπαλάντες και λαϊκά άσματα που συγκέντρωσε στα ταξίδια του στην Καρελία.

Το συμφωνικό ποίημα: "Κουλέρβο", που είναι για μεσόφωνο, βαρύτονο, χορωδία και ορχήστρα, μετά την πρεμιέρα του είχε -όπως είπαμε- τεράστια επιτυχία και επέτρεψε στον συνθέτη να παντρευτεί την αγαπημένη του Άινο, καθώς απέδειξε στους δικούς της πως ασχολούμενος με τη σύνθεση μπορούσε να συντηρήσει την οικογένειά τους.

Η σύνθεση του Σιμπέλιους δομείται  σε πέντε μέρη, καθένα από τα οποία παρουσιάζει κι ένα κομμάτι της ζωής του Kουλέρβο:

1. Εισαγωγή
2. Τα νεανικά χρόνια του Κουλέρβο
3. Ο Κουλέρβο και η αδερφή του 
4. Ο Κουλέρβο στη μάχη 
5. Ο θάνατος του Κουλέρβο 

ΥΠΟΘΕΣΗ:

Ο Κουλέρβο είναι ο μόνος επιζών μετά τη σφαγή των μελών της φυλής του.

Ως παιδί βασανίζεται οικτρά, πωλείται ως σκλάβος και χλευάζεται. Δραπετεύει και αποπλανά και βιάζει μια κοπέλα, που αποδεικνύεται η χαμένη του αδερφή.

Εκείνη όταν  συνειδητοποιεί τη σχέση τους, αυτοκτονεί και ο Κουλέρβο παραφρονεί.

Επιστρέφει στην χώρα του ζητώντας εκδίκηση και καταστρέφει  τους φταίχτες χρησιμοποιώντας τις μαγικές του δυνάμεις.

Απευθυνόμενος στο σπαθί του ρωτά: "Είσαι πρόθυμο να πιείς το ένοχο αίμα μου;" και δίνει τέλος στη ζωή του, μπήγοντας το ξίφος στην κοιλιά του.

"O Koυλέρβο στον πόλεμο",Akseli Gallen-Kallela

Παρόλη την επιτυχία, η σύνθεση αποδοκιμάστηκε από ορισμένους, ιδιαίτερα τους Σουηδούς εθνικιστές, που χαρακτήρισαν τον Σιμπέλιους "αποστάτη" γιατί μελοποίησε κείμενο στη Φινλανδική γλώσσα.
(Μην ξεχνάμε πως  η μητρική γλώσσα του συνθέτη  ήταν η Σουηδική).
Έτσι, το έργο παίχτηκε ελάχιστες φορές κατά τη διάρκεια της ζωής του δημιουργού, ο οποίος αρνήθηκε και να το δημοσιεύσει ακόμη. Έδωσε όμως την άδειά του να εκδοθεί μετά το θάνατό του.

Κατά γενική ομολογία, συγκλονιστικότερο και απίστευτης δυναμικής μέρος είναι το τρίτο, στο οποίο ερμηνευτικά ο Σιμπέλιους επέλεξε ανδρική χορωδία, καθώς υποστήριξε πως  αφού σχολιάζει την ερωτική επαφή μεταξύ των πρωταγωνιστών  θα έφερνε σε δύσκολη θέση γυναίκες χορωδούς. Οι ανδρικές φωνές ηχούν σαν ωμή κραυγή, που φέρνει μούδιασμα στο σώμα, στο μυαλό... Ατέρμονη θλίψη, απόγνωση και αδιέξοδο...

Kullervo Op. 7,  Mov. III: "Kullervo and his sister":

Στην πρεμιέρα ο συνθέτης ήταν κατάχλωμος και τα χέρια του έτρεμαν κατά τη διάρκεια της διεύθυνσης. Παρότι υπήρξαν ακροατές που θεώρησαν "απόλυτο χάος" τη σύνθεση, ένα μεγάλο μέρος του κοινού έπιασε τον παλμό του έργου και πολλοί χαρακτήρισαν τη διαδικασία ακρόασης "όμοια με ηφαιστειακή έκρηξη".
Ο Σιμπέλιους χαλάρωσε μόνο στο τέλος, όταν του δόθηκε η συγχαρητήρια ανθοδέσμη και το ακροατήριο ξέσπασε σε ξέφρενα χειροκροτήματα...

Ακούμε τη σύνθεση ολοκληρωμένη. Από την Εισαγωγή -όπως έγραψαν οι μουσικοκριτικοί- ο συνθέτης "ζωγραφίζει με πλατιές πινελιές το σκοτεινό, δυσοίωνο φόντο του δράματος του τραγικού ήρωα, Κουλέρβο".

Τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Σουηδίας διευθύνει ο Paavo Jarvi:

Η πορεία προς το Γολγοθά...

(discogs)

"Τι είναι η βοή στο Γολγοθά, που ο κόσμος τρέχει επάνω;

Πηγαίνουν να σταυρώσουν δύο με κάποιον πλάνο.

[...]

Φως η ζωή, χαρά το φως!Ας πάω να δω τον πλάνο 

που θα καρφώσουν στο Σταυρό κατά το λόφο επάνω, 

κόσμος, χαλάσματα, περιγελάσματα κι οχλοβοή κι αντάρα, 

χίλιες φωνές σαν μία κι όλες σαν μια κατάρα. 

Που πάει; Σπρώχνει και σπρώχνεται και πνίγεται και πνίγει, 

και σταματά προσμένοντας. Παράμερα ξανοίγει

τρεις μαυροφόρες που κρατούν μια λιποθυμισμένη. 

Θε να' ναι μάνα η δύστυχη!

(απόσπασμα από το ποίημα του Ι.Πολέμη: "Ο τυφλός προ του Σταυρού")

"Via Crucis-Η πορεία προς το Γολγοθά" είναι έργο του Φραντς Λιστ  για μικτή χορωδία, σολίστ και εκκλησιαστικό όργανο, ενώ  αργότερα ο συνθέτης το μετέγραψε και για πιάνο.

Είναι έργο της ωριμότητας του Λιστ, που γράφτηκε στην Ιταλία την περίοδο 1878-1879 και λέγεται πως ο μουσουργός το εμπνεύστηκε από την σειρά υδατογραφιών του  Johann Friedrich Overbeck που απεικονίζει τις στάσεις που σύμφωνα με την θρησκευτική παράδοση έκανε ο Ιησούς στην διαδρομή του προς το Γολγοθά.
Το έργο συνδυάζει Λουθηρανικά χορικά με μελωδίες εμπνευσμένες από χορικά του Μπαχ, ενώ κατανυκτικότατα είναι και τα μέρη με σόλο όργανο, όπου ακολουθώντας  λιτή αρμονική γραμμή ο Λιστ καταφέρνει να  αποδώσει τα 14 στάσιμα της  πορείας, όπως καταγράφονται  στα Ευαγγέλια , συμπληρωμένα από έναν εισαγωγικό ύμνο.
Η Οδός του Μαρτυρίου(Via Dolorosa) που και σήμερα αναπαρίσταται τελετουργικά, είναι η διαδρομή με τις 14 ενδιάμεσες στάσεις  από το Πραιτώριο προς το σημείο της Σταύρωσης.
Το έργο  καθηλώνει με την πνευματικότητά του κι αποπνέει συγκλονιστική γαλήνη, θεϊκή ηρεμία , με τα μουσικά εκφραστικά μέσα δυναμικής και αρμονίας να δηλώνουν  την επίγνωση της αποστολής του  Υιού του Θεού.
Απόλυτα λιτή και με εσωτερικότητα η Λιστ-ική γραφή, εκφράζει αλληγορικά τον ψυχικό Γολγοθά τον οποίο διανύει κάθε άνθρωπος κουβαλώντας το δικό του Σταυρό.

Προκειται για έργο εξαιρετικό και είναι κρίμα που ο Λιστ δεν το είδε ποτέ δημοσιευμένο ή δεν το άκουσε να εκτελείται, αφού παρουσιάστηκε για πρώτη φορά την Μεγάλη Παρασκευή του 1929 στη Βουδαπέστη, δηλαδή 50 χρόνια από την σύνθεσή του.

Τρεις από τις ακουαρέλες του Overbeck, που ενέπνευσαν τον Λιστ:

1. "Via Crucis-στάση 5η", o Σίμων o Kυρηναίος βοηθά τον Ιησού να μεταφέρει το Σταυρό. 

J.F Overbeck: "Via Crucis-στάση 5η"
(vatican)

Στο Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον, ο Ιησούς φέρεται να κουβαλάει το σταυρό ολομόναχος, όμως οι υπόλοιποι Ευαγγελιστές αναφέρονται σε έναν άντρα από την Κυρήνη( ελληνική αποικία στη Βόρεια Αφρική) που όταν σκόνταψε ο Ιησούς εξαναγκάστηκε από τους Ρωμαίους να κουβαλήσει το Σταυρό του.

"Αγγαρεύουν τότε έναν περαστικό που γυρνούσε από το χωράφι του, για να σηκώσει το σταυρό του Ιησού. Ήταν ο Σίμων ο Κυρηναίος, ο πατέρας του Αλέξανδρου και του Ρούφου."
(Κατά Μάρκο 15:21)

Ο Λιστ  αναπαριστά το επεισόδιο με μεγαλόπρεπο, επιβλητικό σόλο το πληκτροφόρο όργανο:

 Liszt: "Via Crucis - Station V: Simon von Kyrene"

J.F Overbeck: "Via Crucis-στάση 6η"
(veronicaroute)

2. "Via Crucis - 6η στάση", όπου σύμφωνα με την παράδοση μια γυναίκα σκούπισε το πρόσωπο του Χριστού μ' ένα μεταξωτό μαντήλι. 

Το σπίτι της ήταν εκεί κοντά και τ' όνομά της, Βερονίκη. Στο μαντήλι της αποτυπώθηκαν θαυματουργικά τα χαρακτηριστικά του Ιησού και σήμερα βρίσκεται στη Ρώμη, γνωστό ως  "Μανδήλιο της Βερονίκης".

To σόλο πληκτροφόρο εισάγει το μυσταγωγικό χορωδιακό: "O Haupt voll Blut und Wunden - Ω κεφαλή, γεμάτη αίμα και πληγές," σε κείμενο του γερμανού θεολόγου και υμνωδού της μπαρόκ περιόδου, Paul Gerhardt, βασισμένου σε μεσαιωνικό, λατινικό ύμνο.

"Ω, κεφαλή γεμάτη αίμα και πληγές,

γεμάτη πόνο και όλο περιφρόνηση,

Ω, κεφαλή, χλευαστικά στεφανωμένη 

με ακάνθινο στεφάνι βασιλέα..."

Liszt: "Via Crucis - Station VI - Sancta Veronica:

3. "Via Crucis - 8η στάση", όπου ο Ιησούς συναντά και παρηγορεί τις γυναίκες της Ιερουσαλήμ. 

J.F Overbeck: "Via Crucis-στάση 8η"
(vatican)

"Γυναίκες της Ιερουσαλήμ, μην κλαίτε για μένα...-  Nolite flere super me ...",
τραγουδά ο βαρύτονος.

Αν και υπέφερε μεγάλο πόνο και προσωπικό εξευτελισμό, το ενδιαφέρον του Ιησού δεν ήταν ο εαυτός Του, αλλά οι ζωές και οι ψυχές εκείνων που αντιμετώπιζαν τον κίνδυνο της αιώνιας καταδίκης εξαιτίας της αμαρτίας.

"Τον ακολουθούσε πολύς κόσμος και πολλές γυναίκες, που τον θρηνούσαν χτυπώντας τα στήθη τους. Ο Ιησούς γύρισε σ’ αυτές και τους είπε: "Γυναίκες της Ιερουσαλήμ, μην κλαίτε για μένα· κλάψτε μάλλον για τον εαυτό σας, και για τα παιδιά σας, γιατί έρχονται μέρες που θα λένε: “καλότυχες οι άτεκνες, όσες δε γέννησαν κι όσες δε θήλασαν παιδιά"
(Λουκάν 23, 27-29)

Liszt: "Via Crucis - Station VIII- Women of Jerusalem"

Φίλοι μου, οι ψυχές όλων μας συμπάσχουν και ακολουθούν τον Θεάνθρωπο στο μαρτυρικό Γολγοθά.
Με ευλάβεια ας ανοίξουμε τις ψυχές μας για να αποδεχθούμε την αγάπη και την ελπίδα που απορρέει από την κορυφαία απόδειξη της χριστιανικής πίστης, τη Σταύρωση και την Ανάσταση!

Franz Liszt - "Via Crucis", oλοκληρωμένο: